• روزنامەی کوردستان
  • Agirî
  • بیری خوێندکار
  • لاوان
  • ژنان
  • کانال تیشک تی وی
  • نرگز
٢۴ فوریه ٢٠١٨ میلادی - ٠۵ اسفند ١٣٩۶ خورشیدی  

انتخابات و پروسەی دمکراتیزاسیون (بخش دوم)

میلادی: ١٨-٠۵-٢٠١٧ - خورشیدی: ١٣٩۶/٠٢/٢٨ - ١٩:١٧ تاران سایز فونت: بزرگتر‌کوچکتر
انتخابات و پروسەی دمکراتیزاسیون (بخش دوم)
د. مسعود رستمی

در بخش اول بە طور اجمالی بە علت ظهور پدیدەی اصلاحات اشارە شد. اهمیت فهم واقعەی علت ظهور اصلاحات، فقط آگاهی بە علت ظهور نیست، مهمتر، فهم گسل و خطوط تمایز نیز هست. برخی بر این باورند کە علت یا علل ظهور پدیدەی اصلاحات هر چە باشد، چیزی از اهمیت انشقاق نمی‌کاهد و بایستی از این فرصت استفادە کرد و بە سمت دمکراسی رفت. بە عبارتی، اصلاحات زمینەی ایجاد تغییر را فراهم کردە است. علیرغم بسیاری از روشنفکران آن فارس، در میان کوردها نیز هستند کسانی کە با توسل بە تئوری‌های سیاسی حوزەی توسعە و مبارزەی مدنی در صدد توجیە مشارکت در پروسەی دمکراتیزاسیون هستند! پیش از آنکە بە اهمیت نقش واقعەی ترور شرفکندی و طرح چند پرسش در زمینەی اصلاحات برآیم، لازم است اشارەای هرچند مختصر بە خود تئوری‌های سیاسی توسعە داشتە باشم. در مبحث تئوری سیاسی، علاوە بر آنکە بیشتر نظریەپردازان آن از دو زاویەی لیبرالی و مارکسیستی بە مقولەی توسعەی سیاسی نگریستەاند، مهمتر موضوع تطابق تئوری با مصادیق است. در حوزەی لیبرالی توسعە تأکیدها بر آزادی‌های فردی، حقوق شهروندی و گسترش جامعەی مدنی جهت کوچک‌سازی دولت است.

در مقابل نیز، بیشتر نظریەهای توسعەی مارکسیستی نیز، بە نقش استعمار در عقب‌ماندگی جوامع توسعە نیافتە می‌پردازند. در هر دو حوزەی تئوری‌های سیاسی-اجتماعی توسعە، بنا بر ماهیت اندیشەای آنها، کمترین اهتمام و جایگاهی بە مقولات ملیت‌های تحت ستم دادە نشدە است. چرا کە اساساً هم لیبرالیسم و هم مارکسیسم جایگاهی برای هویت‌های غیرفردی-غیراقتصادی قائل نیستند. این دو حوزەی نظریەای و بە ویژەی نظریەهای توسعەی لیبرالی می‌توانند بهشت روشنفکران و فعالین سیاسی ناسیونالیسم فارسی و چپ فارسی باشند.

اما هیچکدام نە بە تنهایی و نە با هم نمی‌توانند پاسخگوی مقولەی توسعە و دمکراتیزاسیون از زوایەی دید جامعەی کوردی، با توجە بە خواست‌های هویتی آنها باشند. همین نقص نظریەهای توسعە است کە امروزە برخی بە دنبال لعاب علمی بخشیدن بە مشارکت خویش و بدون کوچکترین تحمل زحمت (شاید هم عدم توانایی) انطباق آنها با جامعەی چند ملیتی ایران بە خورد دیگران می‌دهند.

