|
Hezîranê, weke Roja Cîhanî a
Zarokan hate diyarîkirin. Îro rojê di nava 193 welatên cîhanê de, 191
welatan ev peymanname û birêvebirina wê pejirandine.
Peymannameya
Mafê Zarokan yekemîn peymannameya navneteweyî di dîrokê de ye ku bi awayekî
bilez ji aliyê piraniya welatên cîhanê hate piştevanîkirin û pejirandin. Ev yeka
nîşaneya vê çendê ye ku piraniya netewe û dewletên cîhanê bi armanca pêkanîna
cîhaneke bêtir bona zarokan hevdeng in.
Rejîma Komara Îslamî a Îranê jî di
meha Adara sala 1993’an de, bi danîna şert û mercan, ev peymannameye pejirand.
Lê bi rastî rejîma Îranê di birêvebirina madeyên vê peymannameyê de micid e û
diparêze?!
Emê li jêr, bi anîna çend mînakan ji
madeyên peymannameya han bona selimandin vê çendê ku rejîma Îranê tenê bi merema
xapandina raya giştî a cîhanê bûye endamê vê peymannayeyê, dê nivîsara xwe
bidomînin.
Yek ji wan mînakan, madeya 32’an ya
Peymannameya Mafên Zarokan e ku dibêje: “Divêt Zarok li hember her karekê de ku
gefê ji geşekirin û saxlemiya wan dike, bihên parastin. Dewlet divêt temenê kar
û rewşa zarokan diyarî bike”.
Lê mixabin em dibînin ku di Îranê
de, bi hezaran zarokên heta bin 10 saliyê de jî di şeqam, zeviyên cotkariyê yan
kargehên ristina mafûran û... de bona bidestveanîna debara jiyanê mijûlê
karkirinê ne, yan têne îstîsmarkirin û dibine goriyê rewşa civakî, aborî,
malbatî, çandî û bijêva jiyana xwe. Pêka serjimêriyên nû, pitir ji %80 ya
zarokên rêgehan zarokên şolê ne.
Yan madeya 7’an ku dibêje: “Her
zarokekê mafê vê çendê heye ku bibe xwediyê nav û nasnameya xwe ya taybet a
neteweyî”. Lê mixabin di Îrana bin desthilata rejîma Komara Îsamî de, divêt
navên ku bo zarokan tên hilbijartin, Farsî û Îslamî bin. Diyare li vir merem ji
Îslamê tenê ola Şîiyên 12 Îmamî ye. Bi vî terzî zarokên Kurd hem di warê
neteweyî û hem di warê olî ve dikevin ber ferq û cudahiyan.
Di madeya 27’an de hatiye ku: “Her
zarokekê mafê vê çendê heye ku di warê cendekî,hiş, ruhî û civakî de pêş
bikeve”. Lê li gor gotina Dr. Mihemed Hesen Îmamiyan, cîgirê saxlemî û dermanî
yê Zanîngeha Zanista Nojdariyê, pitir ji %50 ji zarokên bin 5 saliyê di Îranê
de, ji xwarineke hewce û baş bêpar in û pêre dinalin û kêmbûna wê dibe sebebê zû
mandîbûna zarokan, jêrdeçûna astê pêşkevtina xwendewariyê û astengeke li hember
xurtbûn û geşekirina aborî û çandî a welatê me.
Di madeya 37’an de hatiye: “Çi
zarokek nabe bikeve bin îşkence û riftarên zalimane û girtinên ne yasayî.
Dasepandina cezayên îdam û hepsa hertimî divêt derheq zarokan de nemîne û bên
hilgirtin”.
Yan madeya 19’an ku basê nehêlana
riftarên xirab bi nîsbet zarokan dike û dibêje: “Erkê ser milê dewletê ye ku li
hember her cure liv riftareke nebaş ya dê û bavan yan jî serperestan li hember
zarokan, raweste û zarokan biparêze û bona pêşîgirtin ji her cure
mifahwergirtineke xirab ji zarokan, kiryarên hewce ên civakî encam bide”.
Lê bi rastî rejîmek ku bi xwe
piropagenda çanda şer û tund û tûjiyê di xwendingeh û dibistanan de dike, hêzên
ewlekarî û întîzamî di rêgeh û parkan de xelkê didin ber lêdanê û biryara şelaq
û lidarvekirinê li hember çavên xelkê birêve dibe, riftarek ku bandora neyinî li
ser zarokan û riftara civakê didanê, çawa dikare zarokan ji tund û tûjiyê
biparêze?!
Rejîmek ku bi xwe sîstemeke tund û
tûj e, bê şik nikare zarokan li hember tund û tûjiyê biparêze.
Eva tenê çend mînakek ji madeyên
Peymannameya Mafê Zarokan bûn ku rejîma Îranê gellek bi rohnî binpê dike. Heke
em bixwazin li ser tev madeyên peymannameya navhatî biaxivin û çawaniya
birêvebirina wan di Îrana bin desthilata rejîma Îsamî de şirove bikin, bê şik ne
tenê bi nivîsarek wiha kurt kuta nabe, belku zêdetirî çend pirtûkan cî digire.
Di encamê de, divêt em bibêjin ku
rejîma Îranê tenê bona lêbandina raya giştî a cîhanê yê bûye endamê Peymannameya
Mafê Zarokan û dixwaze rûçikeke demokratîk yê rûyekî ji xwe nîşan bide û bi vî
terzî xuya dike ku rêz ji bo mafê zarokan digire û girîngiyê dide wan. Lê di
bingeh da tu soz û berpirsiyariyekê derheq vê peymannameyê ji xwe nîşan nade û
bi awayekî pir hovane mafê zarokan binpê dike û heya niha bi sedan zarokên bin
18 saliyê, li hember çavên xelkê îdam kirine, yan xistine girtîxaneyê yan
îşkence kirine.
Tenê di sîstemeke demkratîk, xelkî
û berpirsiyan û mirobpwere de ye ku zarok dikarin bibin xwediyê cîhaneke hêjayê
xwe. |
