هه‌ڵسه‌نگاندنی‌ مێژوویی‌ (رۆڵی‌ ژنان له‌ بزووتنه‌وه‌كانی‌ ئه‌م سه‌دساڵه‌ی‌ دوایی‌دا به‌شی‌ یه‌كه‌م)

16-01-1386

مه‌رزیه‌ مورتازیی‌ له‌نگه‌روودی

 وه‌رگیڕانی‌ له‌ فارسییه‌وه‌: لوقمان
نه‌خشی ژنان له‌ بزووتنه‌وه‌كانی‌ ئه‌و سه‌دساڵه‌ی‌ دوایی‌ له‌ ئێران‌دا نه‌خشێكی‌ به‌رچاوی‌ حاشاهه‌ڵ‌نه‌گره‌‌و به‌ هیچ شێوه‌یه‌ك ناتوانین له‌به‌رچاوی‌ نه‌گرین. له‌ هه‌ڵسه‌نگاندنی‌ مێژووی‌ بزووتنه‌وه‌كانی‌ ئه‌و دوایی‌یانه‌ی‌ ئێران‌و بزووتنه‌وه‌ی‌ رێفۆرمخوازیی‌ بۆ تێگه‌یشتنی

‌ راده‌‌و قه‌واره‌ی‌ سه‌ركه‌وتن‌و شكستی‌ خه‌باتی‌ ژنان دژی‌ هه‌ڵاواردن‌و نابه‌رانبه‌رییه‌ حقووقی‌‌و یاسایی‌یه‌كان، پێویسته‌ سه‌رنج بده‌ینه‌ چه‌ن فاكته‌رێكی‌ گرینگ:1ـ راده‌‌و بارستایی‌ جۆره‌ داخوازییه‌كان به‌ نیسبه‌تی‌ ئاشنایی‌و ناسراویی‌ ده‌گه‌ڵ داب‌‌ونه‌ریته‌ كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كانی‌ ئێران
2ـ راده‌ی‌ تێگه‌یشتن‌و سازگاریی‌ خه‌ڵك ده‌گه‌ڵ ویست‌و داخوازییه‌كانی‌ ژنان
3ـ راده‌ی‌ به‌ربه‌ره‌كانێی‌‌و هاوكاری‌ نه‌كردنی‌ خه‌ڵك ده‌گه‌ڵ داخوازییه‌كانی‌ ژنان
3ـ راده‌ی‌ هاوده‌نگی‌ یان به‌ربه‌ره‌كانێی‌ ده‌سه‌ڵات له‌هه‌مبه‌ر ویست‌و داخوازه‌ییه‌كانی‌ ژنان.
به‌سه‌رنجدان به‌و هۆكار‌و فاكته‌رانه‌ی‌ سه‌ره‌وه‌ به‌ شێوه‌یه‌كی‌ كورت ئاوڕێك له‌ خه‌بات‌و جۆری پێكهاته‌‌و چۆنیه‌تی‌ وه‌دیهاتنی داخوازییه‌كانی‌ ژنان له‌سه‌د ساڵه‌ی‌ پێشوو ده‌ده‌ینه‌وه‌.
سه‌دساڵ به‌ر له‌ ئێستا له‌ نێو مه‌شرووته‌دا ژنان له‌ دوو به‌ره‌ی‌ ده‌سه‌ڵاتی‌ ناوماڵ (سنتی‌)‌و ده‌سه‌ڵاتی‌ سیاسی (استبداد) خه‌باتی‌ خۆیان ده‌ست پێ‌كرد. به‌شداریی‌ ژنان له‌ نێو مه‌شرووته‌دا دوو ده‌سكه‌وتی‌ گرینگی‌ هه‌بوه‌:
1ـ ویست‌و داخوازییه‌ ره‌گه‌زییه‌كانی‌ ژنانه‌، له‌و سه‌رده‌مه‌ به‌ دواوه‌ به‌ شێوه‌یه‌كی‌ جێددی‌‌و به‌رده‌وام له‌ نێو كۆمه‌ڵگادا هاته‌ به‌رباس‌و تاكوو ئه‌مڕۆكه‌ درێژه‌ی‌ هه‌یه‌.
