|
li
gorî pêwendiyên hilberiyê teşe digirin. Bo nimûne; civaka kolemend, li gorî
xwe, xweda û benıyan vedihêne. Dirûvê xwedayên cıvaka
kolemend dişibe efendî, dirûvê beniyên wê jî dişibe koleyan. Dirûvê xwedayên
civaka derebegî(feodal) dişibe axa û began; dirûvê beniyên wê jî dişibe xulam û
qerwaşeyan. Dirûvê xwedayên civaka sermayedar(kapîtalîst) dişibe karsaz(patron)
û dirûvê beniyên wê jî dişibe karker(proleter)an. Ango xweda û benî, li gorî
pergala heyî rengê dûgela demê dirb û dirûv diguhere.
Li
gorî hin angaştên derezanistî, ne jiyana mirov li gorî ol û baweriyê teşe digire
û ne ji dewlet li gorî fermana xweda tevdigere. Berevajî wê, ol û bawerî li
gorî jiyana mirov û xweda jî li gorî pergala dewleta heyî dirb û dirûv digire.
Bihuşt û dojehên wê dinê(axiretê) jî li gorî rewşa vê dinê û jiyana civakê têne
sêwirandin. Lewre hem xweda û beniyên demê û hem jî bihuşt û dojehên ku bi destê
mirovan/seredestan têne avakirin, li ber çavan e. Her wekî din, dinya û her wiha
bihuşt û dojehên ku li ser rûyê dinê têne avakirin hemû wekî yên derewîn û yên
dinya din (axiretê) jî wekî yên rastîn têne nîşandan. Belê a rast, her gav yên
wê dinê li ser riknê rasteqîniya vê dinê hatine nîgarkirin.
Tu
civak bê ol û bawerî nejiyaye. Belê her civakê jî bêşik xwe spartiye xwedayê ku
ew di hizra xwe de afirandiye. Gelek caran, ew biş xwe dibe beniyê(evdê)
xwedayê ku wî/wê bi destê xwe xulîqandiye. Wekî Cenabê Umerê Xetab jî dibêje:
“Me, bi destê xwe ji pelûlê(helawê) senem çê dikirin û em bi wan dihemilîn. Gava
ku em diçûn nêçîrê jî, me, ew bi xwe re dibirin çolê. Îcar ku em birçî dibûn
jî, me, ew dixwarin.” Ango wan, xwedayê xwe dixwar.
Îro
jî gellek bîr û baweriyên pûç ên ku bi vî rengî didomin, hene. Gellek mirov
dibin dîl û beniyên tiştên ku wan bi xwe afirandiye. Gelek hizr û fikrên
derezanistî ên ku jiyana civakê serobin dikin, hene. Di vir de hem rola
nezaniyên olî û hem jî rola nezaniyên zanistî ya ku li ser jiyana civakê hikum
dike derdikeve pêş. Hewce ye ku ev herdu mijar baş werin dahûrandin û ravekirin.
Lewre di navbera nezaniyên olî û nezaniyên zanistî de pêwendiyeke xurt û jênager
heye. Gellek caran rê û rêbazên olî û yên zanistî tevlî hevdu dibin.
Ol û
zanîn du tiştên dijber û lêkneker ên bêdeman in. Li cihê ku rêbazên olî hebin,
zanîn nikare tevbigere.. Û li cihê ku zanîn jî hebe, ol nikare hebûna xwe
bidomîne. Lewre, zanîn li ser riknê şikdariyê ava bûye. Û ol jî bi şikdariyê re
qet nelihev e. Ku şikdarî hebe, ol têk diçe û rola baweriyê namîne. Lewre
bawerî, bi tiştên ku hebûn û tunebûna wan ne diyar e, tê. Hewcetiya tiştê ku
hebûna wî hatibe selîmandin jî bi baweriyê nîn e. Ji bo wê, ol û bawerî, gellek
caran di destê kesên muzir û mizawir de wekî alavên xapandin mêtingeriyê tên
bikaranîn. Kesên xeşîm û nezan her gav xwe dispêrin rêbazên olî. Û baweriyên
bêbinyat ji bo xwe wekî qinyat dibînin.
Bîr
û baweriyên pûç tu carî nikarin ji bo pisrgirêkên civakê bibin çareserî. Belê
hemû pirsgirêkên civakê, dikarin her gav girêdayî rêbazên zanistê çareser
bibin. Ji bo wê, hewce ye ku em xwe bispêrin rê û rêbazên zanistî û zaneyane. |
