• روزنامەی کوردستان
  • Agirî
  • بیری خوێندکار
  • لاوان
  • ژنان
  • کانال تیشک تی وی
  • نرگز
٢۶ آوریل ٢٠١٧ میلادی - ٠۶ اردیبهشت ١٣٩۶ خورشیدی  

کرماشان، ایلام و خیزش هویت ملی

میلادی: ٠٨-١٢-٢٠١۶ - خورشیدی: ١٣٩۵/٠٩/١٨ - ١١:٠۴ تاران سایز فونت: بزرگتر‌کوچکتر
کرماشان، ایلام و خیزش هویت ملی
سهراب کریمی

مناطق جنوبی کوردستان در زاگرس از جمله‌ مناطقی از کوردستان می‌باشد که‌ دارای ویژگی‌های خاص خود است. اگر چه‌ زیرساخت فرهنگی و زبانی این مناطق بخشی از کوردستان است و از نظر فرهنگی از بخش‌های مهم کوردستان به‌ شمار می‌روند، اما در اوایل رشد ناسیونالیسم کورد، در تکوین این گفتمان نقش کمتری ایفا کرده‌اند. این هم به‌ دلیل شرایط خاص ژئوپولیتیک و هم ناشی از موانع سیستماتیک دولت‌های ایران بوده‌ است. اما زیرساخت فرهنگی کوردهای این منطقه‌ همچنان از پیوند قوی با دیگر مناطق کوردستان برخوردار است. در جریان رقابت‌های منطقه‌ای میان ایران شیعه‌ و دول سنی منطقه‌ این سؤال به اذهان خطور می‌کند که‌: کوردهای مناطق مذکور که‌ بیشتر جعفری هستند و دیگر کوردها که‌ اغلب شافعی هستند،‌ چه‌ مسیری را در پیش دارند. آیا رقابت‌های منطقه‌ای ایران و اعراب بر مسیر انتخابی جنبش ملی دمکراتیک کوردها تأثیر خواهد داشت؟ آیا این امر همگرایی‌ای را که‌ جنبش ملی کورد پایه‌گذاری کرده است، به مخاطره‌ می‌اندازد و یا اینکه‌ لایه‌ی‌ هویت ملی کوردها چنان قویست که مسیر خود را از میان رقابت‌های بین هویت‌های متخاصم شیعه‌ و سنی جدا می‌کند؟

اگر به تحولات تاریخی گریزی زده‌ شود، آشکار می‌شود که‌ روابط جغرافیایی فرهنگی و همجواری تمدن‌ها موجب تغییرات و تحولات فرهنگی و مذهبی و و حتی زبانی و نژادی شده‌ است که تأثیرات آن امروز هم ملموس و مؤثر است و البته‌ تأثیر این تحولات علیرغم حوزه‌ای مطالعاتی در جهت شناخت تحولات، اما در نهایت بدیهی و طبیعی و جزئی از رویدادهای جامعه‌ بشری است و ارزشگذاری آنها و یا رویکردی توأم با حب و بغض تنها موجب عدم تعامل سالم جوامع با هم می‌شود، چرا که‌ بانیان این تحولات امروز در میان ما نیستند و ساختارهای اجتماعی منتج از این تحولات مرتکب گناه‌ و یا مستوجب پاداش نیست، به‌ هر حال خواهی نخواهی امروز همه‌ واقعیت‌های کنونی را به‌ عنوان جامعه‌ امروزی قبول دارند. ارزش‌های جهانشمول، پرنسیپ‌های دمکراتیک و حقوق بشر هم بر تفاوت‌های انسانی به‌ عنوان ویژگی جامعه‌ی‌ انسانی تأکید می‌کنند و جنبش ملی دمکراتیک کورد هم به‌ دلیل پایبندی به‌ هنجارهای دمکراتیک هیچگاه‌ این تفاوت‌ها را تهدیدی علیه خود تلقی نکرده‌ و بر عکس این تفاوت‌ها را به‌ عنوان غنای فرهنگی خود می‌داند و از آنها استقبال کرده‌ است. اگر چه‌ مرحله‌ی‌ بلوغ گفتمان ملی دمکراتیک کوردها در شرق کوردستان، در منطقه‌ی موکریان مراحل بلوغ خود را پشت سر گذاشته‌ است، اما از همان ابتدا و در دوران جمهوری کوردستان رهبران کورد به‌ خوبی مناطق کوردستان را مورد شناسایی قرار داده‌ و نقشه‌ی‌ کوردستان را تهیه‌ کردند. این نشان می‌دهد که‌ این رهبران دروازه‌ی گفتمان ملی دمکراتیک کوردستان را به روی تمام کوردها باز نگه‌ داشته‌اند. در قیام ملی کوردها در سال ١٣٥٧ به‌ سرعت بیشتر مناطق کوردستان در قیام مشارکت کردند و چنانچه‌ چند سالی مجال فعالیت مسالمت‌آمیز برای جنبش می‌بود، به‌ احتمال قریب به‌ یقین مناطق کرماشان و ایلام نیز همچون سایر مناطق حضور پر رنگتری می‌داشتند. جنبش کوردستان به‌ سهولت وارد مناطق یارسان‌نشین کوردستان و منطقه‌ی‌ گوران شد و بسیاری از کوردهای جعفری هم به‌ صف پیشمرگه‌ها پیوستند، اما همچنان که‌ ذکر شد، به‌ دلیل عدم مجال بیشتر و شروع جنگ، احزاب فرصت دسترسی به‌ این مناطق را نداشتند،‌ اما همچنان این منطقه‌ در دستور کار احزاب کورد بوده‌ است و بعدها با هماهنگی قشر تحصیلکرده‌ی‌ کورد در سراسر کوردستان تلاش‌هایی برای پُر کردن این خلأ شروع شد که‌ تا به‌ امروز هم ادامه‌ دارد.

