"پیاوی‌ سێبه‌ره‌كان" له‌ سێبه‌ری‌ سووریه‌دا نوقم بوو

18-12-1386

? :سه‌لاح مورادی‌
له‌ كاتێكدا چۆنیه‌تیی‌ كوژرانی‌ گوماناویی‌ "عێماد مۆغنییه‌"، تێرۆریستی‌ ناسراو، روون نیه‌‌و هیچ لایه‌نێك به‌رپرسایه‌تیی‌ ئه‌م كاره‌ی‌ وه‌ئه‌ستۆ نه‌گرتووه‌، تۆمه‌تباركردنی‌ ئیسرائیل له‌ لایه‌ن حیزبوڵڵاوه‌‌و هه‌ڕه‌شه‌كانی‌ سه‌رۆكی‌ ئه‌م رێكخراوه‌ تێرۆریستییه‌ی‌ سه‌ر به‌ رێژیمی‌ ئاخوندی‌ له‌ ئیسرائیل، ئه‌گه‌ری‌ پێكهاتنی‌ شه‌ڕێكی‌ دیكه‌ی‌ له‌ نێوان ئه‌م دوو لایه‌نه‌ دژبه‌ره‌دا هێناوه‌ته‌ ئاراوه‌.

 عێماد مۆغنییه‌، یه‌كێك له‌ رێبه‌رانی‌ حیزبوڵڵای‌ لوبنان‌و تێرۆریستی‌ نێونه‌ته‌وه‌یی‌، رۆژی‌ سێ‌شه‌ممه‌، 12ی‌ فێوریه‌ی‌ 2008، به‌ هۆی ته‌قینه‌وه‌ی‌ بۆمب له‌ ماشینێكدا له‌ پێته‌ختی‌ سورییه‌دا كوژرا.
ـ كارنامه‌ی‌ تێرۆریستی‌

