• روزنامەی کوردستان
  • Agirî
  • بیری خوێندکار
  • لاوان
  • ژنان
  • کانال تیشک تی وی
  • نرگز
٢۴ ژوئن ٢٠١٧ میلادی - ٠٣ تیر ١٣٩۶ خورشیدی  

تکوین و تکامل گفتمان کردایه‌تی در کرماشان و ایلام (بخش اول*)

میلادی: ٠٨-٠٣-٢٠١٧ - خورشیدی: ١٣٩۵/١٢/١٨ - ١٧:١۴ تاران سایز فونت: بزرگتر‌کوچکتر
تکوین و تکامل گفتمان کردایه‌تی در کرماشان و ایلام (بخش اول*)
سهراب کریمی

در مباحثی دیگر بر ضرورت مشارکت مناطق کرماشان و ایلام در ارتقای جنبش کرد در کرماشان و ایلام به‌ صورت اجمالی اشاره‌ شد و نیز بر دلایل توقف و کندی تحکیم گفتمان جنبش ملی در این مناطق تأکید شد. در این فصل به‌ خوانش نوین سوژه‌ی‌ کرد از هویت کردی در این مناطق که‌ در راستای تکوین و تکامل این گفتمان است، توجه‌ خواهد شد. اگر چه‌ همچنان که‌ در مبحث قبلی اشاره‌ شد، این خوانش در راستای تولد کُردبودگی جنبش کردی است و دارای همان عناصر است، اما به‌ دلیل عدم رشد مباحث معرفت‌شناسی در تبیین گفتمان کردایه‌تی کار آنچنانی نشده‌ است، هرچند با تحلیل گفتمان کردی می‌توان بنیادهای انگیزشی در حرکت کردی را مشخص کرد. اینکه‌ چرایی عدم تبیین بنیادهای اندیشه‌ای گفتمان همچنان ادامه‌ دارد می‌توان به‌ انشقاق فاحش جامعه‌‌ی کردستان با رویکرد مرکزگرای هژمون اشاره‌ کرد که‌ در بقیه‌ مناطق کردستان ملموستر است و نیز به‌ اشتعال انقلابی گفتمان کردی در مناطق موکریان و اردلان بعد از انقلاب ١٣٥٧ اشاره‌ کرد.

اما آنچه‌ حائز اهمیت می‌باشد، این است که در مناطق جنوبی کردستان گزینه‌های پیش رو کارگزار کُرد متنوعتر است و البته‌ هر کدام از این گزینه‌ها سرنوشتی بسیار متفاوت را برای آینده‌ رقم می‌زند و مهمتر از همه‌ انتخاب هر یک از آنها ممکن است مسیر تحول تاریخی هویت را عوض کند، لذا گزینش و انتخاب این گزینه‌ بدون نگاه‌ عمیق به‌ بنیادهای معرفتی نحله‌های فکری میسر نیست، بنا بر این سوژه‌، کرد ناچار است در بین گزینه‌های شناور در جامعه‌ دقت بیشتری به‌ خرج دهد. اگر چه‌ در کرماشان و ایلام به‌ دلیل کنترل شدید امنیتی، سیستم سیاسی سعی کرده‌ است دال‌های گزینه‌ گفتمانی کردایه‌تی را سانسور کند، اما در نهایت این کار غیر ممکن است چرا که‌ معانی گفتمانی در لابلای مفاهیم و واژه‌ها خود را به‌ اذهان افراد خواهد رساند و در نهایت موجب بارور شُد تفکر می‌شود، به‌ نظر می‌رسد معانی کردایه‌تی در مناطقی بارور می‌شود که‌ بستر هویتی داشته‌ باشد. این منا‌طق همیشه‌ مسیر ورود کسانی بوده‌ است که حامل افکار بوده‌اند. همچنین مسیر کسانی بوده‌ است که‌ در ایران زیسته‌، اما معبد معبود آنها عتبات و قبله‌ آنها در عراق و حجاز بوده‌ است و این منطقه‌ درمسیر آنها بوده‌ است. بعد از مشروطه‌ نیز مکانی امن برای اپوزیسیون حکام تهران بوده‌ است. بسیاری از اپوزیسیون توانسته‌‌اند به‌ دلیل مجاورت این مناطق با عراق اوقاتی را در این منطقه‌ بگذرانند و نیز کتیبه‌ها و مناطق باستانی در کرماشان‌ و برای ناسیونالیست‌های ایرانی از دوره‌ بعد از مشروطه‌ مورد توجه‌ بوده‌ است. البته‌ سیستم آموزشی و تبلیغات دولت مرکزی هم در تنوع گزینه‌های گفتمانی نقش داشته‌‌اند.

