|
Lewre her mirov bi
taybetî di nava civatekê (wekî malbat, êl û derdor) de belê bi gelemperî jî di
nava civakekê(wekî nîjad, gel neteweyekê) de dijî. Her mirov xwe bi xislet
û taybetiyên civat an jî civaka xwe radipêçe. Peyre xislet û taybetiyên wê
civakê( an jî kom û civatê) li gora fikr û ramana xwe ya xweser û bi vîna xwe ya
azad dineqîne an jî red dike. Liv, bizav û pêwendiyên wî/wê jî di van radeyan de
dikemile û digihîje encamekê. Hersê radeyên (merhaleyên) komelayîbûnê yên ku
mirov arasteyî mirovbûnê dike ev in :
1. Civakîbûn,
2. Takekesbûn
3. Gerdûnîbûn
1. Civakîbûn: Digel ku mirov ji derdora xwe bandorê digire ewqas jî
bandoreke mezin li ser derdora xwe dihêle. Nemaze her takekes bi hevhîkarî û
hevbandoriyek xurt re rêbaz û pêwendiyên danûstandina civaka xwe fêr dibe û hin
bi hin xwe dişibîne wê civakê. Di encama wê fêrbûnê de radeya ahengiya takekes û
civakê derdikeve holê. Ango ev merhaleyeke wisa ye ku domana ku takekes bi
ceribandin, behredarî, pêwendî û taybetiyên xwe yên xwser re hêmayên vatiniya
civakê pêk tîne. Tevger û bizavên ku bi behredariyên takekes ên ku bi rêya
perwerdehî û hîndekariyê diperisin, di vê çarçoveyê de pêk tên. Her wiha di vê
merhaleyê de domana zarokatî û ciwantiyê jî pir girîng in. Nemaze di domana
zarokiyê de malbat belê di ya ciwaniyê de jî dibistan û derdor roleke diyarker
dileyîzin. Sê xuyanekên domana civakîbûnê hene:
a. Kepsên çandî
b.Yekparebûna çand û takekesiyê
c. Lihevkirin û ahengiya bi derdor re
2. Takekesîbûn: Takekesîbûn, hilbijartina ranavtin (telqînkirin) û
bandorkirina takekes ya ku xwe bi xwe pêk tîne ye. Têkiliya navbera takekes û
civakê naşibe ya navbera kûklabaz û kûklayên(bûkoke û pêlîstokên) wî. Lewre
ehliyet û têrîkirineke takekes ya ku qeware(qalib), tefger û reftarên ku ji
aliyê civakê ve li ser wî/wê têne ferzkirin, bipejirîne an jî red bike heye. Ev
yek jî ji helwest û rawestina mirov ya takekesîbûna wî/wê tê. Takekesîbûn, tenê
ne têkoşîna navbera takekes û civakê ye; her wiha ew, têkoşîna takekes a
behredariya wî/wê ya ku bi perwerdehiyê dixemile ye jî. Mirovê/a ku xwe li gora
rêpîvanên demê negihîne û perwerde neke, ne pêkan e ku ne bi civak û derdora xwe
re û ne jî bi gelên dinê re di nav ahengiyekê de be. Takakesîbûn, ne qutbiriya
navbera mirov û civakê ye; berevajî wê xurtkirin û zexmkirina pêwendiyên navbera
mirov û civakê ye. Takekes û civak wekî nenûk û goşt in. Ne civak bê takakes û
ne jî takekes bê civak dibe. Herdu wekî du hêmanên bingehîn hem hev û din
dikemilînin hem jî temam dikin.
3. Gerdûnîbûn: Merhaleya komelayîbûnê yek jê jî gerdûnîbûn e. Gerdûnîbûn
bi xwe cîhanîbûn, navneteweyîbûn û mirovbûn e. Lewre cîhan ji mirov û heyberên
ku pêdiviyên mirovahiyê bi cih tînin pêk tê. Her civak li ser erdnîgariya xwe
hem bi civak û xwezayê û hem jî bi heyîn û heyberên dinê re di nav têkiliyekê de
ye. Ev têkilî, hemû mirovên dinê hewcedarî danûstandineke gerdûnî û navneteweyî
dike. Her mirov di bin siya asîman û tîna rojê de dijî. Kanî, robar, deşt, çiya,
zozan, derya û omanên bê ser û ber hemû xweşikiyên xwezayê yên hevpar in. Av,
hewa, dar, ber, fêkî, zebze, xurek û vexurekên dinê tev ên mirovahiyê ne. Ev
tişt hemû hincet û egerên têkildanîna navbera mirov û mirovahiyê ne. Ji bo
lêxwedîderketin û parastina van heyîn û dewlemendiyan jî hewcetî bi gerdûnîbûnê
heye. Gerdûnîbûn, radeya komelayîbûnê ya herî berz û bilind e. Her wiha ya
gelekî girîng û manîdar e jî.
Hersê merhaleyên komelayîbûnê dişibin gihanekên jiyana mirov. Ango her yek ji
wan wekî pêlikên kemilîna jiyanê ne. Heta ku yek nekemile ya din dest pê nake û
nakemile. Jixwe jiyana civakan jî dişibe ya mirovan. Çawa ku jidayikbûn, zarokî,
ciwanî, navseretî û kal û pîrîtiya mirov wekî merhaleyên jiyana wî/wê hev û din
temam dikin, bi heman awayî civakîbûn, takekesîbûn û gerdûnîbûn jî wekî
merhaleyên komelayîbûnê hev û din temam dikin. Heta ku civakîbûn pêk neyê
takekesîbûn û heta ku takekesîbûn jî pêk neyê, gerdûnîbûn pêk nayê. |
