• ڕۆژنامەی کوردستان
  • گۆڤاری ئاگری
  • گۆڤاری بیری خوێندکار
  • گۆڤاری لاوان
  • گۆڤاری ژنان
  • کەناڵی تەلەفزیۆنی تیشک
  • گۆڤاری نەرگز
٢٣ی ژانویەی ٢٠١٨ی زایینی - ٠٣ی رێبەندانی ١٣٩٦ی هەتاوی  

دابەشکردنی پارێزگای ورمێ هەنگاوێک، کە دەتوانێت ئاسەواری زیانباری بۆ نەتەوەی کورد لە رۆژهەڵاتی کوردستاندا هەبێت (مەجید حەقی)

زایینی: ١٠-٠١-٢٠١٤ - هەتاوی: ١٣٩٢/١٠/٢٠ - ١١:٥٣ تاران قه‌باره‌ی فۆنت: قه‌باره‌ی نووسراوه‌ گه‌وره‌ بكه‌قه‌باره‌ی نووسراوه‌ بچووكتر بكه‌‌
دابەشکردنی پارێزگای ورمێ هەنگاوێک، کە دەتوانێت ئاسەواری زیانباری بۆ نەتەوەی کورد لە رۆژهەڵاتی کوردستاندا هەبێت (مەجید حەقی)
مەجید حەقی

لەو رۆژانەدا باسی دابەشکردنی پارێزگای ورمێ (ئازەربایجانی رۆژئاوا) لەلایەن نوێنەری خەڵکی مەهاباد لە "مەجلیسی شۆرای ئیسلامیی کۆماری ئیسلامی ئێران"دا و بە دوای ئەو لەلایەن بەشێک لە چالاکڤانانی سیاسی و خاوەن بیرانەوە کەوتۆتە رۆژەڤی سیاسی و گفتگۆی کوردانی رۆژهەڵات.


پارێزگای ورمێ، یان بە وتەی دەوڵەتی رێژیمی ئێران "ئازەربایجانی رۆژئاوا" یەکێک لە ناوچە هەرە هەستیارەکانی رۆژهەڵاتی کوردستانە. ئەو پارێزگایە هاوسنوورە لەگەڵ باکوور و باشووری کوردستان، ئازەربایجانی رۆژهەڵات و ئەرمەنستان و شارێی پێوەندیی نێوان گەورەترین بەشەکانی کوردستان و لە رێگای باکووری کوردستان و ئەرمەنستانەوە هەرێمی کردنەوەی رۆژهەڵاتی کوردستان بەرەو جیهانی پێشکەوتووی رۆژئاوا و نەتەوەی کورد لە باکووری کوردستان و کوردەکانی ئەناتۆلییە.


شاری مێژوویی ورمێ (ئورمیە) لەسەر رێگای قەفقاز، ئەرمەنستان، ئاسیای بچووک و میزۆپتامیا هەڵکەوتووە و بە بوونی هەرێمێکی بەرفراوانی وەرزێری و سەرچاوە ژێرزەویەکانیەوە یەکێک لە دەوڵەمەندترین هەرێمەکانی رۆژهەڵاتی کوردستانە.


بە درێژایی مێژووی دوای دابەش بوونی کوردستان پارێزگای ورمێ و نەمازە هەرێمی شاری ورمێ یەکێک لە ناوەندە سەرەکیەکانی شۆرشی رزگاری خوازانەی نەتەوەی کورد بووە. لە سەرهەڵدانی خانی لەپزێرین، شۆرشی شێخ عوبەیدوڵلا نەهری، سمکۆی شکاک، شۆرشی ئارارات و دەیان سەرهەڵدانی دیکە ناوەندەکەیان ورمێ بووە.


