تێڕوانینێك له‌مه‌ڕ گه‌شته‌كه‌ی‌ بووش بۆ رۆژهه‌ڵاتی‌ ناڤین

حه‌سه‌ن سه‌لیمی
رۆژهه‌ڵاتی‌ نێوه‌ڕاست یه‌كێك له‌ هه‌رێمه‌ هه‌ستیار‌و ئاڵۆزه‌كانی‌ جیهانه‌ كه‌ به‌ درێژایی‌ مێژوو‌و به‌ پێی‌ هه‌ركام له‌ بڕگه‌كانی‌ مێژوو، خاوه‌نی‌ هێندێك تایبه‌تمه‌ندییه‌ كه‌ ده‌توانین بڵێین هه‌رچه‌ند ئه‌و تایبه‌تمه‌ندییانه‌ بوونه‌ته‌ هۆی‌ گرینگی‌‌و بایه‌خدان به‌م ناوچه‌یه‌، له‌ هه‌مان كاتدا كۆمه‌ڵێك پرس‌و ئاریشه‌یان بۆ دانیشتووانی‌ ئه‌م هه‌رێمه‌ به‌دواوه‌ بووه‌.

سه‌رهه‌ڵدانی‌ ئایین‌و ئایینزا جۆراوجۆره‌كان له‌م ناوچه‌یه‌، پێكهاته‌ی‌ حه‌شیمه‌تی‌ نیشته‌جێی‌ ئه‌م هه‌رێمه‌ كه‌ چه‌ندین نه‌ته‌وه‌‌و ئه‌تنیك‌و خێڵ‌‌و

 هۆز‌و هه‌ر یه‌كیان به‌ تێڕوانین‌و باوه‌ڕمه‌ندیی‌ جیاواز له‌ یه‌كتر له‌ رۆژهه‌ڵاتی‌ نێوه‌ڕاستدا ده‌ژین، ره‌وشه‌كه‌ی‌ ئاڵۆزتر كردوه‌. بێجگه‌ له‌وانه‌ تایبه‌تمه‌ندیی‌ هه‌ره‌ به‌رچاوی‌ رۆژهه‌ڵاتی‌ نێوه‌ڕاست كه‌ سه‌رنجی‌ جیهانی‌ بۆ لای‌ خۆی‌ راكێشاوه‌، بوونی‌ سه‌رچاوه‌یه‌كی‌ زۆری‌ نه‌فتی‌ له‌م هه‌رێمه‌یه ‌ كه‌ ئه‌وه‌ش به‌ نۆره‌ی‌ خۆی‌ كاریگه‌ریی‌ له‌سه‌ر هه‌موو بواره‌كانی‌ ژیان له‌ رۆژهه‌ڵات‌و جۆری‌ بیركردنه‌وه‌ی‌ زلهێزه‌كان له‌ سه‌ر ئه‌م ده‌ڤه‌ره‌ هه‌بووه‌. به‌ ئاوڕدانه‌وه‌یه‌كی‌ كورت له‌ مێژووی‌ رۆژهه‌ڵاتی‌ نێوه‌ڕاست، بۆمان ده‌رده‌كه‌وێ‌ كه‌ دروستبوونی‌ هێندێك وڵات له‌سه‌ر نه‌خشه‌ی‌ جوغرافیای‌ سیاسی‌ له‌ ئاكامی‌ شه‌ڕه‌كانی‌ یه‌كه‌م‌و دووهه‌می‌ جیهانیدا، خۆی‌ یه‌كێك له‌ ده‌ره‌نجامه‌كانی‌ ئه‌و لێڕوانینانه‌ی‌ جیهان، به‌تایبه‌ت رۆژئاوا له‌م ناوچه‌یه‌‌و به‌رهه‌می‌ یه‌كگرتنه‌وه‌ یان وێككه‌وتنی‌ به‌رژه‌وه‌ندییه‌كانی‌ ئه‌وان بووه‌. هه‌نووكه‌ش پاش