وتووێژی‌ تلویزیۆنی‌ تیشك له‌گه‌ڵ به‌ڕێز كاك مسته‌فا هیجری‌دا

22-07-1386

بینه‌رانی‌ به‌ڕێز، وێڕای‌ سڵاو له‌ ئێوه‌ی‌ ئازیز‌و خۆشه‌ویست، ئه‌مجاره‌ گه‌یشتووینه‌ته‌ خزمه‌تی‌ سكرتێری‌ گشتیی‌ حیزبی‌ دێموكراتی‌ كوردستانی‌ ئێران، به‌ڕێز‌و تێكۆشه‌ر كاك مسته‌فا هیجری‌ بۆ ئه‌وه‌ی‌ كه‌ هێندێك پرسیاری‌ سه‌باره‌ت به‌ رووداوه‌كانی‌ ئه‌و دوایانه‌، له‌ ناوچه‌‌و له‌ ولاته‌كه‌مان‌و جیهاندا لێ‌بكه‌ین‌و راوبۆچوونی‌ حیزبی‌ دێموكراتی‌ كوردستانی‌ ئێران سه‌باره‌ت به‌و روداوانه‌‌و، هه‌ڵوێستی‌ ئه‌و حیزبه‌ له‌سه‌ر ئه‌و روداوانه‌ بۆمان رون بكاته‌وه‌. تا بینه‌رانی‌ ئازیزمان زۆرتر له‌ هه‌ڵوێستی‌ ئه‌و حیزبه‌ سه‌باره‌ت به‌و رووداوانه‌ ئاگادار بن.

پ: به‌ڕێز كاك مسته‌فا هیجری‌ به‌خێر بێن.
و: زۆر سپاستان ده‌كه‌م.

پ: كاك مسته‌فا سه‌ره‌تا پرسیاره‌كان به‌ ئێران ده‌ست پێده‌كه‌ین. ده‌زانن وه‌زعی‌ وڵاتی‌ ئێران له‌ چ ئاستێكدایه‌، وه‌زعی‌ رێژیمی‌ كۆماری‌ ئیسلامی‌، رێژیمی‌ حاكم به‌سه‌ر ئه‌و وڵاته‌دا له‌ چ ئاستێكدایه‌. یه‌كه‌م پرسیارمان له‌ گرینگترین بابه‌تی‌ رۆژ، پرسی "ناوكی‌" ئه‌و رێژیمه‌ ده‌ست پێده‌كه‌ین، بزانین پرسی ناوكی‌ ئه‌و رێژیمه‌ گه‌یشتۆته‌ كوێ‌، پرۆژه‌ی‌ ناوكی‌ رێژیم به‌ چ مه‌به‌ستێكه‌؟ هه‌ڵوێسته‌كانی‌ جیهانیی‌ له‌ سه‌ر ئه‌و پرسه‌ گه‌یشتۆته‌ كوێ‌؟ رێژیم ده‌یهه‌وێ‌ چ بكا‌و، به‌ره‌و كوێ‌ ده‌ڕوا؟
و: هه‌روه‌ك ئیشاره‌تان پێكرد، دروسته‌ مه‌سه‌له‌ی‌ ناوكی‌ تاكوو ئێستاش له‌گه‌ڵی‌ ئه‌وه‌ی‌ كه‌ مه‌سایلی‌ جیهانیی‌ زۆر گرینگ له‌ "منطقه"دا هاتۆته‌ه‌ ئاراوه‌ له‌ ماوه‌ی‌ مانگه‌كانی‌ رابردوودا، به‌ڵام مه‌سه‌له‌ی‌ پرۆژه‌ی‌ ئه‌تۆمی‌ كۆماری‌ ئیسلامی‌ ئێران، هه‌روا له‌ مه‌ركه‌زی‌ باس‌و، وتووێژه‌كانی‌ جیهانیی‌‌و "منطقه"یی‌دا بووه‌‌و له‌و چه‌ند مانگه‌دا. چونكه‌ ئه‌و مه‌سه‌له‌یه‌ پێوه‌ندیی‌ هه‌یه‌ به‌ مه‌سایلی‌ نێونه‌ته‌وه‌یی‌‌و، هه‌وره‌ها مه‌سایلی‌ نێوخۆی ئێران. بۆیه‌ له‌ راستیدا، ئه‌و خاڵه‌ ده‌توانێ‌ "شامل"ی‌ وه‌زعییه‌تی‌ نێوخۆی‌ ئێران بێ‌‌و، ده‌توانی‌ "تأثیرات"ـه‌كه‌شی له‌ سه‌تحی‌ نێونه‌ته‌ویشدا، ده‌ربكه‌وێ‌. ئه‌وه‌ی‌ كه‌ له‌ سه‌تحی نێونه‌ته‌وه‌یی‌دا ده‌توانین له‌ پێوه‌ندی‌ له‌گه‌ڵ ئه‌و مه‌سه‌له‌یه‌دا ئیشاره‌ی‌ پێ‌بكه‌ین ئه‌وه‌یه‌ كه‌، تاكو ئێستا كۆماری‌ ئیسلامیی‌ ئێران له‌سه‌ر درێژه‌دانی‌ پرۆژه‌ی‌ ئه‌تۆمی‌ هه‌روا پێداگره‌و سووره‌. له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ی‌ كه‌ كۆمه‌ڵگای‌ نێونه‌ته‌وه‌یی‌ به‌ دژی‌ ئه‌و پرۆژه‌یه‌، چونكه‌ ئه‌وان گه‌یشتوون به‌و قه‌ناعه‌ته‌ی‌ گه‌ كۆماری‌ ئیسلامیی‌ ئێران له‌ پرۆژه‌ ئه‌تۆمییه‌كه‌ی‌ خۆیدا مه‌به‌ستی‌ وه‌ده‌ستهێنانی‌ چه‌كی‌ ئه‌تۆمی‌یه‌. ئه‌وه‌ بۆ دنیای‌ ئه‌مڕۆكانێ‌ قابلی‌ قبووڵ نیه‌. كۆماری‌ ئیسلامی‌ ئێرانیش له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ی‌ كه‌ به‌ده‌ستهێنانی‌ چه‌كی‌ ئه‌تۆمی‌ له‌م سه‌رده‌مه‌دا كه‌ خۆی‌ له‌ ژێر مه‌ترسی‌ دنیادا ده‌بینێ‌، به‌ پێویستی‌ ده‌زانێ‌ بۆیه‌ له‌ سه‌ری‌ سووره‌.
