• روزنامەی کوردستان
  • Agirî
  • بیری خوێندکار
  • لاوان
  • ژنان
  • کانال تیشک تی وی
  • نرگز
١۶ دسامبر ٢٠١٧ میلادی - ٢۵ آذر ١٣٩۶ خورشیدی  

تکوین و تکامل گفتمان کردایه‌تی در کرماشان و ایلام (بخش اول*)

میلادی: ٠٨-٠٣-٢٠١٧ - خورشیدی: ١٣٩۵/١٢/١٨ - ١٧:١۴ تاران سایز فونت: بزرگتر‌کوچکتر
تکوین و تکامل گفتمان کردایه‌تی در کرماشان و ایلام (بخش اول*)
سهراب کریمی

در مباحثی دیگر بر ضرورت مشارکت مناطق کرماشان و ایلام در ارتقای جنبش کرد در کرماشان و ایلام به‌ صورت اجمالی اشاره‌ شد و نیز بر دلایل توقف و کندی تحکیم گفتمان جنبش ملی در این مناطق تأکید شد. در این فصل به‌ خوانش نوین سوژه‌ی‌ کرد از هویت کردی در این مناطق که‌ در راستای تکوین و تکامل این گفتمان است، توجه‌ خواهد شد. اگر چه‌ همچنان که‌ در مبحث قبلی اشاره‌ شد، این خوانش در راستای تولد کُردبودگی جنبش کردی است و دارای همان عناصر است، اما به‌ دلیل عدم رشد مباحث معرفت‌شناسی در تبیین گفتمان کردایه‌تی کار آنچنانی نشده‌ است، هرچند با تحلیل گفتمان کردی می‌توان بنیادهای انگیزشی در حرکت کردی را مشخص کرد. اینکه‌ چرایی عدم تبیین بنیادهای اندیشه‌ای گفتمان همچنان ادامه‌ دارد می‌توان به‌ انشقاق فاحش جامعه‌‌ی کردستان با رویکرد مرکزگرای هژمون اشاره‌ کرد که‌ در بقیه‌ مناطق کردستان ملموستر است و نیز به‌ اشتعال انقلابی گفتمان کردی در مناطق موکریان و اردلان بعد از انقلاب ١٣٥٧ اشاره‌ کرد.

اما آنچه‌ حائز اهمیت می‌باشد، این است که در مناطق جنوبی کردستان گزینه‌های پیش رو کارگزار کُرد متنوعتر است و البته‌ هر کدام از این گزینه‌ها سرنوشتی بسیار متفاوت را برای آینده‌ رقم می‌زند و مهمتر از همه‌ انتخاب هر یک از آنها ممکن است مسیر تحول تاریخی هویت را عوض کند، لذا گزینش و انتخاب این گزینه‌ بدون نگاه‌ عمیق به‌ بنیادهای معرفتی نحله‌های فکری میسر نیست، بنا بر این سوژه‌، کرد ناچار است در بین گزینه‌های شناور در جامعه‌ دقت بیشتری به‌ خرج دهد. اگر چه‌ در کرماشان و ایلام به‌ دلیل کنترل شدید امنیتی، سیستم سیاسی سعی کرده‌ است دال‌های گزینه‌ گفتمانی کردایه‌تی را سانسور کند، اما در نهایت این کار غیر ممکن است چرا که‌ معانی گفتمانی در لابلای مفاهیم و واژه‌ها خود را به‌ اذهان افراد خواهد رساند و در نهایت موجب بارور شُد تفکر می‌شود، به‌ نظر می‌رسد معانی کردایه‌تی در مناطقی بارور می‌شود که‌ بستر هویتی داشته‌ باشد. این منا‌طق همیشه‌ مسیر ورود کسانی بوده‌ است که حامل افکار بوده‌اند. همچنین مسیر کسانی بوده‌ است که‌ در ایران زیسته‌، اما معبد معبود آنها عتبات و قبله‌ آنها در عراق و حجاز بوده‌ است و این منطقه‌ درمسیر آنها بوده‌ است. بعد از مشروطه‌ نیز مکانی امن برای اپوزیسیون حکام تهران بوده‌ است. بسیاری از اپوزیسیون توانسته‌‌اند به‌ دلیل مجاورت این مناطق با عراق اوقاتی را در این منطقه‌ بگذرانند و نیز کتیبه‌ها و مناطق باستانی در کرماشان‌ و برای ناسیونالیست‌های ایرانی از دوره‌ بعد از مشروطه‌ مورد توجه‌ بوده‌ است. البته‌ سیستم آموزشی و تبلیغات دولت مرکزی هم در تنوع گزینه‌های گفتمانی نقش داشته‌‌اند.

