• روزنامەی کوردستان
  • Agirî
  • بیری خوێندکار
  • لاوان
  • ژنان
  • کانال تیشک تی وی
  • نرگز
٢٨ آوریل ٢٠١٧ میلادی - ٠٨ اردیبهشت ١٣٩۶ خورشیدی  

تکوین و تکامل گفتمان کردایه‌تی در کرماشان و ایلام (بخش اول*)

میلادی: ٠٨-٠٣-٢٠١٧ - خورشیدی: ١٣٩۵/١٢/١٨ - ١٧:١۴ تاران سایز فونت: بزرگتر‌کوچکتر
تکوین و تکامل گفتمان کردایه‌تی در کرماشان و ایلام (بخش اول*)
سهراب کریمی

در مباحثی دیگر بر ضرورت مشارکت مناطق کرماشان و ایلام در ارتقای جنبش کرد در کرماشان و ایلام به‌ صورت اجمالی اشاره‌ شد و نیز بر دلایل توقف و کندی تحکیم گفتمان جنبش ملی در این مناطق تأکید شد. در این فصل به‌ خوانش نوین سوژه‌ی‌ کرد از هویت کردی در این مناطق که‌ در راستای تکوین و تکامل این گفتمان است، توجه‌ خواهد شد. اگر چه‌ همچنان که‌ در مبحث قبلی اشاره‌ شد، این خوانش در راستای تولد کُردبودگی جنبش کردی است و دارای همان عناصر است، اما به‌ دلیل عدم رشد مباحث معرفت‌شناسی در تبیین گفتمان کردایه‌تی کار آنچنانی نشده‌ است، هرچند با تحلیل گفتمان کردی می‌توان بنیادهای انگیزشی در حرکت کردی را مشخص کرد. اینکه‌ چرایی عدم تبیین بنیادهای اندیشه‌ای گفتمان همچنان ادامه‌ دارد می‌توان به‌ انشقاق فاحش جامعه‌‌ی کردستان با رویکرد مرکزگرای هژمون اشاره‌ کرد که‌ در بقیه‌ مناطق کردستان ملموستر است و نیز به‌ اشتعال انقلابی گفتمان کردی در مناطق موکریان و اردلان بعد از انقلاب ١٣٥٧ اشاره‌ کرد.

اما آنچه‌ حائز اهمیت می‌باشد، این است که در مناطق جنوبی کردستان گزینه‌های پیش رو کارگزار کُرد متنوعتر است و البته‌ هر کدام از این گزینه‌ها سرنوشتی بسیار متفاوت را برای آینده‌ رقم می‌زند و مهمتر از همه‌ انتخاب هر یک از آنها ممکن است مسیر تحول تاریخی هویت را عوض کند، لذا گزینش و انتخاب این گزینه‌ بدون نگاه‌ عمیق به‌ بنیادهای معرفتی نحله‌های فکری میسر نیست، بنا بر این سوژه‌، کرد ناچار است در بین گزینه‌های شناور در جامعه‌ دقت بیشتری به‌ خرج دهد. اگر چه‌ در کرماشان و ایلام به‌ دلیل کنترل شدید امنیتی، سیستم سیاسی سعی کرده‌ است دال‌های گزینه‌ گفتمانی کردایه‌تی را سانسور کند، اما در نهایت این کار غیر ممکن است چرا که‌ معانی گفتمانی در لابلای مفاهیم و واژه‌ها خود را به‌ اذهان افراد خواهد رساند و در نهایت موجب بارور شُد تفکر می‌شود، به‌ نظر می‌رسد معانی کردایه‌تی در مناطقی بارور می‌شود که‌ بستر هویتی داشته‌ باشد. این منا‌طق همیشه‌ مسیر ورود کسانی بوده‌ است که حامل افکار بوده‌اند. همچنین مسیر کسانی بوده‌ است که‌ در ایران زیسته‌، اما معبد معبود آنها عتبات و قبله‌ آنها در عراق و حجاز بوده‌ است و این منطقه‌ درمسیر آنها بوده‌ است. بعد از مشروطه‌ نیز مکانی امن برای اپوزیسیون حکام تهران بوده‌ است. بسیاری از اپوزیسیون توانسته‌‌اند به‌ دلیل مجاورت این مناطق با عراق اوقاتی را در این منطقه‌ بگذرانند و نیز کتیبه‌ها و مناطق باستانی در کرماشان‌ و برای ناسیونالیست‌های ایرانی از دوره‌ بعد از مشروطه‌ مورد توجه‌ بوده‌ است. البته‌ سیستم آموزشی و تبلیغات دولت مرکزی هم در تنوع گزینه‌های گفتمانی نقش داشته‌‌اند.