2ـ بزووتنه‌وه‌ی‌ خوێندن‌و فێربوونی‌ ژنان كه‌ له‌ سه‌رده‌می‌ مه‌شرووته‌ ده‌ستی‌ پێ‌كرد بوو، ئاكام‌و ده‌سكه‌وتگه‌لێكی‌ گرینگی‌ به‌دواوه‌ بوو.
هه‌وڵ‌و تێكۆشانی‌ سه‌دساڵه‌ی‌ ژنان بۆ وه‌دیهێنانی‌ مافی‌ به‌رانبه‌ر ده‌گه‌ڵ پیاوان بیاڤی‌ گشتی‌ (بنه‌ماڵه‌‌و كۆمه‌ڵ)‌و بیاڤی‌ تایبه‌تی‌ (هێزی‌ سیاسی) خستۆته‌ ژێركاریگه‌ریی‌ خۆی‌و، به‌ شێوه‌ی‌ ناڕاسته‌وخۆ له‌ رێگه‌ی‌ به‌ پێكۆڵ‌كێشانی‌ هێزی‌ سوننه‌تی‌‌و، ده‌سه‌ڵاتی‌ سوننه‌تی‌‌و سه‌ره‌ڕۆیی‌ له‌ باسه‌ حقوقییه‌ مرۆییه‌كان له‌ به‌رزبوونه‌وه‌ی‌ تێگه‌یشتنی‌ كۆمه‌ڵایه‌تی‌یه‌‌و له‌ شێوه‌‌و پێكهاته‌ی‌ دێموكراسی‌و ماناو چه‌مكی‌ دێموكراسی‌‌و، هه‌روه‌ها دامه‌زراندنی‌ پێوه‌ندی‌ دێموكراتیك له‌ بنیاته‌ كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كان‌دا یارمه‌تی‌ كردوه‌.
خه‌باتی‌ ژنان له‌ ئێراندا هه‌رچه‌نده‌ ناوه‌ڕۆك‌و هه‌وێنی‌ ره‌گه‌زیی هه‌بوه‌‌و ده‌ش بێ‌، له‌ هه‌مان كاتیش‌دا زۆرتر په‌یڕه‌ویی‌ له‌ خه‌بات‌و تێكۆشانی‌ جه‌ماوه‌ریی‌ بۆ ئاڵوگۆڕ له‌مه‌ڕ نوێ‌كردنه‌وه‌‌و سه‌ربه‌خۆیی په‌ره‌پێدان بكا. هه‌تاكوو پێش شۆڕشی‌ مه‌شرووته‌، ژنان شانبه‌شانی‌ پیاوان‌و له‌ پشت‌سه‌ری‌ ئه‌وانه‌وه‌ بۆ گۆڕینی‌ ده‌سه‌ڵات یان ئاڵوگۆڕه‌ كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كان ده‌جووڵانه‌وه‌. له‌ بزاڤی‌ مه‌شرووته‌دا ئه‌م رووداوانه‌ دووپات بوونه‌وه‌. به‌و جیاوازییه‌ كه‌ پێاوانی‌ ئازادیخواز به‌ گشتی‌ هه‌م سوسیالیزمه‌كان، هه‌م ناسیونالیسته‌كان، لیبڕاڵه‌كان،‌و هه‌میش نوێخوازه‌كان خوزایاری‌ گۆڕینی‌ پێوه‌ندیی‌ سه‌ره‌رۆیی‌، ئۆگری‌ به‌ ئاڵوگۆڕ‌و هه‌ڵسوكه‌وته‌ سوننه‌تییه‌كانی‌ ژن‌و پیاو له‌ نێو بنه‌ماڵه‌‌و كۆمه‌ڵ‌دا بوون. ئه‌وان (گرووپه‌كان) ئه‌و هه‌له‌یان ره‌خساند كه‌ ژنان له‌پاڵ ئه‌واندا بجووڵێنه‌وه‌ تاكو له‌ پرۆسه‌ی‌ نۆژه‌نكردنه‌وه‌‌و نوێ‌سازی‌‌و ئاڵوگۆڕه‌ كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كان‌دا، له‌ سوننه‌ت بۆ مودێڕن له‌ هێز‌و پۆتانسێلی‌ ژنانیش كه‌ڵك وه‌ربگرن‌و به‌ هێز‌و وزه‌یه‌كی‌ دوو به‌رابه‌ر مه‌شرووته‌خوزایی‌ به‌ره‌وپێش به‌رن. جودا له‌وه‌ی‌ كه‌ له‌ كۆمه‌ڵگا سوننه‌تییه‌كان‌دا ژنان ویترینی‌ باوه‌ڕ‌و روانگه‌كانی‌ پیاوانه‌ی‌ ئه‌و كۆمه‌ڵه‌ن، باسی گۆڕینی‌ بارودۆخ‌و گۆڕینی‌ پێوه‌ندیی‌‌و هه‌ڵسووكه‌وتی‌ ژنان له‌ نێو بنه‌ماڵه‌‌و كۆمه‌ڵ‌دا شوێن‌و بیاڤی‌ گه‌نگه‌شه‌ی‌ جێددی‌ نێوان مه‌شرووته‌خوازانی‌ نوێخواز‌و مه‌شرووته‌خوازانی‌ سوننه‌تی بوو، "شیخ فچلالله نوری‌" ده‌یگوت: مه‌شرووته‌ ده‌یهه‌وێ‌ چارشێوگه‌لی‌ "چه‌رخی‌" (هه‌ر ئه‌و چارشێوه‌ ره‌شانه‌ی‌ كه‌ ئه‌مڕۆكه‌ وه‌ك حیجابی‌ سه‌رتر مه‌تره‌حه‌) له‌سه‌ر ژنان بنێ‌‌و ئه‌وان بێ‌ ئابڕو و داوێن‌پیس بكا. به‌ڵام ئه‌و جۆره‌ به‌ربه‌ره‌كانێیانه‌ سه‌ره‌ڕای‌ ئه‌وه‌یكه‌ له‌ لایه‌ن پێشه‌وا ئاینییه‌كان (مرجع)‌و سه‌رچاوه‌ی‌ سه‌ره‌كیی‌ سوننه‌تییه‌كان له‌سه‌ر ناسین‌و ره‌وشتی‌ كۆمه‌ڵگای‌ ئێران ره‌وانه‌ كراو، له‌ به‌رانبه‌ر راده‌ی‌ زۆری‌ ویستی‌ پیاوانی‌ پێشكه‌وتوو بۆ گۆڕینی‌ بارودۆخی‌ سیاسی تێك‌ ده‌شكا. چونكه‌ ژنانی‌ مودێڕن‌و نوێ‌ هزری‌ ئێران، مودێڕن‌و نوێ‌هزر بوونی‌ خۆیان قه‌رزداری‌ پیاوانی‌ پێشكه‌وتووخواز (باوك ـ هاوسه‌ر ـ برا) كانیان ده‌زانی‌. به‌ واتای‌ په‌ندێكی‌ ئێرانی‌ كه‌ ده‌ڵێ‌: "له‌پشت سه‌ری‌ هه‌ر پێاوێكی‌ سه‌ركه‌وتوو ژنێكی‌ فیداكار هه‌یه‌"، كه‌وایه‌ بۆ سه‌ركه‌وتنی‌ هه‌ر ژنێك، پیاوێكی‌ پێشكه‌وتنخواز‌و ئازادئه‌ندیش پێویسته‌.
