Hevpeyvîn: Rehîm Reşîdî

Wergerandin/ Omîd Esxeran

Xatûna Kejal, em spasiya we dikin bona beşdarîkirin di vê hevpeyvînê de.

 Ez jî spasiya we dikim bona vê çendê ku we derfet da min ku li ser bûyera Mîkonosê biaxivim.

Bila em ji vê pirsiyarê ve dest pê bikin ku gelo  nûçeya şehîdbûna Dr. Şerefkendî û hevalên wî çawa gihîşte we?  

 Panzdeh salan berî niha di roja 26.06.1371(17.09.1992)’an, demjimêr 11’ê şevê, dengê telefonê ez ji xewê şiyar kirim. Ez recifîm, kêmtir ji deqîqeyekê hemû ew bîranînên tal û nexweş ku jiyanekê dihejîne, ji ber çavên min de derbas bûn. Tu bêjî eva neqewimî be ku ez hertim jê ditirsiyam? Çunku hevjînê min di seferê de bû, seferek ku gellek caran bê vê çendê ku min karîna eşkerekirina vê hebe,  min jê ve bû ku dê bêvegerîn be. Mixabin her eva bû ku ji mêj ve bû ez jê ditirsiyam.

 Li  sirgûnê, li xerîbiyê, dûr ji malbat û kes û karan, di nav dilê welatekê de ku tewr(heta) min zimanê wê jî fam nedikir, bi xwe û zarokekî 5 salî, ji nişkî ve kela xweziyên min herifî û min xwe tenê dît. Me ku hetanî duh di bin sîbera wî de hest bi taliya jiyanê nedikir û min jê ve bû ez jina herî bextewer im, di demeke kurt de em bêderfet man û tarîtî bi ser jiyana me de zal bû.

 Ew telefona biyom hilgirê wê peyamê bû “di zûtirîn dem de, xwe bigehîne defterê, kes namaye”. Derfeta axavtinê tune bû, kî nemaye? Çi qewimî ye? Li kuderê? Çawa? Kengî? Tu kesek nebû ku bersiva pirsiyarên min bide. Telefon qut bû, tenê li ber serê xweştiviyê xwe ku di xewa kûr a zarokiyê de bû, ez dilerizîm û min rondik dibarandin, rabe zarokê min ê xweştivî, rabe xweştiviyê min, divêt em herin, dibêjin.... dibêjin ku babê te birîndar bûye!!!

 Kurê min fam nekir ku ez çi dibêjim, çima nîvşev ji xewê rabe û here ciheke din, nedizanî ku ji bo çi dayîka wî hêsiran dibarîne û dil bi xem e? Wî ku heya wê demê dayîka xwe bi vî awayî nedîtibû, mat û heyrî mabû, hest bi pêşroja jiyanê nedikir, hay ji vê xema giran nebû ku çend biêşe û tu caran ew birîne çê nabe. Bi her awayekê be min têgihîjand ku çi qewimî ye, her di wê demê de min hewl dida ku biwêrek bim, qurs û qahîm bim, dilxweşiyê bidmê, wî biparêzim, jê re bibêjim ku tu caran ez wî bi tenê nahêlim, bêjmê ku ew tenê zarokekî bê bab ê Kurd nine, bi hezaran wekî wî ji tama jiyanê tevî babên xwe bêpar in, bes nine ku wî şansê vê çendê hebû ku li cihekê dijiya ku jiyan bê mana nine, lê bi hezaran zarokên weke wî hene ku ji derfet û şansê han bêpar in. Çûm bo defterê û bi tevahî ji wî bûyera dilêşîn digihîştim.

 Gelo kengî  we kekê Fetah Ebdulî nasî û li kuderê we jiyana hevbeş pêk anî?

