Têmûr Mistefayî

Wergerandin: Rondik

Bi avabûna rejîma Komra Îslamî di Îranê de, li cihê vekirina rûpeleke nû bo berbirû bûn tevî pirsa gelên Îranê û yek ji wan gelê Kurd, di vê pêxemê de xebat li dijî rejîma Paşatiyê kiribû, gelek şehîd dabûn û tûşî girtin, azar û êşek zaf bibû. Rejîma Komara Îslamî her li rojên yekem yên hatine serkar a xwe de dest avête pîlanan li dijî vî gelê mafxwaz û her rojê li cihekê û her carê bi hêcetekê cehda teyîsandin û sepandina şer bi ser gelê Kurd de dida. Di yekem rojên biharê li roja Newrozê de rojek ku bo tev Îraniyan roja bixwe de hatin, xwe nûkirin, dilpakî û ... bû û bi bihara azadiyê hatibû binavkirinê. Di wê bihara azadiyê de rejîmê li bajarê Sinê di kompiloyek darêtî de bi dehan kes ji xelkê wî bajarî kuştin û newroza kesk û rengîn, sor û bixwîn kir. Newroza Sine bi newroza bixwîn hate binavkirin û eva yekem zenga xeterê bû ku rejîma taze bi desthilat gihîştî lêxist û da eyanê. Ew zenga xeterê dom kir. Bi her awayekê be şer li wî bajarî de hat rawestandin, lê kifş bû ku rejîm şer û kompiloyên xwe nasekinîne, pîlan û kompiloyên han dom kirin, heta şerê seranserî li dijî gelê Kurd lê derxistin holê. Merema min ji vê gotarê baskirin li ser yek ji wan kompiloyan e, pîlana 31’ê Xakelêweyê li bajarê Nexedê ye. Pîlanek armancdar û li pêşde darêtî bo têkdana dostînî û biratiya du gelên bira û hevqeder yên Kurd û Azerî ku dîrokek dûr û dirêj di hevalbendî û biratiyê de hebûne û di salên 1324 – 1325 (1945 – 1946)’an de li dema avakirina Komara Kurdistanê û Hikûmeta Millî ya Azerbaycanê de bo parastina destkevtên neteweyî yên xwe peymana dostîniyê îmza kiribûn û bo parastina wan destkevtane jî mil bi milê hev berevanî jê dikirin. Yek ji xalên vê peymannameyê eva bû ku hergav ji aliyê Hikûmeta Navendî ve êrîş bo ser her du aliyan bê kirinê, her du alî wekhev li hemberî êrîşê de rawestin û berevaniyê bikin. Lewra bi nasîna vê pêşîneyê bû ku rejîma kevneperest a Komara Îslamî di kompiloyeke darêtî li bajarê Nexedê di navbera xelkê vî bajarî de şer derxist holê.

PDK Îranê piştî ragihandina tekoşîna eşkere ya xwe dest avête hin çalakiyan bo vekirina bîroyên xwe li bajarên Kurdistanê de. Bo vê meremê jî bi şêwirmendiya tevî mêrmaqûlên her du gelên Kurd û Azerî û li ser rizamendî û qebûlkirina wan bernameyek darêt ku di roja 31’ê Xakelêweyê li wî bajarî de mîtîngekê bo Kurd û Azeriyên wî bajarî pêk bîne û di vê mîtîngê de tevî dubarekirina dostînî û biratiya her du gelên bira û hev xebat, herwiha tekoşîna eşkere ya xwe jî rabigihîne.

Di demekê de ku mîtîngê taze destpêkiribû û Dr. Qasimloyê nemir taze mijûlê pêşkêşkirina gotara xwe bû, ku ji aliyê du girûpên bi navên Qetarî û Mebûdî ve ku du mohreyên ser bi “Sawak” (Dezgeha Sîxor û Ajanê) a rejîma berê bûn û bi serkarhatina rejîma Melayan kincên xwe guhartibûn û bibûne micahidên Hesenî.

Li bin rênîşanî û fermanên Hesenî (Melayê kevneperest û paremayî) de kombûna xelkê dane ber guleyan û şerek nexwastî bi ser her du gelên Kurd û Azeriyên akinciyê wî bajarî de sepandin. Ew şer 3 rojan domiya û di wî şerî de dehan û bi sedan kesên bêguneh ji her du aliyan ve bûne gorî. Sedema teyîsandina wî şerî jî vedigere ser tirsa rejîmê ji yekîtî û biratiya wan du neteweyên bindest.

Herçiqas li wî şerî de hêza hikûmetê jî bo berevanetiyê hatibû û xwe bêalî nîşan dida, lê bi kiryar pişta Azeriyan digirt û bera topxane û çekên xwe dabûye aliyê taxên Kurdan. Her bi sedema wî şerî jî hejmarek zaf ji Kurdan koçberî gund û bajarên derdorê bûn û Komara Îslamî jî tu balek ji wan re neda.