له‌به‌ر یه‌ك هه‌ڵوه‌شانی‌ یه‌كیه‌تیی‌ سۆڤییه‌ت‌و تێكچوونی‌ به‌ره‌ی‌ كۆمۆنیستی‌، هێندێك وڵات ئاماده‌ن بۆ سه‌پاندنی‌ ئیدئۆلۆژی‌‌و هێز‌و هێژمۆنیی‌ خۆیان له‌ به‌رانبه‌ر یه‌كتردا، ریزبه‌ندی‌ بكه‌ن‌و هه‌وڵی‌ وه‌ده‌رنانی‌ یه‌كتر له‌ گۆڕه‌پانی‌ ململانێ‌‌و ركابه‌رییه‌كاندا ده‌ده‌ن. دیاره‌ له‌م نێوانه‌دا ئه‌وه‌ی‌ روون‌و به‌رچاوه‌، ئه‌وه‌یه‌ كه‌ رێژیمی‌ ئاخووندی‌ زاڵ‌ به‌سه‌ر ئێراندا، كه‌وتۆته‌ بار‌ودۆخێكی‌ ئه‌وتۆوه‌ كه‌ نه‌ ده‌توانێ‌ ده‌ست له‌ بنه‌ما ئیدئۆلۆژیكه‌كانی‌ هه‌ڵ‌بگرێ‌‌و نه‌ توانایی‌ دانووستان‌و وتووێژی‌ له‌گه‌ڵ‌ وڵاتانی‌ ئازاد‌و دێموكراتدا هه‌یه‌.هه‌ربۆیه‌ به‌رده‌وام هه‌وڵ‌ ده‌دا درز بخاته‌ نێوان حكوومه‌ته‌كانی‌ ناوچه‌‌و هاوپه‌یمانه‌كانیان. له‌م پێوه‌ندییدا، جۆرج بووش، سه‌ركۆماری‌ وڵاته‌ یه‌كگرتووه‌كان رۆژی‌ چوارشه‌ممه‌، 9ی‌ ژانویه‌ی‌ 2007ی‌ زایینی‌، گه‌شتێكی‌ بۆ رۆژهه‌ڵاتی‌ نێوه‌ڕاست ده‌سپێكرد. ئه‌م سه‌فه‌ره‌ كه‌ له‌ راگه‌یه‌نه‌كانی‌ جیهاندا ده‌نگدانه‌وه‌یه‌كی‌ به‌رچاوی‌ هه‌بوو، بێگومان ده‌ره‌نجام‌و كاریگه‌ریی‌ سیاسیی‌ خۆی‌ به‌جێ‌ ده‌هێڵێ‌. ئه‌م سه‌فه‌ره‌ی‌ سه‌ركۆماری‌ ئامریكا كه‌ یه‌كه‌مین سه‌فه‌ری‌ ناوبراو بۆ رۆژهه‌ڵاتی‌ نێوه‌ڕاست، دوای‌ حه‌وت ساڵ‌ سه‌ركۆمارییه‌تی‌، وه‌ك سه‌فه‌رێكی‌ مێژوویی‌ دێته‌ ئه‌ژمار، به‌ڵام ئه‌وه‌ی‌ كه‌ ئایا بۆچی‌ له‌م كات‌و ساته‌دا، كۆشكی‌ سپی‌ بڕیاری‌ ئه‌م گه‌شته‌ی‌ دا، جێگه‌ی‌ باس‌و راوێژی‌ زۆربه‌ی‌ كارناسانی‌ سیاسیی‌ رۆژهه‌ڵاتی‌ نێوه‌ڕاست‌و جیهان به‌گشتی‌یه‌. بووش پێش ئه‌وه‌ی‌ به‌ره‌و رۆژهه‌ڵات وه‌ڕێ‌ بكه‌وێ‌، مه‌به‌سته‌كانی‌ له‌م سه‌فه‌ره‌ باس كرد كه‌ ئه‌م سێ‌ ته‌وه‌ره‌ له‌ خۆی‌ ده‌گرێ‌.