ئه‌وه‌ی‌ كه‌ تاكو ئێستا هاتۆته‌ كایه‌وه‌ ئه‌وه‌یه‌ كه‌، ئه‌نجومه‌نی‌ ئاسایشی‌ نه‌ته‌وه‌ یه‌كگرتوه‌كان تاكو ئێستا دوو "قه‌رار"ی‌ سزادانی‌ له‌سه‌ر كۆماری‌ ئیسلامی‌ ئێران ده‌ركردوه‌. كه‌ ئه‌و قه‌رارانه‌ "تأثیرات"ێكی‌ یه‌كجار زۆریان له‌باری‌ سیاسی، له‌باری‌ ئێكۆنۆمی‌، له‌نێو ئێراندا بووه‌. ئێستا بۆ ئاخرین "فرصت"ێكی‌ كه‌ به‌ كۆماری‌ ئیسلامی‌ دراوه‌، ئاخری‌ دێسامبره‌. كۆمه‌ڵگای‌ نێونه‌ته‌وه‌یی‌ ئێستا له‌ فكری‌ ئه‌وه‌ دایه‌ كه‌ خۆیان ئاماده‌ ده‌كه‌ن، به‌ تایبه‌تی‌ ئه‌مریكا‌و ئورووپا، بۆ ئه‌وه‌ی‌ كه‌ قه‌راری‌ سێهه‌م له‌ پێوه‌ندی‌ له‌گه‌ڵ سزادانی‌ كۆماری‌ ئیسلامی‌ ئێران دا ئاماده‌ بكه‌ن‌و بیده‌ن به‌ ئه‌نجومه‌نی‌ ئاسایش. به‌ پێی‌ "تجربه‌"یه‌كی‌ كه‌ هه‌یه‌ وا وێده‌چێ‌ كه‌ ئه‌و قه‌راره‌ش "تصویب" بكرێ‌‌و، به‌ ده‌رچونی‌ ئه‌و قه‌راره‌ سزاكان له‌ سه‌ر كۆماری‌ ئیسلامیی‌ ئێران قورستر ده‌بێ‌.

پ: كاك مسته‌فا، ئێو ئاماژه‌تان پێكرد كه‌ كۆمه‌ڵگای‌ جیهانی‌ نایهه‌وێ‌ كۆماری‌ ئیسلامی‌ ده‌ستی‌ به‌ چه‌كی‌ ناوكی‌ بگا‌و، پرۆژه‌ی‌ ناوكی‌ كۆماری‌ ئیسلامی‌ بۆ ده‌ست پێڕاگه‌یشتن به‌ چه‌كی‌ ناوكییه‌، بۆچی‌ كۆماری‌ ئیسلامی‌ نابێ‌ ده‌ستی‌ بگات به‌ چه‌كی‌ ئه‌تۆمی‌؟ ئه‌گه‌ر كۆماری‌ ئیسلامی‌ درێژه‌ به‌و پرۆژه‌یه‌ی‌ خۆی بدا، ئاماژه‌تان پێكرد كه‌ بڕیارێكی‌ سێهه‌می‌ گه‌مارۆدان (سزادان) به‌سه‌ری‌دا ده‌سه‌پێنرێ‌، ئه‌و بڕیاره‌ چۆن ده‌بێ‌‌و ئاكامه‌كانی‌ چی‌ ده‌بێ‌؟
و: هۆی ئه‌وه‌ كه‌ كۆمه‌ڵگای‌ جیهانی ئه‌وڕۆكه‌ نایهه‌وێ‌ كۆماری‌ ئیسلامیی‌ ئێران ده‌ستی‌ به‌ چه‌كی‌ ئه‌تۆمی‌ بگا، ده‌لیله‌كه‌ی‌ زۆر روونه‌، چونكه‌ كۆماری‌ ئیسلامیی‌ ئێران، حكومه‌تێكی‌ یاغی‌یه‌، پابه‌ند به‌ قه‌رارو میساقه كانی‌ نێونه‌ته‌وه‌یی‌ نیه‌. رێژیمێك كه‌ له‌ چه‌وساندنه‌وه‌ی‌ خه‌ڵكی‌ خۆیدا به‌ هه‌موو شێوه‌یه‌ك، به‌ توندوتیژترین شێوه‌ ره‌فتا ده‌كا، راده‌ی‌ ئێعدامه‌كانی‌ رۆژ به‌ رۆژ له‌ حاڵی‌ زیادبوون دایه‌، له‌ باری‌ نێونه‌ته‌وه‌یی‌یه‌وه‌ ده‌ست له‌ كاروباری‌ نێوخۆی وڵاته‌كانی‌ دراوسێ‌ وه‌رده‌دا، "گروه‌های‌" ئاژاوه‌چی‌ له‌ نێو وڵاته‌كانی‌ دراوسێ، به‌ تایبه‌ت له‌ رۆژهه‌لاَتی‌ نێوه‌ڕاست دا پێك دێنێ‌ بۆ شێواندنی‌ وه‌زعییه‌تی‌ وڵاته‌كانی‌ دیكه‌، به‌ تایبه‌تی‌ ئه‌وه‌ ئێمه‌ له‌ ماوه‌ی‌ یه‌ك ساڵی‌ رابردوودا له‌ عێراقدا به‌ ئاشكرا ده‌بینین. بۆیه‌ كۆمه‌ڵگای‌ نێونه‌ته‌وه‌یی‌ گه‌یشتۆته‌ ئه‌و قه‌ناعه‌ته‌ی‌ كه‌ رێژیمێكی‌ به‌و عه‌قڵییه‌ته‌، به‌و كه‌یفییه‌ته‌ی‌ كه‌ هه‌یه‌تی‌، به‌و ئیدئۆلۆژییه‌ی‌ كه‌ هه‌یه‌تی‌، ئه‌گه‌ر ده‌ستی‌ به‌ چه‌كی‌ ناوكی‌ بگا، ده‌توانێ‌ مه‌ترسی‌یه‌كانی‌ بۆ سه‌تحی‌ ناوچه‌یی‌‌و به‌تایبه‌ت بۆ سه‌تحی‌ نێونه‌ته‌وه‌یی‌ زۆر له‌وه‌ زیاتر بێ‌ كه‌ ئێستا هه‌یه‌. بۆیه‌ كۆمه‌ڵگای‌ نێونه‌ته‌وه‌یی‌ بڕیاری‌ داوه‌ كه‌ نایه‌ڵێ‌ كۆماری‌ ئیسلامی‌ ئێران ده‌ستی‌ به‌ چه‌كی‌ ئه‌تۆمی‌ رابگا. ئه‌وه‌ ده‌لیلێكه‌، دنیا یه‌كگرتوو بووه‌ له‌و پێوه‌ندی‌یه‌دا.

