• روزنامەی کوردستان
  • Agirî
  • بیری خوێندکار
  • لاوان
  • ژنان
  • کانال تیشک تی وی
  • نرگز
٢۴ نوامبر ٢٠١٧ میلادی - ٠٣ آذر ١٣٩۶ خورشیدی  

کرماشان، ایلام و خیزش هویت ملی

میلادی: ٠٨-١٢-٢٠١۶ - خورشیدی: ١٣٩۵/٠٩/١٨ - ١١:٠۴ تاران سایز فونت: بزرگتر‌کوچکتر
کرماشان، ایلام و خیزش هویت ملی
سهراب کریمی

مناطق جنوبی کوردستان در زاگرس از جمله‌ مناطقی از کوردستان می‌باشد که‌ دارای ویژگی‌های خاص خود است. اگر چه‌ زیرساخت فرهنگی و زبانی این مناطق بخشی از کوردستان است و از نظر فرهنگی از بخش‌های مهم کوردستان به‌ شمار می‌روند، اما در اوایل رشد ناسیونالیسم کورد، در تکوین این گفتمان نقش کمتری ایفا کرده‌اند. این هم به‌ دلیل شرایط خاص ژئوپولیتیک و هم ناشی از موانع سیستماتیک دولت‌های ایران بوده‌ است. اما زیرساخت فرهنگی کوردهای این منطقه‌ همچنان از پیوند قوی با دیگر مناطق کوردستان برخوردار است. در جریان رقابت‌های منطقه‌ای میان ایران شیعه‌ و دول سنی منطقه‌ این سؤال به اذهان خطور می‌کند که‌: کوردهای مناطق مذکور که‌ بیشتر جعفری هستند و دیگر کوردها که‌ اغلب شافعی هستند،‌ چه‌ مسیری را در پیش دارند. آیا رقابت‌های منطقه‌ای ایران و اعراب بر مسیر انتخابی جنبش ملی دمکراتیک کوردها تأثیر خواهد داشت؟ آیا این امر همگرایی‌ای را که‌ جنبش ملی کورد پایه‌گذاری کرده است، به مخاطره‌ می‌اندازد و یا اینکه‌ لایه‌ی‌ هویت ملی کوردها چنان قویست که مسیر خود را از میان رقابت‌های بین هویت‌های متخاصم شیعه‌ و سنی جدا می‌کند؟