برای بیان کردن موضوع، لزوم توجه‌ به‌ دو موضوع حائز اهمیت است: یکی خاستگاه‌ سوژه‌ی‌ کرد و دیگر گزینه‌های انتخابی است که‌ پی‌یر بوردیو، اندیشمند و جامعه‌شناس فرانسوی آن را با منش و میدان تحلیل می‌کند که‌ بسیاری از شارحان همان ساختار و کارگزار نام می‌برند، اما در این مبحث اگر اساس فرهنگ کردی را خاستگاه‌ منش سوژه‌ کرد بدانیم و گزینه‌های گفتمانی را میدان بدانیم، می‌توان در بیان ویژگی کردایه‌تی در کرماشان و ایلام استفاده‌ شود.

با کمی دقت در متون و جهت‌گیری فعالین کرد در این منطقه‌ می‌توان در تحلیل اذهان سوژه‌ کرد در این منطقه‌ به‌ بنیاد اصلی هویت کرد دست یافت که‌ البته‌ در همه‌ کردستان این بنیاد هویتی مشترک است، اما همچنان که‌ گفته‌ شد در مناطق دیگر زیر لایه‌های کنش سیاسی و انقلابی مستتر شده‌ است اما در کرماشان‌ با فراغت بیشتری مورد توجه‌ کردها بوده‌ است. کردها در این مناطق با سنجش گفتمان‌های موجود با بنیاد فرهنگی و زیرساخت‌های اجتماعی خود به‌ اعماق چیزی پی برده‌اند که‌ اساس پیوند فرد با ساختار سوژه‌پرور است و خود می‌دانند که‌ فردیت آنها ناشی از ساختار اجتماعی است که‌ در پیوند با معانی روزمره‌ است.

به‌ عبارت دیگر سوژه‌ کرد در مناطق جنوبی کردستان همزمان چندین میدان را برای کنش دارد: از جمله‌ گفتمان‌های ایرانگرایی، مذهبی‌گری و چپ‌های ایرانی چرا که‌ در این منطقه‌ حکومت‌ها با ورود اولین خانواده‌های قاجاری برای استیلا بر این منطقه در همان زمان به‌ این سو توانسته‌اند حفره‌هایی را برای جای پای گفتمان‌های ایرانی باز کنند. از سوی دیگر در یک نگاه‌ اجمالی می‌توان دریافت که‌ در بازه‌‌ی زمانی مشروطه‌ تا بعد از انقلاب سیستم سیاسی توانسته‌ بود از ورود اندیشه‌ی‌ ملی‌گرایی کرد به‌ کرماشان و ایلام جلوگیری کند و البته‌ عدم آشنایی کردها با زبان نوشتاری کردی و تفاوت مذهبی و لهجه‌ای یارای دولتها بوده‌ است و میتوان گفت که‌ تا حدود زیادی ارتباط فکری و گفتمانی کردها با همدیگر قطع بود و کردهای کرماشان و ایلام در تقلاهای خود در جهت وارد کردن اراده‌‌ی خود و برجسته‌ کردن نقش خود به‌ هر یک از نحله‌های فکری وارد می‌شدند اما در نهایت بازخوردی متضاد را در ذهنیت آنها درست می‌کند یا دچار سرخوردگی می‌شوند و یا برای تأیید خود با افراط بیشتر از معمول، سعی در به‌ دست آوردن مقبولیت خود می‌کردند، اما در نهایت کمکی به‌ ارتقای زیرساخت فرهنگی خود نمی‌کرد. این سردرگمی تا بعد از انقلاب و حتی سال‌های بعد از جنگ دامنگیر این منطقه‌ بود، اما در نهایت همراه‌ با ناامیدی سراسری از انقلاب، آنچه‌ برای اندیشیدن بکر مانده بود خود آنها و نوستالژی کُردبودگی بود. این همزمان با آشنایی با دیگر کردها و فعالین کرد دیگر مناطق کردستان بود که‌ بیشتر از هنر و موسیقی شروع می‌شود، شایان ذکر است که‌ فعالین کرد مناطق شمالیتر کردستان به ویژه‌ مناطق حائل در پیوند کردهای شمال و جنوب به‌ هم نقشی مهم داشتند و حتی احزاب کرد هم در جهت مشارکت دادن این مناطق در قیام کردها تلاش کردند. حزب دمکرات از همان ابتدای انقلاب دفتر خود را در کرماشان‌ تأسیس کرد و دو گردان پیشمرگه‌ به‌ نام‌های "بیستون" و "دالاهو" را سازماندهی کردند که‌ توسط نخبگان کرد این مناطق فرماندهی می‌شد، اما ارتباط گسترده‌ای‌ که‌ بعد از پایان جنگ آغاز شد، شاید مهمترین عامل آشنایی جوانان کرد در شهرهای دیگر ایران به ویژه‌ در دانشگاه‌ها حائز اهمیت است. اگر چه‌ گفتمان کردایه‌تی توسط سیستم حکومتی تکفیر شده‌ بود، اما بالاخره‌ این پیوند با تمایلی دوطرفه با شتاب و گستردگی زیادی شروع شد و ادامه‌ دارد. آنچه‌ که‌ باعث پیوند دگرباره‌ می‌شود، بدون شک اشتراک زیرساخت فرهنگی است که‌ عامل اصلی و دیگری آمادگی ذهنی نسل جدید کردها بود و البته‌ می‌توان به‌ رشد تفکرات سکولار و تضعیف هویت مذهبی هم در ادغام ذهنی بی‌تأثیر نبوده است. دلیل را می‌توان شیوه‌ تعامل گفتمان کردی با مردم و تعریف هویت کردها دانست که‌ در مباحث قبلی** به‌ آن اشاره‌ شد.‌