پ: سه‌باره‌ت به‌ به‌شی دووهه‌می‌ پرسیاره‌كه‌ كه‌، ئه‌و بڕیاره‌ی‌ سێهه‌م كه‌ به‌سه‌ریدا بسه‌پێنرێ‌ یان گه‌مارۆی‌ دیكه‌ی‌ به‌سه‌ردا بسه‌پێنرێ‌، ئه‌و گه‌مارۆیانه‌ چۆن ده‌بێ‌؟ چ كاریگه‌رێكی‌ له‌سه‌ر وڵاتی‌ ئێران‌و رێژیمی‌ كۆماری‌ ئیسلامی‌ ده‌بێ‌؟
و: تاكو ئێستا روون نیه‌ كه‌ قه‌راری‌ سێهه‌م چ خاڵهایه‌كی‌ تێدا ده‌گونجێ‌، به‌ڵام بێگومان ئه‌و خاڵانه‌ی‌ كه‌ له‌وێدا ده‌گونجێ‌ توند‌وتیژتر ده‌بێ‌ له‌ سزادانه‌كه‌ی‌. له‌ موقایسه‌كردن له‌گه‌ڵ دوو قه‌راری‌ پێشووی‌ كه‌ ئه‌نجومه‌نی‌ ئاسایشی‌ نه‌ته‌وه‌ یه‌كگرتوه‌كان داوێتی‌و، ئه‌و قه‌راره‌ش بێگومان له‌ پێوه‌ندی‌ له‌گه‌ڵ مه‌سایلی‌ ئێكۆنۆمی‌، "روابط"ی‌ سیاسی‌و مه‌سایلی‌ پێوه‌ندیدار به‌ چه‌ك‌و، حه‌ره‌كه‌تی‌ نیزامی‌‌و كاروباری‌ نیزامی‌ له‌ ئێراندا ده‌بێ‌. به‌ڵام ده‌بێ‌ راوه‌ستین‌و چاوه‌ڕوان بین تا ئه‌و قه‌راره‌ ده‌رده‌چێ‌ بۆ ئه‌وه‌ی‌ كه‌ خاڵه‌كانی‌ رێك‌و پێكتر ده‌ركه‌وێ‌.
"تأثیرات"ـه‌كه‌ی‌ ئه‌گه‌ر ئیشاره‌ پێ‌بكه‌ین، له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ی‌ كه‌ كۆماری‌ ئیسلامی‌ ئێران، زۆرجار ژێستی‌ ئه‌وه‌ ده‌گرێ‌‌و باسی ئه‌وه‌ ده‌كا كه‌، ئه‌و سزایانه‌ "تأثیر"ی‌ نه‌بووه‌ له‌ سه‌ر كۆماری‌ ئیسلامیی‌ ئێران، به‌ڵام ئه‌و قسانه‌ی‌ وه‌كوو هه‌میشه‌ زۆرتر بۆ "مه‌سره‌فی‌" داخڵی‌یه‌. ده‌نا كۆماری‌ ئیسلامی‌ ئێران بۆ خۆیان له‌ هه‌موو كه‌س باشتر ده‌زانن كه‌ "تأثیرات"ی‌ مه‌نفی‌ ئه‌و قه‌رارانه‌ له‌ سه‌ر كۆماری‌ ئیسلامیی‌ ئێراندا چ بووه‌. ئه‌گه‌ر ئێمه‌ ئیشاره‌ به‌ زۆر شتی‌ ئاشكرا بكه‌ین، وه‌زعییه‌تی‌ زۆر ئاشكرا له‌ بازاڕدا ده‌بینین له‌ ئێراندا، پێداویستییه‌كانی‌ رۆژانه‌ی‌ خه‌ڵك له‌ خواردن‌و جل‌وبه‌رگ‌و ده‌رمان‌و، ئه‌و شتانه‌ له‌ ماوه‌ی‌ دوای‌ ده‌ركردنی‌ ئه‌و قه‌رارانه‌ له‌ هه‌ندێك مه‌وارد دا، 100%‌و، له‌ هێندێك موارد دا 50% چۆته‌ سه‌رێ‌. ئاوسانی‌ دراوی‌ كۆماری‌ ئیسلامیی‌ ئێران كه‌ به‌ پێی‌ لێكدانه‌وه‌ی‌ شاره‌زایانی‌ ئه‌و بواره‌ پێیان وابوو كه‌ تا ئاخری‌ ئه‌و ساڵ (ساڵی‌ میلادی‌) ده‌گاته‌ 17%، به‌ڵام ئێستا كه‌ دوو ـ سێ‌ مانگ بۆ ته‌واوبوونی‌ ساڵ ماوه‌ له‌ 17% تێپه‌ڕیوه‌‌و، ئابوریناسان وا پێشبینی‌ ده‌كه‌ن كه‌، ئه‌و ئاماره‌ ته‌نیا ئامارێكه‌ كه‌ ئاماری‌ ره‌سمی‌ كۆماری‌ ئیسلامی‌یه‌. به‌ڵام له‌ واقع دا ئاوسانی‌ ئێقتیسادی‌ كۆماری‌ ئیسلامیی‌ ئێران زۆر له‌وه‌ زیاتره‌‌و له‌ ئاینده‌دا زیاتریش ده‌بێ‌. ئه‌وانه‌ مه‌سایلی‌ زۆر ئاشكران. ئاساره‌كانی‌ بێجگه‌ له‌وه‌ له‌ بازاڕێ‌دا ده‌بینین، له‌ كارخانه‌كاندا به‌شێكی‌ زۆر له‌ كارخانه‌كانی‌ ئێران، بۆنیاده‌ به‌رهه‌مهێنه‌ره‌كانیان راوه‌ستاون