در واقع ناسیونالیسم کورد از همان ابتدا لایه‌ی‌ هویتی کورد را به‌ عنوان دال مرکزی خود قرار داده‌ است و در سرتاسر کوردستان بزرگ جنبش‌های کوردها اساس کنش سیاسی و مبارزاتی خود را بر هویت کوردی بنا نهاده‌اند. اگرچه در شرق کوردستان، تفاوت مذهبی مناطقی از کوردستان با حکومت ایران بعضی از نویسندگان فارس را ترغیب کرده ‌است که در جهت تقلیل مبارزات ملی دمکراتیک کورد، این مبارزات را مختص کوردهای شافعی بدانند، اما باید گفت که همین گفتمان ناسیونالیسم با متافورها و دال‌های مشترک در جنوب کوردستان در میان کوردهای شافعی علیه‌ حکومت سنی‌مذهب بعث طولانیترین مبارزات کوردها را به‌ نام خود ثبت کرده‌ است و یا مبارزات کوردهای شمال کوردستان که‌ بیشتر آنها شافعی هستند علیه‌ ترک‌های سنی‌مذهب است. نمونه‌ی‌ بارز دیگر در ایران خواسته‌های ترک‌های آذربایجان شیعه‌ از حکومت شیعه‌ تهران است که‌ روزبه‌روز تقویت می‌شود. لذا می‌توان گفت به دلیل ویژگی غیر مذهبی جنبش ملی دمکراتیک کوردها، به‌ دلیل شناخت مردم از مدرنیته‌ و کمرنگ شدن هویت مذهبی، انتظار می‌رود که کوردهای جعفری نقش فعالتری در جنبش کوردها داشته‌ باشند، اگر چه‌ در مبارزات کوردها به‌ دنبال انقلاب ١٣٥٧ نقش کوردهای جنوب کوردستان تا حدودی کمرنگتر از بقیه‌ی مناطق‌ کوردستان بود، اما امروزه‌ شاهد نقش بیشتر این بخش از کوردستان در فعالیت‌های کوردها هستیم و امروز در صفوف احزاب کورد، فعالین کورد این منطقه‌ بیش از پیش قابل مشاهده‌ هستند.

البته‌ شایان ذکر است که‌ مشارکت کوردهای این استان‌ها در هنر، موسیقی و ادبیات کوردی بسیار زودتر از فعالیتهای سیاسی شروع شده‌ است و امروزه‌ همپای دیگر مناطق کوردستان در این عرصه‌ها کنش می‌کنند که‌ این خود از ویژگی‌های بارز گفتمان ملی کورد است که‌ ابتدا در ادبیات و هنر انعکاس داشته‌ و بعدها وارد عرصه‌ی‌ سیاست و مبارزه‌ شده‌ است. از همین روست که‌ ناسیونالیسم کورد گرایش به‌ جاودانگی و حرکتی تکوینی دارد و با حفظ ویژگی‌های هویتی خود از غلطیدن در دام فاشیسم در امان مانده‌ است، لذا توان همراه کردن تمام کوردها با وجود تفاوت مذهبی و لهجه‌ای را دارا می‌باشد.

