• روزنامەی کوردستان
  • Agirî
  • بیری خوێندکار
  • لاوان
  • ژنان
  • کانال تیشک تی وی
  • نرگز
٢۵ سپتامبر ٢٠١٧ میلادی - ٠٣ مهر ١٣٩۶ خورشیدی  

ایلام، سرزمین آلامتو و گهواره‌ی مدنیت کورد

میلادی: ٢٢-١٢-٢٠١۶ - خورشیدی: ١٣٩۵/١٠/٠٢ - ١٠:١۵ تاران سایز فونت: بزرگتر‌کوچکتر
ایلام، سرزمین آلامتو و گهواره‌ی مدنیت کورد
شریف فلاح

ترجمه از کوردی: کوردستان


ایلام، سرزمین آلامتو و موطنی تاریخی و مدنیتی دیرین است. ایلام گهواره‌ی مدنیت کوردهاست که در اواخر هزاره‌ی سوم پیش از میلاد مسیح، بخش وسیعی از غرب و به ویژه جنوب غرب فلات ایران را دربر می‌گرفت، ولی در زمان هخامنشیان، وسعیت این سرزمین کاهش یافته و تنها به منطقه‌ی جغرافیایی "شوش" Susa اطلاق می‌شد.

ایلام از لحاظ کلامی و معنی

عیلام، آلام یا ایلام امروز به معنی میهن آتش خدایان و از ریشه "ایل" به معنی خدا و میهن خدا آمده است که ریشه‌ی عبری دارد و هیچ ارتباطی با زبان عربی ندارد. در کتاب تورات از آن به عنوان "آلامتو" نام برده می‌شود و چون ریشه‌ی عربی ندارد، به معنی درد و آزار و الم نیست. در برخی منابع نیز به معنی "کوهستان" یا سرزمین وداع آفتاب آمده است.

ایلام از نظر تاریخی

عیلامی‌ها به سرزمینشان "هلمته متی" Ha (I) tamti / Hatamti به معنی سرزمین خدا می‌گفتند، اکدیان به آن آلامتوو Elamtu و سومریان نیز به آن "اندیشنگاشت" به معنی محل مرتفع می‌گفتند.

در سال ۲۷۰۰ پیش از میلاد، اولین قدرت پادشاهی عیلامی در شوش (جنوب غربی ایران) ایجاد شد. آثار یافت‌شده در شوش، حدود ۳۵۰۰ سال پیش از میلاد را نشان می‌دهند که در واقع یک عصر مترقی در زندگی انسان می‌باشد. آثار کشف شده از انواع موجودات زنده و انسان‌ها نشان‌دهنده‌ی این واقعیت است.

حکومت عیلامی‌ها از ابتدا تا پایان دوره‌ی عیلام جدید، حدود ۲۶۶۱ سال در جنوب غربی ایران قدرت را در دست داشته‌اند. پادشاهی عیلام در زمان اوج قدرت خود، حتی بر بخشی از بین‌النهرین (مزوپوتامیا) نیز حکومت می‌کرد، ولی چهارچوب حکومت مرکزی عیلام، سراسر ایران را دربر نگرفته است. این پادشاهی، اتحادی میان ایلات و عشایر منطقه بوده است، ولی این اتحاد به مفهوم امپراطوری نبوده است. هر زمان که ایلامی‌ها قدرت را در دست داشته‌اند، نقش بسزایی در تغییرات سیاسی مزوپوتامیا یا بین‌النهرین داشته‌اند. همچنین برای مدت بسیار کمی بر تمام این منطقه حکمرانی کرده‌اند. ایلامیان از سال ۱۹۰۰ پیش از میلاد، منطقه‌ی مزوپوتامیا را اشغال کرده و حکومت سومریان را کاملاً نابود کردند، ولی هنوز تحت تأثیر هژمونی فرهنگ سامی و سومریان بودند.