یان به‌ نیوه‌ی‌ "زه‌رفییه‌ت" كار ده‌كه‌ن. نه‌تیجه‌ بۆته‌ ئه‌وه‌ كه‌، له‌ به‌ر ئه‌وه‌ی‌ كه‌ له‌ ژێر ئه‌و گه‌مارۆیه‌ی‌ كه‌ قه‌راره‌كانی‌ ئه‌نجومه‌نی‌ ئاسایش داوێتی‌، كه‌ره‌سه‌ی‌ پێویست بۆ ئه‌و كارخانه‌نانه‌ ناگاته‌ ئێرانێ‌، یان ئه‌گه‌ر بگاتێ‌ به‌ قیمه‌تێكی‌ یه‌كجار زۆر ته‌واو ده‌بێ‌ كه‌ قازانجیان بۆ ناكا، له‌ نه‌تیجه‌دا كارخانه‌كان به‌ شێوه‌ی‌ "تعطیل" یان نیوه‌ "تعطیل" ده‌ردێن. كه‌ ئاشكراترین ئاسه‌واری‌ "مه‌نفی‌" ئه‌و كاره‌ ئه‌وه‌یه‌ كه‌، رۆژانه‌ ژماره‌یه‌كی‌ یه‌كجار زۆر له‌ كرێكاران بێكار ده‌كرێن‌و ده‌رده‌كرێن. كه‌ ئه‌وه‌ زیاد ده‌بێ‌ به‌ "مجموعه‌"ی‌ ئه‌و بێكاری‌یه‌ی‌ كه‌ له‌ ئێراندا هه‌یه‌. ئه‌گه‌ر دیققه‌تان كردبێت، له‌ ئاماره‌كاندا به‌ پێی‌ حه‌شیمه‌تێكی‌ كه‌ ئه‌مڕۆ ئێران هه‌یه‌تی‌، ساڵیانه‌ حدودی‌ 800 هه‌زار نه‌فه‌ر له‌ جه‌معییه‌تی‌ ئێران ده‌گه‌نه‌ حه‌دی‌ كار كردن، دێنه‌ بازاڕی‌ كار، ده‌بێ‌ كاریان بۆ په‌یدا بێ‌. كۆماری‌ ئیسلامیی‌ ئێران تاكوو ئێستا نه‌ك هه‌ر بۆ ئه‌و 800 هه‌زار نه‌فه‌ره‌، به‌ڵكو بۆ ته‌نانه‌ت نیوه‌ی‌ ئه‌وانه‌ش نه‌یتوانیوه‌ كار "تولید" بكا. جا تۆ حیسابی‌ بكه‌ هه‌ر ساڵه‌ی‌ ئه‌گه‌ر وای‌ دابنێین كه‌ نێوه‌ی‌ ئه‌وانه‌ بێكار بمێنێته‌وه‌ ده‌بێته‌ 400 هه‌زار نه‌فه‌ر‌و به‌ ده‌یان هه‌زار نه‌فه‌ری‌ دیكه‌ش له‌ كارخانه‌كاندا، له‌ كارگاكان بێكار ده‌كرێن‌و، دێنه‌ مه‌یدانی‌ بێكاریی‌ كۆماری‌ ئیسلامیی‌ ئێران. ئه‌وه‌ بۆخۆی یه‌كێك له‌ فشاره‌ هه‌ره‌ گه‌وره‌كانه‌ كه‌ بۆ سه‌ر كۆماری‌ ئیسلامیی‌ ئێران وارید ده‌كرێ‌. ئه‌وانه‌ ئاسه‌وارێكن كه‌ خه‌ڵك هه‌موو رۆژانه‌ ده‌یبینێ‌. به‌ڵام ئاسه‌واری‌ زۆر زۆر له‌وه‌ قورستر‌و "مخرب"تر بۆ كۆماری‌ ئیسلامیی‌ ئێران ئه‌و ئاسه‌واره‌یه‌ كه‌ خه‌ڵك نایبینێ‌، چونكه‌ "مربوط" به‌ داموده‌زگاكانی‌ نیزامی‌‌و ئینتیزامی‌‌و سیاسیی كۆماری‌ ئیسلامیی ئێرانه‌. چونكه‌ به‌شێكی‌ زۆری‌ ئه‌و گه‌مارۆیه‌ كه‌ دانراوه‌ له‌سه‌ر ئه‌و وه‌سایل‌و ئیمكاناته‌یه‌ كه‌ بۆ كاروباری‌ نیزامی‌ به‌كار دێ‌، له‌سه‌ر بانكه‌كانه‌. ئه‌وه‌ كۆماری‌ ئیسلامیی‌ ئێران ده‌زانێ‌ ته‌ئسیراته‌كه‌ی‌ چه‌ند بووه‌! جار جاره‌ش ده‌بینین كه‌ "ته‌یاره‌كانی‌" ئێران ده‌كه‌ونه‌ خوارێ‌، ته‌یاره‌ "مسافربر"ی‌یه‌كان، ته‌یاره‌ نیزامی‌یه‌كانی‌. ئه‌وه‌ به‌شێكی‌ ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ سه‌ر ئاسه‌واری‌ ئه‌و ته‌حریمه‌ی‌ كه‌ ئه‌و وه‌سایله‌ "یدكی‌"‌و ئیمكاناته‌ی‌ كه‌ پێویسته‌ بۆ ئه‌و ته‌یارانه‌، له‌ ژێرباری‌ ئه‌و گه‌مارۆیه‌دا ناگه‌ن به‌ ده‌ستی‌ كۆماری‌ ئیسلامیی‌ ئێران. ئه‌وه‌ خه‌سارێكه‌ كه‌ كۆماری‌ ئیسلامیی‌ ئێران