با قبول نظریه‌ی‌ لایه‌ای بودن هویت‌ها می‌توان گفت لایه‌ی‌ هویتی ملی کوردها چنان تکوین یافته‌ است که‌ هرگاه‌ لایه‌ی‌ مذهبی در تضاد با لایه‌ی‌ ملی قرار گرفته‌، لایه‌ی‌ هویت ملی به‌ سهولت لایه‌ی مذهبی را کنار زده‌ و حتی با آن به‌ مبارزه‌ برخاسته‌ است. در شرق کوردستان هویت ملی کوردها مانع اصلی رشد مذهب‌گرایی بوده‌ است. جریانات مذهبی کوردستان در طیف آخر جریانات کوردستان قرار دارند و حتی جریانات سنتی طریقت و تصوف در کوردستان که‌ کمتر هویتی مذهبی از نوع شیعه‌ و سنی برای خود قائل هستند، جذابیت کمتری دارند. و جریانات ملی‌گرا و چپ‌گرای کورد که‌ به‌ ترتیب جریانات اصلی سیاسی کوردها هستند به‌ سهولت می‌توانند تحرکات بنیادگرایانه را کنار بزنند و این برای اکثریت فعالین کورد و مردم در کرماشان و ایلام قابل درک است. آنها به‌ خوبی می‌دانند که کوردهای سنی در آن سوی مرزها قویترین جبهه علیه‌ بنیادگرایی اسلامی در عراق و سوریه‌ هستند و این نشان می‌دهد که‌ لایه‌ی‌ هویتی ملی‌گرای کورد مسیری جدا از رقابت‌های دول شیعه‌ و سنی است. این در حالیست که‌ جریانات سیاسی کوردستان ایران دارای درجه‌ی‌ سکولاریستی به‌ مراتب بالاتری از جریانات سیاسی بخش‌های دیگر کوردستان در آن سوی مرزها هستند. کوردها در بقیه‌ی مناطق‌ ایران فارغ از تفاوت مذهبی، در کنار همدیگر هستند. نمایندگان استان‌های کوردستان در مجلس ششم در کنار هم فراکسیون نمایندگان کورد را تشکیل دادند، فعالین دانشجویی کورد، کارگران کورد و حتی سربازان کورد در سربازخانه‌های‌ نیروهای مسلح ایران همیشه‌ در کنار هم و بر اساس هویت کوردی خود را تعریف می‌کنند.

همچنان که‌ شواهد نشان داده‌ است، کشمکش‌های مذهبی دول منطقه‌ در نهایت نمی‌تواند تأثیری بر روند تحکیم ناسیونالیسم کورد در مناطق کرماشان و ایلام بگذارد و آنچه‌ تسریع این پروسه‌ را در پی دارد، فعالیت بیشتر فعالین این منطقه‌ در پروسه‌ی کوردایه‌تی و همچنین تلاش احزاب و جریان‌های سیاسی در جهت مشارکت بیشتر این فعالین در سازماندهی خود می‌باشد که‌ این خود نیاز به‌ مبحثی دیگر دارد. اما آنچه‌ که‌ باید فعالین کورد و اعضای احزاب سیاسی کوردستان بدانند این است که‌ اساساً تفاوت‌های مذهبی و منطقه‌ای در روند تکوین جنبش ملی کرد نمی‌تواند مانع باشد، اما نباید در رقابت‌های سیاسی در جهت نیل به‌ قدرت بیشتر از این تفاوت‌ها به‌ عنوان حربه‌ای علیه رقیب استفاده‌ شود. می‌توان گفت که‌ این لایه‌ سوبژکتیو کورد است که‌ می‌تواند با کنش‌های جهت‌دار این مسائل را برجسته‌ کنند.

در نتیجه‌ چنین است که‌ کوردها تفاوت‌ها و تنوعات خود را پذیرفته‌ و آن را جزء غنا و عظمت ملی خود می‌دانند، ناسیونالیسم کرد از ابتدای بلوغ خود ورودی‌های خود را به روی همه‌ی‌ کوردها باز نگه‌ داشته‌ است.