برای بیان کردن موضوع، لزوم توجه‌ به‌ دو موضوع حائز اهمیت است: یکی خاستگاه‌ سوژه‌ی‌ کرد و دیگر گزینه‌های انتخابی است که‌ پی‌یر بوردیو، اندیشمند و جامعه‌شناس فرانسوی آن را با منش و میدان تحلیل می‌کند که‌ بسیاری از شارحان همان ساختار و کارگزار نام می‌برند، اما در این مبحث اگر اساس فرهنگ کردی را خاستگاه‌ منش سوژه‌ کرد بدانیم و گزینه‌های گفتمانی را میدان بدانیم، می‌توان در بیان ویژگی کردایه‌تی در کرماشان و ایلام استفاده‌ شود.

با کمی دقت در متون و جهت‌گیری فعالین کرد در این منطقه‌ می‌توان در تحلیل اذهان سوژه‌ کرد در این منطقه‌ به‌ بنیاد اصلی هویت کرد دست یافت که‌ البته‌ در همه‌ کردستان این بنیاد هویتی مشترک است، اما همچنان که‌ گفته‌ شد در مناطق دیگر زیر لایه‌های کنش سیاسی و انقلابی مستتر شده‌ است اما در کرماشان‌ با فراغت بیشتری مورد توجه‌ کردها بوده‌ است. کردها در این مناطق با سنجش گفتمان‌های موجود با بنیاد فرهنگی و زیرساخت‌های اجتماعی خود به‌ اعماق چیزی پی برده‌اند که‌ اساس پیوند فرد با ساختار سوژه‌پرور است و خود می‌دانند که‌ فردیت آنها ناشی از ساختار اجتماعی است که‌ در پیوند با معانی روزمره‌ است.

به‌ عبارت دیگر سوژه‌ کرد در مناطق جنوبی کردستان همزمان چندین میدان را برای کنش دارد: از جمله‌ گفتمان‌های ایرانگرایی، مذهبی‌گری و چپ‌های ایرانی چرا که‌ در این منطقه‌ حکومت‌ها با ورود اولین خانواده‌های قاجاری برای استیلا بر این منطقه در همان زمان به‌ این سو توانسته‌اند حفره‌هایی را برای جای پای گفتمان‌های ایرانی باز کنند. از سوی دیگر در یک نگاه‌ اجمالی می‌توان دریافت که‌ در بازه‌‌ی زمانی مشروطه‌ تا بعد از انقلاب سیستم سیاسی توانسته‌ بود از ورود اندیشه‌ی‌ ملی‌گرایی کرد به‌ کرماشان و ایلام جلوگیری کند و البته‌ عدم آشنایی کردها با زبان نوشتاری کردی و تفاوت مذهبی و لهجه‌ای یارای دولتها بوده‌ است و میتوان گفت که‌ تا حدود زیادی ارتباط فکری و گفتمانی کردها با همدیگر قطع بود و کردهای کرماشان و ایلام در تقلاهای خود در جهت وارد کردن اراده‌‌ی خود و برجسته‌ کردن نقش خود به‌ هر یک از نحله‌های فکری وارد می‌شدند اما در نهایت بازخوردی متضاد را در ذهنیت آنها درست می‌کند یا دچار سرخوردگی می‌شوند و یا برای تأیید خود با افراط بیشتر از معمول، سعی در به‌ دست آوردن مقبولیت خود می‌کردند، اما در نهایت کمکی به‌ ارتقای زیرساخت فرهنگی خود نمی‌کرد. این سردرگمی تا بعد از انقلاب و حتی سال‌های بعد از جنگ دامنگیر این منطقه‌ بود، اما در نهایت همراه‌ با ناامیدی سراسری از انقلاب، آنچه‌ برای اندیشیدن بکر مانده بود خود آنها و نوستالژی کُردبودگی بود. این همزمان با آشنایی با دیگر کردها و فعالین کرد دیگر مناطق کردستان بود که‌ بیشتر از هنر و موسیقی شروع می‌شود، شایان ذکر است که‌ فعالین کرد مناطق شمالیتر کردستان به ویژه‌ مناطق حائل در پیوند کردهای شمال و جنوب به‌ هم نقشی مهم داشتند و حتی احزاب کرد هم در جهت مشارکت دادن این مناطق در قیام کردها تلاش کردند. حزب دمکرات از همان ابتدای انقلاب دفتر خود را در کرماشان‌ تأسیس کرد و دو گردان پیشمرگه‌ به‌ نام‌های "بیستون" و "دالاهو" را سازماندهی کردند که‌ توسط نخبگان کرد این مناطق فرماندهی می‌شد، اما ارتباط گسترده‌ای‌ که‌ بعد از پایان جنگ آغاز شد، شاید مهمترین عامل آشنایی جوانان کرد در شهرهای دیگر ایران به ویژه‌ در دانشگاه‌ها حائز اهمیت است. اگر چه‌ گفتمان کردایه‌تی توسط سیستم حکومتی تکفیر شده‌ بود، اما بالاخره‌ این پیوند با تمایلی دوطرفه با شتاب و گستردگی زیادی شروع شد و ادامه‌ دارد. آنچه‌ که‌ باعث پیوند دگرباره‌ می‌شود، بدون شک اشتراک زیرساخت فرهنگی است که‌ عامل اصلی و دیگری آمادگی ذهنی نسل جدید کردها بود و البته‌ می‌توان به‌ رشد تفکرات سکولار و تضعیف هویت مذهبی هم در ادغام ذهنی بی‌تأثیر نبوده است. دلیل را می‌توان شیوه‌ تعامل گفتمان کردی با مردم و تعریف هویت کردها دانست که‌ در مباحث قبلی** به‌ آن اشاره‌ شد.‌