 Min şehîd Fetah li serdemê nûciwaniyê ve dinasî, piştre jî li dema xortîtiyê de, ji ber ku di xwendingehê de gellek zîrek bû û her wiha di têkilî tevî genc û ciwanên tax de, weke kesekî serbixwe hatibû nasîn. Min jî wê demê tenê ji ber nav û bejnê ew dinasî, piştre ji ber xebata min di şaneyeke partiyê de ku ji aliyê rejîmê ve hate eşkerekirin, ez neçar mam bajar bi cî bihêlim û herim çiya, ligel Fetah nasiyar bûm ku ew jî hatibû nava refên PDK Îranê, di warê fikrî ve ez gellek nêzî Fetah bûm û bas û nîqaş tevî wî ku mirovekî rewşenbîr bû, pir xweş û hêsan bû. Xalên me ên hevbeş gellek bûn, me ji hev fam dikir, mirovekî gellek vekirî bû, baweriyeke zaf bi wekheviya jin û mêran hebû, ji hev famkirina han hêd hêdî warê ji hev hezkirinê di nav me de bihêz kir, me soz da hev ku jiyana hevbeş pêk bînin, di bihara sala 1364(1985)’an de, em bûne dezgîran û her di 3’ê Befranbara wê salê de, piştî bidawî hatina kongireya 7’em a partiyê li Gewredê a Kurdistana Başûr, me govend lidarxist û em zewicîn.

 Dikarî ji me re qala hinek taybetmendiyên kekê Fetah Ebdulî di birêvebirina kar û barên partiyê de, bikî?

 Şehîd Fetah ew xortê Kurd bû ku bi xwe, xwe pêgihandibû, kurek ku ji malbateke cotkar de mezin bibû,  lê ji ber hişyarî û kêrhatîbûnek ku wî hebû, di demeke kurt de karî pileyên herî bilind ên rêxistinî  derbas bike û berpirsiyariyên girîng li stû bigire.

 Fetah kesek bû ku baweriyeke kûr bi fêrbûn û xwepêgihandinê hebû, bawerî bi diyalogê hebû, alîgirê mentiqê bû, kesek bû ku bê lêfikirîn tu caran biryar nedigirt. Tevî hevalên xwe dişêwirî, baweriyeke  berfireh bi kar û şêwirîna bikom hebû, di biryardanê de lezgîn nebû, biryar biryara bikom bû, di dema tengaaiyê de liserxwe bû, hêdî û hêmin, lê micid bû, ji derbirîna bîr û rayên xwe tu tirsek nebû,  pişta biryarên xwe digirt, heke biryarên han metirsî jî heban. Fetah hogirê xwendinnê bû, ji hemû derfetekê bona perwerdebûna xwe û jordebirina pileya zaniyariyên xwe mifah distand, ligel hemû destkutiyek ku em li çiya tevî wê berbirû bûn, Fetah hewl dida ku ji xwendin û haydarbûn ji bûyer û nûçeyên herêm û cîhanê bi cî nemîne. Heke hewce ba bi belgeyan diaxivî, cehd dikir ku hemû aliyan dahûrîne, bê vekolîn û bê belgeyên rastî û kemilî biryara yekcarî nedigirt û kes tawanbar nedikir.

 Alîgirê rastîn ê hizra ciwan û jinan bû, heke seh kiriba ku yekê karîna geşekirinê heye, dikare xwe pêbigihîne û li pêşerojê dê qazanc bo tevger û partiyê hebe, pişta wî/ê digirt û hevkariya wî/ê dikir. Her çend ku temenê Fetah kêm bû, lê her bi wî temenê kêm di nava dilê pîr û ciwanan û gişt aliyekê de ciyê xwe vekiribû, Fetah kêm diaxivî, lê heke hewce ba hemû derfeta xwe ji bo rohnkirin û bersivandina pirsiyaran terxan dikir. Wî karî di demeke kurt de bibe ciyê baweriya gişt wan xelkên ku di deverên bin berpirsiyariya wî de dijiyan û bibû peyva ser zimanê xelkê.  