1ـ پێشگرتن له‌ دزه‌ی‌ ئێران؛
له‌ حاڵێكدا به‌هۆی‌ به‌رزه‌فڕییه‌ ناوكییه‌كانی‌ رێژیمی‌ ئیسلامی‌، هه‌موو جیهان پێكه‌وه‌ هاوده‌نگ‌و هاوڕان له‌سه‌ر ئه‌وه‌ی‌ كه‌ ئێران ده‌بێ‌ ملكه‌چی‌ بڕیاره‌كانی‌ كۆمه‌ڵگه‌ی‌ جیهانی‌ بێ‌، به‌ڵام پێداگری‌‌و سه‌رسه‌ختیی‌ ده‌سه‌ڵات به‌ده‌ستانی‌ رێژیم له‌مه‌ڕ پێشێلكارییه‌كانی‌ مافی‌ مرۆڤ‌و بن پێ‌كردنی‌ مافی‌ نه‌ته‌وه‌كان‌و به‌گشتی‌ له‌به‌رچاونه‌گرتنی‌ مافی‌ هه‌موو چین‌و توێژه‌كانی‌ خه‌ڵكی‌ ئێران‌و له‌ سه‌ره‌وه‌ی‌ هه‌مووان هه‌وڵه‌كانی‌ بۆ به‌ده‌ستهێنانی‌ چه‌كی‌ ناوكی‌ له‌ لایه‌ك‌و سیاسه‌تی‌ رێژیم كه‌ ده‌ستێوه‌ردان له‌ كار‌وباری‌ وڵاتانی‌ ده‌ور‌وبه‌ر‌و یارمه‌تیكردنی‌ گرووپه‌ بناژۆخوازه‌كانی‌ ناوچه‌ له‌ لایه‌كی‌ دیكه‌وه‌، مه‌ترسییه‌كی‌ گه‌وره‌ی‌ خستۆته‌ سه‌ر ره‌وشی‌ ئاشتی‌‌و ئارامیی‌ ناوچه‌. وڵاته‌ یه‌كگرتووه‌كان به‌رده‌وام هۆشداریی‌ به‌ رێژیم ده‌دا، كه‌ نابێ‌ كۆسپ‌و له‌مپه‌ر بخاته‌ سه‌ر رێگه‌ی‌ ره‌وتی‌ ئاشتی‌‌و دێموكراتیزاسیۆن‌و له‌م پێوه‌ندییه‌دا، بووش ئێرانی‌ به‌ یه‌كێك له‌ وڵاتانی‌ ته‌وه‌ری‌ ئه‌هریمه‌نی‌ وه‌سف كرد‌و رۆژ به‌ڕۆژ هێزی‌ نیزامیی‌ ئامریكا له‌ ناوچه‌دا روو له‌ زۆربوونه‌‌و زۆربه‌ی‌ كارناسان ئه‌م هه‌لومه‌رجه‌یان به‌ هه‌لومه‌رجی‌ پێش هێرشی‌ ئامریكا بۆ سه‌ر عێراق ده‌شوبهاند. له‌ ئامریكا راپۆرتێك له‌ لایه‌ن 16 ده‌زگای‌ هه‌واڵگرییه‌وه‌ بڵاو بۆوه‌ كه‌ گوایه‌ ئێران له‌ ساڵی‌ 2003 به‌ملاوه‌ به‌رنامه‌ ناوكییه‌كانی‌ راگرتووه‌. خودی‌ بڵاوبوونه‌وه‌ی‌ راپۆرتێكی‌ له‌م چه‌شنه‌ ئه‌ویش له‌ ئامریكا، تاڕاده‌یه‌ك بووه‌ هۆی‌ ئه‌وه‌ی‌ گوشاره‌كان بۆ سه‌ر ئێران كه‌متر بكرێنه‌وه‌‌و وه‌ك ده‌سمایه‌ی‌ وڵاتانی‌ هه‌لپه‌رست كه‌ڵكی‌ لـێ‌وه‌رگیرا بۆ درێژه‌دانی‌‌و گرخاندنی‌ ره‌وتی‌ دانووستانه‌كان. له‌ دۆخێكی‌ ئه‌وتۆدا سروشتی‌ دێته‌ پێش چاو كه‌ وڵاتانی‌ عه‌ره‌بی‌ كه‌نداو به‌م راپۆرته‌ دڵسارد ببنه‌وه‌‌و ترسی‌ ئه‌وه‌ی‌ كه‌ ئامریكا له‌ هه‌مبه‌ر كۆماری‌ ئیسلامی‌ سیاسه‌تێكی‌ دیكه‌ ره‌چاو بكا، بكه‌وێته‌ دڵیان. هه‌ربۆیه‌ بینیمان كه‌ جۆرج بووش له‌م سه‌فه‌ره‌یدا، له‌ سه‌ردان بۆ هه‌ركام له‌ وڵاته‌كان، به‌ڕاشكاوی‌ له‌ به‌رده‌م راگه‌یه‌نه‌ گشتییه‌كاندا، ناوی‌ رێژیمی‌ ئێرانی‌ ده‌هێنا‌و ده‌یگوت ئێران هێشتا هه‌ڕه‌شه‌یه‌ بۆ سه‌ر جیهان. ئه‌م قسانه‌ی‌ بووش ئه‌وه‌ ده‌رده‌خا كه‌ لانیكه‌م له‌م ساته‌وه‌خته‌دا، سیاسه‌تی‌ وڵاته‌ یه‌كگرتووه‌كان له‌ هه‌مبه‌ر رێژیمی‌ تاران نه‌گۆڕه‌‌و، وڵاتانی‌ عه‌ره‌بی‌ ده‌بێ‌ له‌مباره‌یه‌وه‌ ئه‌رخه‌یان بن‌و هه‌ڵوێستی‌ ئامریكا له‌مه‌ڕ به‌رنامه‌ ناوكییه‌كه‌ی‌ ئێران روونه‌. ماوه‌یه‌ك له‌مه‌وبه‌ر جۆرج بووش له‌ لێدوانێكدا وتی‌ ئه‌گه‌ر ئێران ببێته‌ خاوه‌نی‌ چه‌كی‌ ناوكی‌، شه‌ڕی‌ سێهه‌می‌ جیهانی‌ روو ده‌دا. ئامریكا نایهه‌وێ‌ هێز‌و توانایی‌ ئێران بگاته‌ ئاستێك كه‌ مه‌ترسی‌ بێ‌ بۆ سه‌ر به‌رژه‌وه‌ندییه‌كانی‌ له‌ ناوچه‌دا. ئه‌م سه‌فه‌ره‌ی‌ بووش بۆ رۆژهه‌ڵاتی‌ نێوه‌ڕاست‌و مانه‌وه‌ی‌ بۆ ماوه‌ی‌ نزیك به‌ 10 رۆژ له‌ كه‌نداو، هه‌ڵگری‌ ئه‌و په‌یامه‌یه‌ كه‌ ئامریكا نایهه‌وێ‌ هیچ هێزێكی‌ دیكه‌ له‌ ناوچه‌كه‌دا ركابه‌ریی‌ له‌گه‌ڵ‌ بكا‌و به‌رژه‌وه‌ندییه‌كانی‌ بخاته‌ مه‌ترسییه‌وه‌.
هه‌ر به‌ مه‌به‌ستی‌ پێشگرتن له‌ دزه‌ی‌ ئێران‌و راگرتنی‌ هاوسه‌نگیی‌ له‌ كه‌نداودا، بووش‌و رابێرت گێتس، وڵاتانی‌ عه‌ره‌بی‌یان له‌ هه‌ڕه‌شه‌‌و مه‌ترسییه‌كانی‌ ئێران ئاگادار كرده‌وه‌، بۆیه‌ ئه‌و وڵاتانه‌ چه‌ندین رێكه‌وتنی‌ نیزامییان به‌ مه‌به‌ستی‌ خۆ ته‌یاركردن له‌ به‌رانبه‌ر ئێراندا، له‌گه‌ڵ‌ ئامریكا واژۆ كرد.