له‌ مه‌جموع دا لێی‌ده‌كه‌وێ‌. له‌ نه‌زه‌ری‌ ئێكۆنۆمی‌‌و ئێقتیسادی‌یه‌وه‌ ده‌بینین كه‌ ئێستا بێجگه‌ له‌وه‌ی‌ كه‌ ئه‌مریكا مه‌عامه‌له‌ی‌ له‌گه‌ڵ به‌شێك له‌ بانكه‌كانی‌ ئێرانی‌ "تعطیل" كردوه‌‌و گه‌مارۆی‌ له‌ سه‌ر داناون، ئاڵمان یه‌كێكی‌ دیكه‌ له‌و وڵاتانه‌ بووه‌ كه‌ به‌دوای‌ قه‌راری دووهه‌می‌ ئه‌نجومه‌نی‌ ئاسایشی‌ نه‌ته‌وه‌ یه‌كگرتوه‌كان مه‌عامه‌له‌ی‌ له‌گه‌ڵ به‌شێك له‌ بانكه‌كانی‌ ئێران "تعطیل" كردوه‌. وڵاته‌كانی‌ دیكه‌ مه‌سه‌له‌ن، ئۆكراین ئه‌و رۆژانه‌ رایگه‌یاند كه‌ معاملاتی‌ خۆی به‌‌و شێوه‌یه‌ "تعطیل" ده‌كا، فه‌عالییه‌تی‌ رووسه‌كان كه‌ یه‌كێك له‌ نزیكترین شه‌ریكه‌كانی‌ كۆماری‌ ئیسلامی‌ بوون، بۆ كاركردن له‌ سه‌ر پرۆژه‌ی‌ ئه‌تۆمی‌، ئێستا كه‌وتۆته‌ ژێر پرسیاره‌و، ئۆفتی‌ كردوه‌‌و هاتۆته‌ خوارێ‌ میزانی‌ فه‌عالییه‌ت‌و كاره‌كانیان. ئه‌وانه‌ مه‌سایلێكن كه‌ له‌سه‌ر كۆماری‌ ئیسلامی‌ یه‌كجار زۆر قورس ده‌كه‌ون. هه‌رچه‌نده‌ كۆماری‌ ئیسلامی‌ ده‌یهه‌وێ‌ به‌ خه‌ڵكه‌كه‌ وا نیشان بدا كه‌ "تأثیرات"ێكی‌ وای‌ نه‌بووه‌! به‌ڵام ته‌بیعه‌ته‌ن وه‌ختێك خه‌ڵك بۆخۆیان رۆژانه‌ له‌گه‌ڵی‌ به‌ره‌وڕوون، له‌گه‌ڵ ئه‌و گیروگرفتانه‌، قسه‌كانی‌ كۆماری‌ ئسلامی‌ ئیدی‌ جێگایه‌كی‌ بۆ باوه‌ڕپێكردن نامێنێ‌. ئێستا بگوزه‌رین له‌وه‌ی‌ كه‌ مه‌سه‌له‌ی‌ بێنزین كه‌ ئه‌و گیروگرفته‌ گه‌وره‌یه‌ی‌ پێكهێناوه‌، كه‌ ئێستا بۆ هه‌ر ماشینێك 3 لیتر له‌ رۆژدا بێنزین ده‌ده‌ن، ئه‌وه‌ له‌ حاڵێكدایه‌ كه‌ ئێران ده‌بێ‌ 5 میلیارد دۆلار ساڵیانه‌ هه‌زینه‌ی‌ بێنزین بدات! ئێستا باس له‌سه‌ر ئه‌وه‌یه‌ كه‌ گازۆئیلیش له‌ ئایه‌نده‌دا به‌ ئیحتمالی‌ زۆر وه‌كوو بێنزین جیره‌به‌ندی‌ بكرێ‌، كه‌ ئه‌وانه‌ بۆخۆیان هه‌ركامێكیان وه‌ك ئاڵقه‌ی‌ زه‌نجیر وانه‌، هه‌ر یه‌كێكیان "تأثیر"ی‌ له‌ سه‌ر ئه‌وی‌ دیكه‌ داده‌نێ‌. وه‌ختێ‌ بێنزین كه‌م ده‌بێته‌وه‌ "تأثیر" له‌ سه‌ر هاتووچۆ داده‌نێ‌، كه‌ هاتووچۆ كه‌متر بۆوه‌، قیمه‌ت ده‌چێته‌ سه‌رێ‌، كاروباری‌ ئیدارات ده‌وه‌ستێ‌، كارخانه‌كان ئیمكاناتیان كه‌متر ده‌بێته‌وه‌، هه‌موویان "تأثیر"یان له‌ سه‌ر یه‌كتری‌ هه‌یه‌. كه‌ كارخانه‌ كار ناكا، ته‌ولید نابێ‌، "تأثیرات‌"ى له‌ سه‌ر به‌شه‌كانی‌ دیكه‌ داده‌نێ‌، كه‌ كرێكار بێكار ده‌بێ‌، ئێعتراز ده‌كا، ناڕه‌حه‌تی‌ ده‌رده‌بڕێ‌، ئه‌وانه‌ هه‌موویان "تأثیرات"یان له‌سه‌ر یه‌كتری‌ داناوه‌. بۆیه‌ هه‌رچه‌ند كۆماری‌ ئیسلامی‌ ئیدیعا بكا كه‌ ئه‌وانه‌ "تأثیر"یان نیه‌، به‌ڵام "تأثیرات"ـه‌كه‌ی‌ یه‌كجار زۆره‌، ئه‌من گومانم نیه‌ له‌وه‌ی‌ كه‌، له‌ داهاتودا ئه‌و "تأثیرات"ـه‌ زۆر زیاتر موشكیلات بۆ كۆماری‌ ئیسلامی‌ پێك دێنێ‌.