در مورد اهمیت یکسانی زیرساخت فرهنگی کردها یکی از فعالین کرد کرماشان( اسم محفوظ است) در مناظره‌ای محفلی با فعالین ایرانی چنین می‌گوید: "من یک کرد کرماشان هستم و زبان و ادبیات فارسی را بهتر از شماها بلدم، اما شاید لهجه‌ی‌ یک کرد زازا در کردستان ترکیه‌ را متوجه‌ نشوم، اما می‌دانم اساس ما یکی است و ما کرد هستیم، اما فارس و ترک و عرب نیستیم و این کافیست که‌ ما یک ملت هستیم و رابطه‌ ما با هم عرضی است، نه‌ عمودی" که‌ منظور ایشان از رابطه‌ی عمودی، استیلای هژمونی ملت‌‎های دیگر بر کردهاست و رابطه‌‌ی افقی برابری و عدم رابطه‌ فرودست و فرادست است. در این رویکرد چتر هویتی را برجسته‌ می‌کند که‌ در آن همه‌ کردها را به‌ صورت یکسان زیر پوشش خود قرار می‌دهد. در نتیجه‌‌ی تبعیض و برتری که‌ ویژه‌ کشورهایی چون ایران و دیگر کشورهای منطقه‌ است، باز آفرینی نمی‌شود. در این اینجا کرد کرماشان از چیزی سخن می‌گوید شاید دیگر کردها اگر چه‌ به‌ آن فکر کرده‌اند، اما با چنین قاطعیتی در جهت مقاومت در برابر هجوم انهدام‌آمیز قوم غالب نگفته‌ باشد.

همانا سوژه‌ی‌ کرد می‌داند منش اصلی خود از مناسبت‌های فرهنگی، زبانی است که‌ در طول تاریخ تکوین یافته‌ و این مناسبت‌ها در نهایت کرد را خلق کرده‌ است و میدان‌های گزینشی پیش روی سوژه‌ی کرد در ارتباط با خاستگاه‌ منشی خود را می‌سنجد و در این تحول ذهنی است که‌ خوانش نو در ادامه‌ی‌ تکمیل گفتمان کردایه‌تی خلق می‌شود و با این خوانش نوین، می‌تواند کردایه‌تی را از گزند هجوم و انحلال در گفتمان ملت‌های هژمون در امان بدارد و در یک جدال گفتمانی متجاوز را تعریف می‌کند و با استفاده‌ از معیار ارزش‌های جهانشمول و دمکراتیک، متجاوز و اشغالگر را ابتدا به‌ محکمه‌‌ی داوری اخلاقی و گام بعدی حقوقی می‌کشاند و در نهایت آنها را وادار به‌ عقب‌نشینی در سرزمین‌های خود آنها می‌کند...