 Fetah demnas bû, ji bo wî dem pir pûtedar bû, dem ji dest nedida, tim hewl dida ku xwe hîn bike, ligel vê çendê ku ew tewaya rojê mijûlî encamdana kar û barên partiyê, hevdîtin, seferkirin û û cîbîcîkirina erkan bû, dema ku dihat bo malê, 2 heya 3 demjimêran mijûlî fêrbûna zimanê Fransayî û şopandina nûçeyên bi zimanê Fransayî bû.

 Heke demjimêr 1’ê nîvşe jî vegeriyaba malê, diviya ew 2 heya 3 demjimêrên ku wî ji bo fêrbûna ziman terxan kiribû, biencam gihandiba. Her ew xwemandîkirine bû ku wî karî li heyama kêmtir ji 6 mehan bikare bi zimanê Fransayî biaxive û di kom û civatan de bê wergêr bikare beşdariyê bike.

 Fetah li wê heyama kurt li derveyî welat jî  bi dostên partiyê, çi Kurd, çi Îranî û çi biyaniyanî re nîşan da ku mirovekî xwedî şiyan û karîn e, bi fikr û afirîner e, wî nîşan da ku guhdarê gişt pêşniyar û rexneyên hemû aliyekê ye, lê wî eva jî dizanî ku bê hevkariya bikom serkevtin bidestve nahê. Fetah gellek bi zûyî taybetmendî û karînên xwe derxist û ciyê xwe di nav kom û civatan de vekir.

 Caneke nû da rêxistina partiyê li derveyî welat, karê bi komel û berpirsiyariyên giştî kire şêwaza(modela) xebata partiyê, buhadan bi ciwanan kire BAW, bîr û ra diguherîn, berpirsekî jêhat û her di wê demê de jî afirîner bû. Wazwazîtî nedikir, tevî hevalên xwe rast û dirust bû. Tu tiştek ji bo wî jordetir ji qazanc û berjewendiyên partiyê nebû, lewra rêberên şehîd çi Dr. Qasimlo ku wê demê Fetaf di hundirê Kurdistanê de berpirs bû û çi di dema sekreteriya Dr. Seîd de ku Fetah berpirsê partiyê li derveyî welat bû, bawerî û hitbareke zaf pê hebûn, destê wî di biryardanê de vekirî hêlabûn.

 Kekê Seîd şevek berî wê sefera bêvegeriyan di nav komek ji hevalên xwe de got: “ Divêt em bi hemû karîna xwe Fetah biparêzin, çunku ew kesekî ciyê bawerî û hitbara gel û partiyê ye, dê bibe kesek ku di pêşerojê de karîna tejîkirina valahiyên gellek mezin hebe”.

 Fetah tu demekê bi pêregotinan jixwe razî nedibû, roj li pey rojê hewl dida ku berbi pêşve biçe û ji bîr, hiz û rabûn û rûniştinên neteweyên pêşkevtî têbigihîje û ligel zirûfa Kurd binirxîne.

 Gelo taybetmendiyên şehîd Fetah di jiyana civakî de çi bûn?

 Fetah çiqas ku di jiyana siyasî de serkevtî bû, her bi wî qasî jî di jiyana civakî de serkevtî bû, dujminê mirovkuj derfet jê re  neda ku baştir were nasîn, lê di wê dema kurt de jî nêrîn û ramanên xwe nîşan da.   

 Fetah pêşengû rêveker bû, bo mînak di yek ji nivîsarên xwe li deftera serpêhatiyên xwe de ku ji wî bi cî maye, hesta paqij a xwe li ser min weke jinekê gellek bi ronî  û bedewî xuya kiriye, ji ber ku nivîsara han dirêj e û di vê hevpeyvînê de cî nagire, ez li wir nikarim qala wê bikim.

