Di pêşerojeke nêzîk de, Parlemana Ewropayê li Birûkselê mêvandarê mezintirîn konferansa li ser çareserkirina pirsa Kurdî li Bakûrê Kurdistanê ye.

 Zêdetirî salekê ye ku Hevbendiya Demokratîk ya Kurdên Bakûr ji bo lidarxistina vê konferansê dixebite. Bo bas û guftûgokirin li ser aliyên cuda cuda ên vê konferansa mezin, me bi Musa Kaval, Nûnerê Hevbendiya Demokratîk ya Kurdên Bakûr re hevpeyvînek çê kir.

Eva pirsên me û bersivên Dr. Musa Keval di vê derbarê de:

Hevpeyvîn/Azad Kurdî

 Dr. Musa, çawa bû ku biryara pêkhatina vê konfernasê hate dan?

Biryara çêkirina vê konferansê pir bi zehmet bû. Ev demek dirêj e ku em bi rêveberên YE’ê re têkilî û danûstandinan di mustewayên cuda de dikin û dîtinên terefê kurd li ser çareseriya pirsa gelê kurd li Bakurê Kurdistanê pêşkêşî wan dikin. Yek ji xalên bingehîn yên van hevdîtinan ew bû ku Ewropa girîngiya siyasî ya çareserkirinek adil û demokratîk ji bo pirsa gelê kurd li Tirkiyê gora rastiya wê, bibîne û ji bo vê çareseriyê  bibe teref.

 Ev çend sal in ku em tezek xwedan girîngiyek siyasî û jeopolîtîkî di vê derbarê de pêşkêşî YE’ê dikin. Bi taybetî em diyar dikin  ku hem di berjewendiyên YE’ê de ye, hem di berjewendiyên gelê tirk de ye û hem jî di berjewendiyên gelê Kurdistanê de ye ku pirsa  kurd li Tirkiyê bi riya aştî û demokrasiyê bête çareserkirin.

Me digel serokatiya grûbên partiyên Parlementa Ewropa ji hemû bask û  îdeolojiyên siyasî têkilî danandine. Em ji YE’ê dixwazin ku ew helwestek bi cisaret û xurt ji bo vê çareseriyê bigire û Kurdan wek gelê duyemîn li Tirkiyê nas bike, terefê kurd bike muxateb. Helwestek siyasî ya bi vî awayî dê bibe sedem ku Komara tirk îdeolojiya xwe ya nejadperestî biguherîne. Ev yeke dê herwesan bibe sedemê zefera baskê demokratxwaz li Tirkiyê û dê bibe destpêka çareseriyek demokratîk û adil ji bo pirsa gelê Kurd.

Pirsa kurd di cewherê xwe de pirsa neteweyek bê dewlet e, pirsek siyasî ye û pirsên din yên civakî, aborî û mafên mirovan pêve girêdayî ne. Ji ber ehmiyeta jeopolîtîkî ya Kurdistanê, ji ber girînigiya demografî, çandî û dîrokî ya Kurdan di Rojhilata Navîn de û ji ber pêvajoya endambûna Tirkiyê bo YE’ê, ev pirs di heman dem de pirsek navnetewî ye û pirsa Ewropa ye jî. Di berjewendiyên her kesê de ye ku ev pirse di demek nêzîk de bête çareserkirin.

Konfernas kengê birêve diçe û kîjan hêz û alî têde beşdar dibin?

 Biryar hatiye dayîn ku ev konferans piştî hilbijartinên li Turkiyê di nêzîktirîn dem de pêk were. Em dikarin bêjin ku di payîza ev sal de konferans dê bê lidarxistin.

 Armnacên lidarxistina vê Konferansê çi ne?

 Ev Konferans di warê siyasî û dîplomasî de pir girîng e. Lewma ew ji aliyê grûpên partiyên siyasî yên YE, li Parlementa Ewropa bi awayekî resmî pêk tê. Ango grûbên partiyan ku her 25 dewletên Yekîtiya Ewropa temsîl dikin.

 Yek ji xususiyetên vê konferansê, ev e: ew ne bes ji bo nîqaşkirina rewşa kurdan tê kirin. Rewş diyar e û pir caran hatiye nîqaşkirin. Ev konferans bi taybetî dê li ser zelalkirina daxwazên Kurdan  û herwesa ji bo cîbecîhkirina çareseriya pirsa Kurd li Tirkiyê bête kirin. Ji bo vê armancê, pêwîst e ku kurd projeyek hevbeş ji bo çareseriya pirsa  xwe pêşkêşî YE’ê bikin û Ewropa jî bi zelalî konsensus û daxwazên gelê kurd li Tirkiyê bizane. Ev konferans ne mîna konferansên  berê ye. Konferansên berê di warê navneteweyî de çi sîfetê xwe yê temsîlî û resmî nebûn. Ji ber vê yekê, çi bandor yan encamên siyasî jê çê nedibûn.    

Piraniya Kurdên Turkiyê piştgiriya endambûna Turkiyê bo Yekîtiya Ewropayê dikin, hêzên siyasî ên Kurdên Bakur çi projeyek bona vê yekê hene û bo çareserkirina pirsa gelê Kurd dixwazin çi bikin?

