|
Ango
hin tişt hin caran bi destê mirov nirxdar û manîdar û hin caran jî talan û
wêran dibin.
Çi
dibe bila bibe, her heyîn bi dijberê xwe re dijî û li ser piyan dimîne. Û her
dijber jî bi dijminê xwe re di nav şer û pevçûneke domdar de ye. Belê hemû hebûn
û heyînên ku li hemberî hev û din şer dikin; hin jê xwediyê taybetiyên erênî
û hin jê jî xwediyê taybetiyên neyînî ne. Taybetiyên erênî xwezayî û yên neyînî
çêkirî ne. Taybetiyên xwezayî bi her mirovî/ê re peyde dibin; belê yên çêkirî
paşê bi mirov re digihên. Em ê jî di vê kurtenivîsê de li ser du têgînên dijber
û dijwate yên ku di jiyana mirov de pevre dijîn û pev diçin, rawestin. Ew jî;
yek jê duristî û ya din jî durûtî ye.
Duristî
jî di nav de, îro gelek kirû û têgînên girîng, digel wate û bikaranîna xwe
hatine mehandin, lewitandin û çilvirandin. Digel hemû neyînî û nebaşiyan, îro
nirxê ku her kes dikare bi piştrastî lê xwedî derbikeve û bi hêsayî wê
biparêze, dîsa duristî ye. Duristî, ji do heta îro ji hêla her kesî ve wekî
pîvang û pileya qencî û dilpakiyê hatiye/tê dîtin û parastin. Her wiha ew, her
gav wekî hêjahiyeke hevbeş û erênî ya tevê mirovahiyê hatiye/tê ecibandin û
pejiran
din.
Dursitî,
çeqa hemû erênî, xweşbînî û başiyên mirovahiyê ye. Duristî qedirşînasî,
payeberzî, mezinayî, gewreyî, rûmetdarî, firazwerî, ewlemendî û serbilindî ye. Û
hemû nirx û hêjahiyên mirovî li ser vî esasî hatine/têne avakirin. Heke duristî
tunebûna, dê îro destketina van nirx û hêjahiyan jî tune bûna. Belê duristî çiye;
wate û bikaranîna wê ya rastîn çawa ye; li ku û çawa tê bikaranîn; divê mirov bi
dorfirehî li ser vê yekê raweste û hinekî serê xwe biêşîne.
Duristî,
di wateteyeke teng û bi ser re de wekî lihevî, ahengdarî, bixweewleyî û
ewlemendî tê binavkirin. Di vir de tu pirsgirêk nîn e. Û ev yek jî ji hêla her
kesî ve bêşik û bênîqaş tê qebûlkirin. Belê pirsgirêka mezin û giran, nakokiya
navbera watedarkirin û bikaranîna duristiyê ye. Ango parastin û nelihevbûna wê,
dibe sedema gelek û alozî têkeliyên tund û dijwar. Bi vê neliheviyê re, gelek
kêşe û arîşeyên domdar û rûxîner derdikevin holê. Digel van arîşeyan, di nav dil
û mêjiyê mirovan de hest û hizirînên erênî û neyînî jî aj didin. Êdî ev yek jî
dibe despêka şerê navbera duristî û durûtiyê.
Duristî,
pirêzeya qenciyê, belê durûtî bizrê xerabiyê ye. Duristî, kana hestên firştehî
belê durûtî, maka hizirînên îblîsî ye. Duristî, wekî kevokeke aştîreng, mirov
ber bi asîmanê hêşîn de vedike. Belê durûtî wekî marê di tûr de ye. Bêdeng bi
mirov vedide; dixurice û diçe. Li pey xwe tenê cesteke bêhest û bêruh dihêle.
Duristî
û durûtî du kirûyên pozber in. Hebûna yekê girêdayî tunebûna ya din e. Her wiha
serketina yekê bi binketina ya din ve girêdayî ye. Herdu jî li hemberî hev û
din şerekî bidom û bêdeman dikûdînin.
Şerê
navbera duristî û durûtiyê, ji do heta îro bêtebat û bêdeman didome. Tiştê ku
di nav dil û mêjiyê mirovan de tofanê radike jî ev şer e. Di vî şerî de hin
caran hest û hizirînên erênî û hin caran jî yên neyînî bi ser dikevin. Hin
caran jî hest û ramînên reşbîn raselitî ser dil û mêjiyê mirov dibin. Hin caran
hest û bestên erênî, bi awayekî eşkere di nav dil û hinavên mirov de dilivin û
mirov arasteyî bizav û tevgerên fedakar û wefakar dikin. Hin caran jî durûtî,
wekî dijminekî hundirîn di nepeniya jiyanê de bi nermovingiyeke konedar, bi
mirov re hasil dibe. Hin caran duristî wekî pinpinîkeke berî û bêrî; mirov li
ser baskên xwe dike û ber bi gul û kulîlkên xêrxawaziyê de difire. Hin caran jî
durûtî wekî nexweşiyeke heftpençe di dil û mêjî û mirov de diçêre.
Gotina
dawî, şerê navbera duristî û durûtiyê ne şerekî jirêzê, ketberê û demdemî ye.
Şerekî misêwa, domdar û mayînde ye. Heke, di vî şerî de hest û hizirînên erênî
di hawara mirov de bên û xwe bidin bi çengê mirov, dê durûtî li duristiyê dagere
û serketin bibe para mirov. Na, heke hest û hizirînên neyînî di dil û mêjiyê
mirov de biçêrin, dê wê çaxê duristî li durûtiyê bihesile û mirov bibe para
binketinê.
George
Berkeley dibêje: “Kesekî/e ku ji we re bibêje mirovên durist nîn in’
bawer bikin ku yê/ya ne durist ew kes bi xwe ye.” |
