|
bêbes zengîn û adan
e. Ji bilî vê xaka xwe ya dewlemend û xwezaya xwe ya rengîn, wekî din jî, wekî
navenda pîrozgeh û serdangehên kevnar e û warê peyamber(pêxember) û ewliyayan tê
zanîn.
Pêxemberên nûna Îbrahîm û Eyûb, Destbirakö Pêxember (Hz.Muhemmed), Weysel Qeranî,
Feylosofê Kurd Şêx Ehmedê Xanî û hwd. mirovên heja û payeberz li ser xaka
Kurdistanê jiyane û dîsa canê xwe yên pak û paqij teslîmî vê xaka pîroz kirine.
îcar, li gora baweriya gel, dewer nîne ku qencekî Xuda serê xwe lê dananîbe.
Heta gotineke pêşiyên kurdan heye ku her gav ji aliyê gel ve tê gotin. "Em bi
xêra wan dijîn. Xwdê me bi ber xêr û şefîta wan bixe."
Li ser rêbeja Amed û Mêrdînê şexsek bi navê Sultan Şêxmûs heye ku yê navê
wî nebihîstibe û neçûbe serdana wî. Li herêmê ew wekî "dinya nedî" tê dîtin. Li
herêma Amedê. Ruha û bi taybetî Mêrdînê, mal nîne ku Şêxmûsekî wê nebe. Çendî ku
li derveyî welêt navê Şêxmûs wekî navekî kurdan were zanîn jî,dîsa ev nav ji
Sultan Şêxmûs an jî Şêx Mûsa hatiye wergirtin. Sultan Şêxmûs hem navê şexsekî
payeberz û pîroz û hem jî li herêmê wekî seyrangeheke tê zanîn. Bi awayekî din,
navê wî şexsî û herêma ku lê ye, di nava gel de wekî "Şêxan" cihê ku tirba wî bi
xwe lê ye jî wekî "Ziyareta Sultan Şêxmûs" bi nav dibe.
Sultan Şêxmûs zat û cenabekî wisa ye ku bi sedan sal e wekî deriyê xêrê tê
pejirandin û hêvî û şîfayê belav dike. Serdana Sultan Şêxmûs, di nava gel de
wekî "ziyaretgeheke pîroz" tê dîtin û pejirandin. Belê tiştê ku bala mirov
dikşîne ev e. Armanca serdangehê, ne wekî bawermendiyeke olî; berevajiyê wê wekî
kevneşopiyeke kurdan dixuye. Ango li wê derê ne tenê zikir û perestî û taeta
Xweda; bi taybetî dab û nêrîtên herêmê yên civakî û neteweyî û qewat û gerdîşên
beriya îslamê têne pêşandan. Mirov dikare bibêje, salê çend caran Sultan Şêxmûs
dibe qada mîbrîcanên herêmê û her wiha ji çar nikarên welêt mirov bi ser gora wî
ya pîroz de dibarin. Lewre, govendgirtina mirovên bi cil û timtêlên cur be cur û
rengîn, xwarinên bi cêj û ekil, raxistina fikîyên tewre bi tewre û kêf û şahiyên
ku li dergeha Sultan Şêxmûs pêk tên, nayên vegotin. Li aliyekî mirov sewalan ser
jê dikin; li aliyê perestî, nimêj û duayên ber lingê Sultanê Kull û Ewliya(ango
Sultan Şêxmûs) û li aliyê din jî kêf û şahî û hengeme li dar dikeve.
Li aliyekî xwarin û vexwarin, li aliyekî din govend heng, şahînî, bezm, kêf, eşq,
heng, hingime digere. Li aliyekî ziyaretvan destmêj digirin diçin hundurê qubeya
Sultanê Ewliya(Sultan Şêxmûs) tewaf dikin. Li aliyê din, li ber derî derwêş bi
ledana erbanê re beyt û lawje û qesîdeyan -bi zaravayê gel qewlan- dibêjin. Li
aliyekî mirov wekî rêya morîstanê diçin û tên, li aliyê din mirov xwe diavêjin
bin siya dar û berên dora ziyaretê, ji ber westandina tûriz û dîlanê xewa xwe
dişkînin/çavê xwe germ dikin...