له‌ راِستیدا ئامریكا بۆیه‌ ده‌یهه‌وێ‌ وڵاتانی‌ عه‌ره‌بی‌ ناوچه‌كه‌ له‌ پشتیوانییه‌كانی‌ خۆی‌ دڵنیا بكاته‌وه‌، چونكه‌ ئێرانیش به‌ نۆره‌ی‌ خۆی‌ هه‌وڵ‌ ده‌دا له‌ وڵاتانی‌ كه‌نداو نزیك بێته‌وه‌‌و گومان‌و ترسی‌ ئه‌وان له‌ به‌رنامه‌ ناوكییه‌كانی‌ بڕه‌وێنێته‌وه‌‌و له‌ لایه‌كی‌ دیكه‌شه‌وه‌، ئامریكا وه‌ك داگیركه‌ر‌و هه‌ڵگیرسێنه‌ری‌ شه‌ڕ بۆ عه‌ره‌به‌كان وێنا بكا، به‌ڵام ئێران بۆخۆی‌ له‌گه‌ڵ‌ هێندێك له‌ وڵاتانی‌ عه‌ره‌بی‌ كێشه‌ی‌ هه‌یه‌‌و ئه‌و كێشه‌‌و ئاریشانه‌ش مێژووی‌ خۆیان هه‌یه‌، بۆیه‌ به‌ رێكه‌وت نیه‌ كه‌ بووش كاتێك له‌ ئیمارات، له‌مه‌ڕ مه‌ترسیی‌ ئێران ده‌دوێ‌، به‌ ئاخاوتنێكی‌ دیكه‌وه‌‌و چوار جار له‌ قسه‌كانیدا ناوی‌ ئێران ده‌با‌و قامك له‌سه‌ر ئه‌وه‌ داده‌نێ‌ كه‌ ئێران پشتگیری‌ له‌ تیرۆریسته‌كان ده‌كا، له‌ حاڵێكدا خه‌ڵكی‌ ئێران له‌ خراپترین بار‌ودۆخی‌ ئابووریدا ژیان به‌سه‌ر ده‌به‌ن.
2ـ پرۆسه‌ی‌ ئاشتی‌ له‌ رۆژهه‌ڵاتی‌ نێوه‌ڕاست،
ئه‌م پرۆسه‌یه‌ كه‌ له‌ واقیعدا پێوه‌ندی‌ به‌ ئاشتیی‌ نێوان فه‌له‌ستین‌و ئیسرائیله‌وه‌ هه‌یه‌. به‌ گرتنی‌ كۆنفرانسی‌ ئاناپۆلیس له‌ ئامریكا، له‌ مانگی‌ سه‌رماوه‌زی‌ ئه‌مساڵدا دوای‌ حه‌وت ساڵ‌ دووری‌كردن له‌ یه‌كتر، جارێكی‌ دیكه‌ ئه‌و تابۆیه‌ شكا‌و سه‌رنجی‌ جیهانی‌ به‌ره‌و ئه‌م مژاره‌ راكێشرا. له‌ دوای‌ كۆنفرانسی‌ ئاناپۆلیس، وڵاتانی‌ عه‌ره‌بی‌ به‌تایبه‌ت میسر‌و عه‌ره‌بستان، پێیان وابوو كه‌ ئامریكا له‌ به‌شداریكردنیان به‌ قازانجی‌ خۆی‌ كه‌ڵكی‌ وه‌رگرتووه‌. بۆیه‌ شیمانه‌ی‌ ئه‌وه‌ ده‌كرا به‌ شێوه‌یه‌ك له‌ شێوه‌كان، دیسان له‌ به‌جێگه‌یاندنی‌ ئه‌رك‌و ئامانجه‌كانی‌ كۆنفرانسی‌ ئاناپۆلیس كه‌مكاری‌ بكه‌ن. له‌ لایه‌كی‌ دیكه‌شه‌وه‌ دوو لایه‌نی‌ كێشه‌كه‌ واته‌ فه‌له‌ستینی‌یه‌كان‌و ئیسرائیل هان بدرێن بۆ خێراتركردنی‌ پێشناره‌كانی‌ كۆنفرانسی‌ ئاناپۆلیس. چونكه‌ هه‌ركام له‌ ده‌وڵه‌ته‌كانی‌ مه‌حموودعه‌باس‌و ئێهوود ئۆلمێرت له‌ نێوخۆی‌ وڵاته‌كه‌یان له‌گه‌ڵ‌ كێشه‌ی‌ جۆراوجۆر به‌ره‌وڕوون‌و، به‌رهه‌ڵستكارانی‌ كۆنفرانسی‌ ئاناپۆلیس هه‌م له‌ ئیسرائیل له‌ لایه‌ن توندڕه‌وه‌كانی‌ ئه‌م وڵاته‌‌و هه‌م له‌ فه‌له‌ستین له‌ لایه‌ن حه‌ماسه‌وه‌ ئاسته‌نگی‌ ده‌خرایه‌ به‌رده‌م‌و به‌ گومانه‌وه‌ لێیان ده‌ڕوانی‌‌و ئێستاشی‌ له‌گه‌ڵ‌ بێ‌ دژایه‌تیشی‌ ده‌كه‌ن. كه‌وابوو سه‌فه‌ری‌ بووش بۆ رۆژهه‌ڵاتی‌ نێوه‌ڕاست‌و چاوپێكه‌وتنی‌ له‌گه‌ڵ‌ عه‌باس‌و ئۆلمێرت، ئه‌وه‌ ده‌گه‌یه‌نێ‌ كه‌ ئامریكا سووره‌ له‌سه‌ر ئه‌وه‌ی‌ پێشنیاره‌كانی‌ كۆنفرانسی‌ ئاناپۆلیس به‌ ئه‌نجام بگه‌یه‌نێ‌. دیاره‌ ده‌ستوێڕاگه‌یشتن به‌ ئامانجی‌ سه‌ره‌كیی‌ كۆنفرانسی‌ ئاناپۆلیس كه‌ دروستبوونی‌ وڵاتی‌ فه‌له‌ستین له‌ دراوسێیه‌تی‌ ئیسرائیل‌و پێكه‌وه‌ژیانی‌ ئه‌م دوو وڵاته‌یه‌، هه‌م بۆ خودی‌ ئه‌و لایه‌نانه‌‌و هه‌م بۆ ئامریكاش كه‌ تا ئێستا له‌ چه‌ند بڕگه‌ی‌ مێژوودا هه‌وڵی‌ له‌م جۆره‌ی‌ داوه‌، گرینگی‌‌و بایه‌خی‌ تایبه‌تی‌ هه‌یه‌.
3ـ چاره‌سه‌ریی‌ قه‌یرانی‌ سیاسیی‌ لوبنان،
هه‌روه‌ك ده‌زانین، به‌دوای‌ تیرۆركردنی‌ ره‌فیق حه‌ریری‌، لوبنان له‌ نێو بازنه‌ی‌ قه‌یراندایه‌‌و دژایه‌تیی‌ نێوان دوو به‌ره‌ی‌ دژبه‌یه‌ك گه‌یشتۆته‌ راده‌یه‌ك كه‌ ئه‌گه‌ری ئه‌وه‌ ده‌كرێ‌ كه‌ سه‌ربه‌خۆیی‌ لوبنان بكه‌وێته‌ مه‌ترسییه‌وه‌. چونكه‌ ده‌وڵه‌تی‌ فوئاد سینیۆرا كه‌ له‌ لایه‌ن رۆژئاواوه‌ پشتیوانیی‌ لـێ‌ ده‌كرێ‌، له‌ لایه‌ن به‌ره‌ی‌ پارلمانتاره‌كانی‌ لایه‌نگری‌ حیزبۆڵڵاوه‌، گوشار ده‌خرێته‌ سه‌ریان بۆ كشانه‌وه‌ له‌ ده‌سه‌ڵات، كه‌ ئه‌وه‌ش ده‌توانێ‌ به‌ سه‌ركه‌وتن بۆ سووریه‌‌و رێژیمی‌ ئیسلامیی‌ ئێران له‌ قه‌ڵه‌م بدرێ‌. هه‌ربۆیه‌ بووش له‌م گه‌شته‌یدا گوشاری‌ خسته‌ سه‌ر كۆمكاری‌ عه‌ره‌بی‌ بۆ ئه‌وه‌ی‌ رێگه‌چاره‌یه‌كی‌ گونجاو بۆ چاره‌سه‌ریی‌ ئه‌و كێشانه‌ بدۆزنه‌وه‌.