در مورد اهمیت یکسانی زیرساخت فرهنگی کردها یکی از فعالین کرد کرماشان( اسم محفوظ است) در مناظره‌ای محفلی با فعالین ایرانی چنین می‌گوید: "من یک کرد کرماشان هستم و زبان و ادبیات فارسی را بهتر از شماها بلدم، اما شاید لهجه‌ی‌ یک کرد زازا در کردستان ترکیه‌ را متوجه‌ نشوم، اما می‌دانم اساس ما یکی است و ما کرد هستیم، اما فارس و ترک و عرب نیستیم و این کافیست که‌ ما یک ملت هستیم و رابطه‌ ما با هم عرضی است، نه‌ عمودی" که‌ منظور ایشان از رابطه‌ی عمودی، استیلای هژمونی ملت‌‎های دیگر بر کردهاست و رابطه‌‌ی افقی برابری و عدم رابطه‌ فرودست و فرادست است. در این رویکرد چتر هویتی را برجسته‌ می‌کند که‌ در آن همه‌ کردها را به‌ صورت یکسان زیر پوشش خود قرار می‌دهد. در نتیجه‌‌ی تبعیض و برتری که‌ ویژه‌ کشورهایی چون ایران و دیگر کشورهای منطقه‌ است، باز آفرینی نمی‌شود. در این اینجا کرد کرماشان از چیزی سخن می‌گوید شاید دیگر کردها اگر چه‌ به‌ آن فکر کرده‌اند، اما با چنین قاطعیتی در جهت مقاومت در برابر هجوم انهدام‌آمیز قوم غالب نگفته‌ باشد.

همانا سوژه‌ی‌ کرد می‌داند منش اصلی خود از مناسبت‌های فرهنگی، زبانی است که‌ در طول تاریخ تکوین یافته‌ و این مناسبت‌ها در نهایت کرد را خلق کرده‌ است و میدان‌های گزینشی پیش روی سوژه‌ی کرد در ارتباط با خاستگاه‌ منشی خود را می‌سنجد و در این تحول ذهنی است که‌ خوانش نو در ادامه‌ی‌ تکمیل گفتمان کردایه‌تی خلق می‌شود و با این خوانش نوین، می‌تواند کردایه‌تی را از گزند هجوم و انحلال در گفتمان ملت‌های هژمون در امان بدارد و در یک جدال گفتمانی متجاوز را تعریف می‌کند و با استفاده‌ از معیار ارزش‌های جهانشمول و دمکراتیک، متجاوز و اشغالگر را ابتدا به‌ محکمه‌‌ی داوری اخلاقی و گام بعدی حقوقی می‌کشاند و در نهایت آنها را وادار به‌ عقب‌نشینی در سرزمین‌های خود آنها می‌کند...

ادامه‌ دارد

*بخش نخست از مطلب "تکامل و تکوین کردایه‌تی...." که‌ هر شماره‌ بخشی از آن منتشر می‌شود.