Gava rojên şemî an yekşema payîza paşîn, rêya mirov bi Sultan Şêxmûs dikeve û
mirov dikeve nav wê xilbeya mirovên ziyaretê, gotina "dê weledê(ewlade) xwe
diavêje" tê bîra mirov û mirov ji xwe re dibêje 'Dêmek ev gotin ji bo rojên wisa
hatiye gotin' Birastî jî, gava ku qîz û xort dawetê digerînin û dikevin nav wê
coşa mezin, bûkên ciwan ewladên xwe davêjin ser xesû û xezûrên xwe û dikevin
govendê, xwe dihejînin. Îcar li Sultan Şêxmûs mirin tê bîra kê. Kî bi kê ye.
Zarokên winda li bin guhên hev dikevin. Her ji çar-pênc deqeyan, dengê dergevanê
kal, ji anfiya dergeh bilind dibe. Geh bi kurdî geh bi tirkiyeke nîvco baiiga
xwe se caran dubare dike .
Belê. Roj nîne ku di riya Sultan Şêxmûs de qurbanek neyê serjêkirin. Ji aliyekî
de mirovên ku ji bo qeda û belayên dinê bi ser wan neyên, ji aliyekî ve yên ku
qet ber xwe nabînin, ango zikekî wan têr û yek birçî be; ji aliyekî ve
dewlemendên ku berî xisar bigihêje mal û canê wan û ji aliyê din ve yên ku ne
teled û weled e, salê carekê tiştekî xwe (kar, bizin, berx, dîk û hwd) li
Sultanê Ewliya qewl/nedir dikin. Yên ku qeweta wan hebe tên li ber serê wî, û
yên ku derfetên wan yê hatinê nîn be qurbana xwe li malê serjê dike û xêra wê
hibeyî Bavê Kal (Sultan Şêxmûs) dike. Bi taybetî demsala havînê û payîza paşîn,
Sultan Şêxmûs dibe navenda kêf û şahî û geştiya gel. Malbatên ku karê xwe yê
salê diqedînin, wekî betlaneyê, koçmal xwe li Sultan Şêxmûs digirin û çend rojên
xwe di nava kêf û şahiye de derbas dikin û bi hêviya xêr û bereketa salê
vedigerin malên xwe.
Ji şexsiyeta Sultan Şêxmûs bêtir, gel xwe li kêf û şahî û mihrîcana ku li
derdora Sultan Şêxmûs pêk tê digire. Bi rastî gava ku mirov li çûn-hatin û
tevgera mirovên ku têne dora zîyareta Sultan Şêxmûs dinihêre, rewşa wan qet
naşibe kesên ku hatibe serdana qencekî Xwedê an pîrozgehekê. Lewre, ji def û
zirneyê bigirin heta tenbûr û ribaba ku guhê mirov ker dike, hemû amûr û alavên
dengdêr ji bo kêf û şahiyê tên bikaranîn. Qîz û bûkên ciwan, zarok, mezin heta
mirovên navser xwe li ber dengê van amûran liba dikin (dihejînin) û gunehên xwe
radiweşînin.
Hûn li kîjan aliyê welêt an jî devera dinê dibin bibin, ger ku rojekê riya we bi
Mêrdînê an jî Amedê bikeve, bê ku hûn Sultan Şexmûs ziyaret nekin venegerin.
Lewre mirov dikare heftê û du çeşîd mirov û nîvan li wir bibîne. Ji çarmedorên
dinê mirov xwe li Sultan Şêxmûs digirin. Bi baweriya hinekan, mirovên ku diçin
Siftan Şêxmûs gunehên xwe, lê bi baweriya min hişê xwe li wir dihêlin û
vedigerin. |