جامعەی کوردی، علاوە بر خواست‌های فردی و اقتصادی، خواست‌هایی هویتی و ملیتی هم دارد کە پیچیدەترین بخش تقابل با اشغالگران و تحقق دمکراسی‌خواهی آنان در هر چهار بخش کوردستان را تشکیل می‌دهد. بد فهمی و تصلب نسبت بە سوسیالیسم و لیبرالیسم و عدم توانایی در انطباق آنها با مبارزات و خواست‌های ملتمان، گاهاً در میان خود کوردها و احزاب سیاسی موجب رویگردانی و فراتر از آن دشمنی با لیبرالیسم و سوسیالیسم شدە است. واقعیت قضیە آن است چە از زوایەی دید لیبرالی بە دمکراتیزاسیون نگریستە شود و چە از زاویەی دید سوسیالیسم، در جوامع چند ملیتی بایستی مقولەی هویت ملیت‌های تحت سلطە و جایگاە آن را تعریف کرد. تعریف این جایگاە نیز برعهدەی فیلسوفان و دانشمندان غربی نیست، بلکە بە عهدەی خود ما است.

طوطی‌وار تکرار کردن نظریەهای توسعە هیچ دردی را دوا نخواهد کرد. آنچە نزد قوم سلطە در ایران خط قرمز است، خواست‌های لیبرالی یا سوسیالیستی نیست، بلکە حقوق ملیت‌های تحت ستم است؛ این مسئلە، مبحثی جوهری است و نمی‌توان با نسخە پیچی‌های سادە انگارانە و ارجاع صرف بە سخنان نظریەپردازان توسعە بە استقبال آن رفت.

تقبل تمام هزینەهایی کە در طول چند دهەی گذشتە پرداختەایم بابت همین تفاوت جوهری خواست هویتی بودە است. هیچ کوردی برای پوشیدن آستین کوتاە یا برداشتن مقنعە کشتە، آوارە و یا اعدام نشدە است. بدیهی است هرگونە ترغیب و تشویق بە انتخابات بدون تبیین جایگاە این خواست جوهری از سوی هر سازمان و فعال سیاسی موجب ایجاد مسئولیت تاریخی خواهد بود. پس، برخلاف توسل صرف بە نام نظریەپردازان توسعە و دمکراتیزاسیون جهت توجیە علمی بودن مشارکت، آنچە در کنار این نظریەها باید مورد توجە واقع شود، آشنایی با جامعەشناسی تاریخی قوم سلطە، عقلانیت سیاسی قوم سلطە، وضعیت جغرافیایی قوم سلطە، منافع قوم سلطە و انطباق تمامی آنها با خواست ملیت‌های تحت سلطە و تضاد ماهوی این تقابل‌ها است و اینکە آیا می‌توان با مشارکت این تضادها را زدود و در وضعیتی برابر همزیستی داشت.

برخی حتی فراتر از این، مدعی هستند دمکراتیزاسیون روندی خطی است! در پاسخ باید گفت، تمام مدل‌های دمکراتیزاسیون با توجە بە تفاوت‌های موردی، از سە مدل بیشتر نیست. ١) دمکراتیزاسیون خطی کە فقط در خود اروپا، مهد مدرنیتە اتفاق افتاد؛ ٢) دمکراتیزاسیون از بالا بە پایین. در این مدل دولت و نخبگان بە این نتیجە رسیدند کە در عصر مدرنیتە، جامعە باید با ارزش‌های مدرنیتە انطباق دادە شود. در این مدل دولت همزمان هم مجری دمکراتیزاسیون و هم نگهبان دموکراسی بود؛ ٣) مدل از پایین بە بالا. در این مدل دولت مانع دمکراتیزاسیون بود و جامعە مدنی و اپوزیسیون خواهان دمکراسی؛ نتیجە هم چیزی جز سرنگونی مانع دمکراسی یعنی دولت نبود. ما در هیچ برهەای از زمان با مدل ژانوسی توسعە کە در آن بخشی از دولت‌خواهان دمکراسی باشد و بخشی دیگر مانع آن، نبودەایم.