هەرێمی ورمێ بە هۆی هەڵکەوتی جوغرافی و هەروەها سیاسەتی دەسەڵاتدارانی حاکم بەسەر ئێران، موزاییکێکی جوان لە نەتەوە و کەمائایینیەکانی جۆراوجۆر وەک کورد، ئازەری، ئەرمەنی، ئاسووری و بەهاییە. تێکەڵاوی ئێتنیکی و هاوژینی خەڵکی ئەو هەرێمە کە بە درێژایی سەدان ساڵ پێکەوە ژیاون، دیمەنێکی جوان لە کۆمەڵگای فرەکولتووری و تۆلێرانسی کۆمەڵایەتی پێک هێناوە. سیاسەتی دابەشکردن و حکوومەتکردنی دەوڵەتانی ناوەندی بەتایبەت لە سەردەمی پەهلەوی و کۆماری ئیسلامیش سەرەرای بوونی چەند روودای دڵتەزێن لەو ناوچەیە نەیتوانیوە بببێتە هۆی دوژمنایەتی نێوان گەلانی کورد و ئازەری و ئانارشیزم و ناسیۆنالیزمی بەرچاوتەنگیش نەیتوانیوە بە شێوەیەکی بەرفراوان جێی پێی خۆی لەو ناوچەیە بکاتەوە.

ئەوەی هەرێمی ورمێ لە ناوچە و پارێزگاکانی دیکەی رۆژهەڵاتی کوردستان جیا دەکاتەوە نەتەنیا تێکەڵاوی ئەتنیکی و ئایینی ئەو هەرێمەیە بەڵکوو ئەو ناوچەیە شوێنێکە کە زاراوە کوردیەکان بەیەک دەگەن و زاراوەی کورمانجی خاروو و ژووروو لەو ناوچەیەدا ئاخفتن دەکرێت. لە راستیدا هەرێمی ورمێ شوێنێکە کە دەتوانێت ببێتە ناوەندی گەشە کردن زمانی هاوبەش یان ستانداری کوردی.

هەڵکەوتی جوغرافی پارێزگای ورمێ هەلێکی ئابووری گرنگە بۆ سەرانسەری رۆژهەڵاتی کوردستان، لەو رووەوە، لە قۆناغی ئێستادا کە باس لە دابەشکردنی ئەو پارێزگایە بە سەر دوو پارێزگا دەکرێت دەبێ سیناریۆ ئابووریەکانی ئەو قۆناغەش لە بەرچاو بگیرێت.

ئیستانبۆلی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست

لە دە – دوازدە ساڵی رابردوودا رەوشی ئابووری تورکیا و پێ بەپێی ئەو رەوشی ئابووری باکووری کوردستان پێشکەوتنێکی بەرچاوی بەخۆیەوە بینیوە. سەرەرای ئەمە کردنەوەی پرسی کورد لە باکووری کوردستان و پێوەندیە ئابووریەکانی نێوان هەرێمی کوردستان و تورکیا - کە ساڵانە خۆی لە 13 ملیار دۆلاری ئەمریکی دەدات – پێویستی ئورووپا بۆ پێوەندی بازرگانی لە گەڵ تورکیا و هێزی کاری تورکیا، هەڵکەوتی ورمێ لە حاڵەتی شارێکی مێژوویی و فرەچاندیەوە دەکاتە دەروازەیەک بۆ گەشە سەندنی ئابووری. لەو روانگەیەوە جێی تێرامانە کە لەلایەک کۆماری ئیسلامی ئێران و لەلایەکی دیکەوە ناسیۆنالیستە بەرچاو تەنگەکانی ئازەری لە هەوڵی ئەوە دابن، ناسنامەی کوردستانی ئەو هەرێمە بسرنەوە و لانی کەم کوردەکان لە ورمێ و شارەکانی باکووری ورمێ دوور بکرێنەوە. ورمێ لە سەردەمی شۆرشی بەجیهانی بوون و ئاڵوگۆرەکانی رۆژهەڵاتی کوردستان دەتوانێت ببێتە خاوەنی ستاتوویەکی مێترۆپۆلی کە قورسایی ئابووری و سیاسی ئەو دەتوانێت بۆ دوارۆژی کوردستان چارەنووس ساز بێت.