قه‌باره‌‌و بارستایی‌ خه‌بات‌و تێكۆشانی‌ ژنان بۆ وه‌ده‌ستهێنانی‌ مه‌شرووته‌‌و گۆڕینی‌ سیستمی‌ ده‌سه‌ڵاتی‌ سه‌ره‌رۆیی‌ بۆ ده‌سه‌ڵاتی‌ مه‌شرووته‌ له‌ زۆربه‌ی‌ په‌رتووكه‌ مێژویی‌یه‌كانی‌ مه‌ووجود له‌ كتێبخانه‌‌و كتێب فرۆشییه‌كان ده‌كرێ‌ په‌یدا بكه‌ن‌و له‌ نێو ئه‌وان‌دا شێوه‌‌و جۆراوجۆری‌ خه‌باتی‌ ژنان له‌ پێكهاتنی‌ ئه‌نجومه‌نه‌ نهێنییه‌كانه‌وه‌ بگره‌ هه‌تاكوو پۆشینی‌ جڵ‌‌وبه‌رگی‌ پیاوانه‌‌و شه‌ڕی‌ ده‌سته‌ویه‌خه‌ی‌ (تاك به‌ تاك) تێدا باس كراوه‌.
پاش ئاماده‌كردن‌و نووسینی‌ یاسای‌ بنه‌ڕه‌تی‌ ئێران كه‌ به‌ ئیلهام وه‌رگرتن له‌ پێشكه‌وتووترین یاسای وڵاتانی‌ ئورووپایی‌ بوو، روون بۆوه‌ كه‌ مافی‌ یه‌كسانی‌ بۆ ژنان له‌هه‌مبه‌ر پیاواندا له‌به‌رچاو نه‌گیراوه‌. به‌ خوێندنه‌وه‌‌و هه‌ڵدانه‌وه‌ی‌ لاپه‌ڕه‌كانی‌ یاسای‌ بنه‌ڕه‌تی‌ وڵاتانی‌ ئورووپایی‌، له‌ سه‌د ساڵی‌ رابردوودا، به‌ خێرایی‌ بۆمان ده‌رده‌كه‌وێ‌ كه‌ به‌ گشتی‌ هۆی له‌ به‌رچاونه‌گرتنی‌ ماف‌و باس له‌سه‌ر ژنان له‌ قانوونی‌ بنه‌ڕه‌تی‌ ئێراندا ئه‌وه‌ بووه‌ كه‌: له‌ یاسای‌ بنه‌ڕه‌تی‌ سه‌دساڵ له‌وه‌ پێشی‌ ئورووپادا (كه‌ قانوونی‌ بنه‌ڕه‌تی‌ مه‌شرووته‌ لاسایی‌ ئه‌وی‌ كردۆته‌وه‌) باسی به‌شدارییه‌ كۆمه‌ڵایه‌تی‌‌و سیاسییه‌كانی‌ ژنان نه‌هاتۆته‌ به‌رباس‌و، پیاوانی‌ پێشكه‌وتنخوازی‌ ئێرانیش تێگه‌یشتنێكی‌ ئه‌وتۆیان له‌ ئاماده‌كردن‌و نووسینی‌ یاسای‌ بنه‌ڕه‌تی‌ سه‌ربه‌خۆ نه‌بوه‌. به‌ڵام سوننه‌ت‌و رووحانییه‌ت به‌هۆی ئه‌وه‌یكه‌ ده‌گه‌ڵ یاسا شه‌رعییه‌كان ئاشنا بوون‌و خۆیان به‌ خاوه‌نی‌ سه‌لاحییه‌تی‌ بێ‌ ئه‌م لاو ئه‌ولای‌ نووسین‌و ئاماده‌كردنی‌ یاسا ده‌زانی‌! بۆ نووسین‌و ئاماده‌كردنی‌ یاسای‌ مه‌ده‌نی‌ چوارچێوه‌ی‌ تیۆریكی‌ شه‌رعییان كرده‌ بنه‌ما‌و، پیاوانی‌ پێشكه‌وتووخوازیش ملیان بۆ ئه‌و شێوه‌ یاسا داڕشتنه‌ راكێشا. لابردنی‌ هه‌ڵه‌‌و نه‌قسه‌ یاسایی‌یه‌كانیشیان خسته‌ ئه‌ستۆی‌ "متمم"كانیی‌‌و كه‌ له‌ ساڵانی‌ داهاتوودا چاكیان