اگر به تحولات تاریخی گریزی زده‌ شود، آشکار می‌شود که‌ روابط جغرافیایی فرهنگی و همجواری تمدن‌ها موجب تغییرات و تحولات فرهنگی و مذهبی و و حتی زبانی و نژادی شده‌ است که تأثیرات آن امروز هم ملموس و مؤثر است و البته‌ تأثیر این تحولات علیرغم حوزه‌ای مطالعاتی در جهت شناخت تحولات، اما در نهایت بدیهی و طبیعی و جزئی از رویدادهای جامعه‌ بشری است و ارزشگذاری آنها و یا رویکردی توأم با حب و بغض تنها موجب عدم تعامل سالم جوامع با هم می‌شود، چرا که‌ بانیان این تحولات امروز در میان ما نیستند و ساختارهای اجتماعی منتج از این تحولات مرتکب گناه‌ و یا مستوجب پاداش نیست، به‌ هر حال خواهی نخواهی امروز همه‌ واقعیت‌های کنونی را به‌ عنوان جامعه‌ امروزی قبول دارند. ارزش‌های جهانشمول، پرنسیپ‌های دمکراتیک و حقوق بشر هم بر تفاوت‌های انسانی به‌ عنوان ویژگی جامعه‌ی‌ انسانی تأکید می‌کنند و جنبش ملی دمکراتیک کورد هم به‌ دلیل پایبندی به‌ هنجارهای دمکراتیک هیچگاه‌ این تفاوت‌ها را تهدیدی علیه خود تلقی نکرده‌ و بر عکس این تفاوت‌ها را به‌ عنوان غنای فرهنگی خود می‌داند و از آنها استقبال کرده‌ است. اگر چه‌ مرحله‌ی‌ بلوغ گفتمان ملی دمکراتیک کوردها در شرق کوردستان، در منطقه‌ی موکریان مراحل بلوغ خود را پشت سر گذاشته‌ است، اما از همان ابتدا و در دوران جمهوری کوردستان رهبران کورد به‌ خوبی مناطق کوردستان را مورد شناسایی قرار داده‌ و نقشه‌ی‌ کوردستان را تهیه‌ کردند. این نشان می‌دهد که‌ این رهبران دروازه‌ی گفتمان ملی دمکراتیک کوردستان را به روی تمام کوردها باز نگه‌ داشته‌اند. در قیام ملی کوردها در سال ١٣٥٧ به‌ سرعت بیشتر مناطق کوردستان در قیام مشارکت کردند و چنانچه‌ چند سالی مجال فعالیت مسالمت‌آمیز برای جنبش می‌بود، به‌ احتمال قریب به‌ یقین مناطق کرماشان و ایلام نیز همچون سایر مناطق حضور پر رنگتری می‌داشتند. جنبش کوردستان به‌ سهولت وارد مناطق یارسان‌نشین کوردستان و منطقه‌ی‌ گوران شد و بسیاری از کوردهای جعفری هم به‌ صف پیشمرگه‌ها پیوستند، اما همچنان که‌ ذکر شد، به‌ دلیل عدم مجال بیشتر و شروع جنگ، احزاب فرصت دسترسی به‌ این مناطق را نداشتند،‌ اما همچنان این منطقه‌ در دستور کار احزاب کورد بوده‌ است و بعدها با هماهنگی قشر تحصیلکرده‌ی‌ کورد در سراسر کوردستان تلاش‌هایی برای پُر کردن این خلأ شروع شد که‌ تا به‌ امروز هم ادامه‌ دارد.

در واقع ناسیونالیسم کورد از همان ابتدا لایه‌ی‌ هویتی کورد را به‌ عنوان دال مرکزی خود قرار داده‌ است و در سرتاسر کوردستان بزرگ جنبش‌های کوردها اساس کنش سیاسی و مبارزاتی خود را بر هویت کوردی بنا نهاده‌اند. اگرچه در شرق کوردستان، تفاوت مذهبی مناطقی از کوردستان با حکومت ایران بعضی از نویسندگان فارس را ترغیب کرده ‌است که در جهت تقلیل مبارزات ملی دمکراتیک کورد، این مبارزات را مختص کوردهای شافعی بدانند، اما باید گفت که همین گفتمان ناسیونالیسم با متافورها و دال‌های مشترک در جنوب کوردستان در میان کوردهای شافعی علیه‌ حکومت سنی‌مذهب بعث طولانیترین مبارزات کوردها را به‌ نام خود ثبت کرده‌ است و یا مبارزات کوردهای شمال کوردستان که‌ بیشتر آنها شافعی هستند علیه‌ ترک‌های سنی‌مذهب است. نمونه‌ی‌ بارز دیگر در ایران خواسته‌های ترک‌های آذربایجان شیعه‌ از حکومت شیعه‌ تهران است که‌ روزبه‌روز تقویت می‌شود. لذا می‌توان گفت به دلیل ویژگی غیر مذهبی جنبش ملی دمکراتیک کوردها، به‌ دلیل شناخت مردم از مدرنیته‌ و کمرنگ شدن هویت مذهبی، انتظار می‌رود که کوردهای جعفری نقش فعالتری در جنبش کوردها داشته‌ باشند، اگر چه‌ در مبارزات کوردها به‌ دنبال انقلاب ١٣٥٧ نقش کوردهای جنوب کوردستان تا حدودی کمرنگتر از بقیه‌ی مناطق‌ کوردستان بود، اما امروزه‌ شاهد نقش بیشتر این بخش از کوردستان در فعالیت‌های کوردها هستیم و امروز در صفوف احزاب کورد، فعالین کورد این منطقه‌ بیش از پیش قابل مشاهده‌ هستند.