دابەش کردنی پارێزگای ورمێ و ئاسەوارەکانی


لە وڵاتانی دێموکراتیک دا تا یەکەکان بچووکتر بکرێنەوە، دێموکراسی و خۆ بەرێوەبردن لە ناو خەڵک دا قووڵتر دەبێتەوە و دەسەڵات و خەڵک لەیەکتر نزیکتر دەبنەوە. ئەوەی کە بچووکتر کردنی تاکەکانی ئیداری و جوغرافی لە کوردستان لە گەڵ ناوچە جوغرافیەکاندا جیا دەکاتەوە، پێوەندی ئەو دابەشکردنەوانەیە بە سیاسەتی چەوساندنەوە، ئەسیمیلاسیۆن و تواندنەوە و سنووردارترکردن هەلی چالاکی و جۆڵانەوەی خەڵکی کورد لە ناوچەکانیانەوە بووە. بە پێچەوانەی سیستەمە دێموکراتیکەکان، دابەش کردنی ئیداری ناوچەکانی کوردستان بە مەبەستی ئاسانتر کردن و مۆبیلیزە کردنی خێرا و کەم خەرجی خەڵکی کورد و جۆڵانەوەی گەلی کورد بووە.


بە درێژایی مێژووی دوای دابەشکردنی کوردستان و دامەزراندنی سیستەمی ئیداری نوێی لە لایەن حکوومەتی ناوەندیەوە ئامانجێکی "ئەمنیەتی" و لەشکەری لەخۆی دا گرتووە. لە هەرکام لە پارێزگاکانی سەرەکی رۆژهەڵاتی کوردستان لانی کەم ناوەندێکی گەورەی ئەرتەش، سوپای پاسداران، بەسیج و هیزە سەرکوتکەرەکانی دیکەی کۆماری ئیسلامی تێدا دامەزراوە و بۆدجەی تایبەتی بۆیان تەرخان کراوە. بە بیانووی پارێزگاکانەوە هاتوچۆ وپێوەندی نیوان خەڵکی پارێزگاکان سنووردار کراوە، بەشێوەیەک کە رێگا نەدرێت زمان، کولتوور و ناسنامەی هاوبەش لە نێوان هەرێمەکانی کوردستاندا گەشە بکات. جیا لەوە، ئەو سنوورە ئیداریانە بوونەتە هۆی کۆنترۆل کردنی ئاستی بازرگانی و گەشە سەندنی ئابووری لە نێوان پارێزگاکان دا. کۆماری ئیسلامی هەوڵێکی زۆری داوە تا لە رێگای سنوورە ئیداریەکانەوە ببێتە رێگر لە بەردەم پێوەندی کوردەکان وهاتوچۆی کوردان لە باکوورەوە بەرەو باشوور و بەپێچەوانە سنووردار بکات و بە گەشەپێدانی هەستی ناوچەگەری و خێل و عەشیرەگەری کوردەکان لە یەکتر بێگانە بکات. پچرانی پێوەندی نێوان بەشەکانی دیکەی رۆژهەڵاتی کوردستان لە گەڵ باکووری ئەو بەشەی نیشتیمان لە راستیدا پچرانی ناسنامەیی، ئاسۆ و رووکەردی سیاسی و مێژوویی دەبێت لەو هەرێمە و ئەمەش دەبێتە هۆی تەنگەژەی ناسنامەیی لە سەرانسەری ناوچە باکووریەکان و پێوەندیان لە گەڵ ئەو ناوچانەی کە زاراوەی هاوبەشیان نییە.


