سەلام ئیسماعیل‌پوور، چالاكی سیاسی لە وتووێژ لەگەڵ ڕۆژنامەی "كوردستان"دا: ئەو دیوارەی كە چەندین سەدە كرماشانی گەمارۆ دابوو، داڕووخاوە

زایینی: ٠٤-٠١-٢٠١٧ - هەتاوی: ١٣٩٥/١٠/١٥ - ٢١:٢٣ تاران
سەلام ئیسماعیل‌پوور، چالاكی سیاسی لە وتووێژ لەگەڵ ڕۆژنامەی
هەڤپەیڤین: شەهرام میرزایی

و لە فارسییەوە: شەریف فەلاح


بزووتنەوەی خوێندکاری لە ئێران، یەکێک لەو بزووتنەوانە بووە کە لە چەند دەیە چالاکیی خۆیدا، بە چەشنێک لە پانتایی دەرئەنجامی بۆشایی چالاکیی ئازادانەی حیزبە سیاسییەکان بیچمی گرت و بە تێپەڕاندنی هەوراز و نشێوەکانی ڕێگای خۆی بڕیوە. بیچم گرتنی بزووتنەوەی خوێندکاریی کوردستانیش کەم تا زۆر لەژێر کاریگەریی هەمان بارودۆخی میلیتاریستی و خەفەقانی ڕێژیم لە دژی ناوەندە سیاسییە خاشەدارەکانی کوردستان بووە و خوێندکارانی کورد لەو چەند ساڵەی دواییدا هەوڵیان داوە تا ئەو جێگایەی دەکرێت زانکۆکان بکەنە پانتایەک بۆ هێنانەئارای هەندێ داواکاریی سینفی، سیاسی و شوناسخوازانەی خۆیان.

لە پێوەندی لەگەڵ چالاکییەکانی خوێندکارانی کورد لە زانکۆکانی کرماشان و چۆنیەتی هەڵسوکەوتی بزووتنەوەی خوێندکاریی کوردستان لەگەڵ بزووتنەوەی خوێندکاریی ناوەندگەرای ناسراو بە "سەراسەری" لە ئێران، وتووێژێکمان لەگەڵ سەلام ئیسماعیل‌پوور، سکرتێری پێشووی یەکیەتیی خوێندکارانی دێموکراتی کوردستانی ئێران پێکهێناوە کە سەرنجی خوێنەرانی بەڕێزی بۆ ڕادەکێشین:

كوردستان: ئەگەر بمانەوێ بپەرژێینە سەر خەسارناسیی چالاكییە سیاسی – سینفییەكانی خوێندكارانی زانكۆكانی كرماشان، بەڕای ئێوە بۆچی ئاستی چالاكی لەو بەشەی كوردستاندا كەمڕەنگترە؟

سەلام ئیسماعیل‌پوور: ئەگەر مەبەستتان بەراوردی زانكۆكانی كرماشان لەگەڵ زانكۆگەلی گەورەی وەك "زانكۆی تاران، پۆلی تەكنیك، عەلامە و... بێت، ئەم بۆچوونە ڕاستە و بۆ ئەم پرسەش دەكرێ ئاماژە بە چەند هۆیەك بكرێت. بۆ وێنە زانكۆكانی كوردستان بەگشتی لە بواری مێژووی دامەزران و چالاكییەوە، بە بەراورد لەگەڵ زانكۆكانی شارە گەورەكانی دیكە، بە نوێ و كەم تەمەنتر دێنە ئەژمار. ئاساییە كە ناكرێ چاوەڕانیی ئەوەت هەبێ لە ناوچەیەكی بێبەش و تا سەر ئیسقان میلیتاریزەكراوی ژێر گوشاری ئەمنیەتیدا، هاوشانی ناوچەكانی دیكە كە پێشینەی كۆڕ و كۆبوونەوەی سیاسی و ڕێكخراوەیی تێیاندا لە ناوچەكانی دیكە زیاترە، بزووتنەوەی خوێندكاری گەشە بكات.

