Siyamend Terbî

Piştî ku dewleta Turkiyê mîna her car dijberiya xwe tevî cîbicîbûna madeya 140’an a yasaya bingehîn a Îraqê eyan kir, rejîma Komara Îslamî a Îranê jî hate ortê û dijberiya xwe tevî cîbicîbûna madeya han ragehand û destêwerdan di nav kar û barên wî welatî de kir. Menûçehr Mutekî, Wezîrê Karê Derve yê Komara Îslamî ya Îranê di hevpeyvînekê de tevî “alsharqalawsat”ê got: “Îran çavnihêriya vê çendê dike ku bi

welatên cîran re bicive daku dawiyê bi pirsa Kerkûkê bînin û biryarekê di wê derheqê de bidin”. Ya baştir eva ye ku pirsa han ji bo demeke nediyar bihê paşdexistin. 

Ev gotina Menûçehr Mutekî, Wezîrê Karê Derve yê rejîma Komara Îslamî a Îranê bi awayekî rasterast pêşniyarek bona maytêkirin di kar û barên hundirîn ên Îraqê de tê hesibandin. Ne dewleta Îranê û ne jî tu welateke cîran mafê destwerdan di kar û barên navxweyî ên welatê Îraqê de tun in û nabe li dijî biryarekê bilivin ku wek madeyek di yasaya bingehîn a wî welatî de hatiye cihgirkirin. Tiştê ku li vir bi başî xwe nîşan dide, hevdengiya dewletên zal bi ser Kurdistanê de ye ku li dijberî tevî Herêma Kurdistanê, Îraqa federal û xwediyê hikûmeteke demokratîk û gelî mikur in û dijberiya wan gihîştiye astekê ku bê şermane bas ji paşdexistina madeya 140’ê bo demekî nediyar dikin.

 Mutekî û dewletên mîna Turkiyê û Sûriyê, vê yekê baş dizanin ku pirsa Kerkûkê bi paşdexistin û cîbibînekirina madeya 140’ê nahê çareserkirin.

 Çareserkirina pirsa Kerkûkê û cihgirnebûna ewlehiyê di herêma han de tenê bi cîbicînebûna madeya 140’ê a yasaya bingehîn ya Îraqê û vegerandina Kerkûka dilê Kurdistanê bo hembêza dayîka nîştiman, yanî Kurdistanê cîbicî dibe.

 Kerkûk ev devera stratejîk a Kurdistanê û xwediya axa bixêr û ber û çavkaniyên dewlemend ên petrolê di dirêjahiya sedsala borî de ji aliyê dijminên Kurdan û rejîmên yek li pey hev ên Îraqê ve dest bi ser de hatiye girtin û xala bihev negihîştin û li hevnehatina Kurdan tevî rejîmên Îraqê bûye. Berî avabûna dewleta Îraqê ji aliyê dewleta Birîtaniyayê ve, tenê berbenda li hember avabûna hikûmeteke Kurdî di Îraqê de pirsa Kerkûkê û hebûna çalên neftê li wê deverê de bû!! Serbarê vê çendê ku wê demê seha neteweyî û xebata neteweyî di nava Kurdan de ji hesta neteweyî a Ereban bihêztir bû, lê Melik Feysel ji welatek din re anîn û weke Şahê Îraqê danîn.   

 Mîratdarên Împeratoriya Osmaniyan jî heya îro çavê tamayiyê ji Kerkûkê hilnegirtine û ji bo bidestveanîna wê cehdê dikin. Piştî hiloşîna rejîma Bees, dewleta Turkiyê bi hêceta parastin û wergirtina mafê Turkmenên Kerkûkê û berevanîkirin ji wan, bi awayekî rasterast dest li kar û barên devera han werdide û bi dek û pîlanên cur bi cur, hin taqimên Turkmen hay daye ku li dijî hevdengiya Kurdan bisekinin û heya ku ji destê wan tê nehêlin ew devera vegera ser herêma Kurdistanê.

 Heke em mêzeyî rewşa Turkmenan li Kurdistanê de bikin û digel serdemê rejîma Bees binirxînin, wê kêmaniya han gişt mafên, siyasî, çandî û kulturî ên xwe hene û tim maf û azadiyên ku ji bo Kurdan hatine berçavgirtin, ji bo wan jî hatine misogerkirin. Li vir pirsiyar eva ye ku çima di serdemê Sedam de, dewleta Turkiyê bas ji mafê Turkmenan nedikir û bo carekê cinayetên rejîma Bees derheq kêmaniya han şermezar nedikir?

 Li vir armancên gemar ên wan dewletan li hember Herêma Kurdistanê û bajarê Kerkûkê bi başî xwe didin kifşê û diyar dibe ku çi qas ji vegerîna Kerkûkê bo ser herêma Kurdistanê nigeran in û berdewam bi darêtina pêlan û komployan dixwazin astengan li hember pêşveçûna wê hikûmetê çê bikin û nehêlin madeya 140’ê cî bi cî be. Madeya ku di yasaya bingehîn a welatê Îraqê de hatiye cihdan. Pêşniyarên mîna pêşniyarên Mutekî xincî dijberî û desttêwerdan di kar û barên navxweyî welatê Îraqê de, tu tişteke din nîn in.

 Pirsa Kerkûkê û madeya 140’ê pirsek hundirîn e ku pêwendî bi gelên Îraqê, dewlet û parlemana wî welatî ve heye û divêt zû yan dereng madeya han were cîbicîkirin. Ne Mutekî û ne dewletên din nikarin ji bo welat û gelên Îraqê rêyan nîşan bidin. Kurdistanê bê hebûna Kerkûkê tune ye.