عێماد مۆغنییه‌ به‌ به‌رنامه‌داڕشتن‌و به‌ڕێوه‌بردنی‌ چه‌ندین كرده‌وه‌ی‌ تێرۆریستی‌ تۆمه‌تبار بوو. ئه‌و تێرۆریسته‌ كه‌ چه‌ندین ساڵ له‌سه‌رووی‌ لیسته‌ی‌ راوه‌دوونانی‌ پۆلیسی‌ فێدراڵی‌ ئه‌مریكا‌و رێكخراوی‌ ئیتلاعاتی‌ ئیسرائیلدا بوو له‌ لایه‌ن سه‌رچاوه‌ ئه‌منیه‌تییه‌كانی‌ ئه‌مریكا‌و ئیسرائیله‌وه‌ به‌ به‌رپرسیاری‌ زۆربه‌ی‌ كرده‌وه‌ تێرۆریستییه‌كانی‌ ده‌یه‌كانی‌ 1980‌و 1990 تۆمه‌تبار كرابوو. به‌ وته‌ی‌ ئه‌م سه‌رچاوانه‌ ناوبراو به‌رپرسی هێرش بۆسه‌ر باڵوێزخانه‌ی‌ ئه‌مریكا له‌ به‌یرووت‌و پێگه‌ی‌ چه‌كدارانی‌ ئه‌مریكایی‌ له‌ ساڵی‌ 1982دایه‌ كه‌ زیاتر له‌ 300 كوژراوی‌ لـێ‌كه‌وته‌وه‌.
عێماد مۆغنییه‌، هه‌روه‌ها به‌ به‌رپرس‌و داڕێژه‌ری‌ رفاندنی‌ فڕۆكه‌ی‌ TWAی‌ ئه‌مریكا له‌ ساڵی‌ 1985دا كه‌ بوو به‌ هۆی كوژرانی‌ فڕۆكه‌وانه‌كه‌ی‌ ناسراوه‌. ئه‌م تێرۆریسته‌ هه‌روه‌ها به‌ ده‌ستێدابوون له‌ ته‌قاندنه‌وه‌ی‌ ناوه‌ندی‌ جوله‌كه‌كانی‌ ئارژانتین (ئامیا) له‌ ساڵی‌ 1994دا تۆمه‌تبار بوو.
عێماد مۆغنییه‌، وه‌ك تێرۆریستێكی‌ ده‌ستپه‌روه‌رده‌ی‌ رێژیمه‌كانی‌ كۆماری‌ ئیسلامی‌‌و به‌عسی سووریه‌، له‌ زۆربه‌ی‌ كرده‌وه‌ تێرۆریستییه‌كانی‌ ئه‌م دوو رێژیمه‌ دژی‌ دژبه‌رانیان (ئۆپۆزیسیۆنی‌ رێژیمی‌ ئاخوندی‌‌و دژبه‌رانی‌ سووریه‌ له‌ نێوخۆی لوبناندا، ئاگادرا بووه‌‌و ده‌ستی‌ تێایاندا هه‌بووه‌.
كۆماری‌ ئیسلامی‌ له‌ تێرۆری‌ زۆربه‌ی‌ رێبه‌رانی‌ ئۆپۆزیسیۆنی‌ ده‌ره‌وه‌ی‌ وڵاتدا له‌ ئه‌ندامانی‌ حیزبوڵڵا كه‌ڵكی‌ وه‌رگرتووه‌. یه‌كێك له‌ به‌ڕێوه‌به‌رانی‌ تێرۆری‌ دوكتور سادق شه‌ره‌فكه‌ندی‌، رێبه‌ری‌ هه‌ڵكه‌وتووی‌ PDKI له‌ ساڵی‌ 1371ی‌ هه‌تاوی‌و له‌ بێرلینی‌ ئاڵماندا، عه‌بباس راحێل، تێرۆریستی‌ لوبنانیی‌ ئه‌ندامی‌ حیزبوڵڵا بوو كه‌ له‌ لایه‌ن دادگای‌ میكۆنووسه‌وه‌ به‌ تاوانبار ناسراو مه‌حكووم كرا.
عێماد مۆغنییه‌، هه‌روه‌ها به‌ وته‌ی‌ ئه‌فسه‌رێكی‌ ئه‌منییه‌تیی‌ وه‌زاره‌تی‌ به‌رگریی‌ عێراق، یه‌كه‌م شانه‌ی‌ سوپای‌ مه‌هدیی‌ موقته‌دا سه‌دری‌، چه‌ند حه‌وتوو پاش رووخاندنی‌ سه‌ددام حسێن له‌ "بوقاع"ی‌ لوبناندا له‌ بواری‌ ته‌قاندنه‌وه‌، رفاندن‌و ... دا راهێناوه‌.
ده‌وڵه‌تی‌ كوه‌یتیش، ئه‌و مرۆڤكوژه‌ی‌ به‌وه‌ تۆمه‌تبار كردووه‌ كه‌ به‌رپرسی رفاندنی‌ فڕۆكه‌یه‌كی‌ ئه‌م وڵاته‌ له‌ ساڵی‌ 1988دا‌و كوژرانی‌ دوو هاووڵاتیی‌ كوه‌یتی‌ له‌م كرده‌وه‌ تێرۆریستییه‌دا بووه‌.