ناسیونالیسم کوردی روحی جاودان‌خواه‌ دارد، لذا ابتدا فعالیت خود را با هنر و ادبیات شروع کرده‌ و بنیان خود را بر ارزش‌های دمکراتیک و حقوق بشری قرار داده‌ است و انعطاف لازم را برای قبول همه‌ی‌ کوردها و حتی دیگر ملیت‌ها دارد. لایه‌‌ی هویتی ملی کوردها بر هویت مذهبی می‌چربد و این هویت ملی کوردهاست که‌ با وجود محرومیت کوردستان، از رشد بنیادگرایی مذهبی جلوگیری کرده‌ است و رقابت‌های دول شیعه‌ و سنی منطقه‌ توان تغییر مسیر مبارزات کوردها را ندارد و کوردها در واقع نه‌ تنها از این مناقشات مذهبی به دور خواهند ماند، بلکه‌ از فرصت‌های به دست آمده‌ در این مناقشات در جهت اهداف خود استفاده‌ می‌کنند و خیزش ملی کوردها در کرماشان و ایلام و تا دورترین مناطق کوردستان با شتاب بیشتر پیش خواهد رفت.
بالاترین چاپکردنی ئەم بابەتە

روزنامە کوردستان
روزنامەی کردستان ش.٦٩٩ در این شمارە می‌خوانید:

ــ راسان و ژئوپولیتیک ایران
ــ شهر، محور راسان
ــ جهاد سپید
ــ هجوم موشکی محدود و پیامی نامحدود
  • اهمیت هویت در جنوب کردستان و تعریف نوین ملت (بخش دوم) اهمیت هویت در جنوب کردستان و تعریف نوین ملت (بخش دوم)
    در واقع همچنان که‌ اشاره‌ شد، گفتمان کردی دارای پیشنه‌ تاریخی است و پیوند زدن ملی‌گرایی کرد با ارزش‌های دمکراتیک هم به‌ همین روند تاریخی کردها به ویژه‌ در کردستان ایران برمی‌گردد.
  • هجوم موشکی محدود و پیامی نامحدود هجوم موشکی محدود و پیامی نامحدود
    بعد از بمباران هوایی شهر ادلب -تحت کنترل اپوزیسیون سوریه- توسط نیروی هوایی بشار اسد که موجب قربانی شدن بیش از ١٠٠نفر از مردم این شهر و مصدوم شدن صدها نفر دیگر به دلیل استنشاق گاز شیمیایی شد، جهان بار دیگر شاهد بکارگیری سلاح‌های ممنوعه از سوی حکومتی علیه شهروندانش بود.
  • شهر، محور راسان شهر، محور راسان
    کردستان ایران که در مقایسه با بخش‌های دیگر کردستان بنا بر وسعت خاک و جمعیت پله دوم را داراست، طی دو دهه گذشته دچار رخوت شده بود، اما از دو سال گذشته تا به امروز با تغییرات گسترده‌ای روبرو شده است.
  • راسان و ژئوپولیتیک ایران راسان و ژئوپولیتیک ایران
    علاوه بر این، سرنگونی رژیم صدام باعث تسهیل ارتباط و تماس و ارسال کمک‌های ایران به سوریه و لبنان از طریق عراق گردید! از همین رو، سرنگون ساختن این دو رژیم رقیب ایران نمی‌تواند بدون برنامه‌ بوده باشد.
  • جهاد سپید جهاد سپید
    ٣٨ سال پیش در ٢٨ مردادماه، خمینی، رهبر رژیم جدیدی که قدرت را کاملاً قبضه کرده بود، علیه ملت کرد فتوای جهاد صادر نمود و با تمامی نیروهای نظامی متعارف و نامتعارف خود کردستان را مورد تهاجم قرار دادند و از هیچ جنایتی برای به زانو در آوردن ملت کرد فروگذار ننمودند.
  • شهیدان مشعل راسان ملتند شهیدان مشعل راسان ملتند
    ملتی خواهان آزادیست، بایستی بهای آن را نیز بپردازد. این سخن گهربار از بیانات زنده‌یاد دکتر قاسملوست که خود نیز در راه آزادی ملتش سنگین‌ترین بها را پرداخت.
  • اهمیت هویت در جنوب کوردستان و تعریف نوین ملت اهمیت هویت در جنوب کوردستان و تعریف نوین ملت
    آنچه‌ هویت ملی را با هویت‌های قدیم همچون ایل و تبار متفاوت می‌سازد، همین شناخت از خود است چرا که‌ اساساً مدرنیته‌ با شناخت انسان به‌ عنوان سوژه‌ از پدیده‌هاست و یکی از این پدیده‌ها خود است.
  • سیاست اجتماعی معطوف به رفاه سیاست اجتماعی معطوف به رفاه
    در وضعیت فعلی ایران، مشکلات اقتصادی بزرگ‌ترین مانع بر سر راه رشد و توسعه‌ی جامعه‌ برشمرده می‌شود که آسیب‌های ناشی از چنین وضعیتی در حوزه‌هایی نظیر بیکاری، گرانی، فقر و فساد مالی علناً و به وضوح نمایان گشته و این امر آینده‌ی نزدیک به ٤٠ میلیون نفر از ایرانیان را در پرتگاه فروپاشی اجتماعی و اخلاقی قرار داده است.
  • تفاوت حق طلبی با رفتار قربانی تفاوت حق طلبی با رفتار قربانی
    ذکر تفاوت این دو رفتار برای این است که‌ با نگاهی اجمالی و سطحی به‌ جامعه خود شاهد رفتار و کردارهایی هستیم که‌ بیشتر آن در اخلاق قربانی نمود می‌کند، اگرچه‌ به‌ ظاهر دم از انقلاب و انقلابی بودن وصف می‌کنند.
  • نوروز، رویش و راسان نوروز، رویش و راسان
    طبیعت با پدیده‌های متضاد و متناقض آن شناخته می‌شود، آن گاه که تاریکی و روشنایی، رویش و خشکیدن، گرمای خورشید و سرما و یخبندان، تندباد و کوهستان، حرکت و ایستایی و ... در تقابل با یکدیگر قرار می‌گیرند و ترکیبی بدیع و سرشار از نوآوری با هزاران چهره جلوه‌گر می‌شوند و زندگانی را می‌آرایند.
  • تکوین و تکامل گفتمان کردایه‌تی در کرماشان و ایلام تکوین و تکامل گفتمان کردایه‌تی در کرماشان و ایلام
    این باعث می‌شود که رابطه‌ زبانی کردها با مکان زیستی خود دچار انشقاق شود. در طول تاریخ، مردمان مهاجم مناطق اشغال‌شده‌ را از نو نامگذاری می‌کردند تا مالکیت مکانی مناطق را به‌ نام خود ثبت کنند. در این مناطق تقریباً تمام اسامی کردی را در نهادهای ثبتی از بین برده‌اند.
  • آینده‌ کردها از روزنه نوروز آینده‌ کردها از روزنه نوروز
    میتولوژی هم مثل تاریخ در حافظه نوستالژی هر ملتی جایگاه مخصوص خود را دارد، حتی برخی از آنها به عنوان بخشی متصل و شناسه ملت‌ها و مانند هر رسم دیگری در زندگی روزمره تکرار می‌شوند. فراموش‌شدنی نیستند و گسترش پیدا می‌کنند.
  • مصطفی هجری، دبیرکل حزب در نشست پارلمان سوییس: تبعیض علیه‌ ملیت‌های تحت ستم به آستانه خطرناکی رسیده است مصطفی هجری، دبیرکل حزب در نشست پارلمان سوییس: تبعیض علیه‌ ملیت‌های تحت ستم به آستانه خطرناکی رسیده است
    ممنوعیت تحصیل به‌ زبان مادری تنها به‌ این امر ختم نمی‌شود که‌ کودک به‌ جای زبان مادری، زبان دیگر (فارسی) را می‌آموزد. بلکه‌ مقصود اصلی برنامه‌ است که‌ رژیم با آن سیاست‌های یکسان‌سازی را اعمال می‌کند.
  • مرگ برادرکُشی مرگ برادرکُشی
    لیکن در دوران معاصر، اوضاع و شرایط سیاسی و درک و آگاهی جوامع به جایی رسیده است که دیگر چنین اعمالی را تاب نیاورده و هر گونه توسل به جنگ‌ داخلی را محکوم می‌کنند.