البته‌ شایان ذکر است که‌ مشارکت کوردهای این استان‌ها در هنر، موسیقی و ادبیات کوردی بسیار زودتر از فعالیتهای سیاسی شروع شده‌ است و امروزه‌ همپای دیگر مناطق کوردستان در این عرصه‌ها کنش می‌کنند که‌ این خود از ویژگی‌های بارز گفتمان ملی کورد است که‌ ابتدا در ادبیات و هنر انعکاس داشته‌ و بعدها وارد عرصه‌ی‌ سیاست و مبارزه‌ شده‌ است. از همین روست که‌ ناسیونالیسم کورد گرایش به‌ جاودانگی و حرکتی تکوینی دارد و با حفظ ویژگی‌های هویتی خود از غلطیدن در دام فاشیسم در امان مانده‌ است، لذا توان همراه کردن تمام کوردها با وجود تفاوت مذهبی و لهجه‌ای را دارا می‌باشد.

با قبول نظریه‌ی‌ لایه‌ای بودن هویت‌ها می‌توان گفت لایه‌ی‌ هویتی ملی کوردها چنان تکوین یافته‌ است که‌ هرگاه‌ لایه‌ی‌ مذهبی در تضاد با لایه‌ی‌ ملی قرار گرفته‌، لایه‌ی‌ هویت ملی به‌ سهولت لایه‌ی مذهبی را کنار زده‌ و حتی با آن به‌ مبارزه‌ برخاسته‌ است. در شرق کوردستان هویت ملی کوردها مانع اصلی رشد مذهب‌گرایی بوده‌ است. جریانات مذهبی کوردستان در طیف آخر جریانات کوردستان قرار دارند و حتی جریانات سنتی طریقت و تصوف در کوردستان که‌ کمتر هویتی مذهبی از نوع شیعه‌ و سنی برای خود قائل هستند، جذابیت کمتری دارند. و جریانات ملی‌گرا و چپ‌گرای کورد که‌ به‌ ترتیب جریانات اصلی سیاسی کوردها هستند به‌ سهولت می‌توانند تحرکات بنیادگرایانه را کنار بزنند و این برای اکثریت فعالین کورد و مردم در کرماشان و ایلام قابل درک است. آنها به‌ خوبی می‌دانند که کوردهای سنی در آن سوی مرزها قویترین جبهه علیه‌ بنیادگرایی اسلامی در عراق و سوریه‌ هستند و این نشان می‌دهد که‌ لایه‌ی‌ هویتی ملی‌گرای کورد مسیری جدا از رقابت‌های دول شیعه‌ و سنی است. این در حالیست که‌ جریانات سیاسی کوردستان ایران دارای درجه‌ی‌ سکولاریستی به‌ مراتب بالاتری از جریانات سیاسی بخش‌های دیگر کوردستان در آن سوی مرزها هستند. کوردها در بقیه‌ی مناطق‌ ایران فارغ از تفاوت مذهبی، در کنار همدیگر هستند. نمایندگان استان‌های کوردستان در مجلس ششم در کنار هم فراکسیون نمایندگان کورد را تشکیل دادند، فعالین دانشجویی کورد، کارگران کورد و حتی سربازان کورد در سربازخانه‌های‌ نیروهای مسلح ایران همیشه‌ در کنار هم و بر اساس هویت کوردی خود را تعریف می‌کنند.

