آرامش قبل از طوفان

03-10-1386

فاتح صالحی
در چند روز گذشته گونه‌ای از آرامش بر پرونده‌ی اتمی رژیم جمهوری اسلامی ایران بال گستراند و این هم، چنانچه انتظار می‌رفت به خوراک تبلیغاتی و تریبون جنگ روانی کاربدستان آن کشور مبدل گشت و علناً، گزارش 16 سازمان اطلاعاتی ایالات متحده پیرامون فعالیتهای اتمی ایران را به مثابه بزرگترین دستاورد و پیروزی یک ربع اخیر تاریخ معاصر ایران قلمداد نمودند. اما در واقع آیا این گزارش می‌تواند نقطه‌ی پایان بحران و مسئله‌ی اتمی جمهوری اسلامی باشد، یا مرحله‌ای تازه‌ در روند دیپلماتیک پرونده اتمی رژیم ایران است؟

بررسی‌کردن شرایطی که اکنون بر فعالیتهای اتمی سایه گسترانیده، با درنظرگرفتن آندسته از تغییراتی که به طور مستمر و روزمره در حال وقوع هستند کار آسانی نیست، چرا که پرونده اتمی ایران به مانند بمبی ساعتی می‌ماند که به شکلی مجهول در آستانه‌ی انفجار یا خنثی‌شدن قرار دارد، هرچند بعد از شکست گفتگوهای سولانا و جلیلی، جامعه جهانی منتظر بودند که کشورهای 1+5 و پیشاپیش آنها آمریکا با موضعی آشکار در برابر ایران عکس‌العمل شدید از خود نشان بدهند، اما پس از انتشار گزارش آژانس اطلاعات ملی آمریکا که متشکل از 16 سازمان اطلاعاتی و جاسوسی مجزا هستند، پیش‌بینی‌ها در باره‌ی آینده‌ی مسئله‌ی اتمی جمهوری اسلامی ایران دچار اخلال شدند و برای چند ساعت نوعی از سکوت بر همه‌ی رسانه‌های همگانی شنیداری و دیداری جهان چیره گشت، در این میان هم خبرگزاری‌های ایران بر اساس گفته‌های مسئولان بلندپایه‌ی آن کشور، به تجزیه و تحلیل این گزارش دست زدند و در ادامه‌ی آن همه تحریف و سانسورهای که پیشتر، پس از گزارش البرادعی انجام داده بودند، به نکوهش کشورهای غربی و سرزنش آمریکا برآمدند که دیگر دست از مخالفت با برنامه‌ی اتمی ایران بردارند. از این سو خبرگزاری‌های غربی این گزارش را به جهت اثبات تأثیرات عرصه‌ی دیپلماسی مورد بحث قرار دادند و به گفته‌ی مسئولان آمریکایی، این گزارش که به این امر اشاره‌ می‌کند ایران در سال 2003 برنامه‌های اتمی نظامی خویش را تعطیل کرده است، در ادامه‌ی فشارهای دیپلماتیک آمریکا و کشورهای غربی بر ایران بوده و در همان حال اعلام نموده که این گزارش اساساً چیزی از صورت مسئله را تغییر نمی‌دهد و تهدید ایران علیه جامعه‌ی جهانی همچون گذشته ادامه دارد. اما چیزی که در اینجا اهمیت دارد، اعتراف‌کردن ایران به وجود برنامه‌ی نظامی اتمی است که هیچ موقع زیر بار آن نرفته بود. همین امر سبب شده که ابعاد پنهان این گزارش در آینده برای ایران به مشکل بزرگی تبدیل شود و آن کشور را پس از پاسخ‌دادن به سؤالات آژانس انرژی اتمی، در برابر سؤالهای جدیدی قرار بدهد که محتمل است جواب‌دادن به آنها برای ایران، در حکم اثبات این سند باشد که ایران می‌خواهد به تسلیحات اتمی دست پیدا کند. به همین دلیل آگاهان سیاسی چنین تحلیل می‌کنند که اینگونه آرام‌گشتن اوضاع اتمی جمهوری اسلامی همچون آرامش قبل از طوفان است که ایران را در برابر حمله‌ای نظامی قرار می‌دهد. هرچند بعضی از کارشناسان سیاسی اینگونه تفسیر می‌کنند که انتشار این گزارش در شرایط کنونی، در نظرگرفتن نگرانی و استرس جامعه جهانی و افکار عمومی آمریکا پیرامون احتمال حمله‌ی نظامی آمریکا به ایران است، چرا که به شکلی خودکار پس از اعلام گزارش مزبور، فرضیه‌ی حمله‌ی نظامی به گونه‌ای آشکار در منظر جامعه‌ی جهانی کم‌رنگ گشت. اما این امر هیچ‌گونه ضمانتی برای ایران در پی ندارد و این کشور احتمالاً بیشتر از گذشته، در آینده پس از تصویب قطعنامه‌ی سوم شورای امنیت زیر فشار