بكه‌ن. جودا له‌ هه‌وڵ‌و تێكۆشانی‌ "ئه‌میركه‌بیر" بۆ دامه‌زراندنی‌ ده‌وڵه‌تێكی‌ مودێڕن‌و سه‌رده‌میانه‌، "ناصرالدین شا"‌و خولی‌ كورتی‌ "صدراعڤمی‌"، ئه‌میركه‌بیر یه‌كه‌مین ده‌وڵه‌تی‌ مه‌شرووته‌ له‌ ئێراندا له‌سه‌ر بنه‌مای‌ بیرو هزری‌ مودێڕن‌و بناژۆی‌ ئیستێعماریی‌ پێك هات. به‌ڵام مافی‌ هاووڵاتیان هه‌روا دووره‌په‌رێز مایه‌وه‌.
سه‌ره‌ڕای‌ به‌شداریی‌ یاسای‌ بنه‌ڕه‌تی‌ مه‌شرووته‌‌و ده‌سه‌ڵاتی‌ مه‌شرووته‌ی‌ شا، ده‌وڵه‌تی‌ مودێڕنی‌ ئیستێعماری‌ له‌ ئێراندا به‌ هیچ شێوه‌یه‌ك خۆی له‌هه‌مبه‌ر خه‌ڵك‌دا به‌ وه‌ڵامده‌ر نه‌زانی‌، ره‌زاشای‌ كرده‌ دیكتاتۆرێكی‌ تۆقێنه‌ر‌و هێزێكی‌ ئه‌فسانه‌یی‌. هێز‌و سامانێك كه‌ "ناصرالدین‌ شا" به‌ خه‌ونیش نه‌یده‌دیت! پێش مه‌شرووته‌ له‌ سه‌رده‌می‌ ده‌سه‌ڵاتدراێتی‌ په‌هلویدا خه‌ڵكی‌ ئێران ده‌گه‌ڵ دوژمنێكی‌ نوێ‌ به‌ ناوی‌ مودێڕنیته‌ رووبه‌ڕوو بوونه‌وه‌ كه‌ جیاوازییه‌كی‌ زۆری‌ هه‌بووه‌ ده‌گه‌ڵ هێرشبه‌رانی‌ رۆمی‌، یۆنانی‌،عه‌رب‌و تورك، چونكه‌ ئه‌وان بنچینه‌ی‌ فه‌رهه‌نگی‌ ئێرانیان نیشانه‌ گرتبوو. هه‌ر ئه‌و فه‌رهه‌نگ‌و كولتووره‌ به‌ هێزه‌ی‌ كه‌ ته‌واوی‌ ئه‌و هێرشكه‌رانه‌ی‌ له‌ ناو خۆیدا كرده‌ ئێرانی‌‌و تواندنیه‌وه‌. له‌ ره‌وتی‌ پێكهاتنی‌ مودێڕنیته‌ی‌ بناژۆی‌ ئیستێعماری‌ له‌ ئێراندا، گشت بنیات‌و بایه‌خه‌ سوننه‌تییه‌كان كه‌ ده‌یانتوانی‌ بۆ ژنانی‌ ئێران ئاسایش‌و رێز‌و ته‌نانه‌ت ده‌سه‌ڵاتیش پێك بێنن به‌ره‌و فه‌وتان چوون، هه‌ر ئه‌و بنیات‌و بایه‌خه‌ سوننه‌تییانه‌ی‌ كه‌ هێز‌و ده‌سه‌ڵاتی‌ شایان سنووردار كردبوو ئه‌وانیش تێك شكان! سه‌ره‌ڕای‌ بوونی‌ مۆدیل‌گه‌لی‌ به‌ڕواڵه‌ت به‌ڵام فریوده‌رانه‌ی‌ بنیاته‌ مودێڕنه‌كانی‌ رۆژئاوایی‌ وه‌ك: پارلمان، حیزبه‌ سیاسییه‌كان، یه‌كیه‌تییه‌ كرێكارییه‌كان، پێوه‌ندی‌ بنیاته‌ حكوومییه‌كان ده‌گه‌ڵ، خه‌ڵك، پێوه‌ندێكی‌، ئه‌رباب‌و نۆكه‌ری‌ بوو. له‌و بنیات‌و مۆدێله‌ ته‌زویره‌ مودێڕنانه‌ش‌دا، ژنان پێگه‌یه‌كی‌ ئه‌وتۆیان نه‌بوو.