ئەگەریش مەبەست بەراورد لەگەڵ ناوچەكانی دیكەی كوردستان بێت، من لەو باوەڕەدام كە زانكۆكانی كرماشان لەم بارەوە نە تەنیا چالاكییان كەمڕەنگ نییە، بەڵكوو بە جۆرێك وەك پێشەنگیش دێنە ئەژمار. تەنانەت ئەو ئیزنەش دەخوازم باس لەوە بكەم كە زانكۆكانی كرماشان لە ماوەی زیاتر لە دوو دەیەی ڕابردوودا، بەردەوام ناوەندێك بۆ هاوپێوەندیی نەتەوەیی و نیشتمانیی بزووتنەوەی خوێندكاریی كورد بوونە و هاوكات بوونەتە ناوەندێك بۆ ئاڵوگۆڕی بیروڕا و پەرەدان بە ڕوانگەی شوناسخوازی لە نیوان زانكۆكانی كوردستانی ڕۆژهەڵاتدا. ئەم پرسە لە كاتێكدایە كە ڕێژێمی ئێران هەموو هەوڵی خۆی بۆ لێكترازانی پرسی شوناسخوازی و نانەوەی دووبەرەكی لە نێوان ناوچە جیاجیاكانی كوردستاندا خستووەتە گەڕ، بۆیە جەمسەربوونی كرماشان وەك ناوەندی بزووتنەوەی خوێندكاریی كوردی، هەڵگری واتای قووڵ و گرینگیی تایبەتە. هەر لەم زانكۆیانەدایە كە خوێندكارانی كرماشانی، سنەیی، مەهابادی و ئیلامی و.. خاڵە هاوبەشە نەتەوەیی و شوناسخوازییەكانیان دەدۆزنەوە و دەكرێ بڵێین هەر لەناو ئەو زانكۆیانەدایە كە (نیوەی ونبووی شوناس)ی خۆیان دەدۆزنەوە. ئەم بابەتە بەتایبەتی لە كرماشان وەك سەرەتا و دەروازەیەك بۆ ڕێنێسانسی شوناسخوازی و توانەوەی بەستەڵەكی سەد ساڵەی ئاسیمیلاسیۆنی ڕەزاخانی دێتە ئەژمار.

كوردستان: خاڵە جیاواز و هاوبەشەكانی بزووتنەوەی خوێندكاریی كوردی، لەگەڵ بزووتنەوەی خوێندكاریی ناوەندگەرا كامانەن؟

سەلام ئیسماعیل‌پوور: لە ڕوانگەیەكی ڕەشبینانە، یان باشتر وایە بڵێم ڕیالیستییەوە، دەكرێ بڵێین بزووتنەوەی خوێندكاریی كوردی بە شێوەیەكی پەنگراو، هەڵگری پەیامێكی جیاواز و تەنانەت دژی بزووتنەوەی ناوەندگەرای ئێرانی یان ئەو ڕەوتەیە كە بە ناوی (بزووتنەوەی خوێندكاریی سەرتاسەری) دەناسرێت. بە واتایەكی دیكە، بزووتنەوەی خوێندكاریی كورد، هاوچەشنی بزووتنەوە شوناسخوازە خوێندكارییەكانی دیكە لە ئێراندا، جیاواز لە ئاخێزگە ڕەسەنە نەتەوەیی و ناوچەییەكانی خەباتی خۆی، بە جۆرێك لە هەوڵی پڕكردنەوەی كەلێن و بۆشاییەكانی نێو ستراتیژی، بەرنامە و ئامانجەكانی بزووتنەوەیەكدایە كە نزیكەی نیو سەدەیە لەژێر هێندێك ناوی وەك "عەداڵەتخوازی، دژایەتیی ئیمپریالیزم، ئازادیخوازی، ئیسڵاحخوازی، گوتاری چەپ، نەتەوەخوازیی ئێرانی و..." بەردەوام هەڵگری یەك ئاڵا بووە كە ئەوەش بریتییە لە حاشاكردن لە شوناسە جیاجیاكان و مافە سەرەتایی و ڕەواكانی پێكهاتە نەتەوەییەكان و سیاسەتی یەكدەستكردن و سەپاندنی تاقە فەرهەنگ و خۆنوێنیی باوكسالارانە! لە هەمبەر پرس و شوناسە نەتەوەییە جیاجیاكانی كۆمەڵگەی ئێراندا.