 Ji bo ku mafên gelê Kurd li Bakurê Kurdistanê ji aliyê YE’ê ve û di qata navneteweyî de jî bên naskirin û pejirandin, pêwîst e ku Kurdan projeyek netewî hebe. Konsensusek netewî li ser wê bête kirin. Me projeyek hevbeş ji bo çareserkirina pirsa gelê Kurd li Turkiyê amade kiriye. Ev pirtir ji salekê ye ku me bi partiyên Kurdên Bakur, bi kesayetiyên Kurd re têkilî danandine û di encamê de pêşniyara projeyek hevbeş amade kiriye. Piraniya van partiyan muwafeqet li ser kirine. Hêvî heye ku ew proje bi dîtin û pejirandina partiyên din jî zengîntir û kûrttir bibe û di dawiyê de hemû hêzên siyasî yên kurd bi yekdengî pêşkêşî konferansê bikin.  

Di nûçeyan de hate ragehandin ku Hevbendiya Demokratîk a Kurdên Bakûr ji bo lidarxistina vê konferansê xebat kiriye. Wekî Nûnerê Hevbendiyê li ser xebat û çalakiyên wê rêxistinê bo me bipeyive?

 Hevbendiya Demokratîka Kurdên Bakur dixebite da ku gelê kurd li Bakurê Kurdistanê bi resmî wek gelê duyemîn li Turkiyê bête naskirin û gotûbêjên endambûna Tirkiyê li ser vê rastiyê bêne kirin. Mafên gelê kurd di konferansa navnetewî ya Sêverê de hatin qebûlkirin. Lê  piştre  di Konferansa  Lozanê de hatin jibîrkirin. Di peyra siyaseta înkar û qirkirinê li dijî gelê kurd, dest pê kir û domand. Lê pirsgirêk herdem mezintir dibe. Rastî ew e ku ne çareserkirina vê pirsgirêkê, di hemû waran de, zererê dide her kesê, dide gelê kurd, dide Komara Tirk û di dema were de, dê ji bo Ewropa jî bibe sergêjiyek mezin. Ji ber vê yekê pêdivî ye ku bête dubarekirin ku çareseriyek demokratîk û adil di berjewendiyên her terefekê de ye.

Bê guman pêwîst e ku ev çareseriye mafên siyasî, îdarî, civakî, çandî û aborî yên gelê Kurd li Tirkiyê misoger bike. 

Daxwaziyên we yên sereke û berbiçav ji Ewropiyan re çi ne?

Daxwazên me di projeyeke hevbeş ku min li jor behsa wê kir, hatine diyarkirin. Ew ji sê  başan pêk tên. Daxwazên siyasî, yên aborî, yên çandî.

 Bi kinî, em dibêjin gelê Kurd, gelê duyemîn li Tirkiyê ye,  pêwîst e ku hem Tirkiye hem jî Yekîtiya Ewropayê vê rastiyê nas bike.  Pêwîst e ku statuyek federal ji bo gelê kurd bête naskirin, mafên Kurdan yên siyasî, çandî, civakî û aborî bêne naskirin. Di hemû waran, hemû curên  ferq û cudahiyê  li ser gelê kurd rabe, zimanê kurdî bibe zimanê resmî di îdar û perwerdê de, di hemû qunaxan de.

Hûn çend bi serkeftin û encamên erênî ên vê Konfernasê hêvîdar in?

 Serkeftin û encamên erênî ji bo vê konferansê mumkin in,  eger Kurd bikarin xwe bikin muxatebek micid di qata ewropî û navnetewî de. Eger Hemû partiyên Kurd nemaze yên sereke, piştgiriya projeyek hevbeş bikin,  di qata navnetewî de, di qata Kurdistanî de û li hember siyaseta dewla tirk yek siyaset û stratijiyê biparêzin, wê gavê destxistina encamên vê konferansê pir mimkun in. Ji xwe ev konferans dikare bibe sedemê afirandina siyasetek hevbeş ya hêzên siyasî yên gelê kurd li Bakurê Kurdistanê. Lê eger ev yek nehê kirin, wê gavê berpirsê mezin, guneha mezin li se van hêzan tê hesibandin, ew li hember gelê kurd  berpirsiyar in. Ez bawer dikim ku hemû nûnerên siyasî yên kurd di vê derbarê de hesas in û dê bi awayekî laîq û erênî berpirsiyariya xwe ya tarîxî û netewî bi cih bînin.

Ji bo ku ew konferansa me bi ser bikeve û bikaribe dogma siyasî ya di encama Konferansa Lozanê de peyda bûye û  siyaseta dewleta tirk li ser hatiye avakirin, ji holê rake, û di cihê wê de çareseriyek demokratîk ji bo pirsa gelê kurd bête dîtin, pêwîst e ku tevgera Kurd  bi projeyek siyasî ya hevbeş û realîst gora rewşa îro, pêşkêşî vê Konferansê bike.

Wekî xuya ye, hûn wek Hevbendî Federaliyê bo çareserkirina pirsa Kurd li Turkiyê dipejirînin, sedemên vê yekê çi ne?

 Rastiya siyasî, çandî, dîrokî û coxrafiya Kurdistanê û a gelê Kurd dide xuyakirin ku neteweya me yek ji çar neteweyên mezin di Rojhilata Navîn de ye.

Bi sedan sal in ku gelê kurd berxwdana siyasî bi curên cuda cuda dike. 

Çaresereriyek siyasî ya saxlem û berdewam ne mumkin ku kêm kêm statueyek federal ji bo gelê kurd nehê naskirin.

Digel vê yekê jî mafê gelê kurd wekî gelên din yê herêmê heye ku dewleta xwe ya serbixwe damezirîne.

 Spas.

 Spas xweş û hêviya serkevtinê bo we dixwazim