بوومەلەرزەی ڕۆژهەڵات و پێکدادان لە نێوان ناسیۆنالیزمی ئێرانی و کوردیدا

زایینی: ٠٦-١٢-٢٠١٧ - هەتاوی: ١٣٩٦/٠٩/١٥ - ٢٠:٠٠ تاران
بوومەلەرزەی ڕۆژهەڵات و پێکدادان لە نێوان ناسیۆنالیزمی ئێرانی و کوردیدا
عەلی مۆنەزەمی

سەرەڕای ئەوەیکە مرۆڤبوون لە پێش نەتەوەبووندا بوونی هەبووە، بەڵام لەم سەردەمەدا بە بێدەستەبەرکردنی مافی نەتەوەیی، مرۆڤبوون و مافی مرۆڤ دەکەوێتە بەر هەڕەشە، رێزی لێ ناگیرێ و بە رەوا نازانرێ. بۆیە بۆ گەیشتن بە پلەی مرۆڤبوون لە تێڕوانینی "ئەوانی دیکەوە"، دەبێ لە پێشدا مافی نەتەوەییت دەستەبەر کردبێ. مێژووی کورد نیشان دەدات کە نەتەوەکەمان لە هەندێک قۆناغی مێژووییدا شیاوی، لێهاتوویی و توانای ئەوەی هەبووە کە نەک تەنیا خۆی، بەڵکوو ئیمپراتۆریە گەورەکانیش بەرێوە ببات و لە کاتی بەرێوەبردنیشدا رێز لە مافی گرووپگەلێکی جیاواز دابنێ و دادپەروەرانە هەڵسوکەوتیان لەگەڵدا بکات (بۆ نموونە پاشایەتیی زەندیە بە سەرۆکایەتیی کەریم خانی زەند). لەلایەکی دیکە، کورد بندەستی و چەوسانەوەشی بە رەگ و پێستەوە، بە درێژایی سەدان ساڵ ئەزمون کردووە و ئەو یەکە بووەتە هۆی پێکهاتنی کولتوورێکی تایبەت بە سیمایەکی مرۆڤانەوە لای نەتەوەی کورد کە لە کاتی لێقەومان و پێویستدا خۆی لە قاڵبی "بەش کردنی" شتەکان لەگەڵ یەکدا نیشان دەدات و دەری دەخات کە ئێمە وەک نەتەوە بە دوورین لە کولتووری ئێگۆئیستی و خۆبەزلزانی کە لە تایبەتمەندییە هەرە بەرچاوەکانی دوژمنانی کوردە . لەم وتارەدا بە لەبەرچاوگرتنی بەشێک لە ئەندێشەی سامۆئێل هانتینگتۆن هەوڵ دەدرێ کە رووداوەکانی دوای بوومەلەرزەی پارێزگای کرماشان لێکبدرێنەوە.

گەورەکانمان گووتوویانە کە مرۆڤدۆستەکان خۆیان لە کاتی لێقەومان و تەنگانەدا دەناسنەوە. دوژمنانی ئێمە بەگشتی و رێژیمی ئێران بەتایبەتی هەموو کاتێک باس لە یەکسانیی نێوان کورد و نەتەوەی خۆیان دەکەن و بە دیتنی ئەوان، کوردی هەر پارچەیەکی کوردستان، هاووڵاتیی ئەو وڵاتانەیە کە تێیدا دەژین بە ماف و ئەرکی بەرامبەرەوە. ئەوان لەوەش تێدەپەڕن و بە قسە هەموو کورد بە ئێرانی دەزانن؛ بەڵام رووداوەکان حەقیقەت و راستییەکی دیکەمان پێ دەڵێن و درۆزن بوون و ئێگۆئیست بوونیان دەخەنە بەرچاو و بیری ئێمە. ئەوان نەک لە کاتی بوومەلەرزەکەی پارێزگای کرماشاندا بەهانای خەڵکی کوردەوە - بەهۆی کوردبوونیانەوە - نەچوون، بەڵکوو هاوکارییە خۆبەخشانەکانیشیان تووشی ئاستەنگ و بەربەست کردەوە، رێگریان کرد لە ناردنی هاوکارییەکان، دەستان بە سەر بەشێک لە هاوکاریەکاندا گرت و لە رێگای هێزە چەکدارەکانی خۆیانەوە بە چەتەچێتی و رێگری، بەشێک لەو هاوکاریانەشیان دزی. لە ئاکامی ئەو کارە نامرۆڤانانەی کاربەدەستانی رێژیم و نەتەوەی باڵادەستدا، بە دەیان کەسی رزگاربوو لە بوومەلەرزە، لە بێ ئیمکاناتی و بێ‌دەرەتانیدا گیانیان لە دەستدا یان تووشی زیانی گەورەی جەستەیی بوون. هۆکاری ئەو کردارە قیزەونە نامرۆڤانانەی رێژیم، تەنیا و تەنیا لە بەر کوردبوون، هەبوونی ناسنامە و کولتوورێکی جیاواز بوو کە ئەو خەڵکە هەیبوو.