پدیدەی اصلاحات در ایران نتیجەی تحولی عقلانی-اخلاقی و آگاهی بە حقوق سایر ملل چە در میان روشنفکران فارس و چە در میان جریان رفرم دولتی قوم سلطە نبود؛ بلکە نتیجەی ترور دکتر شرفکندی و حکم دادگاە میکونوس بود. این مسئلە از آن جهت حائز اهمیت است کە بدانیم اصلاحات فاقد بنیان‌های عقلانی-اخلاقی توسعە جهت انطباق جامعەی چند ملیتی ایران با ارزش‌های مدرنیتە است.

در بهترین حالت ناسیونالیسم فارسی افقی فراتر از خواست‌های لیبرالی حقوق شهروندی ندارد. در طول بیست سال گذشتە، دوازدە سال دولت در دست جریان رفرم بودە است. حاصل این دوازدە سال برای ملت ما چە بودە جز دو واحد زبان کوردی. همین دو واحد زبان کوردی هم باید روشن شود کە آیا نتیجەی تلاش اصلاح‌طلبان کورد بودە، یا نتیجەی هزینەهای گزافی کە از یک سو جریان مبارزاتی پرداخت کردە و از سوی دیگر تحولات و دستاوردهای سایر بخش‌های سرزمین تقسیم شدەی زاگروس-توروس بودە است.

فلسفەی بایکوت احزاب شرق:

چرا احزاب شرق کوردستان انتخابات ریاست جمهوری را بایکوت کردند و آیا این بایکوت عقلانی بود یا خیر؟

هموارە سؤالاتی روبروی احزاب شرق کوردستان می‌شود از جملە: اگر مردم در شرق کوردستان در انتخابات شرکت نکنند پس چە باید بکنند؟ و اگر مردم پاسخ دعوت شما بە بایکوت را ندادند چە؟ سؤال اول سؤالی است مرتبط با روش فعالیت آلترناتیو در انتخابات و سؤال دوم نیز بە معیار سنجش مشروعیت احزاب شرق کوردستان در میان باز می‌گردد. در بسیاری از مصاحبەها تا آنجا کە نویسندە دیدە است بە این دو سؤال پاسخ‌های بایستە دادە نشدە است. پاسخ سؤال مرتبط با روش مبارزەی آلترناتیو را بە عهدەی خود احزاب واگذار باید کرد. اما در زمینەی سؤال دوم باید گفت مشارکت مردم بە هیچ عنوان نمی‌تواند معیار سنجش مشروعیت احزاب شرق کوردستان واقع شود.

در کمتر جوامعی می‌توان احزابی را یافت کە دارای "کف رأی" در معنای انتخاباتی آن باشند. احزاب شرق کوردستان نمایندەی گفتمانی هستند کە بسیاری از مردم شرق کوردستان را در بر می‌گیرد و بابت آن هزینەهای گزافی را پرداختەاند. در کنار این بخش از جامعە گروه‌های اجتماعی دیگری هم وجود دارند. اما بخش اعظم جامعەی کوردستان را همانند هر جامعەی دیگری، مردمانی تشیکل می‌دهند کە فاقد جهان‌بینی خاصی هستند و تحت تأثیر تبلیغات و با توجە بە متغیرهای خاص در انتخابات شرکت می‌کنند. اکنون دو سؤال بنیادین مطرح می‌شود: الف) آیا احزابی کە در عرصەی عمومی غایب هستند و همچنین در مقابل رقیبان از توان تبلیغاتی بسیار بسیار کمتری برخوردارند، می‌توانند رأی این بخش از جامعە را بە سمت خواستەهای خود هدایت کنند؛ و ب) با توجە بە این غیاب و همچنین وجود گفتمانی کە بخشی از جامعە در دایرەی آن قرار می‌گیرند و بابت آن هزینەهای گزافی پرداخت کردەاند، آیا منطقی است کە احزاب بە این بخش از جامعە پشت کردە و بە جهان‌بینی طرف مقابل ملحق شوند کە راویان آن سال‌های سال نە فقط با خواستەهای آنان مخالفت کردەاند بلکە حتی آنها را نیز سرکوب نمودەاند؟ یک حزب سیاسی پیش از هر چیزی باید پاسخگوی آن بخشی از جامعە باشد کە نمایندگی جهان‌بینی آنها را می‌کند. حماقت محض خواهد بود کە این بخش از جامعە را رها کردە و بە اردوگاە مخالفان پیوست؛ زیرا در این حالت خود را از متغیر مستقل بە متغیر وابستە تبدیل کردەاند. سیاست بایکوت احزاب شرق کوردستان سیاستی کاملأ منطقی است. نقد این سیاست فقط از آن جهت است کە مقولەی انتخابات درون گفتمان سیاسی این احزاب تعریف نشدە است و تا لحظەی انتخابات احزاب شرق کوردستان فاقد برنامەهای مشخص هستند. پس باید پرسید آیا مشارکت باید همیشە بایکوت شود؟ اگر نە چە زمانی ضمن حفظ موقعیت متغیر مستقل بودن خویش و پرهیز از تبدیل شدن بە متغیر وابستە مشارکت در انتخابات را تأیید کرد؟