پ: هه‌روه‌ك جه‌نابیشتان ئاماژه‌تان پێكرد‌و روونتان كرده‌وه‌ كه‌ ئه‌و گه‌مارۆیانه‌ هه‌رچه‌ند ئه‌حمه‌دی‌ نه‌ژاد ئیدیعا بكات ئه‌و بڕیارانه‌ ته‌نیا كاغه‌ز پاره‌یه‌كن‌و هیچ ئه‌رزشێكی‌ نیه‌! به‌لاَم كاریگه‌ریی‌ خۆی‌ داده‌نێ‌ له‌ سه‌ر ئابووریی‌ ئێران، "حتی‌" به‌ ئێعترافی‌ "ناطق نوری‌" یه‌كێك له‌ نزیكانی‌ "خامنه‌ای" كه‌ چه‌ند رۆژ پێش قسه‌ی‌ كردبوو، دانیشتنێكی‌ له‌گه‌ڵ سه‌رمایه‌دار‌و به‌ڕێوه‌به‌رانی‌ كارخانه‌‌و ئه‌و بنكه‌ ته‌ولیدی‌یانه‌ كردبوو، وتبووی‌ كه‌ یأس‌و نائومێدی‌‌و بێ‌ده‌ره‌تانی‌ له‌ ناوچاوانی‌ ئه‌واندا ده‌بینێ‌. ئه‌وانه‌ كاریگه‌ری‌ داده‌نێ‌. به‌ڵام یه‌ك پرسیار لێره‌دا دێته‌ ئاراوه‌ كه‌، ئه‌و بڕیارانه‌ له‌ سه‌ر كۆماری‌ ئیسلامی‌ ده‌درێ‌، به‌ڵام ده‌بینین له‌و بڕیار‌و گه‌مارۆیانه‌دا به‌شێكی‌ زۆر له‌ خه‌ڵكی‌ هه‌ژار‌و بێ‌ده‌ره‌تانیشن كه‌ زه‌ره‌ر ده‌بینن، هه‌ر وه‌كوو ئاماژه‌تان پێكرد بێكاری‌ زۆر ده‌بێ‌، گرانی‌ زۆر ده‌بێ‌، ئه‌وانه‌ كاریگه‌ریی‌ راسته‌وخۆی‌ له‌ سه‌ر ژیانی‌ ئه‌و خه‌ڵكه‌ هه‌یه‌. رێژیمی‌ كۆماری‌ ئیسلامی‌ له‌ ئاستی‌ سه‌ره‌وه‌ زه‌ره‌رێكی‌ زۆر له‌ گرانی‌ ناكه‌ن، ژیانی‌ خه‌ڵكی‌ تێكده‌چێ‌، فشاره‌كه‌ زۆرتر بۆ خه‌ڵكی‌ دێ، بێكاری‌ ده‌بێته‌ هۆی ئه‌وه‌ی‌ كه‌ ناڕه‌زایه‌تی‌ زۆرتر ده‌رببڕێ، ناڕه‌زایه‌تی‌ كه‌ ده‌رده‌بڕدرێ‌ كۆماری‌ ئیسلامی‌ ده‌ستبه‌سه‌ری‌ ده‌كا، پرسیارێك دێته‌ ئاراوه‌ ئه‌وه‌یه‌ كه‌ ئه‌و گوشارانه‌ی‌ كه‌ له‌ به‌ر گه‌مارۆی‌ ئابووری‌ دێته‌ سه‌ر خه‌ڵكی‌ هه‌ژار‌و بێ‌ده‌ره‌تان، ره‌نگه‌ له‌ دواییشدا هه‌ڵوێستی‌ دیكه‌ به‌رانبه‌ر به‌ پرۆژه‌ی‌ ناوكی‌ ئێران ده‌رببڕدرێ‌، له‌ هه‌موو ئه‌وانه‌دا ده‌بینین كه‌ خه‌ڵك زه‌ره‌ر ده‌كا، ئه‌و زه‌ره‌ره‌ی‌ خه‌ڵك به‌ڕای‌ ئێوه‌، به‌ڕای‌ حیزبی‌ دێموكراتی‌ كوردستانی‌ ئێران تاوانه‌كه‌ی‌ ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ كێ‌؟ كۆماری‌ ئیسلامی‌یه‌؟ یان كۆمه‌ڵگای‌ جیهانییه‌ كه‌ نایهه‌وێ‌ له‌گه‌ڵ كۆماری‌ ئیسلامی‌ رێك بكه‌وێ‌؟
و: شتێكی‌ زۆر "ته‌بیعی"یه‌ كه‌ سزایه‌ك دیاری‌ ده‌كرێ‌ بۆ وڵاتێك، هه‌رچه‌ند ئه‌وه‌ی‌ كه‌ ئێستا به‌ پێی‌ بڕیاری‌ ئه‌نجومه‌نی‌ ئاسایش ئه‌و گه‌مارۆیانه‌ی‌ كه‌ خراونه‌ته‌ سه‌ر ئێران "سعی‌" زۆر كراوه‌ كه‌ گه‌مارۆكه‌ له‌ سه‌ر رێژیم بێ‌ نه‌ك له‌سه‌ر خه‌ڵك، به‌ڵام هیچ ئه‌ملاوئه‌ولای‌ تێدا نیه‌ كه‌ به‌شێك له‌ ئاسه‌واری‌ ئه‌و