برای بیان کردن موضوع، لزوم توجه‌ به‌ دو موضوع حائز اهمیت است: یکی خاستگاه‌ سوژه‌ی‌ کرد و دیگر گزینه‌های انتخابی است که‌ پی‌یر بوردیو، اندیشمند و جامعه‌شناس فرانسوی آن را با منش و میدان تحلیل می‌کند که‌ بسیاری از شارحان همان ساختار و کارگزار نام می‌برند، اما در این مبحث اگر اساس فرهنگ کردی را خاستگاه‌ منش سوژه‌ کرد بدانیم و گزینه‌های گفتمانی را میدان بدانیم، می‌توان در بیان ویژگی کردایه‌تی در کرماشان و ایلام استفاده‌ شود.

با کمی دقت در متون و جهت‌گیری فعالین کرد در این منطقه‌ می‌توان در تحلیل اذهان سوژه‌ کرد در این منطقه‌ به‌ بنیاد اصلی هویت کرد دست یافت که‌ البته‌ در همه‌ کردستان این بنیاد هویتی مشترک است، اما همچنان که‌ گفته‌ شد در مناطق دیگر زیر لایه‌های کنش سیاسی و انقلابی مستتر شده‌ است اما در کرماشان‌ با فراغت بیشتری مورد توجه‌ کردها بوده‌ است. کردها در این مناطق با سنجش گفتمان‌های موجود با بنیاد فرهنگی و زیرساخت‌های اجتماعی خود به‌ اعماق چیزی پی برده‌اند که‌ اساس پیوند فرد با ساختار سوژه‌پرور است و خود می‌دانند که‌ فردیت آنها ناشی از ساختار اجتماعی است که‌ در پیوند با معانی روزمره‌ است.