پێشنیاری بەڕێز عوسمان ئەحمەدی نوێنەری شاری مەهاباد لە مەجلیسی شورای ئیسلامی لەمەڕ دامەزراندنی پارێزگای باکووری کوردستان بە ناوەندێتی مەهاباد، بە هۆی سیاسەتەکانی سەرکوتکەرانە، هەڵاواردنی نەتەوایەتی و ئایینی لەو هەرێمەدا و کۆبوونەوەی دەسەڵات بە دەست ئازەریە شیعەکانەوە جێگای تێرامان و هاوارێکە بۆ رزگاری لە هەڵاواردن لەلایەن نەتەوەی هەڵاواردەوە، لەو رووەوە جێی خۆیەتی پرسی دابەش بوونی پارێزگای ورمێ لە روانگەیەکی بەرفراوانتر و لە روانگەی بەرژەوەندی باڵای نەتەوایەتی لە هەرێمی ورمێ ببیندرێت. لە کاتێکدا دامەزراندنی پارێزگای نوێ لەوانەیە ببێتە هۆی پێکهێنانی هەندێک ئیمکاناتی دەوڵەتی بۆ هەرێمە باسکراوەکان، ئەو هەنگاوە دەتوانێت دێموگرافی سەراسەری ناوچەوی ورمێ تووشی ئاڵوگۆر بکات و پێوەندیەکانی نێوان ناوچەکانی باکوور و ناوەند و باشووری رۆژهەڵاتی کوردستان بە نزمترین ئاستی خۆی بگەیەنێت. کۆمەڵگای کوردی کە بەداخەوە بە هۆی زاڵبوونی فەرهەنگی ناوچەگەرایی و هەرێمبازی تووشی قەیرانی بڕوا بووە، لە هەلومەرجی دابەشبوونی ئەو ناوچانە لە یەکتر بە کردەوە بەرەو دوو ئاراستەی جیاواز دەڕوات و پێوەندیە عاتفی و جوغرافی، ئیداری و نەتەوایەتیەکانی ئەو هەرێمە ئەگەر لەیەک نەپچرێت بە نزمترین ئاستی خۆی دەگات.


لەو رووەوە بە بڕوای من، دابەش کردنی پارێزگای ورمێ زیانەکانی زیاتر لە قازانجە کاتییەکانی پارێزگای نوێیە. لەو بڕوایەدام کوردەکان لەو ناوچەیەدا ئەوەندە بەهێز بن، کە بتوانن بە خۆسازماندان تەنانەت لە چوارچێوەی یاساکانی کۆماری ئیسلامیش دا حەقی ئیداری، ئابووری و چاندی و فەرهەنگی خۆیان لە پارێزگای ورمێوە وەرگرن و ببنە هێزێکی کاریگەر لەو هەرێمە و گەشەسەندنی ئابووری و ئیمکاناتی دەوڵەتی ناوچە بە شێوەی هاوسان دابەش بکرێن. کوردەکان، ئازەریە دێموکرات و سوننیەکان، کەمایەتیە ئایینیەکانی دیکە هەموو لەو پێوەندیەدا هاو بەرژەوەندین و دەتوانن ببنە لایەنی برەوەی هەرێمەکەش.

ناوەڕۆکی ئەم بابەتە را و تێبینیی نووسەرە و ماڵپەڕی کوردستان میدیا لێی بەرپرسیار نییە
بالاترین چاپکردنی ئەم بابەتە

رۆژنامەی کوردستان
رۆژنامەی کوردستان ژ. ٧١٧ لەم ژمارەیەدا:

ــ خەباتی ڕۆژهەڵات بەردەوامە
ــ ڕاسان و گۆڕان
ــ ڕاسان و ڕۆڵی ژنان لەم دیسکۆرسەدا
ــ ئازادی، سەربەخۆیی و میریی و گەورەیی
  • فەرەیدوون ئەرشەدی: شێعر و هونەری کوردی له ڕۆژهەڵات، بە هەر ڕێباز و شێوە و دەربڕینێکەوە کە بێتە بەرهەم، هونەر و شێعر و ئەدبیاتی مقاومەت و بەرگرییە! فەرەیدوون ئەرشەدی: شێعر و هونەری کوردی له ڕۆژهەڵات، بە هەر ڕێباز و شێوە و دەربڕینێکەوە کە بێتە بەرهەم، هونەر و شێعر و ئەدبیاتی مقاومەت و بەرگرییە!
    هەر تەوژم و تەکانێکی ئەدەبیی، هونەری و هزریی،کاردانەوەیەکی عەقڵانی، ئەخلاقی و جوانیناسانەیە بەرانبەر بە تەکان و تەوژمی کۆمەڵگە، یان لانیکەم ئەو تەوژمە نادیار و شاراوە کە لە ژێر پێستی هەست و نەستی کۆمەڵگە، یا بەشێکی زۆر حەساس و کارای دا، دەژیت و درز دەخاتە پێستی قەتماغەبەستووی ژیانی رۆژانە.
  • مستەفا هیجری: خۆپیشاندانەکانی ئێران، ئاکامی بێزاری و ناڕەزایەتیی خەڵک لە ٤٠ ساڵ دەسەڵاتداریی ئەو ڕێژیمەیە مستەفا هیجری: خۆپیشاندانەکانی ئێران، ئاکامی بێزاری و ناڕەزایەتیی خەڵک لە ٤٠ ساڵ دەسەڵاتداریی ئەو ڕێژیمەیە
    دەقی وتووێژی رۆژنامەڤان (ئەکرەم ئاڵتوون) لەگەڵ مستەفا هیجری، سکرتێری گشتیی حیزبی دێموکرات بۆ ئاژانسی "سپوتنیک کوردستان"
  • شەڕی هەمەلایەنەی رێژیم بە دژی ئێمە، پێویستی بە بەرپەرچدانەوەیەکی هەمەلایەنە هەیە شەڕی هەمەلایەنەی رێژیم بە دژی ئێمە، پێویستی بە بەرپەرچدانەوەیەکی هەمەلایەنە هەیە
    لەو ساڵانەی دواییدا رێژیم هەم لەکوردستان و هەم لە دەرەوەی وڵات لە رێگەی چالاکییە سیخورییەکانییەوە خەریکی کۆکردنەوەی زانیاری بووە لە سەر ئوپۆزسیۆن بە گشتی و لە سەر حیزبی دێموکرات بە تایبەتی؛ یەکێک لە سەرەکیترین ئامانجەکانی رێژیم لەو چالاکییانە دەسنیشانکردنی کەسایەتییە چالاکەکانە بۆ ئەوەیکە بە پیلان هەوڵی تێکدانی باڵانسی ئەوان بدات لە بواری سایکۆلۆژییەوە تاکوو نەتوانن هاوسەنگی فیکریی خۆیان ڕابگرن و فوکووسی خۆیان بخەنە سەر بەربەرەکانی لەگەڵ رێژیم.
  • ئەرکەواز لە کوێیە و ئەرکەوازی کێن؟ ئەرکەواز لە کوێیە و ئەرکەوازی کێن؟
    ئەرکەواز لە باکوور و باکووری ڕۆژهەڵات و ڕۆژهەڵاتەوە پاڵی داوەتە داوێنی (پشتکێو)ەوە و لە باشوور و باشووری ڕۆژهەڵاتیشەوە دەبەسترێتەوە بە شاخی (بیورەواز) و لە باشوووری ڕۆژئاواشەوە پاڵی داوەتە شاخی (کەڵەک) کە بەرجەوەندی شار چەشنی دۆڵێکی بەرینی سەرسەوز بە بەرزی و نەوییەوە دەردەکەون و بینا و گەڕەک و کۆڵانەکانی لە نێوان دیمەنی سەرسەوز و داوێنی کێو و کەنار جۆگە و ئەو چەند کێوەدا بە جوانییەکی سەرنجڕاکێشەوە دەردەکەون.