گه‌مارۆیه‌ ده‌كه‌وێته‌ سه‌ر خه‌ڵكه‌كه‌ی‌، هه‌روه‌ها ئیشاره‌مان پێكرد، به‌ڵام ئاسه‌واری‌ مه‌نفیی‌ قورس ده‌كه‌وێته‌ سه‌ر خودی‌ رێژیم‌و ئه‌و داموده‌زگا‌و كارخانانه‌ی‌ كه‌ "تولید"ی‌ هێندێك ئیمكاناتی‌ ده‌كه‌ن كه‌ ده‌كرێ‌ به‌ شێوه‌ی‌ دوو جانبه‌ ئیستیفاده‌ی‌ لێ‌بكرێ‌، یانی‌ هه‌م بۆ كاروباری‌ نیزامی‌ "ئیستفاده‌"ی‌ لێ‌بكرێ‌، هه‌م بۆكاروباری‌ غه‌یره‌ نیزامی‌‌و سه‌نعه‌تی‌، ئه‌وانه‌ هه‌مووی‌ ده‌قیقه‌ن راسته‌، به‌ڵام به‌ بۆچونی‌ من حاشا هه‌ڵنه‌گره‌ له‌وه‌ی‌ كه‌، "مسبب"ی‌ هه‌مووی‌ ئه‌و گیروگرفتانه‌ی‌ كه‌ بۆ خه‌ڵكی‌ ئێران هاتۆته‌ پێشێ‌، كۆماری‌ ئیسلامی ئێرانه‌.
چونكه‌ كۆماری‌ ئیسلامی‌ ئێران، له‌ حاڵێكدا كه‌ خه‌ڵك بێنزینی‌ نیه‌ مه‌سره‌فی‌ بكا، خه‌ڵك نانی‌ نیه‌، كاری‌ نیه‌، بۆ نانی‌ رۆژانه‌ خۆیان له‌ دارو به‌رد ده‌ده‌ن بۆ ئه‌وه‌ی‌ بتوانن نانێك په‌یدا بكه‌ن بۆ ماڵ‌و منداڵیان. له‌ حاڵێكدا به‌ میلیۆنها جه‌وان‌و بنه‌ماڵه‌كانیان گیرۆده‌ی‌ داوی‌ ئێعتیادن‌و، هه‌ر بنه‌ماڵه‌یه‌ك به‌ شێوه‌یه‌ك گیروگرفتی‌ هه‌یه‌، "بلند پروازی‌"ی‌ ئێران بۆ پرۆژه‌ی‌ ئه‌تۆمی‌، له‌و مه‌وقعییه‌ته‌دا هیچ مه‌وردێكی‌ نیه‌. كۆماری‌ ئیسلامی‌ ده‌یهه‌وێ‌ شوعاری‌ درێژه‌دانی‌ پرۆژه‌ی‌ ئه‌تۆمی‌ بكاته‌ مه‌سه‌له‌یه‌كی‌ نه‌ته‌وه‌یی‌. له‌ حاڵێكدا ئه‌وه‌ بۆ خه‌ڵكی‌ ئێران مه‌سه‌له‌ی‌ نه‌ته‌وه‌یی‌ نیه‌. خه‌ڵكی‌ ئێران ئێستا ئێحتیاجی‌ به‌وه‌ هه‌یه‌ كه‌ بێنزینی‌ هه‌بێ‌، نانی‌ هه‌بێ‌، ئێحتیاجی‌ به‌وه‌یه‌ كه‌ كاری‌ هه‌بێ‌، ئیحتیاجی‌ به‌وه‌یه‌ كه‌ وه‌كو ئینسانێكی‌ ئه‌و سه‌رده‌مه‌ "تحقیر" نه‌كرێ‌، له‌ كه‌مترین ئازادی‌یه‌كانی‌ مومكین به‌رخوردار بێ‌. خه‌ڵك ئه‌وه‌ی‌ ده‌وێ‌، ئه‌وه‌ مافی‌ خه‌ڵكه‌. به‌ڵام سه‌یره‌كه‌ له‌وه‌دایه‌ كه‌، كۆماری‌ ئیسلامی‌ ئێران دیوارێكی‌ بڵندی‌ به‌ ده‌وری‌ ئه‌و حه‌قه‌ ره‌وایانه‌ی خه‌ڵكدا كێشاوه‌، باس له‌وه‌ ده‌كا كه‌ خه‌ڵكی‌ ئێران هه‌قی‌ هه‌یه‌ كه‌ ئه‌تۆمی‌ هه‌بێ‌، ئه‌و بڵندپه‌روازیانه‌یه‌ كه‌، خه‌ڵكی‌ دوچاری‌ ئه‌و موشكلاتانه‌ كردوه‌‌و رۆژ به‌ رۆژ گیروگرفته‌كانیان زیاتر ده‌بێ‌. من پێم وابێ‌ خه‌ڵكیش ئێستا زۆر به‌ ساده‌یی‌ "متوجه‌"ی‌ ئه‌و مه‌سه‌له‌ بوونه‌ كه‌ عامڵی‌ ئه‌سڵی‌ ئه‌و گیروگرفتانه‌، كۆماری‌ ئیسلامی‌ ئێرانه‌. چونكه‌ یه‌كیه‌تیی‌ ئورووپا، وڵاتانی‌ 1+5، پێش ئه‌وه‌ی‌ كه‌ گه‌مارۆكان‌و قه‌راره‌كانی‌ شورای‌ ئه‌منییه‌ت له‌ سه‌ر كۆماری‌ ئیسلامی‌ ئێران به‌ "ته‌صویب" بگه‌یه‌نن، "مه‌جموعه‌"یه‌ك "پێشنه‌هاداتی یه‌كجار زۆر باشیان هێنا بۆ كۆماری‌ ئیسلامی‌ ئێران. ئیمتازاتێكی‌ یه‌كجار زۆری‌ ئێقتسادی‌ ـ تیجاری‌‌و دیپلۆماسی‌یان پێدا، كه‌ ئه‌گه‌ر كۆماری‌ ئیسلامی‌ ئێران ئاماده‌ بێ‌، ده‌ست له‌ پیتاندنی‌ ئۆرانیۆم هه‌ڵگرێ‌، ئه‌وان ئاماده‌ن ئه‌و یارمه‌تی‌یانه‌ی‌ پێ‌بكه‌ن. به‌ڵام كۆماری‌ ئیسلامی‌ ئێران له‌ "مقابلی‌" هه‌موو ئه‌وانه‌دا درێژه‌دان به‌ پرۆژه‌ی‌ ئه‌تۆمیی‌ هه‌ڵبژاردوه‌، یانی‌ ئه‌وه‌ كۆماری‌ ئیسلامی‌یه‌ كه‌ ده‌بێته‌ "باعث"ی‌ ئه‌و وه‌زعییه‌ته‌ی‌ كه‌ بۆ خه‌ڵكی‌ ئێران پێكهاتوه‌. هه‌روه‌ك گیروگرفته‌كانی‌ دیكه‌ش هه‌ر كۆماری‌ ئیسلامی‌ ئێران بۆی‌ پێك هێناون. وه‌كوو نه‌بوونی‌ ئازادی‌ وه‌كوو ئه‌شكه‌نجه‌، وه‌كوو سه‌ركوت كردن‌و ... ئه‌وانه‌ كه‌ رۆژانه‌ ئێمه‌ به‌ده‌یان خه‌به‌ر له‌ سه‌رانسه‌ری‌ ئێراندا، ده‌بیستین.

پ: هه‌ر له‌و وه‌ڵامه‌ی‌ به‌ڕێزتانه‌وه‌، ده‌چینه‌وه‌ سه‌ر پرسیارێكی‌ دیكه‌، كه‌ ئاماژه‌تان پێ‌كرد، رۆژانه‌ ده‌بینین كه‌ سه‌ركوت‌و زه‌بروزه‌نگ له‌ وڵاتی‌ ئێراندا به‌ڕێوه‌ده‌چێ‌، ده‌بینین له‌ ماوه‌ی لانیكه‌م ساڵ‌و نیوێكی‌ رابردوودا كۆماری‌ ئیسلامی‌ زۆر توندوتیژتر، بێ‌ به‌زه‌ییانه‌تر، ده‌ستی‌ داوه‌ته‌ سه‌ركوت، سه‌ركوتی‌ هه‌موو چین‌و توێژه‌كان، هه‌موو توێژێكی‌ ئه‌و كۆمه‌ڵگایه‌ له‌ هه‌موو نه‌ته‌وه‌كانی‌ ئێران، ژنان، لاوان، خوێندكاران، كرێكاران، مامۆستایان‌و، نه‌ته‌وه‌ بنده‌سته‌كان، بۆ سه‌ر هه‌موویان سه‌ركوتێكی‌ بێ‌به‌زه‌ییانه‌تری ده‌ست پێ‌كردوه‌‌و، ده‌ورێكی‌ زۆر توندتر له‌و سه‌ركوت‌و بێ‌به‌زه‌یی‌‌و دڕنده‌خوویانه‌ی‌ ده‌ست پێ‌كردۆته‌وه‌. به‌ڕای‌ ئێوه‌ ئه‌و سه‌ركوت‌و زه‌برو زه‌نگانه‌ی‌ كه‌ له‌و ماوه‌ی‌ دوایی‌دا توندوتیژتر بووه‌ ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ سه‌رچی‌؟ پرسیارێكی‌ دیكه‌ كه‌ دێته‌ ئاراوه‌ ئه‌وه‌یه‌ كه‌، ئایا ئه‌وه‌ به‌شێكی‌ كۆماری‌ ئیسلامی‌یه‌! كه‌ ئه‌و سه‌ركوت‌و توندوتیژییانه‌ی‌ زۆرتر كردوه‌؟ روونتر بڵێین، ئیدیعا ده‌كه‌ن كه‌ له‌ ده‌ورانی‌ خاته‌می‌‌و به‌نێو رێفۆرمخوازه‌كاندا ئه‌و شتانه‌ نه‌بوو! به‌ڵام به‌ هاتنه‌سه‌ركاری‌ "ئه‌حمه‌دی‌ نه‌ژاد"‌و باڵی‌ زۆر توندڕه‌وه‌ كه‌ ئه‌و جۆره‌ سه‌ركوتانه‌ توندتر بۆته‌وه‌، ئه‌وانه‌ هه‌ڵده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆچی‌؟ ئایا به‌شێكی‌ ناو كۆ