• ڕۆژنامەی کوردستان
  • گۆڤاری ئاگری
  • گۆڤاری بیری خوێندکار
  • گۆڤاری لاوان
  • گۆڤاری ژنان
  • کەناڵی تەلەفزیۆنی تیشک
  • گۆڤاری نەرگز
١٩ی ژانویەی ٢٠١٨ی زایینی - ٢٩ی بەفرانباری ١٣٩٦ی هەتاوی  

گرینگیی ئازادی لە ژیانی مرۆڤ و کۆمەڵگادا (حوسێن نازدار)

زایینی: ١٢-٠١-٢٠١٤ - هەتاوی: ١٣٩٢/١٠/٢٢ - ٠٩:٠٩ تاران قه‌باره‌ی فۆنت: قه‌باره‌ی نووسراوه‌ گه‌وره‌ بكه‌قه‌باره‌ی نووسراوه‌ بچووكتر بكه‌‌
گرینگیی ئازادی لە ژیانی مرۆڤ و کۆمەڵگادا (حوسێن نازدار)
حوسێن نازدار

ئازادی بۆ پێشکەوتن و سەرکەوتنی مرۆڤ و کۆمەڵگا له ‌هەموو بوارەکانی ژیاندا پێویستییەکی سەرەکییە. هەتا هەست بە بوونی‌ئازادی‌نەکەین، هەتا نەزانین کە ئازادی‌چ گەنجینەیەکی‌جوان ‌و بەنرخە، هەتا نەزانین کە ئازادی‌چ نیعمەتێکی‌گەورەیە، رەنگە وەک پێویستە خەباتی‌بۆ نەکەین. لە کۆمەڵگایەکدا کە جیلوەی‌مرۆڤایەتی‌ئازاد بێت پڕ دەبێ ‌لە جۆراوجۆری، ‌فرەچەشنی، هەمەڕەنگی، هەستی بەرزی ئینسانی، هەستی نیشتمانپەروەری، کار و چالاکی، فیداکاری، لەخۆبوردوویی، ها‌وکاری، پاکی، دڵسۆزی، جوانی خۆشەویستی، سەرزیندوویی، داهێنان، دڵخۆشی و بەختەوەری و دەرەنجام پێشکەوتن و گەشە و درەوشانەوەی مرۆڤ و مرۆڤایەتی.


ئازادی‌بەشێکە لە سروشتی‌مرۆڤ، که‌لە ئیمکانی‌وەدیهاتنی‌ویست ‌و ئیرادەی‌مرۆڤدا خۆی‌دەنوێنێ، لە دۆخی‌ئازادیدا ئیرادەی‌مرۆڤێک نابەسترێتەوە بە ئیرادەی‌مرۆڤێکی‌دیکە ‌و تاک بە ناچاری‌‌و لەژێر زەخت و گوشاری‌کەسانی‌دیکەدا هەڵسوکەوت ناکات ‌و فەرمانڕەوای رەهای‌جەستە ‌و رۆحی‌خۆیەتی‌‌و هەموو کەسێک مافی‌ژیان ‌و ئاسایشی‌خۆی هەیه.


زەوتکردنی‌هەر جۆرە ئازادییەک لە ئیرادەی‌ مرۆڤ، واتە زەوتکردنی‌هەر جۆرە مەعنەویەتێک لە کردەوەی‌ئەو، چاوپۆشیی مرۆڤ لە ئازادی لە خۆیدا دەستبەرداربوونە لە تایبەتمەندیی‌مرۆیی‌‌و چاوپۆشینە لە مافی‌مرۆڤ ‌و تەنانەت دەستبەرداربوونە لە ئەرکە مرۆیی‌یەکان، ئەم جۆرە چاوپۆشی کردنە لەگەڵ سروشتی‌مرۆڤـدا ناسازگارە.


گەشە ‌و درەوشانەوەی‌توانا ‌و لێهاتوویی‌یەکانی‌مرۆڤ دەگەڕێتەوە بۆ سەربەخۆیی ‌مرۆڤ و سەربەخۆیی مرۆڤیش دەگەڕێتەوە سەر رادەی‌ئازادیی‌ئەو، مەرجێکی‌سەرەکی‌بۆ ئازادیی‌مرۆڤ، «‌بوونی‌مافی‌هەڵبژاردنە»، مرۆڤ هەروەک بۆ درێژەدان بە ژیان پێویستی‌بە "نان ‌و ئاو ‌و هەوا" هەیە، هەر بەو چەشنەش بۆ گەشە و درەوشانەوەی توانا و لێهاتوویی‌یەکانی تاک ‌و کۆمەڵگا پێویستی‌بە ‌"بوونی مافی‌هەڵبژاردن و ئازادی‌و دادپەروەری‌" هەیه.


بڵاوبوونەوەی ‌"وتاری‌ئازادیخوازانە" بە چەشنێک چاوەکان دەکاتەوە ‌و سەرەنجی‌مرۆڤەکان بەرەو ئاسۆی‌روون رادەکێشێ‌کە تەنانەت چاویلکەی‌رەشی‌سەرەڕۆیی‌‌و پەردەی‌رەشی‌زۆرداری‌‌و ستەمکاری‌، ناتوانێ‌پێشی‌پێ‌بگرێ.