**مطالبی به‌ عناوین "خیزش کردایتی در کرماشان" و "ایلام و ویژگی جنبش کرد در کرماشان و ایلام"
بالاترین چاپکردنی ئەم بابەتە

روزنامە کوردستان
روزنامەی کردستان ش.٧١٤ در این شمارە می‌خوانید:

ــ اپوزیسیون مرکزگرای ایرانی، مانع اصلی اتحاد اپوزیسیون
ــ فلسفه‌ی "حق" و تمامیت ارضی
ــ زلزله، سنبلی برای اتحاد ملی و بهانه‌ای برای به چپاول
ــ برج بابل
  • فلسفه‌ی \ فلسفه‌ی "حق" و تمامیت ارضی
    آشکار است که این جستار در شرایطی منتشر می‌شود که در روزهای پایانی آبان‌ماه ١٣٩٦ شمسی، در آلمان، تعدادی از احزاب متعلق به ملیت‌های تحت ستم و همچنین ملت حاکم، شورایی تحت عنوان "شورای دمکراسی‌خواهی در ایران" را تشکیل دادند.
  • زلزلە، سنبلی برای اتحاد ملی و بهانەای برای به چپاول زلزلە، سنبلی برای اتحاد ملی و بهانەای برای به چپاول
    این وظیفه انسانی و قانونی، که رژیم اسلامی ایران در مناطق کوردستان، خود را در برابر آن مسئول نمی‌داند، از سیاست‌ها و ایدئولوژی‌هایی سرچشمه می‌گیرد که این رژیم در مورد ملت کورد، در راس برنامه‌های خود قرار داده و این داستان و غرض‌ورزی‌ها دولتمردان جمهوری اسلامی ریشه‌ای تاریخی و باوری سرکوبگرایانه دارد که با ژرف‌نگری تاریخی و سیاسی ابعاد آن کشف و ظاهر می‌شوند.
  • سرمایه‌گذاری فاشیستی و پس‌لرزه‌های زلزله‌ی کرماشان سرمایه‌گذاری فاشیستی و پس‌لرزه‌های زلزله‌ی کرماشان
    اما عمق فاجعه و از آن بدتر سیاست‌های حکومت در عدم کمک‌رسانی تعمدی به آسیب‌دیده‌گان و نیز ممانعت از رسیدن کمک‌های مردمی به دست آنان، دولت حسن روحانی را بر آن داشت تا فضایی کاملا امنیتی و سرکوبگرانه در مناطق مذکور ایجاد کند. در همین رابطه دادستان کرماشان به بهانه‌ی مدیریت بحران، در سرپل ذهاب حکومت نظامی اعلام کرد.
  • اپوزیسیون مرکزگرای ایرانی، مانع اصلی اتحاد اپوزیسیون اپوزیسیون مرکزگرای ایرانی، مانع اصلی اتحاد اپوزیسیون
    در این مقاله با زبانی ساده و بدون تعارف و ترس از هرگونه برچسب، می خواهم به دور از احساسات ایدئولوژیکی و حزبی به بررسی این مساله بپردازم که چه شد ایران به این وضعیت رسید و چرا اپوزیسیون قادر به تشکیل اتحادی فراگیر و حرکت گام به گام به سوی سرنگونی رژیم جمهوری اسلامی نیستند.
  • برج بابل برج بابل
    رویدادهای تاریخی و حتا اسطوره‌ای نیز بر این امر تاکید می‌کنند که برای آنکه جامعه‌ای را تضعیف کرد تا به سمت زوال و نابودی گام بردارد، بهتر آن است که در میان آن‌ها تفرقه و آشوب ایجاد کرد تا هم مسائل و مشکلات اصلی را فراموش کنند و هم تنها به مسائل داخلی مشغول شوند و خود به عامل نابودی‌شان بدل شوند.
  • کرماشان در آئینه‌ زلزله کرماشان در آئینه‌ زلزله
    از سوی دیگر حکومت ایران برای آنکه سیاست‌های فاشیستی‌اش در قبال زلزله‌زدگان و عدم کمک‌رسانی به آن‌ها عیان نشود مانع از ورود خبرنگاران مستقل و خارجی به مناطق زلزله‌زده شد. در همین رابطه "توماس ارد بریک" گزارشگر نیویورک تایمز آمریکا در تویتی نوشت: "همزمان با وقوع زلزله در کوردستان، به گزارشگران اجازه ورود به محل حادثه را نداده‌اند".
  • مبارزه کورد و موانع آن مبارزه کورد و موانع آن
    این علل که تاثیرات آن کمتر از دو علت اولیه نبوده، شامل نیروهای بومی می‌باشد که در جهت تأمین منافع خویش با نیروهای بیرونی در سرکوب نهضت‌های مردمی سهیم بوده و ملت کورد را در راه رسیدن به خواسته‌ها و آرمان‌های‌شان دچار مشکلاتی نموده‌اند و بیش از نیمی از فشار نیروهای حاکم توسط این گروه به اجرا گذاشته می‌شود.