و رویارویی با آمریکا قرار بگیرد. چرا که در این گزارش آمده است ایران در سال 2003 پس از اعلام ضرب‌الأجل 48 ساعته‌ی شورای امنیت در دوره‌ی زمامداری خاتمی از فعالیتهای اتمی نظامی خود دست برداشته، اما بر اساس برآوردها توانایی آن را دارد که در هر لحظه و زمانی که بخواهد برنامه‌های نظامی اتمی خود را دنبال کند. چونکه به گفته‌ی کارشناسان عرصه‌ی نظامی در آلمان، هرچند ایران بر اساس گزارش سازمانهای اطلاعاتی آمریکا در سال 2003 از برنامه‌های ساخت تسلیحات اتمی دست کشیده است اما هیچ سندی در دست نیست که اثبات کند ایران از تلاشهای خود برای به دست آوردن تسلیحات اتمی صرفنظر کرده باشد. کارشناسان آلمانی می‌گویند، جمهوری اسلامی ایران در سال 2007 میلادی بیش از 6 میلیارد دلار را به بودجه‌ی نظامی خود اختصاص داده است و این هم هر چه بیشتر تردیدها را پیرامون مسالمت‌آمیز بودن برنامه‌ی اتمی ایران تشدید و تقویت می‌کند. در این میان روزنامه‌ی "دیلی‌تلگراف" شدیدترین موضع را در برابر گزارش سازمانهای اطلاعاتی آمریکا اتخاذ کرده و می‌گوید، حتی اگر ایران در سال 2003 برنامه‌ی تسلیحات اتمی خود را متوقف نموده باشد بدون شک برای کاستن از فشارهای بین‌المللی بوده و این احتمال موجود است که هم‌اکنون دوباره آن را از سر گرفته باشد. چرا که بر اساس آن گزارش، آمریکا کم‌وبیش مطمئن است که ایران برنامه‌های اتمی نظامی خود را تعطیل کرده باشد، اما به گونه‌ای آشکار و مستمر از غنی‌سازی اورانیوم دست برنداشته و به طور علنی به فعالیتهای اتمی خویش ادامه می‌دهد که حتی سازمان بین‌المللی انرژی اتمی هم نمی‌تواند مسالمت‌آمیز‌بودن آن را اثبات نماید. بر این اساس محتمل است که ایران بعضی از تأسیسات اتمی خود را تعطیل کرده باشد، اما تأسیسات دیگر مرتبط با برنامه‌ی تسلیحات اتمی‌اش هنوز هم مشغول فعالیت باشند. چرا که در واقع آن چیزی که تا به امروز بسیار واضح و مشهود است، اینست که آمریکا، کشورهای غربی و حتی سازمانهای جاسوسی نمی‌دانند مقصد و هدف کاربدستان و حکمرانان جمهوری اسلامی از ادامه‌دادن فعالیتهای اتمی‌اشان چیست؟
اما به هر شکلی که تفسیر شود، همچنانکه پیشتر بدان اشاره شد این گزارش و اظهارات مسئولان جمهوری اسلامی به مانند اعتراف به تخطی‌ها یا دامی استراتژیک به نظر می‌آید که کاربدستان ایرانی از آن بی‌خبرند و نمی‌دانند در چه دامی افتاده‌اند. از همین‌رو تصور می‌شود آرام‌گشتن اوضاع موقتی باشد و طوفان اصلی پس از تصویب قطعنامه‌ی سوم شورای امنیت سازمان ملل متحد، علیه ایران وزیدن بگیرد. بر اساس پیش‌نویس این قطعنامه که در زیر فشار چین و روسیه قرار دارد، بزرگترین بانک ایران یعنی بانک ملی و نیروی قدس وابسته به سپاه پاسداران تحریم می‌شوند و دارایی‌های مالی آن دسته از افرادی که در ارتباط با برنامه‌ی اتمی رژیم هستند در بانکهای خارجی بلوکه می‌شود و تردد آنها به همه‌ی کشورهای عضو سازمان ملل ممنوع خواهد شد. پیش‌نویس این قطعنامه از سوی فرانسه تهیه شده و هم‌اکنون کشورهای 1+5 مشغول بررسی‌کردن مفاد این قطعنامه هستند. گرچه این قطعنامه پس از آن گزارش مورد تغییر واقع شده است و به گونه‌ای که انتظار می‌رفت شدید نیست، اما بدون‌شک به دلیل اینکه ایران تاکنون به قطعنامه‌های سازمان ملل عمل نکرده است، این قطعنامه هم علیه‌اش تصویب خواهد شد و پس از تصویب این قطعنامه، رویدادها بر اساس موضع ایران معنا می‌یابند و آرام‌گشتن اوضاع در امروز به خمیرمایه‌ی شدت عمل و طوفانی مبدل خواهد شد که انتظار می‌رود روابط داخلی و خارجی جمهوری اسلامی را دچار تحولی دیگر در سطح جهان بنماید.