  • سیستمی پەروەردە و بارهێنان لە ئێراندا بەرەو کوێ؟ سیستمی پەروەردە و بارهێنان لە ئێراندا بەرەو کوێ؟
    هیچ گیانلەبەرێک نییە کە بتوانێت بێبەش و دوورخراوە لە "پەروەردە و ڕاهێنان" بژیت و پێویستی بەو مەسەلەیە نەبێت، تەنانەت ئەگەر گیانلەبەرێک بە تەنیا لە هەر شوێنێک بژیت، بە تەنیا خۆی پەروەردە دەکات و "چۆنیەتی" ڕێڕەوی ژیانی خۆی دیاری دەکات بۆ ئەوەیکە بتوانێت لە بەردەم ئاستەنگ، کێشە و گرفتەکانی ژیاندا سەرکەوێ و ئەمنییەتی هەمەلایەنەی ژیانی دابین بکات.
  • ڕاسان و ڕۆڵی ژنان لەم دیسکۆرسە‌دا ڕاسان و ڕۆڵی ژنان لەم دیسکۆرسە‌دا
    ڕاسان لە واتای وشەییدا بە مانای هەڕەشە بۆ لێدان و هەستانەوە و ڕاسبوونەوە بەرامبەر بە هێرشبەرێک بۆ تۆقاندن و دابەزاندنی ورەی دێت.
  • \ "ئازادی، سەربەخۆیی و میریی و گەورەیی"
    ئەگەر تەنیا ئەو دوو ڕستەیەی ئەو رۆژنامەیە و سیاسەتی گشتی بەڕێوەبەرانی رۆژنامەکە و بە روونی سیاسەتی دەسەڵاتدارانی شۆڕشی سمکۆ سەیر بکەین و بیدەینە بەر سەرنج، بە روونی بۆمان دەردەکەوێت، کە خەڵکی کوردستان زۆر پێش ئەوەی ئەرتەشی سوور بۆ مەبەستی بەرگریکردن لە ئەگەری هێرشی ئاڵمان لە خاکی ئێرانەوە، رووبکاتە ئێران خۆی وەک نەتەوەیەک داناوە و باوەڕی بە بەرژەوەندی باڵای نەتەوەکەی هەبووە.
  • خەباتی ڕۆژهەڵات بەردەوامە خەباتی ڕۆژهەڵات بەردەوامە
    به‌ دوای رووخانی كۆماری كوردستان و له‌ سێداره‌درانی پێشه‌وا قازی مه‌حه‌ممه‌د له ١٠ی خاکەلێوەی ١٣٢٦ی هەتاوی‌(٣٠ی مارسی ١٩٤٧) خه‌باتی حیزبی دێموكرات كه‌وته‌ قۆناغێكی ئه‌سته‌مه‌وه‌، به‌ڵام حیزبی دێموكرات وه‌ك حیزبێكی ڕێنوێن، درێژه‌پێده‌ر و وه‌دیهێنه‌ره‌وه‌ی ئامانجه‌ به‌رزه‌كانی كۆماری كوردستان، ئه‌ركی رێكخستنی بزاڤی میللی- دێموكراتیكی كۆمه‌ڵانی خه‌ڵكی كوردستانی درێژه‌ پێدا.
  • ڕاسان و گۆڕان ڕاسان و گۆڕان
    حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێرانیش وەک هەر حیزبێکی دیکە، لە قۆناخی نوێدا پێویستی بە هزری نوێ و هێزی نوێ و رۆئیای دووبارە پێناسەکراو و سیستمی کاری نوێ هەیە.
  • شەپۆلەکانی شار شەپۆلەکانی شار
    شەپۆلەکانی شار پڕە لە هەست و سۆزی نیشتمانپەروەری و نەخشێنەری ئەو جووڵە و راچەنینانەیە کە لە نێو کۆمەڵی کوردەواریدا بە نهێنی و دوور لە چاوی داگیرکەر، بەردەوام لە گەشە و هەڵچووندان.
