اوباما در قاهره، سخنرانی برای صلح

31-03-1388
سلام اسماعيل پوور
روز پنجشنبه 14 خردادماه 88، قاهره پایتخت باستانی مصر، میزبان باراک اوباما، رئیس جمهور ایالات متحده آمریکا بود. اوباما در این سفر و در دانشگاه قاهره به ایراد یک سخنرانی تاریخی خطاب به جهان اسلام پرداخت که تعیین کننده‏ی استراتژی آتی آمریکا در قبال کشورهای اسلامی بود. سرآغاز سخنان اوباما به مدح و دلجویی از مسلمانان اختصاص داشت، به گونه‏ای که نامبرده به زبان عربی به حضار سلام نموده و چندین بار در میان سخنانش با ذکر جملاتی از قرآن و سایر متون مذهبی از قبیل تلمود و انجیل به بحث از صلح‏طلبی اسلام و سایر ادیان پرداخت و حتی سبب تنش‏های میان آمریکا و

جهان اسلام را سلب حقوق و فرصتهای مسلمانان توسط غرب در زمان استعمار و جنگ سرد دانست. همچنین با بحث از خدمات جهان اسلام به دانش و تمدن و نقش مسلمانان در توسعه‏ی آمریکا و نام‏بردن از مراکش به عنوان نخستین کشور که استقلال آمریکا را به رسمیت شناخت بر این مسئله تأکید نمود که به عنوان رئیس جمهور آمریکا وظیفه‏ی خود می‏داند با تصورات کلیشه‏ای غربی‏ها از اسلام مبارزه کند و افزود در مقابل، مسلمانان نیز باید بدانند آمریکا هم در قالب کلیشه‎ای یک امپراتوری خودمحور نمی‎گنجد و جهان اسلام باید تغییری در تصورات دیرینه‏ی خود از آمریکا ایجاد نماید. بدین ترتیب اوباما اعلام نمود که علیرغم دیدگاه‏های حاکم بر غرب، وی معتقد است که باید میان اسلام و افراط‏گرایی خشن تفاوت قائل شد، زیرا مسلمان در بسیاری از موارد توانسته‏اند نقش فعالی در استقرار مدنیت و توسعه‏ی جامعه‏ی بشری ایفا نمایند که این امر در تضاد با نقش مخرب بنیادگرایان مذهبی در سراسر جهان بوده و جهانیان باید این حقیقت را به درستی درک نمایند. رویکردهای سیاست خارجی آمریکا نسبت به جهان اسلام بر اساس سخنرانی اوباما در 7 محور ظاهراً جداگانه و در واقع بهم‏پیوسته رخ می‏نمایند که عبارتند از:
1 ـ افراط‏گرایی خشن: در این رابطه، اوباما اعلام نمود که آمریکا هیچ‏گاه با اسلام در جنگ نبوده و نخواهد بود، در عین حال برخورد با افراط‏گرایان را برای پاسداری از امنیت خویش مشروع می‏داند. وی همچنین اظهار عقیده نمود که باقی ‎ماندن نیروهای آمریکایی در کشورهایی چون افغانستان و عراق، متضمن هزینه‏های سنگین سیاسی و اقتصادی بوده و در صورت عدم وجود نیروهای القاعده و طالبان در افغانستان و پاکستان، آمریکا حاضر است نیروهای خود را از این کشورها خارج نماید. اما تا هنگام دستیابی به این هدف، علیرغم هزینه‏های فراوان سیاسی و اقتصادی، آمریکا خود را متعهد به حضور نظامی در این مناطق می‏داند.
در همین رابطه و در 5 سال آینده سالانه یک میلیارد و 500 میلیون دلار برای کمک به پاکستان اختصاص خواهد داد تا مدرسه،جاده، بیمارستان و زیربناهای اقتصادی بسازد. بیش از دو میلیارد و هشتصد میلیون دلار نیز به افغانستان کمک خواهد نمود تا این کشور بتواند بر چالش‏های اقتصادی‏اش فائق آمده و به توزیع خدمات مورد نیاز مردم بپردازد.
در رابطه با عراق، اوباما معتقد بود که تحولات این کشور به آمریکا ثابت نمود چیره‎شدن بر مشکلات، مستلزم دیپلماسی و اجماع جهانی است و بر خلاف افغانستان، جنگ عراق با بحران مشروعیت بین‏المللی مواجه بوده و به همین دلیل دستور خواهد داد تیپهای جنگی آمریکا تا خاتمه‏ی "اوت" امسال، شهرها را تخیله نمایند و کلیه‏ی نیروهای این کشور تا پایان سال 2012 از عراق خارج شوند.
اوباما وعده داد کاربرد شکنجه را در آمریکا ممنوع نماید و زندان "گوانتانامو" بسته شود. لیکن ضمن رعایت احترام به حاکمیت کشورها، از امنیت خود دفاع نموده و در این فرایند جهت منزوی نمودن تندروها، کشورهای اسلامی را با خود هماهنگ و همراه خواهد نمود.
