مصاحبه‌ای با آقای پشتیوان خوشناو

18-11-1386

س: آقای دکتر پشتیوان، شما نقش جمهوری کوردستان در جنبش رهایی‌طلبانه‌ی ملت کورد را چگونه ارزیابی می‌نمایید؟
ج: بدون تردید نقش جمهوری کوردستان در مهاباد بسیار حائز اهمیت است، زیرا که تأسیس این جمهوری از رویدادهای سیاسی بسیار مهم آن دوران یعنی دوران پس از اتمام جنگ جهانی دوم می‌باشد. با وجود اینکه عمر

 جمهوری تا حدودی کوتاه بود، اما تاکنون بر جنبش رهایی‌طلبانه‌ی ملت کورد در همه‌ی بخشهای کوردستان تأثیرگذار بوده است. ما نباید فراموش کنیم که در عصر جمهوری مؤسسات حکومتی و قضایی، هر چند در شیوه‌ی ساده‌تر آن تشکیل شدند، نباید فراموش کنیم که پرچم کوردستان، پرچمی که هم‌اکنون در اقلیم کوردستان عراق قانوناً برافراشته شده و به آن مفتخریم‌، برای اولین‌بار پرچم جمهوری کوردستان بوده است. من با نهایت اطمینان می‌توانم تأکید کنم که خون شهدایی که برای محافظت از جمهوری شهید شدند، قبل از همه شهید بزرگ، قاضی محمد، به هدر نرفته و نتایج مثبتی به دنبال داشته است، اسامی آنها در یاد و خاطره‌‌ها زنده و برجسته است و جمهوری نیز هنوز مایه‌ی افتخار و مباهات ملت کورد است. متأسفانه معادلات سیاسی و اقتصادی جهان در آن زمان با منافع و مصالح ملت کورد و جمهوری مطابقت نداشت. و دشمنان کورد با جمهوری در ستیز بودند و رهبران آن را در میدان چهارچراغ مهاباد ناجوانمردانه به دار زدند که این حادثه دلخراش هنوز هم کوردها را اندوهناک می‌کند. باز هم تأکید می‌کنم که تلاشهایمان ثمره‌بخش بوده‌اند، ثمره‌ی آن در مقابل دیدگانمان قرار دارد و بدون‌شک روزی فراخواهد رسید که در کوردستان ایران هم ملت کورد به آرزوها و خواستهای خود که دمکراسی و صلح است، دست یابد.
س: جناب دکتر پشتیوان، به نظر جنابعالی چرا اتحاد جماهیر شوروی به جمهوری اجازه نداد که مرزهای جغرافیایی خود را به سمت جنوب کوردستان ایران توسعه دهد، به طرف سقز، سنندج کرمانشاه و ایلام؟
ج: بله، پیشتر اشاره نمودم که معادلات سیاسی و معادلات اقتصادی آن زمان جهان به سود منافع و مصالح ملت کورد و مصالح این جمهوری نوپا نبودند. به عبارت دیگر معادلات سیاسی و اقتصادی در جهت منافع رژیم پهلوی قرار داشتند و آنها با دیپلماسی نیرومند خود با اتحاد جماهیر شوروی و همچنین کشورهای متفقین به توافق رسیدند. عوامل دیگری هم داشت، جمهوری کوردستان در مهاباد یک جمهوری نوپا بود، از لحاظ دفاعی، دارایی و سازمانی و.... مسئله‌ی نفت شمال ایران برای شوروی‌ها حائز اهمیت بود، شوروی چندین قرارداد نفتی با ایران به امضاء رسانید. از سوی دیگر، دیگر ابرقدرتها همانند بریتانیا و آمریکا نمی‌خواستند که شوروی در ایران جایگاه و پایگاهی داشته باشد و به آبهای گرم جنوب ایران دست یازد.
عواملی که برشمردم نمایانگر آنست که معادلات سیاسی و اقتصادی با منافع و مصالح ملت کورد همخوان نبود و لذا جمهوری کوردستان و به‌طور کلی ملت کورد قادر به مقاومت در برابر حمله‌ی رژیم پهلوی نبودند. رهبران شهید جمهوری جاویدانند و جمهوری کوردستان برای همیشه در قلب هر کوردی جای دارد.
س: آیا اگر در آن هنگام سازمانی جهانی و معتبر همچون سازمان ملل متحد وجود می‌داشت، باعث حمایت جهانی از جمهوری می‌شد؟
ج: من به‌عنوان متخصص‌ امور قانون بین‌المللی می‌گویم که خیر، وجود سازمانی همچون سازمان ملل‌ متحد در آن زمان نیز موجب‌ عدم سقوط جمهوری نمی‌شد، چرا که پیشتر جامعه‌ی ملل وجود داشت و در پشگیری از وقوع جنگ جهانی دوم کاری از پیش نبرد و این امر نیز دلیل اصلی تأسیس سازمان ملل متحد شد. به نظر من چنین امری نیز از سقوط جمهوری جلوگیری نمی‌کرد. به‌هر حال علت اصلی، عامل داخلی در جمهوری بود که ما از جنبش رهایی‌طلبانه‌ی مستحکمی برخوردار نبودیم، به‌ویژه از بعد نظامی. بنابراین وجود سازمانی همچون سازمان ملل متحد نیز از سقوط آن جلوگیری نمی‌کرد.
س: در پایان، اگر سخنی لازم به بحث است، بفرمایید؟
ج: من تاکنون جمهوری کوردستان را نمونه‌ای خوب دیده‌ام برای تشریح سیاست و قوانین بین‌الملل این رویداد منجر به بنیانگذاری مؤسسه‌ای قانونی در جنبش رهایی‌طلبانه‌ی ملت کوردستان شد، حکومتی وجود داشت تحت عنوان حکومت کوردستان، دستگاه قضایی داشت. با وجود نوپابودن و ضعیف‌بودنش، در عین‌حال رهبر این جمهوری، شهید قاضی محمد موفق به ایجاد یک چهارچوب قانونی برای جنبش رهایی‌طلبانه‌ی ملت کورد شد و این امر نیز گامی بسیار حائز اهمیت بود و ما هنوز از آن سود می‌جوییم. دوباره می‌کنم که پرچمی‌ که در جمهوری کوردستان برافراشته شد، ما اکنون آنرا را در اقلیم کوردستان برافراشته‌ کرده و به آن می‌بالیم، یک پرچم رسمی. همین نمونه بس است تا روشن شود که ما همیشه از تجارب جمهوری نوپای کوردستان در مهاباد سود می‌بریم.