 Fetah bawerî bi bike û neke tune bû, heke bi xwe bawerî bi tiştekê heba, dikir û ji vê çendê  ku li pişt serê wî dê çi bibêjin, tu tirsek nebû, wî digot: “Divêt em guherînê bi ser wê civakê de bînin, heke em ji xwe ve û bixwe dest pê nekin, kes li ciyê me nake”. Ji bo Fetah gellek asayî bû ku hevjîna wî piştî jiyana hevbeş jî her  tevî Pêşmergeyan di binkeyên partiyê de ligel hevalên xwe de bimîne û tevî wan bas û nîqaşan bike û li ser sifreyekê rabe û rûnê. Ji bo Fetah asayî bû ku jin bi dilxwaziya xwe ji xwe re heval û hevjînan hilbijêre.  Fetah li dijî ew kevneşopa parvemayî a civakê bû ku mêr mafê vê çendê hebe ku çend jinan ji xwe re bixwaze. Di bîra min de ye ku carekê Pêşmergeyeke bi nav û deng ku xwediyê jinek û çend zarokan bû, dixwest ku jineke din bi ser jina xwe a yekem de bîne, Fetah ku hay ji vê çendê bû, ew hevalê Pêşmerge gazî kir û gellek bi rohnî jêre got ku heke kiryareke wiha bike, bê yek û du her çend ku qehreman, bimfah û hizbiyeke pak be, di nav refên partiyê de tu cihek nabe û dê were derêxistin û bi belgeyan gihande qîmê(qenaet) ku ji ber kesayetiya wî Pêşmergeyî nine, belku ew weke berpirsekî partiyê divêt pirensîpa han biparêze.  

 Heke we Fetah bidîta, we jêve dibû ku mirovekî xwerazî ye, çunku di jiyana xelkê de maytêkirin nedikir û li ser xelk dawerî nedikir, heke kesek nenasîba, gellek bi wî/ê re nediaxivî, lê heke nasîneke kêm jî li ser kesekê/î heba, Fetah hemû tiştek dixist qeraxê û dibû dost û hevalekî dilsoz ê wî/ê kesî/ê, alîgirê xelkê xizan û destkurt bû, piştevanê jina jêqewimî û ciwanê bêderfet bû, mirovdost bi wateya peyvê bû, kesekî nexwerazî û mirovhez bû.

 Bêşik we Dr. Şerefkendî ji nêzîk ve dîtiye û tevî beşek ji nihêrînên wî li derheq mijarên cur bi cur bi taybet pirsgirêka jin nasyar bûn,  dikarî di vê derheqê de agahiyan bidî me?

 Mixabin ji bilî wê dema ku ez li Deftera Parîsê bûm û ew sekreterê partiyê bû, ez ji nêzîk ve tevî Dr. Şerefkendî nexebitîme, lê di wê dema kurt de min du nimûne jê dîtin, ji bo min bes bû ku ji nêrîna Dr. Seîd derheq pirsgirêka jinan haydar bim. Berî diyarîkirina şehîd Fetah ji bo berpirsê partiyê li derveyî welat, ji aliyê rêberiyê ve biryar hatibû dan ku kesanek ji bo vê berpirsiyariyê werin diyarîkirin ku selt(bêjin) bin. Di rûniştinekê de ku di navbera min û şehîd Fetah û Dr. Seîd de hebû, Dr. Seîd got: “Min ji ber Fetah nine ku kadroyekî jêhatî ê partiyê ye, belku Kejal jî ku Kadroyeke partiyê ye, dê li pêşerojê li derveyî welat ji bo çalaktirkirina pêwendiyên me tevî cîhana derve bi mifah be, lewra min hûn pêşniyar kirine”.

