مواد مخدر، سیاست‌های دوگانه و جامعه‌ کردستان

17-04-1386

عارف نادری
پنجم تیرماه روز جهانی مبارزه با مواد مخدر می‌باشد. این مواد دارای تاریخچه‌ای بس کهن است، بطوریکه از خشخاش در زمان فرمانروایی سومریها (چهار هزار سال پیش از میلاد) و از تریاک در افسانه و نوشته‌های یونانی (800 پ.م) بحث به میان آمده، همچنین مورد استفاده مصریها، چینی‌ها، هندوراسها و سربازان اسکندر مقدونی و... قرار گرفته است.
اما امروزه با توجه به شیوع و گسترش روزافزون آن در اکثر نقاط جهان و آسیب‌های ناشی از آن معضلی همه‌گیر گشته است، که راهکاری هماهنگ و بین‌المللی را می‌طلبد، زیرا این مواد هر روز جان هزاران انسان را گرفته و میلیون‌ها نفر را به سراشیبی سقوط و باتلاق تباهی می‌کشاند.

 این مواد در نوعهای مختلف از جمله: (تریاک، مورفین، هروئین، بنگ، چرس، حشیش، گراس، ماری جوانا، کوکائین و...) وارد بازارهای جهانی می‌شوند، که بر اساس گزارش سازمان ملل متحد اکنون بیش از 220 میلیون نفر در جهان را آلوده کرده است که همزمان با خود زمینه‌ی وقوع جرم را هم فراهم می‌آورد به طوری که در اروپا کارشناسان بیش‌ از 50 درصد جرائم روی‌داده را به طور مستقیم یا غیرمستقیم با مواد مخدر مرتبط دانسته‌اند، بگونه‌ای که میزان مصرف و ازدیاد مواد مخدر در جامعه بر آمار و ازدیاد جرائم افزوده است. مواد مخدر که در حال حاضر بیشتر در کشورهای افغانستان، برمه و تایلند، آمریکای جنوبی بخصوص کلمبیا و پرو و بولیوی و کشورهای هند، پاکستان، ترکیه، لبنان و... تولید می‌شود بیشتر جهت دستیابی به سودآوری سرشار آن است وگرنه در کشورهای تولیدکننده درصد اعتیاد به مواد مخدر به نسبت سایر کشورها رقم چشمگیری نبوده و بسیار پایین‌تر است بطوریکه افغانستان در سالهای اخیر با وجود تأمین 78% کل مواد مخدر دنیا به نسبت کشورهای همسایه خویش مصرف‌کننده کمتری دارد، اما درآمد آن کشور از فروش مواد به 3 میلیارد دلار در سال رسیده است. در سطح جهانی بر اساس برآوردهای صورت گرفته، درآمدهای سالانه مواد تا سال 2015 به سقف 7 تریلیون دلار می‌رسد یعنی تجارت مواد مخدر با گردش سالانه 1500 میلیارد دلار و سود خالص بیش از 500 میلیارد دلار، پس از نفت دومین بازار تجاری بزرگ دنیا را دارد.
در ایران به دلیل همسایگی با کشورهای تولیدکننده، تریاک و سایر مشتقات حاصل از این ماده در کشور بیشترین مصرف را دارد بطوریکه ایران بزرگترین مصرف‌کننده تریاک دنیاست و میزان مصرف روزانه آن 7/3 تن است که بر اساس آن سالانه حدود 1400 تن مواد مخدر در ایران مصرف می‌گردد، در این راستا سازمان ملل متحد حدود دو سال پیش شیوع اعتیاد در ایران را 8/2 درصد اعلام کرد و ایران را صاحب بیشترین میزان معتاد در جهان معرفی کرد. علاوه بر خسارات انسانی آن در ایران، مواد مخدر سالانه 10 هزار میلیارد تومان به کشور ضرر می‌زند که معادل 29% کل درآمد ناخالص ملی و 5/1 برابر مالیاتی است که دولت از مردم می‌گیرد.
بر اساس آمار موجود طی 18 سال گذشته حدود 48 هزارو 500 تن مواد مخدر وارد کشور شده که فقط 12% آن کشف گردیده و در حال حاضر میزان کشف سالانه آن حدود 360 تن می‌باشد، یعنی بطور معمول همواره بین 10 تا 15 درصد مواد مخدر وارد شده به ایران کشف شده است. به گفته برخی از کارشناسان کشفیات مواد مخدر در واقع مواد مازاد بر مصرف است زیرا معتادان در کمتر از 20 دقیقه می‌توانند به ماده مخدر دسترسی پیدا کنند که حاکی از وجود و فراوانی مواد و پویایی باندهای توزیع‌کننده می‌باشد.
