Wergeran: Selîm Zencîrî

Li midehê meha borî de çend bûyerên girîng di asta Kurdistan, Îran û cîhanê de bûne cihê bas û nîqaşan û navendên siyasî û medya û ragihandinên giştî jî bi pûte û girîngiyeke taybet ew mijar xistine rojevê.

Di nava wan pirs û bûyeran de çend meseleyên girîng weke:

Ragihandina agirbestê ji aliyê PKK’ê ve û helwesta Turkiyê,

rewşa niho ya Îraqê, hilbijartinên vê dawiyê yên SENA û Parlemana Amerîkayê, hilbijartinên Meclîsa Xobregan û Şêwrên Gund û Bajaran li pêşerojeke nêzîk di Îranê de û herweha berdewam bûna pirsa Navikî ya wî welatî bûne bi mijarên hevpeyvîna Radyo Dengê Kurdistana Îranê tevî birêz Elî Mêhrperwer, endamê Deftera Siyasî ya PDK Îranê û berpirsê Komîsyona Çapemenî a partiyê.

 Pitir ji mehekê ye ku PKK’ê li ser daxwaza aliyên hindur û derve agirbest îlan kir û weke bi xwe daye zanîn dê xwe bo heyameke demkî ji pevçûnên bi hêzên Turkiyê re biparêzin. Lê weke em dibînin ev agirbeste heya niha jî yek alî bûye û rayedarên Turkiyeyê jî didin xuyakirin ku PKK’ê bi fermî nas nakin û dê êrîşên xwe jî bo ser hêzên PKK’ê bidomînin. Birêz Mêhrperwer hûn wan bûyer û helwestane çawa dinirxînin? Gelo hûn bawer in ku dê encameke baş hebe?

 Agirbest û desthilgirtin ji şer di nefs û hindurê xwe de tiştek baş e, lê gelo ev agirbeste encameke siyasî a dilxwaz dê hebe yan na, eva meseleyeke din e, çunku agirbestê pêwendî bi vê rewş û zirûfê ve heye ku têde hatiye ragihandin. Gelo ev agirbeste bo tenahî û aramkirina rewşê ye heta ku derfeta gotûbêjan di navbera du aliyên şer de pêk bîne? Gelo vê agirbestê çiqas girîngî û pûte bo aliyê beramber heye, aliyê beramber jî xwazyarê wê ye yan jêre girîng nine? Gelo aliyê beramber pêşwazî ji wê agirbestê kiriye yan ret kiriye? Herwek di pirsyara we de jî hatibû dewleta Turkiyê dest ji êrîşên xwe hilnegirtiye yan bi wateyeke din bersiva erênî jêre nedaye.

Renge ev agirbeste parek ji proseseke mezintir be û ji bo bi encamgihandina piroseyê hewce be. Ger em lênihêrînekê bi dîroka şerê PKK’ê û Turkiyê bikin, eva çend agirbest in ku mixabin ji aliyê dewletê ve bersiva erênî wernegirtine.

 Dewleta Turkiyê PKK’ê weke hêzeke terorîst nas dike û  amade jî nine ku pêre bikeve danûstandin û gotûbêjan. Weke di nûçeyan de tê bas kirin, Amerîka, Turkiye û Îraq, heyetek hevpar ji bo pirsa PKK’ê pêk anîne, ji bo destvekirîbûna heyetê jî li pêxema çareserkirina pirsê, agirbest dikare alîkar be. Serkevtina proseyê heya qaseke zaf girêdayî bi micidbûna Amerîkayê bo çareserkirina pirsê ye. Amerîka di peymana leşkerî a Natoyê de hevalbendê Turkiyê ye. Ji aliyekê ve Amerîkayê hewcehî bi ragirtina pêwendiya dostîniya bi Turkiyê re heye, him Turkiya jî pûte û girîngiyê ji hevalbendiya bi Amerîkayê re dide, ji aliyên din jî Amerîka xwazyarê êrîşa leşkerî a Turkiyê bo ser binke û navendên PKK’ê li axa Kurdistana Îraqê nine, çunku rewşa deverê dê aloz bibe û aramî û tenahiya herêma Kurdistanê namîne, lewre ragirtina dostîniya Kurdên Kurdistana Îraqê ji Amerîkayê re girîng e. Amerîka çiqas bikare Turkiye û Kurdên Turkiyê ji hev nêzîk bike û formoleke cihê qebûlkirina  hemû aliyan bo vê pirsê peyda bike, ew di pêşerojê de dê eyan bin. Di vê navberê de rola Yekîtiya Ewropayê  ji bo givaşxistin li ser Turkiyê ku mafên çandî û siyasî yên Kurdan misoger bike, divêt weke sebeb û faktereke erênî bihê hesibandin. Pêvajoya bûyeran heya niha nîşan daye ku Turkiye ne amade ye bi PKK’ê re dakeve gotûbêjan. Ev pirse tenê girêdayî bi vê çendê ye ku fakterên derekî çiqas dikarin karîger û bibandor bin.