پەیام و ئارمانجی سەرەكیی بزووتنەوەی خوێندكاریی كورد، ڕاست هەمان ئەو بابەتەیە كە بۆ بزووتنەوەی پاوانخوازی ناوەندگرا، بەردەوام وەكوو تابۆ و هێڵی سوور چاوی لێ كراوە كە ئەویش قامك خستنە سەر خاڵی لاوازی گوتارەكانی هەڵگری بانگەشەی ئازادیخوازی و عەداڵەتخوازی یەك دەیەی ڕابردووی ئێران، واتە خۆدزینەوە لە پرسی نەتەوەیی و مافی ڕەوای نەتەوە زوڵملێكراوەكانی ئێرانە. بەو واتایە كە خوێندكاری كورد، جیا لە كەموكووڕی و ستەمی سیستماتیك كە كاریگەری لە سەر سەرلەبەری سیستمی خوێندن و پەروەردەی باڵا دادەنێت، لە بەرانبەر پرسی نەتەوەیی و ناسنامەی خۆیدا هەست بە جۆرێك لە ستەمی چەندقات و زێدەڕۆیانە دەكات كە بەرانبەر بە شوناسی دەسەڵاتی هێژموونیخواز نە تەنیا ئەمە بابەت و پرسی ڕۆژەڤ نییە، بەڵكوو باسكردنیشی لەلایەن نەتەوە زوڵملێكراوەكانەوە، وەك هەڕەشە و مەترسییەك لەدژی یەكپارچەیی سەپێندراو و هێژمۆنیی ناڕەوا و لەمێژینەی دەسەڵاتی زاڵ لە قەڵەم دەدەن و بە ئاشكرا لەدژی دەوەستنەوە و ڕێكاری حاشاكردن و بەرەنگاریكردنی دەگرنە بەر و لە هەوڵی بەلاڕێدابردن و لێكترازانیدا هەست بە هیچ دڕدونگییەك ناكەن.

لە پێوەندی لەگەڵ خاڵە هاوبەشەكانی ئەم دوو جۆرە بزووتنەوەیەدا، بە پلەی یەكەم دەكرێ ئاماژە بە داخوازییەكانی تایبەت بە توێژی خوێندكار بكەین بۆ وێنە داواكردنی پێداویستییەكانی خۆشبژێوی، داواكارییە زانستییەكان، داخوازی سەربەخۆیی زانكۆكان و پێشگیری لە هاتنی هێزە ئەمنی و سەربازییەكان بۆ ناو زانكۆكان. لە پلەی دواتر و هەڵبەت گرینگتردا پرسگەلێكی وەك داخوازیی دادپەروەریی كۆمەڵایەتی، سیاسی، ئابووری و ئازادیی سیاسی دەكرێ لە خاڵە هاوبەشەكانی ئەم دوو بزووتنەوە خوێندكارییە بن. بەڵام هەروەك ئاماژەمان پێ كرد، خوێندنەوەی سەقەت و باوكسالارانەی تاقمی دەسەڵاتی زاڵ لەم چەمكانە، بووەتە هۆی سەرهەڵدانی جیاوازی و ناكۆكیی بنەڕەتی لە پێناسەكردنی ئەم چەمكانەدا و یەكیەتی و هاوپێوەندیی ئەم دوو بزووتنەوەی تووشی بەربەست و گرفت كردووە.

كوردستان: بزووتنەوەی خوێندكاریی ئێران چۆن دەتوانێ یارمەتیدەری ویستە دێمۆكراتیك و ڕەواكانی بزووتنەوەی خوێندكاریی كورد بێت؟

سەلام ئیسماعیل‌پوور: بەڕای من بزووتنەوەی خوێندكاری ئێستا بە بەراوردی دوو دەیەی پێشوو، لە قۆناغێك لە وەستان و پەراوێزكەوتندایە. جیا لەمەش، جۆرێك لە پاشەكشە و كۆنەپەرستی و پاشكەوتنخوازی لە هەڵوێستەكانی ئەم بزووتنەوەیەدا بەرانبەر بە پرسگەلێكی وەك "ئازادی، دێمۆكراسی و پرسی نەتەوەیی" هەست پێ دەكرێت كە زۆر جێگەی داخ و نائومێدین. بزووتنەوەی خوێندكاریی ئێران ئەگەر بیهەوێ ڕۆڵی پێشەنگایەتیی خۆی لە پرسە كۆمەڵایەتییەكانی ئێراندا بپارێزێت، پێش هەموو شتێك دەبێ لەو قاوخە ڕەقە چەقبەستووە خۆكردەی بێتە دەر و كاژ بخات و بەو جۆرەی كە شایستەی ناوی زانكۆ و هەڵگرانی پەیامی بنەڕەتیی زانست، واتە ڕەخنە و ئاوەزی ڕەخنەگرانەیە، بپەرژێتە سەر ڕەخنەگرتن لە ڕابردوو و خەسارناسیی گوتاری خۆی و بزووتنەوە ئازادیخوازییەكانی سەدەی ڕابردووی ئێران و بوێرانە خاڵە لاوازەكانی ئەم ڕێگایە دەستنیشان بكات و هەوڵی چارەسەریی بنەڕەتییان بدات. بە باوەڕی من، ئەگەر لەم خەسارناسییەدا دەستەوداوێنی میتۆد و ڕێكارە هەڵە و نەشیاوەكان نەبێت و بوغز و بیرۆكە كۆنەكانی گوتاری ناوەندگەرێتی دیسان بەرۆكی پێ بگرن، بێگومان لە هەمبەر چارەسەری پرسی نەتەوەكاندا دەكەوێتە سەر ڕاستەڕێی هەڵوێستی بوێرانە و شەرەفمەندانە. وەها ڕێكارێك بێگومان لە لایەن هەموو پێكهاتە و بزووتنەوە شوناسخوازەكانەوە پاڵپشتیی لێ دەكرێت و یارمەتیدەری نزیكایەتی و هاوبەشی لە هەڵوێستەكانیاندا دەبێت.