در ایران مبارزه با قاچاق مواد مخدر به ظاهر یکی از استراتژیهای رسمی دولتها بوده است اما در واقع بر اساس اسناد و مدارک مستند همواره اهرمی در دست حکام یا مهره‌های آنان جهت دستیابی به آمال سیاسی، اقتصادی و اجتماعی در طی یک قرن گذشته بوده است به گونه‌ای که بعد از روی کار آمدن حکومت اسلامی، با توجه به شرایط و خاک بکر این کشور در همسایگی افغانستان و ترکیه، توجه نمادهای امنیتی رژیم را معطوف خویش نمود، از یک طرف با به راه انداختن تبلیغات فراوان ادعای مبارزه با قاچاقچیان مواد مخدر را دارد و حتی در اجلاس وین در سال 84 از سازمان ملل خواستار اختصاص 500 میلیون دلار کمک جهت جبران خساراتهای ایران شد، اما از طرف دیگر واقعیت‌های موجود در جامعه‌ ایران و کردستان در تضاد با ادعاهای رژیم می‌باشد بگونه‌ای که یکی از اعترافات سردمداران امنیتی رژیم موسوم به باند سعید امامی، به انحصار درآوردن تجارت مواد مخدر در درون و برون مرزهای کشور بود، بطوریکه بخش اقتصادی وزارت اطلاعات با ضبط مواد واردشده، اقدم به فروش و پخش آن در راستای آمال سیاسی و اقتصادی خویش می‌نمودند. بر اساس آمار و ارقام خود رژیم، کردستان در دهه‌ی 60 و ابتدای دهه‌ی 70، از جمله مناطق پاک ایران به شمار می‌رفت، اما دیدیم که در فاصله‌ی زمانی کمتر از پنج سال توزیع و مصرف مواد افیونی در مناطق کردنشین پدیده‌ای ملموس شد و روزبه‌روز سیر صعودی پیمود. آلودگی به مواد امروز از جمله مهمترین چالشها و دغدغه‌های جامعه کردی و نسل جدید آن می‌باشد که سیاستهای ناهمخوان رژیم در مقابله با این معضل خانمانسوز خود تسریع‌کننده رشد روزافزون آن بوده است. زیرا مواد مخدر از مناطق مرکزی ایران به کردستان سرازیر می‌شود که در صورت جدیت رژیم زمان کافی برای کشف و ممانعت از آن فراهم می‌باشد یا می‌توانست با اطلاع‌رسانی و آگاهی‌بخشی به موقع از طریق رسانه‌های جمعی و عدم پرده‌پوشی حقیقت وحشتناک مواد مخدر باعث بسیج عمومی و واکنش جامعه به نسبت آن باشد، اما آنچه به وضوح در جامعه کردی نمود یافته، هم راستایی ترویج آن با آمال رژیم است بگونه‌ای که اکثریت عمده‌فروشان مواد در شهرهای کردستان از افراد وابسته به نهادهای امنیتی رژیم بوده و با وجود شناخته‌شدن چهره آنان برای عموم، تاکنون اقدام پیشگیرانه یا مجازات قابل ذکری به نسبت آنان صورت نگرفته است، بلکه گاهاً تعدادی از خرده‌فروشان بازداشت گشته و بعد از تعیین‌کردن مبلغ معینی جریمه‌ی نقدی به عنوان مجازات جهت واریز به خزانه دولت آزاده شده‌اند که بدون شک این مجازاتها مثمر ثمر نخواهند بود.
