Wergeran ji Soranî bo kurmancî. Azad Kurdî

Beşa 1

Temûr Mistefayî (*)

Piştî serkevtina şoreşa gelên Îranê û valabûna ort û meydana xebat û tekoşîna siyasî di Îran û Kurdistanê de, PDK Îranê di bin rênîşandayîna Komîteya Navendî û fikr û ramana hûr, jîr û zîrekane ya rêberê navdar yê gelê me, şehîdê nemir Dr. Ebdulrehman Qasimlo di 11.12.1358’an ya Rojî (03.03.1980) tekşîna xwe ya aşkera îlan kir. Di vê qonaxa xebatê de, rêberiya partiyê ji bîr û ramanên “Tûde” (Komonîst), eşîrî, demokrat û netewexwaz pêk hatibû û ev raman bi hev re têkel bibûn. Nûner û serkêşê hizr û ramanên Komonîstî (Tûdeyî) di rêberiyê de Xenî Bilûriyan û Mihemedemîn Seracî bûn, nûner û serkêşê ramana netewexwazî û demokrat Dr. Qasimlo bû û çend kes jî nûnerên ramana eşîretiyê bûn.

Ev bîr û ramanane di salên derbiderî û xerîbiyê de, bi sedema dûrbûn ji welat û nebûna têkiliyên wan yên rasterast bi xelkê re, bi her awayekê be li hev hatibûn û dengvedana hizr û ramanên wan di çarçoveya wan kasan de bû ku li mişextîbûn û xerîbiyê dijiyan, lê bi sedema dereng vegeriyana wan ew jî bêwext û dereng ji bo Kurdistana Îranê û çêkirina peywendiyan tevî civatên bicoş yê xelkê û nemaze ciwanên xwendekar di hundirê welat de, di wê demê de gelek partiyan di nava gel de ji xwe re tagirî kiribûn û bala gel bo aliyê xwe rakişandibûn. Lê dîsan ji ber hitbarekê ku PDK Îranê li Komara Kurdistanê û bizava çekdarî ya salên 1346 -1347 (1977 – 1978)’an jêre bicî mabû, di bin fikr û ramana hûr û zîrek ya Dr. Qasimlo karî xelkek zaf li dora xwe kom bike. Di vê çax û dewranê de her yek ji wan sê ramanane ku me qala wan kir, hawilandine alîgirên herî zêde li dora xwe kom bikin, heta belkî bikarin di kongireya 4’em de ku di pêş de bû, rêberiya PDK Îranê bidestve bigirin û partiyê ber bi wê rêbaz û aqarê bibin ku tevî bîr û ramana wan hev digre.

Di vê pirsgirêkê de Partiya “Tûde” (Komonîst ya Îranê) û Komara Îslamî betal nerûniştibûn û bi hemû hêz û qaweta xwe a madî û menewî pişta fikr û ramana Komonîstî ya nava PDK Îranê girtibûn, ji bo vê nifûza ku “Tûde”yiyan li dirêjiya dîroka partiyê de cehd kirine di nava vê partiyê bi dest bixin û bi şandina endamên xwe bo nava Partiya Demokrat û piropagendekirina awayên bîr û ramana “Tûde”yî hewl û bizava xwe ya herî xurt dan.

Ev rêzbendiya ji berî Kongireya Çarem ve heta nava hola Kongireya Çarem bi awayekî sîstematîk berdewam bû. Kongireya Çarem bi vê hevdudanî û pêkhateya ku me bas jê kir, tevî hejmarek nûnerên nû hatî ku heya wan ji rewş û pêvajoyên hundirîn yên PDK Îranê nebûn, hat lidarxistin. Encama Kongireya Çarem herçiqas ne dilxwaz bû, lê her ev hinde ku kesên weke Kerîm Hisamî û Mihemedemîn Seracî deng neanîn, bi xwe curek ji serkevtinê ji bo aliyê demokrat û netewexwaz dihat hesibandin. “Tûde”yiyan ku serkevtina dilxwaz ya xwe di kongirê de bi dest nexistibû, heta bikarin li gorî dilê xwe, Xenî Bilûriyan bikin Sekreter û xwe jî di Deftera Siyasî û Komîteya Navendî de bibin piranî, vê carê bizav dikirin bi her awayekê bibe cihpêyeke xurt û qahîm di nava endamên partiyê de ku piranî ciwan û kêmezmûn bûn, ji xwe re vekin ku di vê çendê de heta radeyekê pêş ketin û Xenî Bilûriyan jî weke endamê Polîtbîroyê hate hilbijartin.