هاوكات له‌گه‌ڵ‌ گه‌شته‌كه‌ی‌ بووش بۆ رۆژهه‌ڵاتی‌ نێوه‌ڕاست سێ‌ رووداو، كه‌ مه‌به‌ستی‌ پیشاندانی‌ روخسارێكی‌ شه‌ڕه‌نگێزانه‌‌و ئامانجی‌ شه‌ڕخوازانه‌ی‌ سه‌فه‌ری‌ بووش له‌ پێشدا به‌رنامه‌ڕێژییان بۆ كرابوو، رووی‌ دا. یه‌كه‌م له‌ باشووری‌ لوبنان هێزه‌كانی‌ یوونیفێل كه‌ ئه‌ركی‌ پاراستنی‌ هێمنایه‌تیی‌ نێوان لوبنان‌و ئیسرائیلی‌ له‌ ئه‌ستۆیه‌، درانه‌ به‌ر ده‌ستڕێژ كه‌ له‌ ئاكامدا دوو سه‌ربازی‌ ئیرله‌ندی‌ بریندار بوون. هاوكات له‌گه‌ڵ‌ ئه‌وه‌ له‌ رووداوێكی‌ دیكه‌دا، دوو مووشه‌ك به‌ره‌و ئیسرائیل، له‌ باشووری‌ لوبنانه‌وه‌ بۆ شارۆچكه‌ی‌ "ئه‌لجه‌لیل" هاوێژرا.
سێهه‌م رووداو كه‌ ره‌نگه‌ ئه‌گه‌ر له‌ نێوان دوو ده‌وڵه‌تی‌ دیكه‌دا رووی‌ دابایه‌، گرینگییه‌كی‌ ئه‌وتۆی‌ نه‌درابایه‌، به‌ڵام ئه‌و هه‌ڕه‌شه‌یه‌ی‌ كه‌ ئێران له‌ ته‌نگه‌ی‌ هورموز له‌ هێزه‌كانی‌ ئامریكایی‌ كرد، پێویسته‌ سه‌رنجی‌ تایبه‌تی‌ بدرێتێ‌. رێژیمی‌ ئێران كه‌ له‌م گه‌شته‌ی‌ بووش نیگه‌ران بوو، بۆ ئه‌وه‌ی‌ ترسی‌ هاتنی‌ بووش بۆ ناوچه‌كه‌ له‌ دڵی‌ لایه‌نگران‌و ده‌ست‌و پێوه‌ندییه‌كانی‌ بڕه‌وێنێته‌وه‌، له‌ ئاوه‌كانی‌ كه‌نداودا پێنج به‌له‌می‌ رێژیم تا 200 میتری‌ كه‌شتییه‌كانی‌ ئامریكا ده‌چنه‌ پێشێ‌‌و به‌ په‌یام هه‌ڕه‌شه‌ی‌ ته‌قاندنه‌وه‌یان لـێ‌ ده‌كه‌ن‌و پاشان به‌ شێوه‌یه‌كی‌ ترسنۆكانه‌ دوور ده‌كه‌ونه‌وه‌. دوای‌ ئه‌م كرده‌وه‌ ورووژێنه‌ره‌، وه‌زیری‌ ده‌ره‌وه‌ی‌ ئامریكا سه‌ره‌ڕای‌ ئه‌وه‌ی‌ ئه‌و كاره‌ی‌ مه‌حكووم كرد، گوتی‌ هیوادارم ئێران ئه‌و رووداوه‌ به‌ شتێكی‌ ئاسایی‌ تێ‌نه‌گات، به‌ڵام وته‌بێژی‌ وه‌زاره‌تی‌ ده‌ره‌وه‌ی‌ ئێران محه‌ممه‌دعه‌لی‌ حسێنی‌، ئه‌م رووداوه‌ی‌ به‌ شتێكی‌ ئاسایی‌ له‌ قه‌ڵه‌م دا.