ـ ئیسرائیل تۆمه‌تبار، سووریه‌ گومانلێكراو
ئیسرائیل كه‌ له‌ لایه‌ن حیزبوڵڵاو كۆماری‌ ئیسلامییه‌وه‌ به‌ برپرسیاری‌ كوشتنی‌ مۆغنییه‌، تۆمه‌تبار كراوه‌، ئه‌م تۆمه‌ته‌ی‌ به‌درۆ خستۆته‌وه‌.
شوێنی‌ رووداوه‌كه‌، گه‌ڕه‌كی‌ كه‌فه‌رسووسا له‌ دیمه‌شق، گه‌ڕه‌كێك كه‌ ده‌وترێ‌ هه‌میشه‌ له‌ ژێر چاودێریی‌ توندی‌ هێزه‌ ئه‌منیه‌تییه‌كانی‌ سووریه‌دایه‌‌و هه‌روه‌ها چۆنیه‌تیی‌ ته‌قینه‌وه‌كه‌ ـ ته‌قینه‌وه‌ی‌ بۆمب له‌ ماشینی‌ مۆغنییه‌دا ـ به‌ سه‌رنجدان به‌وه‌ی‌ كه‌ عێماد مۆغنییه‌ وه‌ك كه‌سێكی‌ له‌ ژێر راوه‌دوونانی‌ به‌رده‌وامدا، رێوشوێنه‌ ئه‌منیه‌تییه‌كانی‌ به‌ توندترین شێوه‌ به‌ڕێوه‌ ده‌برد، ئه‌گه‌ره‌كانی‌ ده‌ستێدابوونی‌ ئیسرائیلیان له‌م كرده‌وه‌یه‌دا لاواز كردووه‌.
پاش كوژرانی‌ مۆغنییه‌، رێژیمی‌ كۆماری‌ ئیسلامی‌، خوازیاری‌ پێكهێنانی‌ كۆمیته‌یه‌كی‌ هاوبه‌ش له‌گه‌ڵ سووریه‌ دا بۆ لێكۆڵینه‌وه‌ له‌سه‌ر چۆنیه‌تیی‌ رووداوه‌كه‌ بوو. به‌ڵام ئه‌م داوایه‌ له‌ لایه‌ن رێژیمی‌ سووریه‌وه‌ ره‌ت كرایه‌وه‌.
عێماد مۆغنییه‌، پێوه‌ندییه‌كی‌ چڕ‌وپڕی‌ له‌گه‌ڵ رێبه‌رانی‌ كۆماری‌ ئیسلامی‌و سوپای‌ پاسدارانی‌ رێژیم دا هه‌بووه‌‌و ده‌وترێ‌ مۆره‌یه‌ك بووه‌ كه‌ زۆرتر له‌ رێبه‌رانی‌ رێژیم بڕیاری‌ وه‌رگرتووه‌ تا له‌ رێژیمی‌ به‌عسی‌ سووریه‌.
هه‌روه‌ها ده‌وترێ‌ ناوبراو، زانیاریی‌ گرینگی‌ له‌ تێرۆری‌ ره‌فیق حه‌ریری‌، سه‌رۆك وه‌زریری‌ پێشووی‌ لوبنان هه‌بووه‌. چوونكه‌ خۆی له‌ به‌رنامه‌داڕشتن‌و به‌ڕێوه‌بردنی‌ تێرۆكه‌دا رۆڵی‌ گێڕاوه‌. مۆغنییه‌، ته‌نانه‌ت چه‌ند جار له‌گه‌ڵ وه‌زیری‌ نێوخۆی سوورییه‌، غازی‌ كه‌نعان كه‌ چه‌ن مانگ پاش تێرۆری حه‌ریری‌ به‌ شێوه‌یه‌كی‌ گوماناوی‌ خۆی كوشت، دانیشتبوو.
ئه‌م بابه‌تانه‌ی‌ سه‌ره‌وه‌، ئه‌و گریمانه‌یه‌یان هێناوه‌ته‌ ئاراوه‌ كه‌ ده‌وڵه‌تی‌ سووریه‌ له‌ كوشتنی‌ عێماد مۆغنییه‌دا ده‌ستی‌ هه‌بووبێ‌.
هاوسه‌ری‌ ئێرانیی‌ مۆغنییه‌ كه‌ پاش رووداوه‌كه‌ خێرا دیمه‌شقی‌ به‌ره‌و تاران به‌جێ‌هیشت. به‌ پێی‌ هه‌واڵی‌ ماڵپه‌ڕی‌ حكوومه‌تیی‌ "ئه‌لبورز"*، به‌ شێوه‌ی‌ ناڕاسته‌وخۆ ده‌وڵه‌تی‌ سووریه‌ی‌ به‌ "خه‌یانه‌ت"‌و "فریوكاری‌" له‌ رووداوی‌ كوژرانی‌ مۆغنییه‌دا تۆمه‌تبار كردووه‌.
پێداگریی ئیسرائیل له‌سه‌ر ده‌ستێدانه‌بوون له‌ كوشتنی‌ مۆغنییه‌دا، سووریه‌ی‌ كه‌ له‌گه‌ڵ كێشه‌كه‌دا به‌ره‌وڕوو كردووه‌. رووننه‌كرانه‌وه‌ی‌ چۆنیه‌تیی‌ رووداوه‌كه‌‌و نه‌ناساندنی‌ به‌ڕێوه‌به‌رانی‌ له‌ لایه‌ن سووریه‌وه‌، گریمانه‌ی‌ رۆڵی‌ ده‌وڵه‌تی‌ به‌شار ئه‌سه‌د له‌ كوشتنی‌ مۆغنییه‌دا تادێت به‌هێزتر ده‌كا.
هه‌رچه‌ند حیزبوڵڵا، ئیسرائیلی‌ وه‌ك تاونبار له‌م رووداوه‌دا ناساندووه‌، به‌ڵام كوژرانی‌ مۆغنییه‌ له‌ پارێزراوترین شوێنی‌ دێمه‌شقدا، ئه‌وه‌ ده‌رده‌خات كه‌ یان ده‌زگای‌ ئه‌منیه‌تیی‌ سووریه‌ زۆر لاوازه‌ یان له‌م كرده‌وه‌یه‌ ئاگادار بووه‌.
روودانی‌ ئه‌م كرده‌وه‌یه‌ له‌ سووریه‌دا، ئه‌وه‌ نیشان ده‌دات كه‌ چیدی‌ ئه‌م وڵاته‌ شوێنێكی‌ ئه‌من بۆ به‌ڕێوه‌چوونی‌ چالاكییه‌كانی‌ حیزبوڵڵا‌و نیشته‌جێبوونی‌ ئه‌ندامانی‌ ئه‌و رێكخراوه‌ تێرۆریستییه‌ نیه‌.

