Hevpeyvîn/Latif Epözdemir

Wekî destpêk hûn dikarin vê konferansê çawa binirxînin? Kêmasî li gor we çi bû û ji bo pêşerojê hêviyên we çine.?

Pêş hemû tiştî lazime ku ez bêjim amadekirina konferansek wiha gellek girîng û ewqas jî, pêwîst bû. Lewra dibe ku civîna vê konferansê, hunermendên Kurd

li hev nêzîktir bike û ev nêzîkbûyîn ber bi yekîtiyek ve bimeşe. Her wek tê zanînn, îro gellek pirsgirêk û kêşeyên muzîk û hunera  Kurd hene û hemû jî,  li benda çareserkirinê ne. Ji asîmîlasyon û pişaftin û talankirinê, bêguman musîq, ji hemû waran zêdetir para xwe distîne..Yên ku sitranên welatan çê dikin, ji wanên ku zagonên welatan çê dikin, hêjatir û birûmettir in. Ev gotinek pir binirx e. Lewra ye ku asîmîlasyoner ewil ji pişaftina muzîka  Kurdî dest bi kar kirine. Dibe ku ev konferans bibin silsile û her tim dewam lê were û xal û halên asîmîlasyon û pişaftinê, ji ser sîngê mûsîqa  Kurdî, were paqijkirin û maliştin. Konferans namzetê vê yeke bû , bi raya min.

Her weha Muzîka Kurdî gellek jar û zeîf bûye ji ber derb û zerbên biyaniyan. Wisan ku ber bi bê pênasiyê ve daketiye rê. Ev rê rêya xeter û nemanê, rêya xela û mirinê bûye. Ger xebatên weha bi nirx û akademîk nebin, bê şik muzîk tenê bi serê xwe nikare ji vê rêyê vegere. Kor û tîm û ekîbên lêkolîner dikarin di nav xwe de her kes li gor zanebûn û pisporiya xwe, kar û barên xwe dabeş bikin û bi hêz û xebatêk bijare wê muzîka ku niha sewse û hatiye tewşkirin carek din ji nû ve bi ser esl û astarê wê paşve vegerînin.

Ev hêvî min zêdetir heyecan dike û ez bawerim ku bi xizmet û xebatên wiha di zûtirîn wextek de dê gellek berhem û çalakiyên baş bi dest bikevin. Her weha ciyê şanaziyê ye ku êdî xweş halin ku desteyek bijare lêzan û agdarê muzîkê ji nav jenerasyona nû a  Kurdan perwerde dibe.

Ji bo destpêkê ev konferans bi raya min serkeftî bû. Di hemû karan de kêmanî xuya dikin. Her weha ew kêmasiyê ku hatin dîtin, carek din dê nemînin û konferans û xebatên ayende, dê baştir û têkûztir bêne amade kirin. Ez bawer im ku dem û dezgeyên muzîka Kurdî çiqas zêde bibin, ewqas baş e û dê karê me hêsantir bikin. Lazime ku rojek zûtir muzîka  Kurdî vegere ser koka xwe. Her weha taze aj bide û rabe ser pê. Vî karî jî, tênê korên xebatê, dem û dezgeyên wekî vê konferansê dikarin bidin hewil dan.

ASTA Muzîk û HUNERa KURD

Li gor we ji bo muzîka Kurdî bigihêje asteke giranbiha divê çi bê kirin?

Ya rast îro jî Muzîka  Kurdî geyîştiye astekî berz û bilind. Beramber bi dû, gellek gavên baş hatine avêtin. Ji roja ewil û hetanî îro muzîk kutahî bi jiyana xwe naniye. Lewra folklora  Kurdî tenûr û kûreya musîka  Kurdî bûye. û dengbêjên  Kurd wekî bilbilên baxê beheştê, her sitriyane û ji ser lêvên xwe sitran û kilaman kêm nekirine hetanî îro. Di dîwan û hizûra mazin û mêvanan de her dem wekî şalûl û bilbilan destê wan li pala guhê wan bûye û xasima  di wan şevên dirêj ên zivistanan de hetanî berê sibê qîriyane. Ev kevneşopiyek taybetî û serwetek hêjaye di destê hunermendên  Kurd de ku dikarin pê kûbariyê bikin. Lewra şensek wiha di destê kêm hunermendên dunyayêdeheye.
Sedem ku xezîneyek wiha giranbiha di destê me de heye, lazime em jê gellek îstîfade bikin. Reng û rûyê muzîkvan, çi be, bila bibe, divê ew ji kaniya folklora Kurdî dûr nebin û jê avê vexwin. Her huner li ser aqara xwe perwerde dibe û digêjê astên bilind.