  Mînaka duyem eva bû ku salek ji hatina min bo Ewropayê derbas bibû, PDK Îranê 9’emîn kongireya xwe lidar xist, li gor usûlên partiyê gerek Fetah weke endamê Komîteya Navendî vegeriyaba Kurdistanê, ez jî tevî wî hatim bo Kurdistanê, min Dr. Seîd dît, ji rewşa min pirsî ku gelo ez hînî ziman bûme yan na? Min gellek bi rohn û eşkereyî jê re got ku mixabin min derfet nebûye, şehîd Fetah weke berpirsê defterê naxwaze li ser xerca xwendina ziman îsrarê bike, ji ber ku nekeve ber gazin û lomeyan û ji kesayetiya wî kêm bibe, her li wê demê Dr. Seîd biryar da ku ligel vegerîna min divêt him derfet û him jî hewcehiyên madî jî ji bo min were terxankirin bona vê çendê ku ez hînî ziman bim. Dîsan dubare kir ku kiryara han bi qazancê partiyê ye û di pêşerojê de em dê bikarin bona encamghandina karên din ji hebûna jineke weke Kejalê mifahê bistînin. Çawa Dr. Seîd bername û gelale bona dana caneke teze bi organên din ên partiyê hebû, her bi vî awayî jî piroje bona çalaktirkirina xebat bona çareserkirina pirsgirêka jinan hebû. Şehîd Şerefkendî gellek micid û xwedî helwêst bû, tu tirsek ji vê çendê nebû ku piştevaniyê ji kesanekê/a bike ku ji bo pêşerojê bi mifah in û dê qazanc ji bo neteweya Kurd, bi taybet pirsgirêka jin hebin.

 Pêwendiyên we bi şehîd Humayon Erdelan re çawa bû?       

 Min şehîd Humayon  her li Kurdistanê dinasî. Em tevî hev heval bûn, şehîd Humayon çend gerran endamê Komîteya Navendî a partiyê bû, gellek berpirsiyarî li stûyê wî bûn, di dema şehîdbûnê de berpirsê komîteya partiyê li Almaniyayê bû, şehîd Humayun û şehîd Fetah dema ku li Başûrê Kurdistanê jî bûn, gellek bi hev nêzîk bûn, her çend ku tu carekê li organekê bi hev re kar nekirine, lê qasê ku min ew dinasî xebatkarekî bi  bîr û bawer û biemeg bû, baweriyeke kûr bi rêbaza neteweya xwe hebû, rast û dilpak bû, bi hetik bû, erkên xwe bi başî û ser û ber birêve dibirin,  her çend ku mirovek bû ku kêm diaxavt, lê hemû demekê rûken bû, rihsivik, pak û bêgerd bû, asta zaniyariya wî li jor bû, têgihîştî bû, lê tu demekê qala xwe nedikir, hemû demekê ez bîr ji vê çendê dikim ku xedir ji şehîd Humayun hate kirin, çunku tevî kesanekê û li ciyekê hate şehîdkirin ku gellek bi kêmî qala wî tê kirin, riha wî şad û  silav li canê wî ê paqij.

 Xatûna Kejel, her weke hûn dizanin Komara Îslmaî berevajî terorên xwe ên berê, di terora Mîkonosê de riswa bû, piştî derkirina biryara Mîkonosê hesta we çawa bû?

 Di rastî de divêt bibêjim piştî çend salan çavnihêrîkirinê, dema ku guh ji biryarek weke biryara Dadgeha Mîkonosê dibî, ku di wê biryarê de îfade bi dirustî û belengaziya neteweyekê û di heman demê de bêtawaniya xweştiviyê te tê kirin, tu seh dikî beşek ji wê birîna bikul û keser kêm bûye, hest dikî ew tiştên ku te qala wan kiriye û lişûn wan de mişextî yî, rast in û xelkê bawerî bi wan aniye, hest dikî ku hêj wijdana mirovahiyê zindî ye, guhdarek heye ku dengê belengaziya te dibihîse, seh dikî ku di cîhanekê de ku rastî dibin goriyê qazanc û berjewendiyan, hinek kes hene ku deng bi lêqewimiya te bidin. Lê her di wê demê de min bi xwe digot: “Kejal ji bo te çi guherî? Ew xweştiviyê ku xîmê koşka xweziyên we li ser bingeha evînê  damezrandibû, tu caran venagere? Li hember te nerûniştiye ku ji te re bibêje: “te mêze kir ku ez li ser heq bûm, lê ew neheq? Tu çima sexera min dibî ku me hay ji xwe nine, te dît ku dujminê me hov û har e û bê sûç û tawanekê mirovan dikuje? Mixabin ew zindî nine hetanî ku weke hemû carên berê rûken ji min re bibêje ku dê vegere bo malê û zarokê xwe ê xweştivî hembêz bike û vê carê hewlê bide ku demeke zêdetir ji bo wî terxan bike û ligel wî be û şahidê mezinbûn û pêgihîştina wî be.