سرنگونی تمدن ایلام

از سال ۶۴۰ هجری قمری، "آشور بانیپال" پادشاه قدرتمند آشوریان، ایلام را اشغال کرد و بخش وسیعی از ساکنان آن را به صورت دسته‌جمعی قتل عام نمود و بنیاد حکومت ایلام را از میان برد. تمدن کهن ایلام، پس از هزاران سال حکومت و رقابت میان ایلات و قدرت‌های بزرگ مانند سومریان، اکدیان، بابلیان و آشوریان و به ویژه دشمن واقعیشان، آشوریان، شکست خوردند و آثار این شکست نیز بر سنگ نگاره‌ی "آشور بانیپال" نیز درباره‌ی این پیروزی به وضوح نوشته شده است.

مدتی پس از سرنگونی ایلام، این منطقه میان پارس‌ها و مادها تقسیم شد و در زمان هخامنشیان به بخشی از امپراطوری هخامنشی تبدیل شد و پس از حمله‌ی سپاه اسلام و اشغال آن، طبق برخی منابع، ایلام به بخشی از سرزمین کوفه تبدیل شد.

از ابتدای سده چهارم تا ششم میلادی، خاندان "حسنویه کورد" قدرت لرستان و ایلام را در دست داشتند و از سال ۵۷۰ تا ۱۰۰۶، "اتابکان" لر بر لرستان و پشتکو، که همان ایلام است، حکومت می‌کردند.

سپس و از دوره‌های بعدتر، نام ایلام به "حسین‌آباد" تغییر کرد که مرکز حکمرانی والی و امیر "پشتکو" بوده است.

ایلام جدید

سال ۱۳۰۹ هجری شمسی برابر یا ۱۹۳۰ میلادی و در زمان حکومت محمد رضاشاه پهلوی، در نتیجه‌ی تقسیمات استانی، ایلام به بخشی از استان پنجم ایران یا کرماشان تبدیل شد. در سال ۱۹۶۵ به مرکز فرمانداری تبدیل شد و در سال ۱۹۷۵ به دلایل سیاسی، مرزبانی و اداری، به صورت رسمی به یک استان مستقل تبدیل شد که مدت ۴۱ سال است که یکی از استان‌های شرق کوردستان (ایران) هم‌مرز استان "واسط" در شرق عراق می‌باشد که مرز خسروی آنها را به یکدیگر مرتبط می‌کند.

مرکز استان ایلام، شهر ایلام می باشد که از غرب با عراق، از جنوب با خوزستان، از شرق با لرستان و از شمال با کرماشان هم مرز است. این استان از هفت شهر، ۱۷ شهرستان، ۳۶ دهستان و ۷۵۳ روستا تشکیل شده است.

شهرهای استان ایلام عبارتند از: آبدانان، ایلام، ایوان، بدره، دره‌شهر، دهلران، چارداول، ملکشاهی، مهران و سیروان. برخی از مناطق بزرگ آن نیز عبارتند از: صالح‌آباد، موسیان، مورموری، ارکواز، لومار و میمه.

استان ایلام بر اساس آمارها و سرشماری سال ۲۰۱۱، ۵۵۰ هزار نفر جمعیت دارد.

ایلام از لحاظ طبیعی و گردشگری

استان ایلام با وسعت ۲۰۱۵۰ کیلومتر مربع، ۱.۲ درصد وسعت کشور ایران را دربر گرفته و از این نظر بیست و دومین استان ایران می‌باشد. یکی از مناطق نیمه کوهستانی است که وسعت، منظره و چشم‌انداز کوه و دشت بسیار مورد توجه است. به جز مناطق جنوب شرقی ایلام که مناطق دهلران، موسیان و عینه خوش را در بر می‌گیرد، مناطق دیگر ایلام کوهستانی می‌باشد که ۷۰ درصد خاک ایلام را دربر می‌گیرد. در شمال و شمال شرقی ایلام، کوه‌های مانشت، سیوان، قلارنگ و کوه قلاجی، لنه و چرمگا قرار دارند. از کوه‌های دیگر می‌توان به رشته‌کوه‌های کبیرکوه، دینارکوه، اناران، سیاکو، پشتکو و پیشکو اشاره کرد که به دشت‌های "نیو روبار" مسلط هستند. ایلام از نظر وسعت و تراکم جنگل‌های خودرو، به قلب و مادر منطقه "زاگروس" معروف است.