ادامه‌ دارد

*بخش نخست از مطلب "تکامل و تکوین کردایه‌تی...." که‌ هر شماره‌ بخشی از آن منتشر می‌شود.

**مطالبی به‌ عناوین "خیزش کردایتی در کرماشان" و "ایلام و ویژگی جنبش کرد در کرماشان و ایلام"
بالاترین چاپکردنی ئەم بابەتە

روزنامە کوردستان
روزنامەی کردستان ش.٧٠٣ در این شمارە می‌خوانید:

ــ هویت عاملان حملات تروریستی تهران، یک مسالە
ــ در باب استقلال کردستان
ــ وحشت از ترقەبازی
ــ "آسمیلاسیون فرهنگی" پروسەای برای نابودی کوردها
  • \ "آسمیلاسیون فرهنگی" پروسەای برای نابودی کوردها
    آسمیلاسیون فرهنگی فرآیندی پیچیده، سازماندهی شده و هدفمند است که طی آن گروهی زبانی، فرهنگی، ملی و یا مذهبی در گروه غالب ادغام و همگون می‌شود. در اینجا منظور از ادغام و همگون سازی، یکسان شدن فرهنگی-هویتی می‌باشد.
  • در باب استقلال کردستان در باب استقلال کردستان
    اکنون در میان فاشیسم دولت‌‌های منطقه و حق‌طلبی ملت‌های تحت ستم مساله رفراندم و استقلال کردستان عراق در کجا جای خواهد گرفت؟ آیا معنایی برای ملت کرد وجود دارد کە خواهان حقی باشد که این دولت‌ها مخالف آن باشند؟
  • وحشت از ترقەبازی وحشت از ترقەبازی
    اگر از شتاب وقوع حوادث بکاهیم و با دقت بیشتری تحولات مذکور را پیگیری کنیم، واقعیت‌هایی در میدان رقابت قدرت نمایان می‌شوند که لازم است نادیده گرفته نشوند.
  • بویراحمد، زیر چکمەهای فاشیسم پان‌ایرانیسم بویراحمد، زیر چکمەهای فاشیسم پان‌ایرانیسم
    حال با تمام این اوصاف و با وجود چنین ظلم‌های عیانی سوال اساسی این است که چرا تا کنون مردمان کهگیلویه و بویراحمد ساکت نشستەاند و دست به قیام گستردەای برای احقاق حقوق ملی خود نزدەاند؟
  • سیاست جنگ طلبی رژیم ایران سیاست جنگ طلبی رژیم ایران
    پانیک سایه جنگ، کارت استفاده شده رژیم ایران بعد از جنگ هشت ساله ایران-عراق است که طبق آمارهای غیر رسمی بیش از نیم میلیون از مردم ایران را به کام مرگ کشاند و در حوزه‌های انسانی، توسعه، عمران و... آسیب‌های عظیمی را به ملیت‌های موجود درآن جغرافیا وارد کرد. از آن زمان تاکنون سواستفاده از بحران و استفاده از آن به عنوان پیکان و سپر در مقابل مطالبات و توقعات مردم، به بخشی از سیاست داخلی رژیم حاکم بر ایران تبدیل شده است.
  • ضرورت وجود تفکرات ملی‌گرایانە در زنان کورد ضرورت وجود تفکرات ملی‌گرایانە در زنان کورد
    یکی از این توطئەها کە بە درازای تاریخ دشمنی با ملت کورد مستمرا اجرا و به روز شده است و هدف از این جستار نیز پرداختن به آن می‌باشد، تلاش برای ریشەکن کردن تفکرات ملی و تضعیف عقلانی ملی تمام اقشار جامعە بە ویژە زنان می‌باشد.
  • تروریسم دو سر تروریسم دو سر
    در خاورمیانەی مالامال از هرج و مرج، ظلم و استثمار و استبداد حاکم بوده و توان تمام جوامع را تهی کرده است. در چنین ژئوپلوتیکی سرکوب و ستم دلایلی برای بیان اعتراضات هستند و از سوی دیگر نیز اعتقاد به تفکرات ضد آزادی و متحجرانه دلیل اصلی و اساسی گسترش خشونت و ظلم می‌باشد.