اصلاح‌طلبان کورد بە دو دستە تقسیم می‌شوند: دستەی اول افرادی هستند کە خود بخشی از جریان اصلاح‌طلبان حکومتی بودە و فاقد خواست‌های مشخص و گفتمان خاص خویشند؛ دستەی دوم نیز گروه‌ها و افرادی هستند کە خواست‌های مشخصی دارند کە اگر تمام خواستەی احزاب شرق کوردستان را شامل نشود حداقل برخی از آنها را دربر می‌گیرد. حمایت احزاب کوردستان از گروە اول حماقت خواهد. چرا کە چنین حمایتی علاوە بر اینکە این احزاب را بە متغیر وابستە تبدیل می‌کند ریش را در گرو افرادی گذاشتەاند کە بخشی از دستگاە حاکمە هستند. اما در صورتی کە حکومت بە احزاب یا گروه‌هایی مستقل کە حداقل برخی از خواستەهای ملت کورد را نمایندگی کنند اجازەی فعالیت بدهد، حمایت ضروری خواهد بود. در این صورت نە فقط احزاب بە متغیر وابستە تبدیل نشدەاند، بلکە گروه‌های فشاری در داخل نیز خواهد داشت. امری کە بعید است حداقل در چشم‌انداز کوتاە مدت و میان مدت اتفاق بیفتد.

محتویات این مقالە منعکس کننده دیدگاه و نظرات وب‌سایت کوردستان‌میدیا نمی‌باشد.
بالاترین چاپکردنی ئەم بابەتە

روزنامە کوردستان
روزنامەی کردستان ش.٧١٩ در این شمارە می‌خوانید:

ــ گذر از جمهوری اسلامی علل و عوامل
ــ مساله‌ی رفراندوم
ــ عملیات هواپیماهای اسرائیلی در سوریه و تفسیرهای پیرامونی
ــ کوردستان سرودی بر تارک آفرینش
  • مساله‌ی رفراندوم مساله‌ی رفراندوم
    رفراندوم دمکراتیک و واقعی بعد از سقوط جمهوری اسلامی و نوشتن قانونی اساسی بر مبنای پرنسیپ‌های دمکراسی و زندگی آزاد و برابرهمه ملیت‌های ایران انجام می‌شود که در چنین رفراندومی این قانون به رای گذاشته خوهد شد و به معیاری برای با هم زیستن بدل می‌گردد نه وسیله‌ای برای مقدس کردن وهم‌ها و شمشیر کشتار مردم.
  • دکتر پرویز رحیم در گفتگو با \ دکتر پرویز رحیم در گفتگو با "کوردستان": احزاب کوردستان اگر نتوانند ساختاری منسجم برای فعالیت‌های خود ایجاد کنند و بر مشکلات درون‌سازمانی فائق آیند، قدرت جذب نیرو و جلب حمایت‌های بین‌المللی را از دست می‌دهند
    سرزمین ما طی ادوار مختلف تاریخی شاهد رویدادهای متعددی بوده اما شاید هیچ مقطعی همچون دو دهه‌‌ی آغازین قرن بیست‌ویکم، برای این خاک و بوم مملو از تحولات و رویدادهای سریع و سرنوشت‌ساز نبوده باشد. اما از آن رویی که ما -بیرون راندگان تاریخ- کاری جز نظاره کردن نداشته‌ایم، تمام این وقایع بدون حضور ما و با تاثیر بر حال و آینده‌مان شکل گرفت.
  • راسان و پیشمرگه راسان و پیشمرگه
    این یک حقیقت تلخ است که حکومت‌های اشغالگر حاکم بر کوردستان توانسته‌اند، نوع مبارزه و مقاومت را بر ما تحمیل می‌کنند، به ویژه رژیم ولایت فقیه در تهران که تنها از زبان زور و تهدید و خشونت پیروی می‌کند.
  • کریم پرویزی در مصاحبه با Tishk TV: آینده عدالت محورانه و دمکراتیک برای تمامی ملیت‌های ایران زمانی محقق خواهد شد که خواست‌های یکدیگر را محترم و به رسمیت بشماریم کریم پرویزی در مصاحبه با Tishk TV: آینده عدالت محورانه و دمکراتیک برای تمامی ملیت‌های ایران زمانی محقق خواهد شد که خواست‌های یکدیگر را محترم و به رسمیت بشماریم
    در روزهای آغازین اعتراضات ملیت‌های ایران علیه رژیم فاشیستی-مذهبی ایران، Tishk TV طی برنامه‌ای اختصاصی میزبان رفیق مبارز، کریم پرویزی، از اعضای دفتر سیاسی حزب دمکرات کوردستان ایران بود، تا به بررسی چگونگی شکل‌گیری این اعتراضات و بررسی موضع احزاب کوردستانی به ویژه حزب دمکرات کوردستان ایران بپردازد. در همین راستا متن کامل این مصاحبه در سطور زیر تقدیم حضور خوانندگان "کوردستان" می‌شود.
  • راسان و تغییر راسان و تغییر
    مقطع راسان، یا پیوند دادن مبارزات شاخ و شار، فارغ از رگه‌های تاریخی آن، نوعی تجربه‌ی جدیدی‌ست که طی آن روابط و پیوندهای بخش‌های مختلف جامعه‌ای مبارز و حق‌طلب را بازتعریف و وظایف را دوباره تقسیم می‌کند. در این مقطع، دیدگاه‌ها وسیع‌تر و وظایف بازتعریف می‌شوند و جامعه با تمام اقشار و طبقات‌اش، نقش و وظایف و امیدهای‌شان، تعریف و سازمان داده می‌شوند.
  • جمال جوانمیری در مصاحبه با کوردستان میدیا: سرچشمه‌های این حماسه چیزی نیست جز کورد بودن و انسجام ملی کوردها در برابر وقایع سیاسی و حتا طبیعی در منطقه جمال جوانمیری در مصاحبه با کوردستان میدیا: سرچشمه‌های این حماسه چیزی نیست جز کورد بودن و انسجام ملی کوردها در برابر وقایع سیاسی و حتا طبیعی در منطقه
    در همین رابطه مصاحبه‌ای داشتم با جمال جوانمیری فعال سیاسی کورد اهل کرماشان که در این روزها ساکن نروژ می‌باشد. متن کامل این مصاحبه تقدیم خوانندگان روزنامه‌ی کوردستان می‌شود.