در شمال و شرق ایلام این کوه‌ها قرار دارند: رنو و شره زول میان ایوان و چوار، بانکول میان ایوان و چارداول، کارزان، بایه، نسار (بالار)، سورگیری، ساج گوربی، زردلان و هلیلان. در غرب و جنوب غربی نیز کوه‌های کولک، سیاکو، نخجیرکو، انجیر کو، تونه کو، بولی، میمک، پشمین، بیوره، خوشادل، بلستان، دنه و کاسه ماس قرار دارد.

دشت‌های ایلام

در ایلام به جز مناطق بسیار کوهستانی، چندین دشت معروف و مرتع بزرگ دارد که مرکز مراتع دامداری کرماشان، ایلام، خوزستان و لرستان است. این دشت‌ها عبارتند از: دشت عباس، دشت موسیان، دشت دهلران، دشت مهران (گرمه‌سیر)، دشت هلیلان، دشت ایوان، چالاو، محسن‌آباد، امیرآباد، گلان، صالح‌آباد، آسمان‌آباد و دره‌شهر که به جز محصولات کشاورزی، چندین تپه و قلعه تاریخی و باستانی را دربر دارند که نشان‌دهنده‌ی وجود مرکز زندگی انسان و تمدن دیرین کوردهاست.

رودها و منابع آب ایلام

ایلام از نظر رودخانه و منابع آب نیز بسیار غنی می‌باشد. بسیاری از رودخانه‌ها از کوهستان‌ها سرچشمه می‌گیرند که به جز آبیاری دشت‌های ایلام، بخشی از آنها به استان لرستان، خوزستان و داخل خاک عراق و به ویژه شهر مندلی در استان دیاله سرازیر می‌شوند.

رودخانه‌های ایلام عبارتند از: گنگیر، کونجان چم، چنگوله، دویریچ، میمه، چیغاب، گودارخوش، سیمره (که بزرگترین رود ایلام می‌باشد، از کرماشان از منطقه گاماسیاب و از کوه الوند در همدان سرچشمه می‌گیرد)، چزمان، چناره، شیروان و چارداول، شیخ مکان، سیکان، آوزنگوان و چندین رودخانه دیگر که به رود کرخه می‌ریزند.

آثار تاریخی ایلام

ایلام به عنوان مرکز تمدن عیلامیان، در زمان‌های مختلف پایتخت و مرکز حکومت حکومت‌های منطقه‌ای بوده است و از نظر تاریخی و باستان‌شناسی انسانی، صاحب جایگاه ویژه است. بیشتر آثاری که از مناطق مختلف ایلام یافت شده‌اند، ویژگی‌های ملت کورد را دربر دارند و نشان‌دهنده‌ی کهن بودن این منطقه و غنی بودن فرهنگ کوردستان است.
آثار و قلعه‌های تاریخی ایلام عبارتند از: قلعه والی ایلام، سنگ نوشته گولگولی ملکشاهی، آتشگاه سیاه گل، کاخ فلاحتی، سنگ نوشته تختخان، طاق شیرین و فرهاد، مسجد حاج فرامرز اسدی در شهر ارکواز، قلعه جولیان، قلعه کلم، شهر تاریخی سیروان، شهر تاریخی سیمره، شهر تاریخی ماداکتو، آتشگاه و تنگه بهرام چوبین، تنگه شمشه و مسجد والی.