کولتووری بەخشەندەیی و دلۆڤانیی خەڵکی کورد لەلایەک و کولتووری تاڵانچێتی، جەردەیی و تۆڵەکردنەوەی کاربەدەستانی رێژیم لەلایەکی دیکەوە، سەلمێنەری ئەو راستیەیە کە ئێمە و ئەوان خاوەنی دوو شارستانیەتی جیاوازین کە هەر یەکێکیان خۆی لە قاڵبی یەکینەیەکی سەربەخۆ و جیاوازدا دەردەخات. ئەو جیاوازییە هاندەرە کە ئەوان لە هەر دەرفەتێک بۆ زەربەوەشاندن لە کورد کەڵک وەربگرن و لەلایەکی دیکەوە، کوردیش بە کەڵکوەرگرتن لە ئێلێمێنتە دیارەکانی کولتووری خۆی، لە هەوڵی ناساندنی ناسنامەی راستەقینەی خۆیەتی و مێژوو، داب و نەریت، زمان و ... بۆ جیاکردنەوەی خۆی لە رێژیمی ئیدئۆلۆژیکی دەسەڵاتدار لە پراکتیکدا هەنگاوی بەرز هەڵدەگرێ.

هەموو لایەک دەبێ باش بزانن کە شارستانیەت و کولتوور شتی دینامیکن و لە رەوتی مێژوودا دەتوانن تووشی ئاڵوگۆڕ بن، بەرز بن یان لەنێوبچن.

ئەگەر ئێمە گریمانەی خاوەنانی بیری "یەک نەتەوەی ئێران" لە سەر ئەوەیکە خاوەنی شارستانیەتێکی دوور و درێژ و بەرزن، بە راست دابنین، دیسانیش ئەو یەکە نایەتە ئەو مانایە کە ئەوان لە ئێستاشدا هەر خاوەنی ئەو کولتوور و شارستانیەتەن؛ بەڵکوو ئەوە سەردەمانێک بووە کە تێپەریوە و تەواو بووە و نوێنەری کولتوور و شارستانیەتی ئەوان، ئێستا رێژیمی ئاخوندییە کە لە هەموو بوارێکدا بە دوورە لە نرخ و بەها مرۆڤیەکان. ئەو یەکە دەبێتە هۆی لە بەر یەک کەوتنی کولتووری لە نێوان کورد و ئەواندا و دوو ناسنامەی جیاواز و دوو نەتەوەی جیاواز بە خەتێکی پڕرەنگ لە یەکتر جیا دەکاتەوە.