  • زلزله‌ی سیاسی زلزله‌ی سیاسی
    در آن شامگاهی که زلزله‌ای شدید کوردستان را لرزاند و چندین شهر این دیار را در استان کرماشان با فاجعه‌ای انسانی روبرو ساخت، جمهوری اسلامی تصور می‌کرد که از زیان‌های آن دور است، اما زیاد طول نکشید که زلزله‌ای سیاسی سرتاپای رژیم را به لرزه اندخت.
  • مشروعیت سلاح و مشروعیت مردمی مشروعیت سلاح و مشروعیت مردمی
    شاید سلاح و زرادخانه برای مدتی اشغالگر را حفظ کند اما هیچگاه موجب مشروعیت آن نمی‌شود. حکومتی که نتواند رضایت مردم را جلب کند سرانجامی بجز نابودی نخواهد داشت.
  • مصطفی هجری، دبیر کل حزب دمکرات کوردستان ایران در مصاحبه با تیشک تی‌وی: نباید چشم به راه نیروی خارجی باشیم که جمهوری اسلامی را نابود یا آنرا مجبور به احقاق حقوق ما کند مصطفی هجری، دبیر کل حزب دمکرات کوردستان ایران در مصاحبه با تیشک تی‌وی: نباید چشم به راه نیروی خارجی باشیم که جمهوری اسلامی را نابود یا آنرا مجبور به احقاق حقوق ما کند
    واضح است که به موضوعات دیگر نیز اشاره کرده است اما اولویت اصلی ترامپ و دولت آمریکا تا بدین لحظه مساله برجام است چرا که توافق مذکور در آینده این امکان را به ایران می‌دهد که غنی‌سازی اورانیوم برای ساخت سلاح اتمی را بار دیگر آغاز کند. آنچه که در این توافق بر آن تاکید شده است مساله سلاح اتمی است.
  • کرکوک و سه حقیقت کرکوک و سه حقیقت
    فجایعی که طی روزهای اخیر ملت کورد در کوردستان عراق با آن روبرو شد، بی‌شک یکی از بزرگترین فجایع تاریخ کورد می‌باشد که تا مرز تحقق برخی از رویاهای خود نزدیک شده بود اما به ناگاه تمام این رویاها را به کابوسی وحشتناک بدل کردند! تراژدی تلخ کرکوک سه حقیقت را برایمان به اثبات رساند:
  • میلیتاریزه کردن کوردستان (با نگاهی به سخنان دکتر قاسملو در این رابطه) میلیتاریزه کردن کوردستان (با نگاهی به سخنان دکتر قاسملو در این رابطه)
    امروزه در این شرایط که خاورمیانه تاریخی دیگر را رقم می‌زند و جولانگاه ابر قدرت‌ها شده است بدون شک بازیگران منطقه هم ساکت ننشسته‌و خود را به عاملی تبدیل می‌کنند تا از کاروان تغییرات جا نمانند.
  • قدرت نظامی ایران قادر به حفظ و پوشش  عمق استراتژیک رژیم جمهوری اسلامی نیست قدرت نظامی ایران قادر به حفظ و پوشش عمق استراتژیک رژیم جمهوری اسلامی نیست
    لازم به ذکر است در تحلیل فوق قدرت نظامی آمریکا و انگلیس و فرانسه به عنوان هم‌پیمانان کشورهای منطقه در نظر گرفته نشده است و بدون شک حمله ایران به شهرهای اسرائیل و یا جنگ میان‌مدت و طولانی‌مدت با عربستان که به بسته شدن تنگه هرمز منجر خواهد شد واکنش نظامی آمریکا و احتمالا مصر و اردن و کشورهای عربی دیگر را در پی خواهد داشت و حباب عمق استراتژیک رژیم ایران بسیار سریع‌تر خواهد ترکید.
  • راسان، دلیل اصلی سپاه برای غائله کرکوک راسان، دلیل اصلی سپاه برای غائله کرکوک
    سال گذشته درحالی که یک سال از اعلام رسمی راسان گذشته بود، مردم کوردستان ایران با به راه انداختن و شرکت فعال در کمپین "نورز جامانه" یا "زه‌ماوه‌ندی جامانه‌" یک حماسه تاریخی ثبت کردند. این حماسه تاریخی در روز رفراندوم کوردستان عراق نیز با کمپین "زه‌ماوه‌ندی ئالا" تکرار شد. رژیم که همواره تلاش کرده واقعیت مساله کورد را انکار یا منحرف نماید، این سیاست خود را با این حضور گسترده مردم کوردستان ایران در خیابان‌ها، شکست خورده قلمداد کرده و قصد داشت به هر طریقی در برابر آن بایستد.