Yek ji xalên pejirandî yên kongireya çarem, domandina gotûbêjan tevî Komara Îslamî bû, her çend pesendkirina vê biryarê jî nekarî berlêgirtinê ji siyaseta şerxwaziya Komara Îslamî bike. Piştî çend mehan ji bi nav gotûbêjan, rejîmê merem û niyeta qirêj û gemar ya xwe nîşan da û her di nava rojên birêveçûna Kongreya Çarem de bû ku êrîşa xwe li bajarên Pawe û Kamyaranê ve ji bo herêmên azadkirî dest pê kir û li pey bi dawî hatina Kongreya Çarem jî, partiyê xebateke zaf kir heta gotûbêj berdewam bibin, belkî pirsgirêka Kurd ji rêya diyalog û gotûbêjan ve were çareserkirin. Hetanî piştî gelaleya 26 madeyî ya şanda nûneriya gelê Kurd ku negihîşt tu encamekê. PDK Îranê di hewldaneke din de ji bo ku gotûbêj rastî encamekê werin, gelaleyeke 6 madeyî pêşkêşî dewletê kir ku ew jî bêbersiv ma.

Girûpa “Tûde”yî ya nava PDK Îranê bi handana Partiya “Tûde” gişt hewla xwe didan, ji ber ku bi her awayekê be, tevî Komara Îslamî li hev bihên û delîl û belge dianîn ku ji ber vê çendê rejîma Komara Îslamî rejîmeke dijî Împeryalîstî ye û divêt em digel de li hev bikin û bi “xwedgerdanî”yê ku dirûşma wê demê ya Partiya “Tûde”ê bû, razî bibin û çekên xwe danên, lê ji vî alî ve rêberiya partiyê tevî hestkirin bi berpirsiyariyê amade bû gotûbêjan ji bo bidestveanîna Otonomiyê bidomîne. Her di wê demê de jî xuya dikir, heta rejîma Komara Îslamî mafê Otonomiyê ewle neke, partî hazir nabe çekê danê. Ev arîşe hetanî bervar 25.03.1359 (15.06.1980) dom kir ku Taqima 7 kesî: Xenî Bilûriyan, Rehîm Seyfê Qazî, Fewziye Qazî, Nevîd Muînî, Farûq Keyxusrewî, Ehmed Ezîzî û Mam Hêmin (hewceyî gotinê ye ku piştre bi biryara partiyê navê Mam Hêmin di vê lîsteyê de hate avêtin û heya ji wê demê şûn de ji helbest û nivîsarên wî di radyo û çapemeniyên partiyê de mifah jê tê standin) di daxuyaniyekê de îlan kirin ku bi pêrewî ji rêbaza diyarîkirî ya Kongra Çarem dê biçin hembêza rejîmê û bi gotina xwe, wan banda Qasimlo der xistiye. Di vê daxuyaniyê de gelek tomet û buxtan ji rêberiyê û bi taybetî şexsê Dr. Qasimlo hatibûn dayîn. Wan di daxuyaniya xwe de PDK Îranê bi “ladan” (derketin) ji rêbaza Kongreya Çarem û xwe bi pêyrewên Kongreya Çarem hesibandinbûn. Eva di demekê de bû ku bernameya partiyê di Kongireyê de hatibû pejirandin ku ew rastî têkçûnê hatibûn. Di vê daxuyaniyê de hatiye: “Komîteya Navendî ya Partiyê di vê demê de bi cehd û hewla birayên wan yên Pasdar pir cinayet encam dane ku wan jî bona vê çendê ji bo civatên xelkê û endamên partiyê di vê  derheqê de tu tiştek kifş û eşkere nekirine, xwe bi tawanbar dizanin.”

Herwiha di namîlkeya xwe de gotine, li Kurdistanê du enî hene: Eniya salim û şoreşvan ku dizanin û fêm dikin ku parastina şoreşê li tirsa kompiloyên Împeryalîstî ji hemû tiştekê li pêştir û girîngtir e, eniya din ne salim û dijî şoreşê ye ku destperwerdeyên Oweysî û Palîzban in ku tê nagihîjin û dar û destekê Împeryalîstê ne, her ew edebiyat e ku partiya “Tûde” (Komonîst ya Îranê) bikar dianî.