منابع زیرزمینی ایلام

ایلام، این استان کوردستان، از نظر اقتصادی و معادن زیرزمینی نیز صاحب جایگاه ویژه‌ای است. بیش از ۱۵ درصد گاز طبیعی ایران در ایلام تولید می‌شود، همچنین از چاه‌های نفتی جنوب آبدانان و دهلران روزانه ۱۵۴ هزار بشکه نفت تولید می‌شود و با لوله به پالایشگاه‌های جنوب ایران منتقل می‌شود. به جز این موارد، مرکز پتروشیمی ایلام یکی دیگر از منابع اقتصادی می‌باشد. به گفته‌ی مسئولان رژیم ایران، ۵۵ هزار کارگر در بیش از سه هزار واحد صنعتی و تولیدی کوچک و بزرگ ایلام کار می‌کنند، این در حالیست که ایلام از نظر بیکاری، طی پنج سال اخیر، همیشه در جایگاه اول یا دوم ایران بوده است. نرخ بیکاری هم اینک ۳۰ درصد می‌باشد و به گفته‌ی فعالین سیاسی و مدنی کورد، بیشتر نیروی کاری مراکز صنعتی ایلام، افراد غیربومی می‌باشند و دیگر مناطق صنعتی نیز بسته شده‌اند.

زبان و لهجه‌ی مردم ایلام

زبان بیشتر ساکنین ایلام کوردی می‌باشد که از لهجه‌های لوری، لکی، فیلی و کلهوری تشکیل شده است. به جز زبان کوردی، در مناطق جنوب غربی ایلام و به ویژه در دهلران، موسیان و دشت عباس اقلیتی عرب زندگی می‌کنند که از چندین عشیره مختلف تشکیل شده‌اند.

گویش‌های لکی، کلهوری و فیلی در مناطق مختلف ایلام وجود دارند و از نظر مذهبی نیز بیشتر کوردهای ایلام پیرو مذهب تشیع و در مناطقی نیز پیروان آیین یارسان و اهل حق وجود دارند.

منابع:

ویکی پدیا
سایت ایلام آسو
کتاب تاریخ فرهنگ و ادب ایلام
سایت طاقوسان
بالاترین چاپکردنی ئەم بابەتە

روزنامە کوردستان
روزنامەی کردستان ش.٧٠٩ در این شمارە می‌خوانید:

ــ جنوب زاگرس و محوریت مبارزاتی ملت کورد
ــ دولت کوردستان، جغرافیایی برای زندگی آزاد
ــ آسمیلاسیون فرهنگی ملیت‌های ایران از سوی نهادهای علمی رژیم هدایت می‌شود
ــ برای آنانی که به خاموشی نه گفتند به بهانه بازداشت پنج فعال کرماشانی
  • جنوب کوردستان و محوریت مبارزاتی ملت کورد جنوب کوردستان و محوریت مبارزاتی ملت کورد
    از سویی دیگر نباید نیروی عظیم انسانی و ژئوپلوتیک حساس جنوب زاگرس را فراموش کنیم و این فاکت نقش و جایگاه بسزایی در جنبش کوردستان دارد. رژیم بر واقعیت‌های ذکر شده واقف و آگاه است و آنچنان او را به هراس انداخته که تحلیلی‌ است بر شدت عمل رژیم تروریستی ایران در نابود کردن بنیادهای انسانی در این بخش از کوردستان.
  • برای آنانی که به خاموشی نه گفتند به بهانه بازداشت پنج فعال کرماشانی برای آنانی که به خاموشی نه گفتند به بهانه بازداشت پنج فعال کرماشانی
    در کرماشان، قلب کوردستان، مردان و زنانی گام در خیابان‌ها نهادند و فریاد کشیدند که پرنده نیز از پر کشیدن هراس داشت. اما آنان با خود اندیشیدند تا به کی حقارت؟؟ تا به کی جان دادن و دم برنیاوردن؟؟ و بر آن شدند که سکوت سهمگین و رخوت حاکم بر شهر را بشکنند و فریاد برکشند که: "شهر زنده است ، شهر در خروش است".
  • مصطفی هجری در ٢٥مین سالیاد ترور دکتر صادق شرفکندی: با تمام توطئه‌هایی که رژیم جمهوری اسلامی و سایر رژیم‌های مستبد علیه ملت کورد اجرائی کردند، نه تنها نتوانستند کورد را به زانو درآورند بلکه امروزه کورد در شرایط مناسب سیاسی قرار دارد مصطفی هجری در ٢٥مین سالیاد ترور دکتر صادق شرفکندی: با تمام توطئه‌هایی که رژیم جمهوری اسلامی و سایر رژیم‌های مستبد علیه ملت کورد اجرائی کردند، نه تنها نتوانستند کورد را به زانو درآورند بلکه امروزه کورد در شرایط مناسب سیاسی قرار دارد
    در این تیم ترور افرادی از حزب‌الله لبنان، یکی از اعضای شیعه لبنان و خود ایرانی‌ها که همگی در ایران و تحت نظارت سپاه پاسداران و و سازمان اطلاعات آموزش دیده بودند، به صورت مشترک و طی برنامه‌ای از پیش تعین شده، ترور مذکور را انجام می‌دهند.
  • دولت کوردستان، جغرافیایی برای زندگی آزاد دولت کوردستان، جغرافیایی برای زندگی آزاد
    دولت مستقل کوردستان در جنوب هم بنیاد نهادن اراده ملی است و هم گامی تاریخی مهمی است که شاید امروز نتوان به روشنی و وضوح لذت‌ها و رنگ‌های آن را مشاهده کرد اما همانقدر که دشمنان کورد و به ویژه جمهوری اسلامی از این امر خشمگین و با تمام توان آنرا مورد تهدید قرار می‌دهند و تعدای به اصطلاح روشنفکر فارس، اما در واقع متحجر و فاشیست که ادامه جمهوری اسلامی‌اند از استقلال کوردستان به هراس افتاده‌اند که این خود اشاره‌ای‌ست به حقیقت دولت مستقل کوردستان.
  • کودکان، قربانیان اصلی رژیم فاشیستی ایران کودکان، قربانیان اصلی رژیم فاشیستی ایران
    در حال حاضر در زندان‌های رژیم فاشیستی جمهوری اسلامی ایران زندانیان زیادی وجود دارند که تنها جرم آن‌ها حمایت و دفاع از حقوق این کودکان است اما متاسفانه حاکمیت این افراد را که چیزی جز قائل شدن حق زندگی برای کودکان این سرزمین و آب و خاک خواستار نیستند را مجرم دانسته و آن‌ها را دشمن نظام و اسلام قلمداد می‌کند.
  • زن و رویاهایی که در دنیای مردسالارانه فنا می‌شوند زن و رویاهایی که در دنیای مردسالارانه فنا می‌شوند