به‌ عبارت دیگر سوژه‌ کرد در مناطق جنوبی کردستان همزمان چندین میدان را برای کنش دارد: از جمله‌ گفتمان‌های ایرانگرایی، مذهبی‌گری و چپ‌های ایرانی چرا که‌ در این منطقه‌ حکومت‌ها با ورود اولین خانواده‌های قاجاری برای استیلا بر این منطقه در همان زمان به‌ این سو توانسته‌اند حفره‌هایی را برای جای پای گفتمان‌های ایرانی باز کنند. از سوی دیگر در یک نگاه‌ اجمالی می‌توان دریافت که‌ در بازه‌‌ی زمانی مشروطه‌ تا بعد از انقلاب سیستم سیاسی توانسته‌ بود از ورود اندیشه‌ی‌ ملی‌گرایی کرد به‌ کرماشان و ایلام جلوگیری کند و البته‌ عدم آشنایی کردها با زبان نوشتاری کردی و تفاوت مذهبی و لهجه‌ای یارای دولتها بوده‌ است و میتوان گفت که‌ تا حدود زیادی ارتباط فکری و گفتمانی کردها با همدیگر قطع بود و کردهای کرماشان و ایلام در تقلاهای خود در جهت وارد کردن اراده‌‌ی خود و برجسته‌ کردن نقش خود به‌ هر یک از نحله‌های فکری وارد می‌شدند اما در نهایت بازخوردی متضاد را در ذهنیت آنها درست می‌کند یا دچار سرخوردگی می‌شوند و یا برای تأیید خود با افراط بیشتر از معمول، سعی در به‌ دست آوردن مقبولیت خود می‌کردند، اما در نهایت کمکی به‌ ارتقای زیرساخت فرهنگی خود نمی‌کرد. این سردرگمی تا بعد از انقلاب و حتی سال‌های بعد از جنگ دامنگیر این منطقه‌ بود، اما در نهایت همراه‌ با ناامیدی سراسری از انقلاب، آنچه‌ برای اندیشیدن بکر مانده بود خود آنها و نوستالژی کُردبودگی بود. این همزمان با آشنایی با دیگر کردها و فعالین کرد دیگر مناطق کردستان بود که‌ بیشتر از هنر و موسیقی شروع می‌شود، شایان ذکر است که‌ فعالین کرد مناطق شمالیتر کردستان به ویژه‌ مناطق حائل در پیوند کردهای شمال و جنوب به‌ هم نقشی مهم داشتند و حتی احزاب کرد هم در جهت مشارکت دادن این مناطق در قیام کردها تلاش کردند. حزب دمکرات از همان ابتدای انقلاب دفتر خود را در کرماشان‌ تأسیس کرد و دو گردان پیشمرگه‌ به‌ نام‌های "بیستون" و "دالاهو" را سازماندهی کردند که‌ توسط نخبگان کرد این مناطق فرماندهی می‌شد، اما ارتباط گسترده‌ای‌ که‌ بعد از پایان جنگ آغاز شد، شاید مهمترین عامل آشنایی جوانان کرد در شهرهای دیگر ایران به ویژه‌ در دانشگاه‌ها حائز اهمیت است. اگر چه‌ گفتمان کردایه‌تی توسط سیستم حکومتی تکفیر شده‌ بود، اما بالاخره‌ این پیوند با تمایلی دوطرفه با شتاب و گستردگی زیادی شروع شد و ادامه‌ دارد. آنچه‌ که‌ باعث پیوند دگرباره‌ می‌شود، بدون شک اشتراک زیرساخت فرهنگی است که‌ عامل اصلی و دیگری آمادگی ذهنی نسل جدید کردها بود و البته‌ می‌توان به‌ رشد تفکرات سکولار و تضعیف هویت مذهبی هم در ادغام ذهنی بی‌تأثیر نبوده است. دلیل را می‌توان شیوه‌ تعامل گفتمان کردی با مردم و تعریف هویت کردها دانست که‌ در مباحث قبلی** به‌ آن اشاره‌ شد.‌

در مورد اهمیت یکسانی زیرساخت فرهنگی کردها یکی از فعالین کرد کرماشان( اسم محفوظ است) در مناظره‌ای محفلی با فعالین ایرانی چنین می‌گوید: "من یک کرد کرماشان هستم و زبان و ادبیات فارسی را بهتر از شماها بلدم، اما شاید لهجه‌ی‌ یک کرد زازا در کردستان ترکیه‌ را متوجه‌ نشوم، اما می‌دانم اساس ما یکی است و ما کرد هستیم، اما فارس و ترک و عرب نیستیم و این کافیست که‌ ما یک ملت هستیم و رابطه‌ ما با هم عرضی است، نه‌ عمودی" که‌ منظور ایشان از رابطه‌ی عمودی، استیلای هژمونی ملت‌‎های دیگر بر کردهاست و رابطه‌‌ی افقی برابری و عدم رابطه‌ فرودست و فرادست است. در این رویکرد چتر هویتی را برجسته‌ می‌کند که‌ در آن همه‌ کردها را به‌ صورت یکسان زیر پوشش خود قرار می‌دهد. در نتیجه‌‌ی تبعیض و برتری که‌ ویژه‌ کشورهایی چون ایران و دیگر کشورهای منطقه‌ است، باز آفرینی نمی‌شود. در این اینجا کرد کرماشان از چیزی سخن می‌گوید شاید دیگر کردها اگر چه‌ به‌ آن فکر کرده‌اند، اما با چنین قاطعیتی در جهت مقاومت در برابر هجوم انهدام‌آمیز قوم غالب نگفته‌ باشد.