Heyf û mixabin ku îro gellek hunermend û sitranbêj hene ku di nav şaşiyek mezin de ne û hertim bi wî alî, bi vî alî ve kaş dibin. Ew nizanin ka gelo çi bikin. Di nav aloziyek pênasî de ser û dilê xwe di êşînin. Lazime ku ew dev ji xwe kaşkirinê berdin û bi zûyî ve werne ser kaniya folklora xwe û tênîtiya xwe li wê bişkênin. Dê bibînin ku ew ê serfiraztir û dilşatir bibin.

Îro divê li gor sewtên nûjen ên dunyayê em jî muzîka xwe bi pêş ve bibin. Dengê me li derveyê sînorên me jî bê bihîstin. Bizer dema ku guhdariya me bikin bizanin ku em  Kurd in û ew sitranên li ser lêvên me berhemên folklor û çanda Kurdî ne. Ez li gor karîna xwe wezîfeyek weha dikim. Helbete bi min wisa xuya dike. Nizanim gelo ka bes e yan na.. ?  Bê şik têne cehd û hewla min jî, ne bes e. Lazime gellek kesên din jî berê xwe bidne ser warê sewt û muzîka dunyayê. Lê li ser koka xwe tiştên nu nûjen biafirînin.

 “ Jİ ALIYÊ GEL VE NİRXANDİNA HUNERa KURDÎ Dİ Çi HALÎ DE YE “.

Em dikarin bêjin hunermendên Kurd bi her awayî mafên ku divê bê dayin distînin. Hem ji aliyê gel, hem ji aliyê sazî û dezgehan û hem jî ji aliyê aborî?

Bi rastî em îro nikarin bêjin ku yek hunermendê me jî, di hal û mercek baş de dixebite. Her wiha rewşa aborî û zirûfên civakî mixabe ku ne ligora xwesteka dilê me ne. Lewra em hunermendên miletek bindest in. Li her ciyekê dunyayê xebatên çandî û hunerî ji aliyê dezgeyên herêmî yan jî dewletî ve têne piştevanîkirin. Yanî huner siziyek bilinde û perwerdebuyîna huner jî lazime were paldan û ev kar hewceyê piştgiriya dewletê ye. Lê em xwediyê tiştek weha nînin. Lewra em hê jî sêwî ne li dunyayê û bê xwedîne. Lewra tenê kurd in ku li ser rûyê erdê nifusê wan ji 50 milyona zêdetir e û hêj jî, bê dewlet in.

Di halek weha de ne qabile ku em di hemû warên jiyanê de, di kar û barên hunerî de û di jiyana civakî de  serfiraz û rûgeş bin. Tu dem û dezgeyek me tune ku nîşanên liyaqatê bide me. Em hunermendên gellekî bindest in ku zor caran sitranên me xewa nevana durevînin. Dê çawa ew qedrê me bizanibin. Tenê dimîne gelê me yê reben.. Ew di nav vê şerpezehî û bextreşiya xwe de dê bikare gelo çiqas me li ser desta bigre û qedr û qîmeta me bi parêze.? Yan jî jiyana me a aborî dê çawa bigihîjîne astek hemdemî di hal û mercek weha de.

Lê dîsa jî em ewqas gilîkar nebin baştir e. Eger têr û eger birçî, lazime ku em dengê sitranên xwe nebirin û her tim bi lorînin da ku rojên xweştir, bibînin. Hunermend oksîjena gelên xwe ne. Dema dengê hunermendan bê sekinandin, milketê wan nikare nefesê bistîne. Lewra em bi dil û can di her qonaxî de hewl didin ku nefesa gelê me neyê birîn. Hêvîdar im ku di demek kurt de rewşa hunermend û muzîkvanên  Kurd dê baştir bibe.

 REWŞA MuzîkA KURDÎ YA ÎRO ÇAWA YE Bİ DÎTİNA AYNUR DOXAN. ?

Lazime mirov bi zaniyariyên mûsîqa Turkî, mûsîqa Kurdî şirove neke. Lewra herdu ne yek tişt in. Her weha her yekek zirûfên xwe ên taybetî hene. Her yek ji wan di merc û aqarê xwe de perwerde dibe. Ev herdu ne berevajiyê hev in. Bi hemû şîweyan ji hev cuda ne û heta mirov dikare bêje ku ne cînarê hev in jî. Lewra zimanê herdukan jî her yek ji ciyek derbûye ku nêzîkî hev jî nînin. Dîsa raman û çand û folklor û zargotina herdukan jî jihev gellek dûr in. Sedem vê yekê, xeterên li ser rêya mûsîqê ji bo herduyan ne bi yek rengin. Yanî wekî ku tê qebûlkirin, Arabesk li ser rêya mûsîqa Turkî xeterek mezin e. Lê di nav muzîka Kurdî de hatiye hevîrkirin. Lewra  êdî bûye parçeyek ji vê mûsîqê. Keza Pop, îro di mûsîqa me de hê ranebûye ser pê û hêdî hêdî xurt dibe. Bi guncan û îmkanên şexsî ne qabile ku zûtir geş bibe. Lewra berê hunermendên  Kurd ê gellekan ber bi dunyayê ve ketiye.