    وقتی به دوستانم مراجعه می‌کنم و چهره‌های افسرده‌شان را می‌بینم که وا اسفااا، ما چه کردیم!! مگر درس نخواندیم! مگر زحمت بسیارنکشیدیم!
  • توتالیتاریسم و جامعه توتالیتاریسم و جامعه
    همچنین در عصر حاضر در سیستم عراق پیشین و سوریه امروزی می‌بایست و باید عضو حزب بعث صدام و حزب بعث خانواده اسد باشد.
  • اصلاح‌طلبی ایرانی و عشق یک طرفه اصلاح‌طلبی ایرانی و عشق یک طرفه
    البته چون اصلاح‌طلبان کورد تنها در سطح دیپلماسی عمومی آنهم در فصل انتخاباتی بدان‌ها اجازه عرض اندام داده می‌شود، پس باید اظهار کرد کابینه دوم روحانی خطی پایان پدیده اصلاح‌طلبی در کوردستان است.
  • شهر شوری در سر دارد شهر شوری در سر دارد
    مردم دیگر تحمل آنرا ندارند که هرگونه تجمع، حرکت و یا کوچکترین خواست‌شان، با گلوله‌های نیروهای رژیم روبرو شود و روزی شهر تصمیم خواهد گرفت که تفنگ به دست بگیرد و در دل شهر به روی کاخ لرزان جمارانی‌ها آتش بگشاید.
  • دیدگاه امنیتی جمهوری اسلامی و جنگ نرم علیه کوردستان دیدگاه امنیتی جمهوری اسلامی و جنگ نرم علیه کوردستان
    بنابراین در استراتژی امنیت رژیم، کوردستان مساله‌ای است که شیوه حکمرانی جمهوری اسلامی، پروژه ملت-دولت فارس، عمیق شدن بحران آب و استراتژی کمربند شیعه در منطقه -که رویای مشترک ناسیونالیسم فارس و شیعه‌گرایی ایرانیست- را با تهدید جدی روبرو می‌سازد، به همین خاطر نیز تحلیل‌گر سپاه و بیت خامنه‌ای آشکارا معترف است که چهل سال آینده، ٤٠ سال رویارویی کوردستان با دستگاه‌های امنیتی و سرکوبگر رژیم جمهوری اسلامی است.
  • متن سخنان کریم پرویزی، عضو دفتر سیاسی به مناسبت ٧٢مین سالروز تاسیس حزب متن سخنان کریم پرویزی، عضو دفتر سیاسی به مناسبت ٧٢مین سالروز تاسیس حزب
    فاشیسم قصد سلطه بر تمام جهان را داشت، فاشیسم می‌خواست که رهبری تمام ملت‌های جهان را در دست بگیرد و فقط نژادی که او آنرا برتر می‌دانست سرور و حاکم جهان باشد.
  • راسان  و دولت کوردستان باشور راسان و دولت کوردستان باشور
    در کوردستان عراق عزم راسخی در سطوح عالی ساختار سیاسی مبنی بر برگزاری رفراندوم در ٣ مهر ١٣٩٦ وجود دارد که هدف خود را از این امر پرسش از افکار عمومی در باب استقلال کوردستان اعلام کرده‌اند.
  • یک فعال سیاسی-اجتماعی کرماشانی در گفتگوی اختصاصی با کوردستان: رژیم با سیاست حذف فیزیکی از بالاو هضم گفتمانی از پایین سعی در نابودی جنبش کوردستان را دارد یک فعال سیاسی-اجتماعی کرماشانی در گفتگوی اختصاصی با کوردستان: رژیم با سیاست حذف فیزیکی از بالاو هضم گفتمانی از پایین سعی در نابودی جنبش کوردستان را دارد
    مقطع کنونی بهترین زمان برای همگرایی احزاب کورد است که می­تواند مسیر رسیدن به آزادی و حقوق ملت کورد را کوتاه تر و هموار تر کند. راسان باید بتواند با پتانسیل فکری-عملی که دارد، به محوریت اجتماع دیگر احزاب و جریانات کوردی گرد هم بدل شود، در این صورت مردم هوشمندانه‌تر و مؤثرتر در کنار راسان قرار خواهند گرفت.
  • کورد نماینده، نماینده‌ی کورد کورد نماینده، نماینده‌ی کورد
    با این حال باید به این موضوع توجه وافر داشت که علی‌رغم به کارگیری انتخابات به مانند وسیله‌ای تبلیغاتی علیه کورد از این به بعد جمهوری اسلامی، کورد نماینده را نیز به عاملی تبلیغاتی علیه جنبش آزادیخواهی کوردستان بدل می کند و به همین جهت باید به افشا کردن سیاست مذکور پرداخت.