 Wiha dihat çavnihêrîkirin ku piştî bi dawîhatina meha Remezanê, tund û tûjî li Îraqê de kêm bibin. Lê teqînên li dû hev yên Bexdayê ev raye guherîn û midehek e ku medya û ragihandinên giştî bi awayekî din qala pêşeroja Îraqê dikin. Rayedarên Amerîkî jî derheq asayiş û tenahiya Îraqê hin pêşniyarên nû derxistine holê. Bo mînak “Cêms Bêkir”, Wezîrê Derve yê berê û Serokê desteya Kongireyê bona pêşgirtina siyaseteke nû ji aliyê dewleta Amerîkayê di Îraqê de, di nava rêçareyan de, parvebûna Îraqê aniye holê. Bi raya we li gor rewşa niha ya Îraqê, parvebûna Îraqê heya çiqas dikare tevî rastiyên siyasî yên vî welatî de be?

 Êrîşa Amerîkayê bo ser Îraqê û hiloşandina wî welatî, di bin dirûşma cîgirkirina demokrasî û avakirina hikûmeteke demokratîk di Îraqê de bû. Her weke em dizanin, hêzên leşkerî yên Amerîkayê ji bo herifandina desthilata hakim bi ser Îraqê de tûşî kosp û astengeke wiha nebû û di mideheke kurt de dawî bi qonaxa yekem a şer anî û karî dest bi ser Îraqê de bigire, lê di birêvebirina welat de rastî gelek şaşiyan bû.

 Dijberên hatina Amerîkayê bo deverê, tenê hikûmeta Îraqê û ew para xelkê Îraqê ku di rejîma berê de xwedî berjewendî û poanên zaf bûn, nebû, ji ber ku welatên ku rejîmên dîktator têde desthilatdar in, hatina Amerîkayê bi tirsek mezin bo ser rejîmên xwe dizanîn. Lewre bi neyarên hindurê Îraqê re ketin hevkarî, maytêkirin û sînorên xwe bo hat û çûna terorîstan vekirî hiştin, Îran û Sûriyeyê di vê derheqê de rola sereke lîstin. Ji bilî wê jî dest bi dest bûna desthilatê li nav civaka Îraqê, anku ji Sunî bo Şîiyan û heya qasekê jî bo Kurdan, Şîî û Sunî li hemberî hev de sekinand.

 Şîiyên ku bi dirêjahiya jiyê hikûmeta berê hatibûn çewisandin, him desthilat bi dest girtin, him jî siyaseta tolhildanê ji Suniyan li pêş xwe girtin. Ger eva siyaseta hemû Şîiyan jî nebe, aliyê kêm hin girûpên ku pêwendiyeke xurt bi Îranê re hene, birêveberên vê siyasetê bûn. “Elqaîde” jî di vê navberê de û ji rewşeke jêhatî ku jêre pêk hatibû, ji aliyekê tevî hêzên hevalbendan şer dikir û ji aliyê din jî agirê şer di navbera Şîî û Suniyan de gur û xurttir dikir.

 Niha pêtir ji vê ku tund û tûjî rû ji hêzên hevalbendan bin, rû ji xelkê sivîl yê Îraqê ye. Merema sereke ya terorîstan, kuştin û têkdana aramî û tenahiya vî welatî ye. Vêça kuştina jin, zarok, karker, polîs, kasibkar û ... be, ji wan re ferq nake. Her li rex vê yekê de, kuştina Şîî û Sunî, şerê mesebî û desthilatê di nava wan de her roj bi dehan kuştî û birîndaran dide.

 Radestkirina desthilatê ji aliyê Amerîkiyan ve bo xelkê Îraqê di destpêkê de, şaşiyên taktîkî yên piştî hev yên bona rêvebirina welat, maytêkirina Îran û Sûriyayê, teyîsandina şerê navbera Şîî û suniyan, Amerîkî anîne ser vê bawerê ku ger stratejiya xwe  neguherînin, aliyê kêm hin senaryoyan bona aramkirina rewşê bikar bînin, weke parvekirina Îraqê  bi ser sê deverên Sunî, Şîî, Kurd akincî.

 Diyare ev senaryoye jî asteng û pirsgirêkên taybet bi xwe hene, çunkî neyarên vê senaryoyê  jî kêmtir ji neyarên dagirkirina Îraqê ninin. Ji bilî wê jî bas ji vê tê kirin ku bo aramkirina rewşê, Amerîka bi Îran û Sûriyayê re bikeve gotûbêjan, taku dev ji maytêkirinên di hundirê Îraqê de berdin. Min jêve ye ku ew jî yek ji wan hewlane ye ku heya niha dane. Ger siyaseta Îran û Sûriyayê heya niha eva be ku şerê xwe bi Amerîkayê re di xaka Îraqê û bi xelkê Îraqê re bikin û ger bi tewawî jî ne serketî bin, aliyê kêm rewş bi qazancê wan hatiye guhertin, çawan dê dev ji vê siyaseta xwe hilbigirin. Meger eva ku Amerîka îmtiyaz û poanên zêdetir bi wan bide ku eva jî di rastî de tê wateya paşdekişan û têkçûna Amerîkayê û gelek giran dê jêre xilas bibe.