همچنان که‌ شواهد نشان داده‌ است، کشمکش‌های مذهبی دول منطقه‌ در نهایت نمی‌تواند تأثیری بر روند تحکیم ناسیونالیسم کورد در مناطق کرماشان و ایلام بگذارد و آنچه‌ تسریع این پروسه‌ را در پی دارد، فعالیت بیشتر فعالین این منطقه‌ در پروسه‌ی کوردایه‌تی و همچنین تلاش احزاب و جریان‌های سیاسی در جهت مشارکت بیشتر این فعالین در سازماندهی خود می‌باشد که‌ این خود نیاز به‌ مبحثی دیگر دارد. اما آنچه‌ که‌ باید فعالین کورد و اعضای احزاب سیاسی کوردستان بدانند این است که‌ اساساً تفاوت‌های مذهبی و منطقه‌ای در روند تکوین جنبش ملی کرد نمی‌تواند مانع باشد، اما نباید در رقابت‌های سیاسی در جهت نیل به‌ قدرت بیشتر از این تفاوت‌ها به‌ عنوان حربه‌ای علیه رقیب استفاده‌ شود. می‌توان گفت که‌ این لایه‌ سوبژکتیو کورد است که‌ می‌تواند با کنش‌های جهت‌دار این مسائل را برجسته‌ کنند.

در نتیجه‌ چنین است که‌ کوردها تفاوت‌ها و تنوعات خود را پذیرفته‌ و آن را جزء غنا و عظمت ملی خود می‌دانند، ناسیونالیسم کرد از ابتدای بلوغ خود ورودی‌های خود را به روی همه‌ی‌ کوردها باز نگه‌ داشته‌ است.

ناسیونالیسم کوردی روحی جاودان‌خواه‌ دارد، لذا ابتدا فعالیت خود را با هنر و ادبیات شروع کرده‌ و بنیان خود را بر ارزش‌های دمکراتیک و حقوق بشری قرار داده‌ است و انعطاف لازم را برای قبول همه‌ی‌ کوردها و حتی دیگر ملیت‌ها دارد. لایه‌‌ی هویتی ملی کوردها بر هویت مذهبی می‌چربد و این هویت ملی کوردهاست که‌ با وجود محرومیت کوردستان، از رشد بنیادگرایی مذهبی جلوگیری کرده‌ است و رقابت‌های دول شیعه‌ و سنی منطقه‌ توان تغییر مسیر مبارزات کوردها را ندارد و کوردها در واقع نه‌ تنها از این مناقشات مذهبی به دور خواهند ماند، بلکه‌ از فرصت‌های به دست آمده‌ در این مناقشات در جهت اهداف خود استفاده‌ می‌کنند و خیزش ملی کوردها در کرماشان و ایلام و تا دورترین مناطق کوردستان با شتاب بیشتر پیش خواهد رفت.
بالاترین چاپکردنی ئەم بابەتە

روزنامە کوردستان
روزنامەی کردستان ش.٧١٣ در این شمارە می‌خوانید:

ــ مبارزه کورد و موانع آن
ــ زلزله‌ی سیاسی
ــ شکست کرکوک پایان راه نیست
ــ کرماشان در آئینه زلزله
  • کرماشان در آئینه‌ زلزله کرماشان در آئینه‌ زلزله
    از سوی دیگر حکومت ایران برای آنکه سیاست‌های فاشیستی‌اش در قبال زلزله‌زدگان و عدم کمک‌رسانی به آن‌ها عیان نشود مانع از ورود خبرنگاران مستقل و خارجی به مناطق زلزله‌زده شد. در همین رابطه "توماس ارد بریک" گزارشگر نیویورک تایمز آمریکا در تویتی نوشت: "همزمان با وقوع زلزله در کوردستان، به گزارشگران اجازه ورود به محل حادثه را نداده‌اند".
  • مبارزه کورد و موانع آن مبارزه کورد و موانع آن
    این علل که تاثیرات آن کمتر از دو علت اولیه نبوده، شامل نیروهای بومی می‌باشد که در جهت تأمین منافع خویش با نیروهای بیرونی در سرکوب نهضت‌های مردمی سهیم بوده و ملت کورد را در راه رسیدن به خواسته‌ها و آرمان‌های‌شان دچار مشکلاتی نموده‌اند و بیش از نیمی از فشار نیروهای حاکم توسط این گروه به اجرا گذاشته می‌شود.
  • زلزله‌ی سیاسی زلزله‌ی سیاسی
    در آن شامگاهی که زلزله‌ای شدید کوردستان را لرزاند و چندین شهر این دیار را در استان کرماشان با فاجعه‌ای انسانی روبرو ساخت، جمهوری اسلامی تصور می‌کرد که از زیان‌های آن دور است، اما زیاد طول نکشید که زلزله‌ای سیاسی سرتاپای رژیم را به لرزه اندخت.
  • مشروعیت سلاح و مشروعیت مردمی مشروعیت سلاح و مشروعیت مردمی
    شاید سلاح و زرادخانه برای مدتی اشغالگر را حفظ کند اما هیچگاه موجب مشروعیت آن نمی‌شود. حکومتی که نتواند رضایت مردم را جلب کند سرانجامی بجز نابودی نخواهد داشت.
  • مصطفی هجری، دبیر کل حزب دمکرات کوردستان ایران در مصاحبه با تیشک تی‌وی: نباید چشم به راه نیروی خارجی باشیم که جمهوری اسلامی را نابود یا آنرا مجبور به احقاق حقوق ما کند مصطفی هجری، دبیر کل حزب دمکرات کوردستان ایران در مصاحبه با تیشک تی‌وی: نباید چشم به راه نیروی خارجی باشیم که جمهوری اسلامی را نابود یا آنرا مجبور به احقاق حقوق ما کند
    واضح است که به موضوعات دیگر نیز اشاره کرده است اما اولویت اصلی ترامپ و دولت آمریکا تا بدین لحظه مساله برجام است چرا که توافق مذکور در آینده این امکان را به ایران می‌دهد که غنی‌سازی اورانیوم برای ساخت سلاح اتمی را بار دیگر آغاز کند. آنچه که در این توافق بر آن تاکید شده است مساله سلاح اتمی است.
  • کرکوک و سه حقیقت کرکوک و سه حقیقت
    فجایعی که طی روزهای اخیر ملت کورد در کوردستان عراق با آن روبرو شد، بی‌شک یکی از بزرگترین فجایع تاریخ کورد می‌باشد که تا مرز تحقق برخی از رویاهای خود نزدیک شده بود اما به ناگاه تمام این رویاها را به کابوسی وحشتناک بدل کردند! تراژدی تلخ کرکوک سه حقیقت را برایمان به اثبات رساند:
  • میلیتاریزه کردن کوردستان (با نگاهی به سخنان دکتر قاسملو در این رابطه) میلیتاریزه کردن کوردستان (با نگاهی به سخنان دکتر قاسملو در این رابطه)
    امروزه در این شرایط که خاورمیانه تاریخی دیگر را رقم می‌زند و جولانگاه ابر قدرت‌ها شده است بدون شک بازیگران منطقه هم ساکت ننشسته‌و خود را به عاملی تبدیل می‌کنند تا از کاروان تغییرات جا نمانند.