  • تەیموور مستەفایی: هێزە نیزامییەکانی ئێران نەتەنیا نابێت لە سەرکوتی خۆپێشاندەراندا بەشداری بکەن، بەڵکوو دەبێت هاوکاری بەئەنجام گەیاندنی ئەو حەرەکەتە بن کە بە قازانجی هەموو لایەکە تەیموور مستەفایی: هێزە نیزامییەکانی ئێران نەتەنیا نابێت لە سەرکوتی خۆپێشاندەراندا بەشداری بکەن، بەڵکوو دەبێت هاوکاری بەئەنجام گەیاندنی ئەو حەرەکەتە بن کە بە قازانجی هەموو لایەکە
    دەقی وتووێژی کاک تەیموور مستەفایی، ئەندامی دەفتەری سیاسیی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران و بەرپرسی کۆمیسیۆنی تەشکیلاتی حیزب لەسەر خۆپێشاندانە سەرانسەرییەکانی ئێران و بڵاوکردنەوەی ڕاگەیەندراوی ئەم کۆمیسیۆنە لەم پێوەندییەدا، لەگەڵ تەلەفزیۆنی تیشک.
  • کاوە ئاهەنگەری: ئیرادەی گشتی کوردەکان لە ئێران، بە هەبوونی ڕێبەرییەکی شیاو و لێوەشاو بۆ ئەم قۆناغە دەتوانێ بەشێک لە هاوکێشەکان بە قازانجی کوردستان بگۆڕێ کاوە ئاهەنگەری: ئیرادەی گشتی کوردەکان لە ئێران، بە هەبوونی ڕێبەرییەکی شیاو و لێوەشاو بۆ ئەم قۆناغە دەتوانێ بەشێک لە هاوکێشەکان بە قازانجی کوردستان بگۆڕێ
    خوێنەرانی بەڕێزی "کوردستان"، سەبارەت بە دوایین بارودۆخی ئێران و کوردستان و هەروەها نەخش و دەوری کورد و حیزبی دێموکرات لە هاوکێشەکاندا، ماڵپەڕی "کوردستان میدیا" وتووێژێکی لەگەڵ بەڕێز "کاوە ئاهەنگەری" چاودێری سیاسی و ئەندامی حیزبی دێموکرات ئەنجام داوە کە لێرەدا دەخرێتە بەر دیدی ئێوەی خۆشەویست.
  • ئێمە و وێژمانەکانی داگیرکراوی و هەڵاوێردراوی ئێمە و وێژمانەکانی داگیرکراوی و هەڵاوێردراوی
    ئەم گوتارە ئەگەرچی لای گرووپ، ڕێکخراو و حیزبی سیاسیشەوە هەڵگیراوە، بەڵام بەوپێیەی کە ئەم دامەزراوەگەلە لە عەرزی واقیعدا کار دەکەن و پێویستیان بە دانوستان و دانیشتن و وەرگرتنی پووانی جیاواز هەیە، ئەم ڕێکارەیان هەتا ئیستە تا رادەیەک پاساو هەڵگرە؛ وەکوو تر لە ئاستی یەکانگیریی نەتەوایەتی و دینامیزمی کۆمەڵایەتییەوە هەندێک خەساریشی هەبووە کە لێرە ناگونجێ بەسەریاندا بێینەوە.
  • کۆمەڵگەی ئازاد لە سێبەری دێموکراسیدا کۆمەڵگەی ئازاد لە سێبەری دێموکراسیدا
    "ژان ژاک ڕۆسۆ"یش لە وتارێکیدا بە ناوی "ڕێککەوتنی کۆمەڵایەتی" دەقەکەی بەم ڕستەوە دەست پێ دەکات: "مرۆڤ سەرەڕای ئەوەیکە بە سەربەستی لە دایک دەبێت، بەڵام لە هەموو شوێنێکی ئەم دنیادا بندەست و دیلە".