  • فریاد راسان ملت‌ها را نمی‌شنوند فریاد راسان ملت‌ها را نمی‌شنوند
    رژیم اسلامی حاکم بر ایران و سران آن، به دلیل تحریفات بی‌حد و مرز و غرق شدن در باتلاق اعمال و تبلیغات ضدبشری و کذب‌شان، فریاد آزادیخواهی ملت‌ها را نمی‌شنوند.
  • کرماشان در پناه بی‌پناهی کرماشان در پناه بی‌پناهی
    این شرایط در حالی وخیم‌تر می‌شود که احسن علوی، دیگر نماینده‌ی رژیم در مجلس در این رابطه اظهار داشته بود: در ساخت کانکس‌ها هیچ اصل مهندسی رعایت نشده و متاسفانه نهادهای و سازمان‌های مسئول به جای انجام وظیفه، مشغول بازی کردن با جان مردم هستند و تحت لوای کمک‌رسانی، در تلاش برای دزدی بیشتر هستند.
  • دکتر قاسملو و جنبش راسیونالیسم سیاسی در کوردستان دکتر قاسملو و جنبش راسیونالیسم سیاسی در کوردستان
    تلاش‌های دکتر قاسملو برای تثبیت سوسیالسم دمکراتیک به مانند سیستمی فکری در جنبش کوردستان، تحول و نقطه عطفی محسوب می‌شود که می‌توان آنرا "راسیونالیسم سیاسی در کوردستان" نامید.
  • پیام کمیسیون سیاسی-نظامی حزب دمکرات کوردستان ایران به مناسبت ٢٦ آذر، روز پیشمرگه کوردستان پیام کمیسیون سیاسی-نظامی حزب دمکرات کوردستان ایران به مناسبت ٢٦ آذر، روز پیشمرگه کوردستان
    امروز، ٢٦ آذر در تاریخ مبارزات آزادیخواهانه‌ی ملت کورد روزی مهم و نقطه عطفی تاریخی محسوب می‌شود. هفتادودو سال پیش در چنین روزی، یعنی در ٢٦ آذر ١٣٢٤ شمسی، مردم به خروش آمده‌ی مهاباد، برای از میان بردن سازمان‌ها و نهادهای سرکوبگر حکومت به شهربانی شهر هجوم بردند و پرچم کوردستان را بر بالای آن برافراشتند.
  • یلدا و راسان یلدا و راسان
    سرود نو راسان، از فرهنگ و دیدگاه کورد و نیز دنیای فکری-عملی قاسملوی رهبر سرچشمه می‌گیرد و ناخوداگاه جامعه را به تپش وا می‌دارد و به همین خاطر است که دل خلق با دل راسانیان می‌تپد.
  • فلسفه‌ی \ فلسفه‌ی "حق" و تمامیت ارضی
    آشکار است که این جستار در شرایطی منتشر می‌شود که در روزهای پایانی آبان‌ماه ١٣٩٦ شمسی، در آلمان، تعدادی از احزاب متعلق به ملیت‌های تحت ستم و همچنین ملت حاکم، شورایی تحت عنوان "شورای دمکراسی‌خواهی در ایران" را تشکیل دادند.
  • زلزلە، سنبلی برای اتحاد ملی و بهانەای برای به چپاول زلزلە، سنبلی برای اتحاد ملی و بهانەای برای به چپاول
    این وظیفه انسانی و قانونی، که رژیم اسلامی ایران در مناطق کوردستان، خود را در برابر آن مسئول نمی‌داند، از سیاست‌ها و ایدئولوژی‌هایی سرچشمه می‌گیرد که این رژیم در مورد ملت کورد، در راس برنامه‌های خود قرار داده و این داستان و غرض‌ورزی‌ها دولتمردان جمهوری اسلامی ریشه‌ای تاریخی و باوری سرکوبگرایانه دارد که با ژرف‌نگری تاریخی و سیاسی ابعاد آن کشف و ظاهر می‌شوند.
  • سرمایه‌گذاری فاشیستی و پس‌لرزه‌های زلزله‌ی کرماشان سرمایه‌گذاری فاشیستی و پس‌لرزه‌های زلزله‌ی کرماشان
    اما عمق فاجعه و از آن بدتر سیاست‌های حکومت در عدم کمک‌رسانی تعمدی به آسیب‌دیده‌گان و نیز ممانعت از رسیدن کمک‌های مردمی به دست آنان، دولت حسن روحانی را بر آن داشت تا فضایی کاملا امنیتی و سرکوبگرانه در مناطق مذکور ایجاد کند. در همین رابطه دادستان کرماشان به بهانه‌ی مدیریت بحران، در سرپل ذهاب حکومت نظامی اعلام کرد.