Hunermendên me jî, hê bi sererastkirin û têkûzkirina xwe ve mijûl in. Zêde hayê wan ji muzîka cîhanê a îroyîn tune ye. Tenê ewên ku li derveyê welat dijîn ew hinekî nasyar in, lê bê gûman ev yek ne bes e. Lazime ku mirov li ser muzîka xwe zana û hosta be. Dema ku mirov şarezayê muzîkê be, mirov ji zimanê muzîkê fêm bike wê demê karê mirov rihettir dibe. Bi vê yekê mirov dikare li ser mûsîqa cîhanê jî, serê xwe biêşîne. Di vira de tîştê balkêş ew e ku divê mirov tu carî ji kevneşopiya mûsîqê veneqete û ji kok û reh û rişelên mûsîqa xwe a netewî dûr nekeve ango jê cuda nebe.

Îro êdî mûsîqa me jî, mîna hemû warên jiyanê li ser rêya raperîn û perwerde û pêşveçûnê ye. Ez jibo pêşerojê hêvîdar im. Lewra ji niha ve van îşareta distînim. Lazime ji başûr ve dest bi seferberiyê were kirin û bi zûyî mûsîq ji nav lepê dijwarî û xederayî bête felitandin. Lazime zêdetir akademî û enistîtuyên huner û muzîkê bêne çêkirin û li ser mûsîqa  Kurdî zêdetir lêkolînan çê bin. Di radyo û televîzyona de zêdetir cih bidin mûsîqa kurdî û rêya geşbûna mûsîqê xweştir bibe. Televîzyonê û kanalên taybetî ên mûsîqa  Kurdî bêne damezrandin û li ser mûsîqa  Kurdî pispor li hev bicivîn, bernameyek ajdanê dirust bikin.

Her wek tê zanîn ku tu sazgehên fermî yan taybetî tunenîn ku pisporan perwerde bikin li ser mûsîq û torevaniya  Kurdî. Ne bestekar û torevan û ristevan, ne aranjor û tonmaîster û supervîzor û kesên pispor ên mûsîqê. Em jî mecbûrê mûsîqzanên Turkî ne. Lewra şerît û newarê me pîrnî di tema  Kurdî de ne, lê hinek caran jî bêhna Turkî ji wan tê. Helbete ev tişt pirsa hemû hunermendên  Kurd in. Ev jî bêçariyek mezin e. Lazimê konservwatûar û akademiyên Kurdî  bêne danîn ku ev pirs çareser bibe. Eger dewlet neke jî, bi ya min beledyeyên Kurdî dikarin dest bavêjine tiştek weha û li ser vê pêşniyarê serê xwe bi êşînin.

XEBAT Û CEHDA ROJÊN AYENDE

Xebatên we yên niha ji bo albumeke nû hebe em wê jî ragihînin xwendevanên xwe.

Niha xebateke min ê amadebûyî tune ye. Lê ez li ser repertuwara xwe dixebitim û min niyet e ku ez kasetek baş û xurt amade bikim: Hê ev xebat ne gehiştiye. Ez baş dizanim ku bîzer û guhdarên min ji min tiştên baştir hêvî dikin. Lewra ye ku ez jî acelê nakim. Bi bêhna fireh wirde wirde ezê xebata xwe bidomînim. Wexta ku min bi xwe got  “erê temam. Êdî hevîrê me hazir e. Em dikarin bidne tenûrê.“ wê demê emê bîr û raya  Kurd ji xebata xwe a nû haydar bikin. Bi vê rêyê ez ji we û ji xwendevanê  we re, hez û rêzên xwe pêşkêş dikim û ji were serkevtinê dixwazim. Serfiraziyê jî, ji hemû gelê me re hêvî dikim. Ez baş dizanim ku Kurd hewceyê tiştên baş in. Lewra divê mirov layiqî gelê xwe be. Divé gelé mirov bikaribe bi evladên xwe, bi taybetî jî, bi hunermendên xwe kubariyê bike.