هه‌وڵی‌ رێژیم له‌ ئه‌نجامدانی‌ ئه‌م كرده‌وه‌ ئاژاوه‌گێڕانه‌یه‌، له‌ لایه‌ك پیشاندانی‌ ده‌سه‌ڵاتی‌ رێژیم له‌ كه‌نداو‌و ئه‌و په‌یامه‌ بوو كه‌ گوایه‌ ئه‌گه‌ر ئێران بیهه‌وێ‌ ده‌توانێ‌ به‌ بێ‌ له‌به‌رچاوگرتنی‌ هیچ بار‌ودۆخێك ته‌نگه‌ی‌ هورموز دابخا، به‌ڵام بووش له‌ لێدوانێكی‌ تونددا وتی‌ ئه‌و كرده‌وه‌ چ له‌ لایه‌ن سه‌رانی‌ هه‌ره‌ به‌رزی‌ رێژیمه‌وه‌ فه‌رمانی‌ ئه‌نجامدانی‌ درابێ‌‌و چ خودی‌ هێزه‌ ده‌ریاییه‌كانی‌ رێژیم، كرده‌وه‌یه‌كی‌ ناشیرینه‌‌و نابێ‌ دووباره‌ بێته‌وه‌.
هه‌ڵبه‌ت نابێ‌ ئه‌وه‌ش له‌بیر بكه‌ین كه‌ ئه‌م كرده‌وه‌یه‌ی‌ رێژیم ناڕاسته‌وخۆ له‌ رووی‌ ته‌بلیغی‌یه‌وه‌ به‌ قازانجی‌ ئامریكا شكایه‌وه‌‌و مه‌ترسییه‌كانی‌ ئێرانی‌ بۆسه‌ر هێمنایه‌تیی‌ كه‌نداوی‌ فارس‌و رۆژهه‌ڵاتی‌ ناڤین زه‌قتر كرده‌وه‌.

ئه‌نجام
هه‌رچه‌ند له‌ ماوه‌یه‌كی‌ كورتدا ناتوانین ئه‌نجام‌و ده‌سكه‌وته‌كانی‌ سه‌فه‌ری‌ بووش بۆ رۆژهه‌ڵاتی‌ نێوه‌ڕاست ده‌ستنیشان بكه‌ین‌و به‌شێكی‌ زۆری‌ ده‌ره‌نجامه‌كانی‌ له‌ داهاتوودا زیاتر خۆ ده‌نوێنن، به‌ڵام هه‌ر له‌ ئێستاوه‌ ده‌توانین ئاماژه‌ به‌ دوو لێكه‌وتی‌ به‌رهه‌ست بكه‌ین. یه‌كه‌م ئه‌وه‌ی‌ كه‌ هه‌ر دوابه‌دوای‌ هاتنی‌ بووش، كۆمكاری‌ عه‌ره‌بی‌ كۆبوونه‌وه‌یه‌كی‌ گرێ‌ دا، له‌م كۆبوونه‌وه‌یه‌دا سووریه‌ی‌ هاوپه‌یمانی‌ ئێران، جارێكی‌ دیكه‌ پشتی‌ له‌ رێژیم كرد‌و له‌و كۆبوونه‌وه‌یه‌ی‌ كه‌ به‌ مه‌به‌ستی‌ دۆزینه‌وه‌ی‌ رێگه‌چاره‌ی‌ قه‌یرانی‌ سیاسیی‌ لوبنان پێك هات، به‌شداریی‌ كرد.
دووهه‌م، ئه‌وه‌ی‌ كه‌ هه‌ر پاش ئه‌م سه‌فه‌ره‌، یه‌كێك له‌ بانكه‌ به‌نێوبانگه‌كانی‌ كوه‌یت، هاوكاریی‌ بانكیی‌ خۆی‌ له‌گه‌ڵ‌ بانكه‌كانی‌ رێژیمی‌ ئیسلامیی‌ ئێران، راگرت.