PDK Îranê bo parastina biratiya her du neteweyên Kurd û Azerî li roja 2’ê Banemerê de agirbest ragihand û hêza xwe û Kurd li wî bajarî de vekişand. Hewceye were gotinê ku di wî şerî de hejmarek zaf ji Azeriyên ku ji pîlana rejîmê têgihîştibûn, ne tenê li şerê dijî Kurdan de pişikdarî nekirin, belkî Kurdên birîndar di malên xwe de diveşartin da ku nekevine destê micahidînên dilreq û kîndar yên Mela Hesenî.

Nûnerên Kurd piştî dawî hatina şer bi hemû karîn û şiyana xwe bi serî lêxistin li dem û dezgehên hikûmetî li Urmiye û Tehranê û nemaze çûne cem Xomeynî jî da ku gunehbar û tawanbarên teyîsandina şer bidin dadgehê, lê hemû hewl û bizavên wan bê encam man.

Mehdî Behadiriyan nûnerê Xomeynî ku di destpêka Payîza 1358 (1980)’an de bo vekolîn li ser Kurdistanê hatibûn deverên Kurdakincî, li dema vegeriyana xwe de bo Tehranê bi awayeke fermî raporek da destê hikûmetê û cinayetên Hesenî, Mebûdî û Qetarî eşkere kiribûn. Di rastî de li vê raporê de her ev tiştane hebûn ku Kurdan pêşkêşî rejîmê kiribûn.

Di vê midehê de Micahidên cinayetkar yên Hesenî gelek cinayetên din weke qirkirina xelkê gundên Qarnê, Qelatan, Kanî Mam Seyde, Sewze, Serçinar û ... afirandin. Lê ji ber wê ku pîlan yên rejîma kevneparêz û dijî mirovî ya Komara Îslamî bûn, netenê rêveberên kompiloyê û cinayetkar ceza nedan, belkî xelat kirin. Heseniyê paremayî û kevneperwer ku rêxweşkerê pîlanê û belavkerê çekan di nav Turkan de bû, dereceya pêşnimêjiyê bo bajarê Urmiyê pê hat dayînê. Zahirnejad jî li “Sertîpî” yê ve bû bi Serleşker. Di rastî de li cihê cezadana wan xelat kirin û girtiyên şer jî ku Kurd bûn, bi encamder û sebebkarên şer dan zanînê.

Çend salan piştî vê pîlanê bo para herî zaf ya Azeriyan re eyan bû ku ew, pîlana rejîmê bûye, lewre tevî derbirîna peşîmaniyê ji kiryarên derbasbûyî ya xwe, dawî bi hevkariyê xwe bi rejîmê re anîn û niha jî piştî 28 salan em şahidê pêşveçûna Azeriyan in ku sala borî li du bizavên neteweyî de li dijî bêhurmetiya ku li rojnameya “Cawan” de bi Azeriyan hatibû kirinê, rawestiyan. Herwiha li roja zimanê zikmakî de bi nisbet binpêkirina maf û azadiyên wan û herwiha sivikatiyên ku ji aliyê rejîmê ve tên meşandinê, dest bi meş û nerazîbûnan kirin. Hêjayî gotinê ye ku li her du wan nerazîbûnan de Kurdan li Nexedê de piştevaniya Azeriyan kirin û dirûşmên wan li dijî rejîmê hevpar bûn.

Xêncî pişikdariya hevpar ya Kurd û Azeriyan li meşên wî bajarî de, niha xortên gelên Kurd û Turk li wî bajarî (Nexedê) de komîteyek hevpar pêk anîne ku eva jî cihê dilxweşiyê ye û nîşan dide ku pîlana rejîmê bo afirandina dijberî li vî bajarî de û herwiha li wan bajarên ku Kurd û Turk bi hevre dijîn, şikist xwarî ye. Lewra rejîm bi dilekî kuldar û tejî keser û bêrehmane êrîşê dike ser wan û şehîd dike.

Pêkhatina Kongireya Neteweyên Îrana Federal ku têde Kurd û Turk bi hevre xebatê bo destve anîna mafên rewa û berheq yên xwe dikin, kopika hevkariya van du gelan e. Bêguman ev hevalbendî û hevkariya heta gihîştina her du gelan bi maf û azadiyên wan roj bi rojê xurtir dibe. Li salvegera vê bûyerê de em bi bîr tînin ku rejîm bona biçokde anîn û afirandina dijberiyê li navbera neteweyên bindest yên Îranê ku qedera wan hevpar e, ji tu pîlanekê xwe naparêze. Eva xortên neteweyên bindest yên Îranê ne ku bi yekkirina refên xwe û xebat li dijî vê rejîma cinayetkar heya herifandina wê û anîna ser kar a rejîmek demokratîk û Federal, pîlanên rejîmê pûç dikin.