  • قدرت نظامی ایران قادر به حفظ و پوشش  عمق استراتژیک رژیم جمهوری اسلامی نیست قدرت نظامی ایران قادر به حفظ و پوشش عمق استراتژیک رژیم جمهوری اسلامی نیست
    لازم به ذکر است در تحلیل فوق قدرت نظامی آمریکا و انگلیس و فرانسه به عنوان هم‌پیمانان کشورهای منطقه در نظر گرفته نشده است و بدون شک حمله ایران به شهرهای اسرائیل و یا جنگ میان‌مدت و طولانی‌مدت با عربستان که به بسته شدن تنگه هرمز منجر خواهد شد واکنش نظامی آمریکا و احتمالا مصر و اردن و کشورهای عربی دیگر را در پی خواهد داشت و حباب عمق استراتژیک رژیم ایران بسیار سریع‌تر خواهد ترکید.
  • راسان، دلیل اصلی سپاه برای غائله کرکوک راسان، دلیل اصلی سپاه برای غائله کرکوک
    سال گذشته درحالی که یک سال از اعلام رسمی راسان گذشته بود، مردم کوردستان ایران با به راه انداختن و شرکت فعال در کمپین "نورز جامانه" یا "زه‌ماوه‌ندی جامانه‌" یک حماسه تاریخی ثبت کردند. این حماسه تاریخی در روز رفراندوم کوردستان عراق نیز با کمپین "زه‌ماوه‌ندی ئالا" تکرار شد. رژیم که همواره تلاش کرده واقعیت مساله کورد را انکار یا منحرف نماید، این سیاست خود را با این حضور گسترده مردم کوردستان ایران در خیابان‌ها، شکست خورده قلمداد کرده و قصد داشت به هر طریقی در برابر آن بایستد.
  • ما فاتحان تاریخ بشری هستیم و شما شکست خوردگان تاریخ ما فاتحان تاریخ بشری هستیم و شما شکست خوردگان تاریخ
    اتوریتەی اشغالگری و ذهنیت‌های تمامیت‌خواە، آنگاە کە منافع خود را برای خود و منافع دیگران را نیز برای خودشان فرمولە می‌کنند، آزادی و حقوق افراد را با خیرەسری مشروط می‌کنند و خط قرمز را برای خواستەهای دمکراتیک دیگران تعیین می‌کنند.
  • جنوب کوردستان و محوریت مبارزاتی ملت کورد جنوب کوردستان و محوریت مبارزاتی ملت کورد
    یا باید از مشکلات کشاورزها آگاه باشیم که به عنوان مثال دولت طی برنامه‌ای از پیش تعین شده اقدام به خرید ارزان محصولات آن‌ها می‌کند.
  • زندانی سیاسی وجود ندارد زندانی سیاسی وجود ندارد
    در سرزمینی تحت سلطه دیکتاتوری و فاشیست، چیزی به نام زندانی سیاسی نمی‌تواند معنایی داشته باشد و اصلا دال مناسبی برای اشاره به چیزی واقعی نیست. در واقع مفهوم زندانی سیاسی می‌تواند مفهومی گمراه‌کننده و تحریف‌کننده باشد.
  • جنوب کوردستان و محوریت مبارزاتی ملت کورد جنوب کوردستان و محوریت مبارزاتی ملت کورد
    از سویی دیگر نباید نیروی عظیم انسانی و ژئوپلوتیک حساس جنوب زاگرس را فراموش کنیم و این فاکت نقش و جایگاه بسزایی در جنبش کوردستان دارد. رژیم بر واقعیت‌های ذکر شده واقف و آگاه است و آنچنان او را به هراس انداخته که تحلیلی‌ است بر شدت عمل رژیم تروریستی ایران در نابود کردن بنیادهای انسانی در این بخش از کوردستان.
  • برای آنانی که به خاموشی نه گفتند به بهانه بازداشت پنج فعال کرماشانی برای آنانی که به خاموشی نه گفتند به بهانه بازداشت پنج فعال کرماشانی
    در کرماشان، قلب کوردستان، مردان و زنانی گام در خیابان‌ها نهادند و فریاد کشیدند که پرنده نیز از پر کشیدن هراس داشت. اما آنان با خود اندیشیدند تا به کی حقارت؟؟ تا به کی جان دادن و دم برنیاوردن؟؟ و بر آن شدند که سکوت سهمگین و رخوت حاکم بر شهر را بشکنند و فریاد برکشند که: "شهر زنده است ، شهر در خروش است".