کوردەکان نیشانیان داوە کە خاوەنی کولتوورێکی بە تەحەمولن کە تولێرانس لە بەرامبەر گرووپە جیاجیاکانی نەتەوەیی، ئۆلی، زمانی و رەگەزی لە خۆی نیشان دەدات و کوردستان دەکاتە وڵاتێک کە هەموو دین و ئۆلەکان و هەموو نەتەوەکانی کوردستانی، تێیدا بە ئارامی و ئازادی بژین و جیاوازییەکان نەک بە هەڕەشە، بەڵکوو بە دەرفەت دەزانێ بۆ پێشخستنی وڵاتەکەی؛ بەڵام بەرامبەرەکەی چی دەکەن و چیان نیشان داوە!؟ ئەوە نییە بێجگە لە زمانی خۆیان، کولتووری خۆیان، دین و ئۆلی فەرمیی خۆیان، و ...خۆیان شتەکان و نرخەکانی هەموو نەتەوە و خەڵکانی دیکە بە بێ نرخ و هیچ دەزانن!؟ ئەوە نییە لەبەر جیاوازیی نەتەوەیی، لە کاتی لێقەوماندا هەوڵ دەدەن کە کورد زیانی زیاتریان بەر بکەوێ!؟ لە کاتی عەردهەژەکەدا ئەوان تەنانەت بەو ئەرکەیان هەڵنەستان کە بۆ خۆیان پێناسە کردووە و لە یاساکانی خۆیاندا ئاماژەیان پێداوە. بۆیە ئەو پێکدادانەی شارستانیەتەکان و کولتوورەکانی کورد و بیرۆکەی شۆڤێنیسیتی، بنەمایەکە بۆ خۆناسینی درووست و راستەقینە. رێژیمی ئێران، داگیرکەرانی ڕۆژهەڵاتی کوردستانن و وەک داگیرکەر هەڵسوکەوت دەکەن لە گەڵ کورددا. هیچ هەستێکیان نییە بۆ پاراستنی ژیان و ماڵ و حاڵی کوردان و خاک و سرووشتی وڵاتەکەیان. ئەوان کوردستانیان بۆ تاڵانکردن دەوێ تاکوو هەموو کانگا سەرزەوی و ژێرزەوییەکانمان تاڵان بکەن و کەویر و سەحرای ئێرانی پێ ئاوەدان بکەنەوە.

گەر وانییە، جیاوازیی بەم و کرماشان لە چیدا بوو؟ بۆ دەسەڵاتدارانی ئێران لە کاتی بوومەلەرزەی بەمدا ئامادە بوون تەنانەت هاوکاریی مرۆڤی لە ئامریکا – کە بە دوژمنی سەرەکیی خۆیانی دەزانن - وەربگرن بەڵام حازر نەبوون هاوکاریی هیچ وڵاتێک بۆ لێقەوماوانی کوردستانی لە پارێزگای کرماشان قەبووڵ کەن، سەرەڕای ئەوەیکە چەندین وڵات ئامادەیی خۆیان دەربڕیبوو بۆ ناردنی هاوکاری؟ بۆچی حکوومەت نەک هیچ هاوکارییەکی نەکرد، رێگریش بوو لە ناردنی هاوکارییەکانی خەڵک و ئەو شتانەی کە خەڵک دەیناردن، بە تاڵانی دەبردن؟ ئێمە لە مێژە راستیەکان دەزانین و هیچ چەشنە خۆلێ گێل کردنێکی ناوێ.

نەسلی ئێمە رێگای راستەقینەی رێبەرانی دەناسێتەوە. پڕەنسیپە نەگۆڕەکانیان و ئەندیشە دینامیکەکانیان لە یەکتر جیا دەکاتەوە و لە هەر بزاڤێکی گەلەکەی دەرس وەردەگرێ و لە رێبازی گەلدا تا ئازادی و سەربەستی لە تێکۆشان راناوەستێ. ئێمە لەو رووداوانەی دوای بوومەلەرزەکەی کرماشانڕا بە روونی بۆمان دەرکەوت کە نابێ و ناکرێ ئەو پێکدادانە شارستانیەتانە لە بەرچاو نەگرین و لێیان فێری یەکگرتوویی، نەتەوەپەروەری و خۆشەویستیی نیشتمان نەبین.