هه‌ڕه‌شه‌ی‌ تێرۆر له‌ ئیسرائیل
حیزبوڵڵای‌ لوبنان كه‌ هه‌میشه‌ ده‌وری‌ هێزێكی‌ تێرۆریست‌و شێوێنه‌ری‌ ته‌ناهیی‌ لوبنان‌و رۆژهه‌ڵاتی‌ ناڤینی‌ له‌ رێڕه‌وی‌ سیاسه‌ته‌كانی‌ كۆماری‌ ئیسلامیدا گێڕاوه‌، كوژرانی‌ مۆغنییه‌ی‌ وه‌ك بیانوویه‌ك بۆ راگه‌یاندنی‌ شه‌ڕ له‌گه‌ڵ ئیسرائیلدا به‌كار هێنا.
حیزبوڵڵا، تا ئێستاش سه‌ره‌كیترین ئاسته‌نگی‌ سه‌ر رێگه‌ی‌ به‌ڕێوه‌چوونی‌ هه‌ڵبژاردنی‌ سه‌ركۆماری‌ لوبنان‌و به‌ره‌وپێشچوونی‌ دێموكراسی له‌م وڵاته‌دایه‌. حیزبوڵڵا، وێده‌چێ‌ به‌ سه‌رنه‌كه‌وتنی‌ پیلانه‌كانی‌ له‌ لوبناندا، ئه‌م وڵاته‌ تووشی شه‌ڕێكی‌ دیكه‌ له‌گه‌ڵ ئیسرائیلدا بكات. وه‌ها شه‌ڕێك هه‌روه‌ها ده‌بێ‌ له‌ رێڕه‌وی‌ سیاسه‌ت‌و به‌رژه‌وه‌ندییه‌كانی‌ كۆماری‌ ئیسلامیدا بێ‌. حه‌سه‌ن نه‌سروڵڵا، رێبه‌ری‌ ئه‌م رێكخراوه‌ تێرۆریستییه‌ هه‌ڕه‌شه‌ی‌ "تۆڵه‌ كردنه‌وه‌"ی‌ كوشتنی‌ مۆغنییه‌ی‌ له‌ ده‌ره‌وه‌ی‌ سنووره‌كانی‌ ئیسرائیلدا كردووه‌. جێبه‌جێ‌بوونی‌ ئه‌م هه‌ڕه‌شه‌یه‌، به‌ ئه‌گه‌رێكی‌ زۆره‌وه‌ روودانی‌ شه‌ڕێكی‌ دیكه‌ی‌ له‌ نێوان ئه‌م دوو لایه‌نه‌دا به‌دواوه‌ ده‌بێت.

*www.alborznews.net