  • قاسملویسم و تحلیلی بر تاریخ معاصر کورد قاسملویسم و تحلیلی بر تاریخ معاصر کورد
    قاسملو طی مصاحبەای با خبرنگاری فرانسوی یکی از کارهای سخت جهان را سازماندهی انسان کورد ذکر می‌کند، که این سخن از سوی رهبری کورد خود گویای این حقیقت انکارناپذیر است.
  • کورد می‌تواند به عاملی تعین کننده در معادلات خاورومیانه بدل شود کورد می‌تواند به عاملی تعین کننده در معادلات خاورومیانه بدل شود
    ولی اکنون بعد از آن همه سال لازم است باز هم معادلات موجود را شناسایی و ارزیابی نموده و متحد شده و همه‌ی توان خود را در راستای تضمین نمودن صد سال آینده بدون قربانی دادن بکار ببریم، باید رهبری سیاسی کورد این مهم را درک کرده و در راستای آن گام بردارد، در غیر این صورت به سوی آینده‌ای مبهم و احتمالا سیاه گام خواهیم نهاد.
  • جوابی کوتاه برای آکادمیست‌هایی کە بە بیراهە رفتەاند جوابی کوتاه برای آکادمیست‌هایی کە بە بیراهە رفتەاند
    همچنین شرعیتی هرچند ظاهری نیز بە سیستم و اعمال ضد بشری خود خواهد داد و برای ثبات هرچە بیشتر حکومت تحمیلی خویش توان و ارادەی نیروهایش را از راه تبلیغات دروغین افزایش می‌دهد، بە گونەای کە هر فردی کە در سایەی این گفتمان حضور پیدا کند، خود را در هالەای از شرعیتی خیالی خواهد دید.
  • در مصاف با روشنگری سیاسی در مصاف با روشنگری سیاسی
    سیاست‌ورزی را می بایست نقطه‌ای مقابل فلسفیدن نامید، این یعنی که بتوان وضعیتی را چنان توصیف کرد که بتوان در چهار چوب آن، توافق را تسهیل کرد.
  • ژست سیاسی و مبارزاتی ژست سیاسی و مبارزاتی
    این نوع از قدرت و سیستم مستبد، تلاش می‌کند که افراد و گروەهای مبارز را دچار ناامیدی کرده و در اعماق ذهن‌شان آنچنان تسلیم رژیم شوند که باور کنند که جز بازی کردن در چارچوب معیارهای رژیم ولایت فقیه هیچ فرصت دیگری برای فعالیت سیاسی و قیام وجود ندارد.
  • هدف ما هدف ما
    این بنا که حزب دمکرات آنرا پایەریزی کرد، ٧٠ سال است که بر روی پاهای خود ایستاده و نه تنها احتمال فروریختن آن وجود ندارد بلکه با سپری شدن روز، ماه و سال محکم‌تر و مستحکم‌تر از گذشته به قلعه مقاومت و روشنفکری و چشم بیدار و تیزبین جامعه کردستان بدل شده است.
  • رستم جهانگیری: کردستان بدون کرماشان، ایلام و ارومیه به مانند کالبدی ناقص است رستم جهانگیری: کردستان بدون کرماشان، ایلام و ارومیه به مانند کالبدی ناقص است
    برای همین ضروری‌ست تا جوانان ایلام، کرماشان و ارومیە دوشادوش جوانان سنە و موکریان وارد میدان مبارزە شدە و ایفای نقش نمایند و توان خود را نشان دهند. آن زمان می‌توان ادعا کرد کە مبارزە ما سرتاسری بودە و در غیر اینصورت همانطور کە در بالا اشارە نمودم حاکمیت کردی ناقص می‌باشد و نمی‌تواند رو پاهای خود بایستد.