Di rûpela 8’an ya namîlkeya xwe de anî bûn: “Bi rohnî û bi bêy dudilî divêt em bibêjin ku ev şerê birakujiyê û berhema nesalim ya dijî gelîbûn û dijî şoreşê her du li aliyên eniya dewletê û eniya Kurdistanê ye. Di bûyerên sala borî yên Sine de, xelkê bi çavê xwe kesek dîtine ku li rex çepera şer xwe veşartibû û bi avêtina guleyekê bi padganê, guleyekê ji xelkê re davêje.”

Di rûpela 18’an ya vê namîlkeyê de hatiye:

“Divêt têdîtinên partiya Bees ya Îraqê bi yek ji sedemên helwesta girûpên beşdar di doza Kurdistanê li dijî şoreşa Îranê de bibe û ... niha tirsa vê yekê heye ku Kurdistan bi tevahî bibe cihê Bees a Îraqê û kirêgirtiyên Amerîkayê û kompiloyên berfirehtir di vê derbarê de di berhevkiriyê de be.”

Bi kurtî wan di daxuyaniya xwe de PDK Îranê girêdayî bi rejîma Bees ya Îraqê bi gotina “Tûde”iyan eyada Împeryalîzmê bi nav dikirin û digotin Dr. Qasimlo heşt milyon Dolar ji NATO’yê ji bo dijberîkirina bi şoreşa Îslamî re wergirtiye.

Balê bidin wan buxtanên neheq ku taqima 7 kesî ji bo xweşxizmetîkirinê bi Komara Îslamî ji PDK Îranê re didan. Ji aliyekê şer tevî Pasdarên dijî şoreşê û dagirker ku bi emr û fermana Îmamê wan yên kevneperest û kerb û kîn li dil, kuştina mirovên Kurd tenê bi sûç û guneha mafxwaziyê wekî cîhada Ekber û xizmetkirin bi Îslamê dizanî û rehm û dilovanî bi mezin û biçûk û jin û zarokên vî gelî nedikir. Van birayên taqima 7 kesî (Pasdaran) tu cinayet û mirovkujiyên hov li Kurdistanê nemeşandin?

Ji aliyekî din ve PDK Îranê wekî alîgirê rejîma Beesê binav dikirin. Piştî hilweşîna hikûmeta Beesê li Îraqê û eşkerebûna dosyayan, çawanî û awayê têkilîkirina Partiya Demokrat bi hikûmeta Beesê re kifş û ron bûn, hate zanîn ku ev partiye di têkiliyên xwe tevî hikûmeta Beesê de serbilind û serfiraz e û ne tenê tu karek nekiriye ku şermê jê bike, belkî her li gorî wan belgeyan derket holê ku PDK Îranê çawa di derbaskirina xebatkarên Kurdên Îraqî ji destê rejîma Beesê de xebitiye û berpirsiyarên Ewlekariya Beesê bi çi awayekê hewil dane berpirsên vê partiyê ji ber rizgarkirina xebatkarên Kurd ên Îraqî di bin zêrevanî û çavdêriya dezgehên ewlekarî û sîxoriya xwe ve bigirin.

Lewra di vê derbarê de rûreşî ji bo Taqima Heft Kesî ma û dimîne ku çawa ev buxtan û tometene ji PDK Îranê didan.

Sedema bingehîn ya cudabûn û veqetiyana Taqima 7 Kesî, di rastî de du tişt bûn, yekem di bin bandora Partiya “Tûde” (Komonîst ya Îranê) û rênîşandayînên wan dixwastin rêberiya Partiya Demokrat bi destve bigirin. Bi vî awayî şûnpêyekê ji bo partiya “Tûde” ya mirî û demborî li Kurdistanê vebikin, partiya “Tûde”eyeke fenabûyî û bednav ku dixwast ji xweştevîbûna PDK Îranê mifaheke xirab û nebaş bistîne.

Sedema duyem bêziravî û newêriya wê taqimê û dar û destekên wan bûn ku şiyan û karîna şoreşkirinê nemabû û dixwastin teslîm bibin û ji bo vê meremê neçar bûn teoriyan ji xwe re bitraşin ku dibêjin rejîma dijî Împeryalîstî ye û di wê qonaxa xebata dijî Împeryalîstî de, divêt her tiştek goriyê vê cure xebat bihê kirin, heta demokrasî û mafên neteweyî jî ku felsefeya hebûna pêkhateya PDK Îranê bûn, di pêxema wê de bihên gorîkirin ku eva jî bi tu awayekê ji aliyê rêberiya partiyê ve nedihat pejirandin. Lewra piştî helwesgirtina Taqima 7 Kesî, şehîdê nemir Dr. Qasimlo li Mehabadê ji xelkê re axivî û ragihand  ku taqima 7 kesî dibêjin werin em çekê danên û teslîmê rejîmê bibin, xelkîno hûn çi dibêjin? Em çekê danên an nedanên? Di bersivê de xelkê hawar dikir: “Em çekê nadanên û dê xebatê bikin”. Piştî vê civînê nasnavê Taqima Îxanetkar ya Heft Kesî li ser wan danîn û ew bi xayîn nasîn û xelkê bi tomarnameyan piştgiriya xwe ji rêberiya PDK Îranê xuya kir.