كوردستان: بزووتنەوەی خوێندكاری لە كرماشان چۆن هەڵدەسەنگێنن؟

سەلام ئیسماعیل‌پوور: هەروەك پێشتریش ئاماژەم پێ كرد، لەو باوەڕەدام بە هاتنە سەركاری ئەحمەدی‌نەژاد لە ئێران، قۆناغێك لە لاوازی و وەستان بزووتنەوەی خوێندكاری، سەرتاسەری ئێران و كوردستانی گرتەوە كە دوای هاتنە سەر كاری ڕۆحانیش، سەرەڕای هێندێك گۆرانكاریی ڕووكەشی، دیسان ئەو دۆخە هەروەك خۆی مایەوە. هەر بەو هۆكارانەی كە لە پێشدا ئاماژەم پێ كردن و بزووتنەوەی خوێندكاریی كوردم لەم ناوچەیەدا بە خاڵی جێگەی ئومێد و بزوێنەر بۆ بەهێزبوونی شوناسی نەتەوەیی كورد لە كرماشان پێناسە كرد، ستەم و زەبروزەنگی دەسەڵاتیش بزووتنەوەی خوێندكاری لە كرماشان وەك مەترسییەك لە قەڵەم دەدات و بۆ پەراوێزخستنی، دەستەوداوێنی چەندین جۆر پیلان و سەركوت بووە. پەرەدان بە مادە هۆشبەرەكان لە زانكۆكاندا، گرتنەبەری یاسای توندوتۆڵی ئەمنی و سەركوتكاری لەدژی خوێندكاران و كەڵكاژۆ وەرگرتن لە جیاوازییە فەرهەنگی، ناوچەیی و مەزهەبییەكان و هەوڵدان بۆ ئەوەی كە ئەم پرسانە بكاتە هۆكاری كێشە و ناكۆكی، بە خۆجێی كردنی زانكۆكان (بومی گزینی) و چەندین پرسی دیكە، هەموویان نیشانەی هەوڵەكانی ڕێژیمن بۆ شكست پێهێنان بە شەپۆل و بزاوتی بەربڵاوی شوناسخوازی لەناو زانكۆكانی كرماشاندا.

بەڵام پێم وایە قۆناغی ئێستا زۆر جیاوازە لە قۆناغی سەرەتاكانی شۆڕشی گەلانی ئێران و سەردەمی بەڕێوەبردنی پڕۆژەی زانكۆكوژانەی ناسراو بە "شۆڕشی فەرهەنگی"یە و ناكرێ ئەم پەیكەرە ڕاچەنیو و وشیارە بگەڕێننەوە بۆ نێو بوتڵە شووشەی شكاوی سەرەڕۆیی و دیكتاتۆری. ئەو دیوارەی كە چەندین سەدە كرماشانی گەمارۆ دابوو، داڕووخاوە. بزووتنەوەی خوێندكاری بە تێپەڕین لە دیوارەكانی كۆخی تەنگەبەری داگیركاری و ستەم، نەتەنیا ئاسۆگەی ڕوانینی خۆی بۆ سەرتاسەری كوردستان كردووەتەوە، بەڵكوو دەروازە بەرینە جیهانییەكانی بۆ ئاڵوگۆڕی بیروڕا بەڕووی خۆیدا كردووەتەوە. ئەمە بەو مانایەیە كە كرماشان سەرەڕای هەموو هەوراز و نشێوەكانی ڕۆژگار، ئێستا بە پێشەنگایەتیی بزووتنەوەی خوێندكاری و كۆمەڵگەی فەرهەنگی و بژاردە هونەرییەكان و بیرمەندەكانی، لەبەردەم كرانەوەی دەروازەی ڕێنێسانسی نەتەوەییدایە و لە داهاتوویەكی نزیكدا لەوێوە تیشكی ڕزگاریی نەتەوەیی بۆ ناوچەكانی دیكە دەهاوێژرێت.