Hemîd Muxtatî
Madeya 28’ê a Peymannameya Cîhanî ya Mafê Zarokan dibêje: “Mafê her zarokekê/î ye ku ji hînkirin û perwerdehiyê bêpar neben û divêt dewlet îmkanên perwerdehî yên destpêkî bi belaş û bi zorî bo hemûyan pêk bîne”. Parnameyek ku welatê Îranê jî tê de endam e û gişt madeyên vê peymannameyê pejirandiye.

 Herwiha di esla 30 a yasaya bingehîn ya rejîmê de hatiye: “Divêt dewlet gişt îmkanatên perwerdehiyê bi awayekî belaş bo gişt neteweya Îranê heya bi dawî anîna dewreya destpêkî û navendî pêk bîne û herwiha gişt îmkanatên xwendinê ên di astên serê de heya ew ciyên ku hewce be bi awayekî belaş bixe ber destê xwendekaran”.
Lê di kiryar de ne madeya 28 a Peymannameya Cîhanî ya Mafê Zarokan û ne esla 30 a yasaya bingehîn ya rejîma Komara Îslamî a Îranê ku rejîma han her du ne bi zorî, belku bi terzeke azad û bi dilê xwe pejirandine, nehatiye birêvebirin. Divê were gotin hêj zaf maye ku ew îmkanatên hewce ên elimandin û perwerdehiyê bi awayekê baş û hewce bikeve ber destê xwendekaran.
Îsal xwendingeh di demekê de dest bi karê xwe dikin ku li gor serhejmariyek ku di malpera “bbc.persian”ê de hatiye weşandin, 15 milyon xwendekar li 140 hezar kilasên dersan de mijûlê xwendinê ne.
Li gor serhejmariya han pitir ji %13 ji xelkê Îranê heya niha jî nexwendewar in û pitir ji %5/1 ji zarokên Îranê ji çûna bo xwendingeh û navenên xwendinê bêpar in. Herwiha hejmareke zaf ji zarokan seba hebûna pirsên cur bi cur dest ji xwendinê berdane.
Ji aliyeke din ve, kêmbûna hejmara kilasên waneyan yê bûye sebeb ku di her kilasekê de pitir ji 30 zarokan cî bigirin û 9 milyon ji wan 15 milyon xwendekaran di xwendingehên dudanî de mijûlê xwendinê bin û bi vî terzî Îran di nava 17 welatên ku di warê xwendinê di rewşeke nebaş de ne, xwediyê pileya duyem e.
Evane hemû ji aliyekê û ji aliyekê din ve giran û buhabûna îmkanatên xwendinê weke pirtûk, defter, kîf, kinc û... ku di rastî de di welatê demokratîk de kirîna wan hemû alavan li stûyê dewletê ye, lê di Îranê de ne wisa ye û herwiha xirabbûna rewşa aborî a xelkê Îranê ku di encama siyasetên şaş ên rejîmê de pêk hatiye, bûye sebeb ku gellek ji malbatên Îranî nekarin wan hewcehiyên xwendinê bo zarokên xwe dabîn bikin û li encam de neçar bûne ku zarokên xwe ji xwendinê bêpar bikin.
Pirsiyara sereke eva ye ev hejmar ji zarokan ku li gor serhejmariyan pitir ji 3/5 milyon kesan e, çi dikin ?!
Di rastî de piraniya wan zarokan yan di şeqaman de mijûlê karkirinê ne ku li encam de gellek ji wan ji aliyê kes û girûên nesalim ve tûşî madeyên sirker yan dizî û.... dibin, yan di kargehên raçandina mafûran de mijûlê karkirinê dibin ku li encam vî karî de jî piraniya wan hem ronahiya çavên xwe ji dest didin û hem tûşî zaf nexweşiyan dibin û sîstema leşê/a wan bi tevahî têk diçe.
Bi hebûna van hemû kirîz û pirsên aborî ên li ser rêya malbatên Îranî, derheq xwendina zarokên wan, rejîma Îranê li ciyê wê çendê ku çareseriyeke baş bona vê pirsê peyda bike û bi afirandina delîveyên karî rewşa xelkê ber bi başbûnê bibe û di siyaset û kiryarên xwe de guhertinan pêk bîne, mixabin bi pejirandina gelaleyên nû û ciyê heyirmanê weke cezakirina yek milyon tûmenî bo ew kesên ku nikarin zaokên xwe di dewreya destpêkî û navendî de bişînin xwendingehan, zêdetir xelkê dixe bin zext û givaşên aborî û ruhî de.
Bê wê çendê ku ji xwe bipirsin çima ew dayîk û bav nikarin zarokên xwe bişînin xwendingehan? Bi rastî çi dayîk û bavek hez nake ku zareokên wan di jiyana xwe de serkevin û nebin xwediyê zanist û agahî û têgihîştinê?!
Hêjayê gotinê ye ku astê nexwendewariyê di hemû herêmên Îranê de ne wek hev e.
Li gor wan serhejmariyên nû, Parêzgehên Kurdistan û Azerbayca Rojavayê ku her du parêzgehên Kurdakincî ne, di nav gişt parêzgehên Îranê de di warê nebûna îmkanatên xwendewarî û kesên nexwande û zarokên ser rê û şeqaman, di pileya yekem de ne.
Diyare sedema vê yekê vedigere bo Kurdbûna xelkê van Parêzgehan. Çimku neteweya kurd herdem di xebat li dijî zilm û zordarî û bêedaletiyê de pêşeng bûye û rejîma Îranê bi başî dizane ku zanist û xwendewarî yek ji fakterên herî sereke ên pêşkevtin û zanayiya xelkê û nasiyarbûna wan tevî mafên xwe ye, lewra rejîma Îranê bi pêkanîna asteng û kospan li hember zarokên kurd derheq xwendinê, dixwaze wan ji xwendinê dûr bixe da ku herdem netewaya kurd bê ziman û di bin zilm û zordariyê de be.
Li dawiyê, em hêvî dikin ku zarokên Kurdan li her ciyekê ku bin xwendina xwe bidomînin û bi komkirina zanist û zanyariyan bibin çirayeke ronahiyê bona rizgariya neteweya kurd di bin zilm û zordarî û bê edaletîyê de.