2 ـ تنش اسرائیل با کشورهای عربی و فلسطینی‏ها: در این رابطه، اوباما ضمن تأکید بر پایبندی آمریکا به مناسباتش با اسرائیل، انکار هولوکاست و تهدید به محو اسرائیل از روی‏ کره زمین را یک موضعگیری بی اساس، ناآگاهانه و نفرت‏انگیز ارزیابی نمود که پر واضح است خطاب این سخنان اوباما به احمدی‎‏نژاد و رژیم جمهوری اسلامی بود.
در همین حال وی با بحث از رنج‏ها و مصائب 60 ساله‎ی مردم فلسطین، علاقمندی و تعهد آمریکا را به استقرار دولت مستقل توسعه‎یافته‏ای برای فلسطینیان ابراز نموده و وجود دو کشور اسرائیل و فلسطین را به سود هر دو طرف و حتی آمریکا دانست که پیشتر در قالب "نقشه‏ی راه" آنرا مطرح شده بود. در این راستا از فلسطینی‏ها خواست، توان خود را صرف سازندگی کشورشان نموده و دست از خشونت بردارند و از حماس خواست، توافقات گذشته را بپذیرند و موجودیت اسرائیل را به رسمیت بشناسند.
اسرائیل نیز متقابلاً باید شهرک‏سازی را متوقف نموده و به توسعه‏ی سرزمین فلسطینی‏ها یاری برساند، زیرا فقدان فرصت زندگی مترقی و بحران انسانی غزه و کرانه‏ی باختری برای امنیت اسرائیل نیز تنش‏زا خواهد بود.
3 ـ حق داشتن انرژی هسته‏ای و مسئولیتهای مرتبط با آن: در رابطه با این موضوع به طور مختصر اشاراتی به بی‎اعتمادی موجود میان آمریکا و رژیم ایران شده و بر این مسأله تأکید گردید که هیچ کشوری حق ندارد از دستیابی کشورهای دیگر به انرژی هسته‏ای جلوگیری نماید، اما هر کشوری از جمله ایران باید مسئولیتهای خود را در این زمینه بر عهده بگیرد زیرا اینجا دیگر صرفاً بحث از منافع آمریکا نیست بلکه جلوگیری از رقابت تسلیحاتی است که می‏تواند تمامی منطقه را در برگرفته و منطقه و جهان را به سوی وضعیت خطرناکی سوق دهد.
دموکراسی: اوباما ضمن ابراز تعهد خویش به دموکراسی، با اشاره به جنگ عراق اظهار عقیده نمود که هیچ کشوری نمی‏تواند و نباید نظام حکومتی خاصی را به کشوری دیگری تحمیل نماید. در همین حال وی پایبندی خود را به دموکراسی و حقوق اقلیتها نشان داد.
4 ـ توسعه‏ی اقتصادی: در این زمینه اوباما با ذکر نمونه‏های اندونزی، دوبی و همچنین کره جنوبی و ژاپن، تناقض میان سنت‏ها و توسعه‏ی جامعه را بی اساس تلقی نموده و کشورهای اسلامی را به تلاش برای رهایی از اقتصاد وابسته به نفت تشویق نمود.
در همین چهارچوب نیز به بحث از تلاش‏های آمریکا برای پیشبرد آموزش‏وپرورش و بهداشت در جهان پرداخت که زمینه‏های شکل‏گیری افراط‏گرایی و ارتجاع را از بین خواهد برد.
5 ـ حقوق زنان: اوباما در این زمینه به مطرح نمودن مباحث جدیدی پرداخت از جمله اینکه: "من با نظر کسانی در غرب که می‏پندارند یک زن محجبه از بخشی از حقوق خود محروم است، مخالفم". وی معتقد بود که مبارزات زنان برای دستیابی به حقوقشان، مبارزه‏ای جهانی است و ارتباطی به اسلام ندارد. به همین دلیل است که می‏بینیم در آمریکا نیز این مبارزه جریان دارد و از آنسو نیز در بسیاری از کشورهای اسلامی چون ترکیه، پاکستان و اندونزی زنان توانسته‏اند به بالاترین سطوح قدرت سیاسی نیز دست یابند.
6 ـ آزادی دین: در این رابطه، اوباما به تجلیل از اسلام به عنوان دین تسامح و همزیستی پرداخت و مسلمانانی را که حاضر به تحمل عقاید متفاوت نیستند، مورد انتقاد قرار داد.
در این راستا نیز وعده‏ی اعطای آزادی‏های خاصی را به مسلمانان آمریکا در انجام وظایف دینی‏شان داد. همچنین وی از طرح ملک عبدالله برای گفتگوی میان ادیان و طرح ترکیه برای اتحاد تمدن‏ها استقبال نمود.