Hemîd Muxtarî

Kurdistan bi hebûna çavkaniyên xwe yên binerd û girîngiya wê a jeopolîtîkî, her tim bala dagirkaran ber bi aliyê xwe ve kişandiye. Ji ber vê yekê jî pir caran hatiye dagirkirin. Lewra netewa kurd herdem ji bo azadkirina Kurdistanê ji destê dagirkeran xebat û tekoşîn di warên cur bi cur de meşandiye. Her di vê pêxemê de bi dehan û bigire bi sedan rêber û pêşengên netewa Kurd weke Şêx Seîdê Pîran, Seyîd Riza Dêrsim, Simkoyê Şikak, Qazî Mihemed, Dr. Qasimlo, Dr. Sadiq Şererfkenî û hezaran mirovên dilêr û 

şervan canê xwe ji bo azadiya netewa xwe gorî kirine.

 Dagirkaran herdem hewl daye ku netewa kurd bê serok û rêber bihêlin û bi pêkanîna dubendî û dijminatiyê di nava Kurdan de şerê birakujiyê di nava wan de çê bike û hinek ji wan ber bi aliyê xwe ve bidin rakişandin. Yan mezinên Kurdan ji war û welatên xwe dûr bixin û wan ber bi welatên dinê koçber bikin, heta Kurdistan perçe perçe kirin da ku kurdan ji hev dûr bixin û hêza wan kêm bikin, da ku bi rehetî bikaribin serhildanên netewa kurd ji nav bibin. Kurdan herdem ji bo diyarîkirina mafê çarenivîsa xwe a neteweyî xebat kirine. Di rastî de netewa Kurdan yek ji wan netewan e ku herdem hatiye qirkirin û kuştinê. Lê kuştin, qirkirin, dûrxistin, zîndanîkirin û... qet nebûye sedema bidawî hatina xebat û berxwedaniya Kurdan. Belku berevajî vê yekê, netewa Kurd herdem li dijî zilm û zordariya welatên dagirkar şer kiriye.
Di pêvajoya dîroka azadîxwaziya Kurdan de xebat tenê ji aliyê mêrên Kurdan ve nehatiye kirin. Belku gellek keç û şêrejinên Kurdan jî hebûne ku beşdarî piroseyên xebat û berxwedana neteweyî bûne û rolên berbiçav lîstine û dîroka xebata netewa Kurd herdem zindî ragirtine. Bi rastî ger di xebat û serhildanên Kurdan de jinên Kurdan jî bi her awayekê ku be, beşdar neban, renge îro rojê xebat û pirsa netewa Kurd di cîhanê de negihîştiba vê astê.
Di serhildanên Seyîd Reza Dêrsim û Agirî û Komara Kurdistanê ve bigere heya îro rojê, bi sedan jinên dilêr di xebatê de beşdarî kirine û di çepera xebata azadiya Kurdistnê de, mil bi milê mêran xwe li dijî zilm û zordariyê şer kirine.
jinên weke “Rabîe Xanim”, hevjîna Biroyê Hesikê Têlî, ku di destpêka şerê Agirî de çû cem hevserê xwe û di girê Sîna de bi wî re li hember leşkerên Îranê şer kir û bi mêr û zarokên xwe ve di nava şerê han de hate şehîdkirin.
Herwiha “Asiya Xanim” diya Ferzinde Beg. Wê pîrejina birûmet bi kur, bûk û neviyên xwe di nava şoreşa Agirî de şer dikir û roja 17.09.1930’an bi destê leşkerên Îranê hate şehîdkirin.
Yan “Mîna Xanim” a hevjîna Qazî Mihemed, Pêşewayê Kurdistanê ku di avakirina Komara Kurdistanê de beşdar bû. “Mîna Xanim” weke şêrejineke Kurdan herwiha di damezirandina Yekîtiya Jinên Demokrat yên Kurdistana Îranê de xwediyê rolekê girîn bû.