 Di hilbijartinên Parlemana Amerîkayê de, Demokratan serkevtinên berçav bi dest xistin û rengê vê yekê dide ku Serok Komarê gera tê jî ser bi demokratan be. Di rewşeke wiha de hûn siyasetên Amerîkayê derheq Rojhilata Navîn û bi taybet Îranê çawa dinirxînin?

 Sedema serkevtina Demokratan piştî 12 salan bo sedemên cur be cur vedigere. Pirsa Îraqê dikare yek ji wan be. Encama rapirsiyan dide zanîn ku qasê jêhezkirina Buş li Amerîkayê de hatiye bin 40 ji sedê, ku eva jî qaseke kêm e. Eva rast e ku hatine serkar a Demokratan renge hin astengan derxîne pêşberî bernameyên Buş de û weke berê  ji piştevaniya kongireyê bê mifah be. Lê divêt em ji bîr nekin ku çi Demokrat û çi jî Komarîxwaz, stratejiyeke hevpar dişopînin, yan bi wateyeke din ev du partiyene bi taktîkên cuda û taybet bi xwe van bernameyan cî bi cî dikin. Nexa li hember qazanc û berjewendiyên Amerîkayê de di hêlekê de diçin pêş û hêla sor jî naborînin.

 Derheq pirsiyara we, siyaseta Demokratan jî nikare cudahiyek wiha tevî siyasetên Komarîxwazan de hebe. Di hin waran de jî renge Demokrat tundtir bin. Bo mînak rehîngirtina karmendên Balyozxaneya Amerîkayê li dewrana Demokratan de bû û bi hatine serkar a Komarîxwzan serbest hatin berdan. Herweha nifûz û hitbarta  Cihûyan di nava demokratan de zêdetir e, yan bi wateyeke dinê Cihû pêtir bi Demokratan nêzîktir in û helwesta  Îsraîlê jî bi nîsbet Îranê rohn û eşkere ye.

 Pirsa bidestveanîna çekên Etomî ji aliyê Îranê jî her bi wê qasê ku ji bo Komarîxwazan girîng e, ji Demokratan re jî girîng e û vê yekê bi tirsek mezin bo ser aştiya cîhanê dizanin. Piştevanîkirina Îranê ji terorîzma cîhanî û dijberîkirina bi prosesa aştiyê di Rojhilata Navîn de, pirsek nine ku demokrat çavên xwe li hember de bimiqînin. Her wekî min berê jî îşare pê kir renge tenê di taktîkên xwe de ferq û cudahiya wan hebe.

 Eva ku renge di hilbijartina Serok Komariya tê de Demokrat serkevtî bin, girêdayî bi domkirina vê rewşa niho ye, lê bo pêşdîtinên rast, hêj zû ye, çunku pêvajoya guhertinan û serkevtinên Amerîkayê dikare bandor û tesîr li ser raya giştî hebe.

 Bi baldan bi birêveçûna du hilbijartinên “Meclîsa Xobregan” û Şêwrên Gund û Bajaran di pêşerojeke nêzîk de ku partiya Demokrat a Kurdistana Îranê jî ev hilbijartinane baykot kirine, gelo Komara Îslamî heya çiqasekê dikare ji rêya wan hilbijartinane ve demê derheq pirsa etomî ya xwe di gotûbêjên tevî aliyên pêwendîdar de, heder bide(bikuje). Bi giştî hûn pêşerojê çawa dibînin?

 Min jêve ye ku ev hilbijartinane bi taybet hilbijartinên Şêwrên Gund û Bajaran, karîgeriyeke wiha li ser gotûbêjên bi welatên 5+1 nake. Ev diyalog bi qasê micidbûna welatên Ewropayê, Çîn û Rûsiya ye di berengarbûna bi Îranê re girêdayî ye. Vê gavê Amrîka ji hemûyan micidtir e, piştre Ewropayî. Lê Çîn û Rûsiya ne tenê bo givaşanîna ser Îranê ne micid in, belkî dijberê derkirina her biryarnameyeke tund û tûj in ku di Konseya Ewlekariyê de li dijî Îranê der biçe û Îranê jî pir bi başî kariye ji vê valahiyê mifahê bistîne û ji demê mifahê bistîne û demê jî heder nede, ji ber ku ji demê bo pêşvebirina bernameyên xwe mifahê distîne. Prosesa baykot û hisara ji aliyê Konseya Ewlekarî bi ser Îranê de bi vî awayê ku diçe pêş, rengê vê hindê nade ku ne zor tund û rijd bin, ne bi zûyî jî biryar tê dayîn û ne jî zaf dê birêve biçin. Heya niha di wan rikeberanêyane de, tenê Îranê qazanc kiriye.