به‌ زیادبوونی‌ سه‌ركوت‌و سه‌ختگیرییه‌كانی‌ ده‌وڵه‌تی‌ مودێڕنی‌ بناژۆ‌و، وه‌ڵامده‌رنه‌بوونی‌ ئه‌و ده‌وڵه‌ته‌، به‌ جۆرێك ناباوه‌ڕی‌ له‌ نێو خه‌ڵك‌و ژنان به‌ نیسبه‌ت كاری‌ رێكخراوه‌، دێموكراتیكه‌كان كه‌ وه‌رگێڕاو له‌ رۆژئاوا بوو ره‌نگی‌ دایه‌وه‌. بنیاته‌كانی‌ لاسایی‌كه‌ره‌وه‌ له‌ كۆمه‌ڵگای‌ پیشه‌سازی‌‌و سه‌رمایه‌داری‌ روو له‌ گه‌شه‌ی‌ ئورووپایی‌، له‌ كۆمه‌ڵگای‌ سوننه‌تیی‌‌و كشت‌و كاڵیی‌ ئێران‌دا كاریكاتۆرێكی‌ سه‌یر‌و سه‌مه‌ره‌ی‌ له‌ كۆمه‌ڵگای‌ پیشه‌سازی‌ ئورووپا دروست كرد، كه‌ له‌ ئه‌ده‌بیاتی‌ گاڵته‌‌و گه‌پو شانۆ‌و داستانه‌كانی‌ سه‌ره‌تای‌ حكوومه‌تی‌ ره‌زاشا زۆر به‌ راشكاوی‌ كه‌وتۆته‌ به‌ر ره‌خنه‌ی‌ توێژی‌ رووناكبیر‌و ره‌خنه‌گرانی‌ ئێرانی‌. ده‌كرێ‌ به‌و ئاوڕدانه‌وه‌ تێبگه‌ین كه‌ مۆدێڕنیته‌ی‌ بناژۆ له‌ ئێراندا، وه‌ك بناژۆی‌ مه‌زهه‌بی‌، خوازیاری‌ وه‌رگرتنی‌ بێ‌ ئه‌م‌ڵاوئه‌ولای‌ ئوسوڵ‌و بنه‌واشه‌یه‌ك بوو كه‌ له‌و كلێشه‌دا، ده‌ستووراتی‌ ده‌وڵه‌تی‌، دیكته‌ ده‌كرد. نه‌ ئێددیعا‌و نه‌ده‌شیویست كه‌ یارمه‌تی‌ به‌ به‌ره‌وپێشبردنی‌ دێموكراسی وه‌كوو پێویستێك بۆ وه‌دیهێنانی‌ مۆدێڕنیته‌ له‌ ئێراندا بدات. هیچ كام له‌ "مۆلفه"كانی‌ مودێڕنیته‌ له‌ ئێراندا وه‌ك سه‌رمایه‌داری‌، شارنشینی‌، مافی‌ هاووڵاتیبوون، ئازادییه‌ تاكه‌كه‌سییه‌كان، ده‌سه‌ڵاتی‌ یاسا، زانست، پیشه‌سازی‌، عه‌قڵانییه‌ت‌و هێزی‌ یاسا له‌ ده‌ورانی‌ ره‌زاشادا پێك نه‌هاتن. شارنشینی‌ ئێران كه‌ زۆربه‌یان گوندنشینه‌كانی‌ نیشته‌جێی‌ ناوه‌ندن له‌سه‌ر پشتی‌ گوێدرێژ‌و گا و جووته‌كانیانڕا یه‌كڕاست چوونه‌ پشت فه‌رمانی‌ ماشین‌و ئێستاش هێندێك له‌و كه‌سانه‌ له‌ تاران، له‌ دڵی‌ پێته‌ختی‌ ئێران‌دا، هه‌ر ئه‌و كردار‌و ره‌فتاره‌یان هه‌یه‌ كه‌ له‌ گونده‌كان ده‌گه‌ڵ حه‌یوانه‌ فه‌قیر‌و به‌سته‌زمانه‌كان هه‌یان بوه‌!؟ هه‌رچه‌ند له‌و دوایی‌یانه‌دا كه‌مه‌ربه‌ندیش ده‌به‌ستن‌و جه‌ریمه‌ی‌ بێ‌ ئه‌ژماریش ده‌ده‌ن، به‌ڵام هه‌روا ئاماری‌ مه‌رگ‌و میر به‌هۆی خۆ پێكدادانی‌ ماشین له‌ جاده‌كان‌و ته‌نانه‌ت ناو شاره‌كانیش‌دا پله‌ی‌ یه‌كه‌می‌ له‌ جیهاندا هه‌یه‌. به‌ڵام ژنانی‌ پێشكوتووخواز سه‌ره‌ڕای‌ ئیزنێكی‌ كه‌ له‌ پیاوانی‌ پێشكه‌وتوو بۆ هاوده‌نگی‌ له‌ مه‌یدانی‌ به‌شدارییه‌ كۆمه‌ڵایه‌تی‌یه‌كان وه‌ریان گرتبوو، هیچ پێگه‌یه‌كیان ته‌نانه‌ت له‌ بنیاته‌ ته‌زویرییه‌ مۆدێڕنه‌كانیشدا نه‌دۆزییه‌وه‌! به‌ڵام خه‌وی‌ ژیانی‌ سوننه‌تییان (ناوماڵ) ئاڵۆز ببوو. ته‌نیا جێگایه‌ك كه‌ ده‌گه‌ڵ ئه‌وان درۆی نه‌كردبوو، ده‌رگاكانی‌ رۆژ ده‌گه‌ڵ رۆژ، زیاتر به‌سه‌ریاندا ده‌كرایه‌وه‌ قوتابخانه‌كان بوون. فێربوون‌و خوێندن‌و هه‌وڵدان بۆ ره‌خساندنی‌ هه‌ل‌و ده‌رفه‌تگه‌لێكی‌ یه‌كسان له‌ مه‌یدانی‌ فێربوونی‌ زانست، به‌كه‌ڵك‌ترین‌و ئه‌سیل‌ترین ده‌سكه‌وتی‌ بزووتنه‌وه‌ی‌ مه‌شرووته‌‌و پێشكه‌وتنخوازی‌ ژنانی‌ ئێران بوو كه‌ دزه‌ی‌ به‌رین‌و قووڵی‌ ئه‌و ره‌وته‌ هه‌موو لایه‌ن‌و كه‌لێن‌و قوژبنه‌كانی‌ كۆمه‌ڵایه‌تیی‌ كۆمه‌ڵگای‌ ئێرانی‌ ته‌نییه‌وه‌و، وه‌ك ئه‌ركێكی‌ گشتگیری‌ پێ‌هات.