همانا سوژه‌ی‌ کرد می‌داند منش اصلی خود از مناسبت‌های فرهنگی، زبانی است که‌ در طول تاریخ تکوین یافته‌ و این مناسبت‌ها در نهایت کرد را خلق کرده‌ است و میدان‌های گزینشی پیش روی سوژه‌ی کرد در ارتباط با خاستگاه‌ منشی خود را می‌سنجد و در این تحول ذهنی است که‌ خوانش نو در ادامه‌ی‌ تکمیل گفتمان کردایه‌تی خلق می‌شود و با این خوانش نوین، می‌تواند کردایه‌تی را از گزند هجوم و انحلال در گفتمان ملت‌های هژمون در امان بدارد و در یک جدال گفتمانی متجاوز را تعریف می‌کند و با استفاده‌ از معیار ارزش‌های جهانشمول و دمکراتیک، متجاوز و اشغالگر را ابتدا به‌ محکمه‌‌ی داوری اخلاقی و گام بعدی حقوقی می‌کشاند و در نهایت آنها را وادار به‌ عقب‌نشینی در سرزمین‌های خود آنها می‌کند...

ادامه‌ دارد

*بخش نخست از مطلب "تکامل و تکوین کردایه‌تی...." که‌ هر شماره‌ بخشی از آن منتشر می‌شود.

**مطالبی به‌ عناوین "خیزش کردایتی در کرماشان" و "ایلام و ویژگی جنبش کرد در کرماشان و ایلام"
بالاترین چاپکردنی ئەم بابەتە

روزنامە کوردستان
روزنامەی کردستان ش.٦٩٩ در این شمارە می‌خوانید:

ــ راسان و ژئوپولیتیک ایران
ــ شهر، محور راسان
ــ جهاد سپید
ــ هجوم موشکی محدود و پیامی نامحدود
  • اهمیت هویت در جنوب کردستان و تعریف نوین ملت (بخش دوم) اهمیت هویت در جنوب کردستان و تعریف نوین ملت (بخش دوم)
    در واقع همچنان که‌ اشاره‌ شد، گفتمان کردی دارای پیشنه‌ تاریخی است و پیوند زدن ملی‌گرایی کرد با ارزش‌های دمکراتیک هم به‌ همین روند تاریخی کردها به ویژه‌ در کردستان ایران برمی‌گردد.
  • هجوم موشکی محدود و پیامی نامحدود هجوم موشکی محدود و پیامی نامحدود
    بعد از بمباران هوایی شهر ادلب -تحت کنترل اپوزیسیون سوریه- توسط نیروی هوایی بشار اسد که موجب قربانی شدن بیش از ١٠٠نفر از مردم این شهر و مصدوم شدن صدها نفر دیگر به دلیل استنشاق گاز شیمیایی شد، جهان بار دیگر شاهد بکارگیری سلاح‌های ممنوعه از سوی حکومتی علیه شهروندانش بود.
  • شهر، محور راسان شهر، محور راسان
    کردستان ایران که در مقایسه با بخش‌های دیگر کردستان بنا بر وسعت خاک و جمعیت پله دوم را داراست، طی دو دهه گذشته دچار رخوت شده بود، اما از دو سال گذشته تا به امروز با تغییرات گسترده‌ای روبرو شده است.
  • راسان و ژئوپولیتیک ایران راسان و ژئوپولیتیک ایران
    علاوه بر این، سرنگونی رژیم صدام باعث تسهیل ارتباط و تماس و ارسال کمک‌های ایران به سوریه و لبنان از طریق عراق گردید! از همین رو، سرنگون ساختن این دو رژیم رقیب ایران نمی‌تواند بدون برنامه‌ بوده باشد.
  • جهاد سپید جهاد سپید
    ٣٨ سال پیش در ٢٨ مردادماه، خمینی، رهبر رژیم جدیدی که قدرت را کاملاً قبضه کرده بود، علیه ملت کرد فتوای جهاد صادر نمود و با تمامی نیروهای نظامی متعارف و نامتعارف خود کردستان را مورد تهاجم قرار دادند و از هیچ جنایتی برای به زانو در آوردن ملت کرد فروگذار ننمودند.
  • شهیدان مشعل راسان ملتند شهیدان مشعل راسان ملتند
    ملتی خواهان آزادیست، بایستی بهای آن را نیز بپردازد. این سخن گهربار از بیانات زنده‌یاد دکتر قاسملوست که خود نیز در راه آزادی ملتش سنگین‌ترین بها را پرداخت.
  • اهمیت هویت در جنوب کوردستان و تعریف نوین ملت اهمیت هویت در جنوب کوردستان و تعریف نوین ملت
    آنچه‌ هویت ملی را با هویت‌های قدیم همچون ایل و تبار متفاوت می‌سازد، همین شناخت از خود است چرا که‌ اساساً مدرنیته‌ با شناخت انسان به‌ عنوان سوژه‌ از پدیده‌هاست و یکی از این پدیده‌ها خود است.
  • سیاست اجتماعی معطوف به رفاه سیاست اجتماعی معطوف به رفاه
    در وضعیت فعلی ایران، مشکلات اقتصادی بزرگ‌ترین مانع بر سر راه رشد و توسعه‌ی جامعه‌ برشمرده می‌شود که آسیب‌های ناشی از چنین وضعیتی در حوزه‌هایی نظیر بیکاری، گرانی، فقر و فساد مالی علناً و به وضوح نمایان گشته و این امر آینده‌ی نزدیک به ٤٠ میلیون نفر از ایرانیان را در پرتگاه فروپاشی اجتماعی و اخلاقی قرار داده است.
  • تفاوت حق طلبی با رفتار قربانی تفاوت حق طلبی با رفتار قربانی
    ذکر تفاوت این دو رفتار برای این است که‌ با نگاهی اجمالی و سطحی به‌ جامعه خود شاهد رفتار و کردارهایی هستیم که‌ بیشتر آن در اخلاق قربانی نمود می‌کند، اگرچه‌ به‌ ظاهر دم از انقلاب و انقلابی بودن وصف می‌کنند.
  • نوروز، رویش و راسان نوروز، رویش و راسان
    طبیعت با پدیده‌های متضاد و متناقض آن شناخته می‌شود، آن گاه که تاریکی و روشنایی، رویش و خشکیدن، گرمای خورشید و سرما و یخبندان، تندباد و کوهستان، حرکت و ایستایی و ... در تقابل با یکدیگر قرار می‌گیرند و ترکیبی بدیع و سرشار از نوآوری با هزاران چهره جلوه‌گر می‌شوند و زندگانی را می‌آرایند.
  • تکوین و تکامل گفتمان کردایه‌تی در کرماشان و ایلام تکوین و تکامل گفتمان کردایه‌تی در کرماشان و ایلام
    این باعث می‌شود که رابطه‌ زبانی کردها با مکان زیستی خود دچار انشقاق شود. در طول تاریخ، مردمان مهاجم مناطق اشغال‌شده‌ را از نو نامگذاری می‌کردند تا مالکیت مکانی مناطق را به‌ نام خود ثبت کنند. در این مناطق تقریباً تمام اسامی کردی را در نهادهای ثبتی از بین برده‌اند.
  • آینده‌ کردها از روزنه نوروز آینده‌ کردها از روزنه نوروز
    میتولوژی هم مثل تاریخ در حافظه نوستالژی هر ملتی جایگاه مخصوص خود را دارد، حتی برخی از آنها به عنوان بخشی متصل و شناسه ملت‌ها و مانند هر رسم دیگری در زندگی روزمره تکرار می‌شوند. فراموش‌شدنی نیستند و گسترش پیدا می‌کنند.
  • مصطفی هجری، دبیرکل حزب در نشست پارلمان سوییس: تبعیض علیه‌ ملیت‌های تحت ستم به آستانه خطرناکی رسیده است مصطفی هجری، دبیرکل حزب در نشست پارلمان سوییس: تبعیض علیه‌ ملیت‌های تحت ستم به آستانه خطرناکی رسیده است
    ممنوعیت تحصیل به‌ زبان مادری تنها به‌ این امر ختم نمی‌شود که‌ کودک به‌ جای زبان مادری، زبان دیگر (فارسی) را می‌آموزد. بلکه‌ مقصود اصلی برنامه‌ است که‌ رژیم با آن سیاست‌های یکسان‌سازی را اعمال می‌کند.
  • مرگ برادرکُشی مرگ برادرکُشی
    لیکن در دوران معاصر، اوضاع و شرایط سیاسی و درک و آگاهی جوامع به جایی رسیده است که دیگر چنین اعمالی را تاب نیاورده و هر گونه توسل به جنگ‌ داخلی را محکوم می‌کنند.