جامعه‌ی کردی جدای از آسیب‌های روحی ـ روانی ناشی از تحقیر هویت ملی، دست به‌ گریبان ناامیدی، فقر، بیکاری و فحشا در لایه‌های پیدا و پنهان خویش می‌باشد که این عوامل در کنار برخورد دوگانه رژیم با مواد مخدر، زمینه‌ساز گسترش آن گشته و عزم جهانی مبنی ‌بر برخورد با این پدیده شوم، در این نقطه از جهان غریب و بی‌رنگ است. امروزه در هر کوی و برزن کردستان، اقسام مواد مخدر به وفور در دسترس می‌باشد و رژیم‌ به جای حمایتهای مادی و معنوی NGOها و مراکز مردمی پیشگیری از اعتیاد، بطور مداوم اقدام به سنگ‌اندازی و مانع‌تراشی در برابر اقدامات آنان نموده است و چه کسان بسیاری که در هنگام بازداشت توسط نهادهای امنیتی بخاطر فعالیت و عضویت در مراکز مردمی پیشگیری از اعتیاد و روشنگری در خصوص خطر مواد مخدر مورد پرسش قرار گرفته و از ادامه فعالیت منع شدند. رژیم در موارد متعدد اهرم مجازات تعیین گشته برای توزیع‌کنندگان و مصرف‌کنندگان مواد مخدر را درباره مخالفین خویش اعمال نموده و دهها تن از فعالین ملی بلوچ را به اتهام غیرواقعی حمل مواد به‌ پای چوبه‌ی دار فرستاده است. همچنین توزیع مواد در پادگانهای نظامی و زندانهای رژیم از بدیهیات غیرقابل انکار جمهوری اسلامی است که بارها خود مسئولین نظام هم زبان به اعتراف آن گشوده‌اند. امروزه زندانهای مناطق کردنشین از خوفناکترین جاهها نسبت به فراوانی مواد مخدر می‌باشد. این مواد به قیمتی بسیار نازل و گاهاً به صورت رایگان در دسترس جوانان، بازداشت‌شدگان و زندانیان قرار می‌گیرد، بخصوص که در مناطق کردنشین هم‌بند نمودن مخالفین سیاسی با آلودگان به مواد از خط‌مشی‌های آشکار حکومت می‌باشد. ترویج و تبلیغ مواد در کردستان که ابتدا در مابین افراد کهنسال به بهانه تسکین و التیام درد بود در یک فاصله کوتاه ده‌ ساله تمامی بخشهای جامعه را مسموم و سن اعتیاد را به زیر 18 سال رسانده است و چه بسیار خانواده‌هایی که دسته‌جمعی به دام اعتیاد گرفتار آمده‌اند . دردناکتر از همه مصرف و ابتلای روزافزون به مواد در بین دانش‌آموزان و دانشجویان و دختران کم ‌سن‌وسال و زنان کردستان می‌باشد به گونه‌ای که اکنون مواد مخدر نه‌تنها در مکانهای دور از انظار عمومی و چهارراهها و میادین معین توزیع می‌شود، بلکه مدارس و دانشگاهها و مراکز فرهنگی و ورزشی هم مورد سوءاستفاده سوداگران مرگ قرار گرفته و خون جوانان کرد را به دور از هرگونه هیاهو و جاروجنجالی می‌مکند. از طرف دیگر رژیم و باندهای مافیایی‌اش علاوه بر کردستان ایران، مناطق تحت سیطره‌ حکومت منطقه‌ای کردستان را آماج طمع خویش نموده و در طی سالیان اخیر مقادیر متنابهی مواد به این مناطق گسیل داشته‌اند بطوریکه امروز جای پای این پدیده شوم به نسبت سالهای پیش واضح و برجسته است. اسناد و مدارکی فاش شده است، دال بر اینکه رژیم ایران در این اواخر با تهدید حکومت کردستان اعلام کرده بود تا زمانی که مشروبات الکلی و گیرنده‌های ماهواره‌ای از مناطق تحت نفوذ شما به ایران وارد شود ما هم تریاک و انصارالاسلام را به شمال عراق وارد می‌کنیم.
با توجه به واقعیت‌های موجود و چشم‌انداز سیاستهای ضدانسانی این رژیم، نه‌تنها انتظار نمی‌رود که رژیم بطور جدی درصدد مقابله با ترانزیت، توزیع و پخش مواد مخدر برآید، بلکه به نظر می‌رسد که از آن به عنوان اهرمی جهت پیشبرد اهداف و آرمانهای خویش و مقابله با اندیشه ملی ملیتهای ایرانی، بخصوص کردها در ایران و عراق سود جسته و از آن جهت فشار بر اروپا بهره برد. با این اوصاف لازم است که احزاب و سازمانها و NGOهای فعال در زمینه‌ی مبارزه با مواد مخدر و اعتیاد ضمن افشای سیاست‌های دوگانه رژیم به نسبت پدیده قاچاق مواد مخدر، بتوانند با آگاهی‌بخشی به لایه‌های مختلف اجتماع، جامعه را از آسیب‌های غیرقابل جبران این پدیده شوم مطلع نمایند. در این زمینه جدا از استفاده از کانالهای ماهواره‌ای و سایر شیوه‌های تبلیغی و روشنگری، ضروری است که سازمانهای غیردولتی پیشگیری از اعتیاد و مبارزه با مواد مخدر، در داخل کشور تقویت و مورد پوشش و حمایت‌های مادی و معنوی قرار گیرند.
منبع: اینترنت (خبرگزاری فارس)