Yan “Zerewşan Xanim” diya sê Şehîdên serbilind ên Kurd bi navên Ehmedxan Faroqî, Ebdulahxan Faroqî û Mihemedxan Faroqî li bajarê Seqizê, dema ku piştî têkçûna Komara Kurdistanê, digihîje bin sêdara xortên xwe, hinkî disekine û dibêje: Kurên min, şîrê Diya we ji we helal be, gerdena we aza be, rûyê we sipî be, çawa ku we rûyê diya xwe sipî kir. Ez ji bo we tazî û şînê nagirim, xaliyê li ser xwe nakin, çimku we bi mêrxasî û serfirazî jiyan kir û bi mêratî çûne bin sêdara îdamê. Hûn li ser dizî, mêrkujî, xeyanet û xwefiroşiyê nehatne kuştin. We di pêxema azadiya welat û azadiya gelê xwe, li ser şeref û namûsê canê xwe kire gorî. Lewra hûn qet namirin, ji ber ku hûn şehîdên Kurdistanê ne û herdem di nava dilê netewa xwe de zindî ne.

Piştî wê çendê ku termê wan sê şehîdên Kurdistanê li bajarê Seqizê, li ser sêdarê anîne xwarê, Zerewşan Xanim nav çavê wan radimûse û hinek ji xwîna birîna sûmetê xwe li rûmetê zarokên xwe dihusû. Mamostayekî olî ku li wir dibe jê re dipirse: Zerewşan Xanim tu çima wiha dikî? Zerewşan Xanim dibêje: “Mamosta ez dizanim ku kurên min qet ji mirinê natirsin, ji ber ku min ew welidandine, wan şîrê min vexwariye û di hembêza min de mezin bûne. Lê tu bi xwe dizanî rengê mirovên bê can namîne û rûmetê wan sipî dibe, lewra ez rûmetê wan bi xwîna xwe sor dikim da ku neyar û nehezên netewa me nebêjin, kurên Zerewşan Xanimê, ji mirinê tisiyane”.
Herwiha jina weke Leyla Zana, weke nûnera netewa xwe, bi kincên Kurdî û bi ala Kurdistanê diçe Parlemana Turkiyê û bi zimanê Kurdî daxwaza mafê netewa xwe dike. Lewra ji aliyê dewleta nejadperest a Turkiyê ve di roja 02.03.1994’an de, tê girtin û bi 15 sal cezayê girtîgehê tê mehkûmkirin ku piştî qetandina 10 sal ji zîndana xwe bi zext û givaşên bîr û raya giştî yên cîhanê tê azadkirin. Herçen ku Leyla Zana 10 salan di zîndana dewleta Turkiyê di bin îşkence, lêdan û bêhuremtîkirinê de dimîne, lê zîndanîkirin û îşkencekirina Leyla Zana ji aliyê dewleta Turkiyê ve qet nekarî wê ji xebat û berxwedaniya netewa xwe dûr bixe û ew niha jî xebata xwe a gihîştin bi azadî û demokrasiyê li Turkiyê didomîne.
Ger em dîroka xebata mirovahiyê ji bo azadiyê mêze bikin, dibînin ku tu serhildanek bê beşdariya berçav a jinan nekariye serkevtinê bi dest bixe. Ji ber ku jin nîviya civakê pêk tînin û bê mifawergirtin ji hêz û şiyana jinan ku yek ji nîşaneyên pêşkevtina civakê jî tê hesibandin, şoreş nikare ser bikeve. Lewra hewce ye ku partî û saziyên siyasî yên Kurd di her 4 parçên Kurdistanê de bihayê bidin rol û beşdariya jinên Kurd di pêvajoya xebata siyasî, azadîxwazî, çalakiyên sivîl û... di civakê de.
Em dikarin bibêjin eva gavek nûjen e ku asoya azadiya Kurdistanê nêzîktir dike.