 Min gellek caran şehîd Fetah di xewn de dîtiye, çavên wî tejî rondik, daxwaza lêborînê dike, dema ku ji xew vediciniqîm, min xwezî dikir ku xewna han rast ba û min ji Fetah re bigota ku: “Ez şanaziyê pêve dikim, tu nigeranê Zagros nebe, niha mezin bûye û ciyê tu nigeraniyekê nine, bêjmê ez her ew kese me ku di nivîsarên xwe ên bi seh de, qala wê dikî û te hêvî bi min hebe, bêjmê ku min her dem hez jê kiriye û hetanî mirinê dê hez jê bikim.

 Niha zirûfa we piştî derbasbûna 15 salan bi ser bûyera Mîkonosê de, çawa ye?

 Piştî şehîdbûna Fetah, guherîneke bingehîn di jiyana min de pêk hat, weke her kesekê ku li xerîbiyê dijî, gellek tiştên nexweş hatne ser rêya min. Piştî derbasbûna çar salan bi ser bûyera han, min biryar da ku jiyaneke nû dest pê bikim, lewra min tevî hevalekî xweştivî, kekê Ehmed Şêrbegî jiyana hevbeş pêk anî, niha li welatê Swîsê dijîm, berhema jiyana min ya vê carê keçeke rind a 3 salî ye ku guherîneke bingehîn di jiyana min de pêk aniye. Di warê jiyana siyasî ve jî ez girêdayî û endamê tu rêxistineke siyasî ninim, ez hez ji PDK Îranê dikim û şanaziyê dikim ku rojek ji rojan ez endamê vê partiyê bûme û her wiha rûmetê bi derbasbûyiya xwe dikim, lê tevî wê najîm. Di heman demê de, heke di pêxema berjewendiya gelê Kurd de, tiştek ji destê min were, ez dê encam bidim. Di warê jiyana civakî ve, weke hemû kesekê/î ku ji xerîbiyê de jiyanê didomîne, min hewl daye ku xwe tevî zirûfa wî welatî biguncînim, min jî para xwe weke beşeke biçûk ji vê civakê mifah ji demê standiye. Min li gor karîna xwe dawî bi xwendin di warê kar û barên civakî de anî û niha weke çavdêrê kar û barên civakî di yek ji nexweşxaneyên bajarê Jinevê de, dixebitim.

 Gotin û nêrîna we a dawî ji bo xwîndevan û malbatên şehîdan çî ye?

 Ez spasiya we û xwînerên we dikim. Silav û hurmetên bêdawî dişînim bo malbatên serbilind ên şehîdan, li hember riha paqij a şehîdên Kurdistanê de serî diçemînim, ez hêvîdar im dara xebat û tekoşîna gelê Kurd, ber bide. Îro Kurdistan û herêma Rojhilata Navîn ku gelê Kurd jî yek ji fakteran e, di qonaxeke hesas de derbas dibe, rejîma terorîstperwer a Komara Îslamî tevî bêzariya bîr û raya cîhanî berbirû bûye, rejîm tu caran tevî kirîzeke wiha metirsîdar berbirû nebûye, gişt neteweyên Îranê niha yê bûne opozîsyon, gişt tex û qatekî wî welatî ji vê rejîmê bêzar in, tu rêyek ji bilî stûxwarkirin li hember daxwazên neteweyên Îranê ji bo vê rejîmê nemaye, ez geşbîn im bi pêşeroja gelê Kurd, bi mercekê ku eniyek ji hemû hêz, alî û kesayetiyên siaysî ên Kurd çê be, çunku sibê direng e.