Piştî wê helwestgirtina Taqima 7 Kesî, hejmarek ji komîte û endam û heta rêxistina ciwanên partiyê tevî girûpa 7 kesî çûne bo nava rejîmê û hindî şiyan û pê çêbûn, xizmet bi Komara Îslamî kirin û sîxor û ajanî li ser xelkê û xebatkarên demokrat kirin. Partiya “Tûde” û Çirîkên “Ekseriyet” (Piranî) jî bi derkirina daxuyaniyan, piştevanî ji Taqima Heft Kesî kirin, lê ji aliyê xelkê ve girûpa 7 kesî ku bêhisab mabûn û nasnavê xayîn li ser wan hatibû dayîn, gelek zû di sê beşan de bûne bilqên ser avê û ji nav çûn, heliyan û dawî bi wan hat. Beşa yekem bûn bi parek ji rejîmê, wekî Farûq Keyxusrewî û ... . Beşa duyem beriya kongireya 7’emîn daxwaz kirin vegerin nava partiyê, Komîteya Navendî ji wan re ragihand ku dikarin vegerin bo nava partiyê, lê berî vê çendê ku vegerin, divêt helwesta xwe li hember çalakiyên xwe ên berê hem li dor siyaseta wê demê ya girûpa 7 kesî ku tevî tevgera neteweyî – demokratîk ya xelkê Kurdistanê dijminahî hebû, rohn û kifş bikin, hem bername û pêrewa hundirîn ya PDK Îranê bi wî awayê ku di kongireya 6’an de hatiye pejirandin, qebûl bikin. Wê demê partî dê çaxekê ji wan re diyarî bike, heke di vê demê de dilsozî û niyaz û merempakiya xwe bi kiryar nîşan dan, wê gavê dê take tak wekî endamên partiyê bihên wergirtin. Ev helweste di du waran de rast û dirust bû, yekem eva ku hesta tolhildanê tê de nebû, duyem PDK Îranê weke partiyeke berpirsiyar û sîngvekirî rêyê li tu hevwelatiyekê bona beşdarîkirin di xebatê de nagire û vê dîtin û nêrîna xwe divê bi awayê nivîskî bidin partiyê ku li gorî vê şert û mercê çend kes ji wan vegeriyan bo nava partiyê. Beşa sêyem jî di daxuyaniyeke fermî de xwe hilweşandî îlan kirin. Piştî vê çandê hejmarek ji wan çûne hembêza partiya dayîk ya xwe “Tûde” (Mihemedemîn Seracî û Xenî Bilûriyan) û Xenî Bilûriyan dest bi cî bû endamê Deftera Siyasî ya Partiya Komonîst ya Îranê (Tûde). Aqibet navek ji wê girûpê nema û niha jî xelkê Kurdistanê weke beşek ji dîrokê lêdinihêrin.

Li vir ji bo dawiya vê beşê ji nivîsarê, ez dê qala gotineke Şehîd Dr. Qasimlo derheq Xenî Bilûriyan bikim: Dr. Qasimlo di sefereke xwe ya Ewropayê de Xenî Bilûriyan dibîne û Xenî Bilûriyan jêre dibêje: “Ez li vir (Partiya Tûde) ji bo ve kar dikim!”

Dr. Qasimloyê nemir di bersiva wî de dibêje: “Ez baweriyê bi te dikim, ji ber ku vê demê ku tu di nava PDK Îranê de bûyî, te bo Partiya “Tûde”ê kar dikir, lewra niha jî ku tu di nav Partiya “Tûde”ê de yî, ji bo me kar û xebatê dikî”.

(*) Endamê Deftera Siyasî ya PDK Îranê

Çavkanî:

1. Nivîsara taqima 7 kesî

2. Gotara Dr. Ebdulrehman Qasimlo

3. Rapora Komîteya Navendî ji bo Kongireya Heftem

Dûmahî heye...