هەتا «ئاکار ‌و کرداری‌ئازادیخوازانە» لەنێو کۆمەڵانی‌خەڵکدا زیاتر بێ‌، «دزێوی‌‌و بێزراویی‌خو‌و و خدەی‌» ستەمکاران ‌و دیکتاتۆران باشتر دەردەکەوێ.


پەرە ئەستاندنی‌بیری‌ئازادیخوازی‌دەرفەتی‌ئەوتۆ پێک دێنێ‌کە مرۆڤەکان دژکردەوە و داوەریی‌دروست‌تر ‌و باشتریان لەسەر کردەوە و ئاکاری‌یەکتر هەبێ.


‌ناسینی‌ئازادی‌دەبێتە هۆی‌لەقاودانی‌ "سەرەڕۆیی‌نهێنی"‌لە پێوەندی‌ئاسایی‌ژیاندا ‌و زەمینە بۆ ئاشکراکردنی‌زوڵم ‌و ستەمکاری‌لە پێوەندییە کۆمەڵایەتی‌، سیاسی‌‌و ئابوورییەکانی‌کۆمەڵگادا ئامادە دەکات.


ئازادیخوازی‌دەتوانێ‌تەوەرێکی‌هاوبەش ‌و گرینگ بێ‌بۆ مرۆڤەکان، کەلە سەرەوەی‌سەلیقە سیاسی‌‌و تەشکیلاتییەکان لەسەر باوەڕ بە فرچک بەستن و نەهادینەبوونی ‌ئازادی لە یەکتر نزیک ببنەوە و لەو رێبازەدا خەباتی‌هاوبەش ‌و یەکگرتوو بکەن.


ئازادی لەکۆمەلگایەکدا دابین و دەستەبەر دەبێت کە لەلایەن سیستمێکی دێموکراتیک بەڕێوەبچێت و یاسای بنەڕەتیی ئەو وڵاتە لەسەر بناغەی پێوەرە جیهانییەکانی جاڕنامەی گەردوونیی مافی مرۆڤ داڕێژرابێ و هەموو ماف و ئازادییەکانی مرۆڤی بەڕوونی و بێ جیاوازی ئایین، رەگەز، نەژاد، نەتەوە، چین وتووێژ تێدا نووسرا و سەڵمێندرابێ. دەوڵەتی ئەو وڵاته ئەرکدار و بەرپرس بێ کە ماف و ئەرک و حورمەتی تاک، کۆ، کەمینە، زۆرینە‌و پێکهاتە جۆراوجۆرەکان و خەڵک بەگشتی یاسامەند و نەهادینە و پراکتیزە بکات و دەرفەت و بواری یەکسان بۆ کۆمەڵانی خەڵک بڕەخسێنێ بۆ ئەوەی بتوانن لە توانا و بەهرە سیاسی، ئابووری، کۆمەڵایەتییەکانی یەکتر و بەها و بایەخە گشتییەکانی مرۆڤایەتی کەلکی دروست و پێویست وەرگرن هەروەها بنیادە سەرەکییەکانی دەوڵەت (وەک؛ دەسەڵاتی یاسادانان، دادوەری و جێبەجێکردن) پابەند بکرێن کە بەپێی یاسای بنەڕەتی، مافی مرۆڤ بپارێزن و رێز لە مرۆڤ و بەها مرۆیی‌یەکان بگرن.


لە هەرکۆمەڵگایەکدا کە مرۆڤەکان بەهۆی‌ وشیارنەبوون، نەریت، ترس، تەماح ‌ وساویلکەیی ‌مل بۆ ستەمکاری و دیکتاتۆری‌رادەکێشن، ئازادی و سەربەستی ‌لەبیر دەکرێ‌. دیکتاتۆری‌لەسەر بناغەی‌ناوشیاری‌‌و نەزانی‌‌و دواکەوتوویی کۆمەڵانی خەڵک فۆرم دەگرێ و پەلوپۆ‌دەهاوێژێ، زاڵم بەپشت بەستن بە نەجووڵان و وەستانی مەزڵووم درێژە بە ستەمکاری‌خۆی‌دەدا. هیچ نەتەوەیەک ناتوانێ‌خۆی‌لە کۆت ‌و بەندی‌زوڵم ‌و ستەمکاری‌رزگار بکا، مەگەر بگاتە ئاستێک لە پێشکەوتن ‌و گەشەی‌هزری‌‌و کۆمەڵایەتی‌کە "بوونی‌زوڵم ‌و ستەم" ‌و "نەبوونی‌ئازادی‌" بۆ قەبووڵ نەکرێ.


هەڵبژاردن ‌و گرتنەبەری‌شێوەی‌خەبات بۆ ئازادی‌رەنگە لە کەسێکەوە بۆ کەسێکی دیکە ‌و لەکۆمەڵگایەکەوە بۆ کۆمەڵگایەکی‌دیکە و لە زەمەنێکەوە بۆ زەمەنێکی‌دیکە جیاواز ‌بێ‌، بەڵام ئەگەر مرۆڤ گەیشتە قۆناغی "تێگەیشتن و دەرکی‌تەواو لە ئازادی‌" واتە بەو باوەڕە گەیشت کە بەبێ‌ئازادی‌ناتوانێ‌بژی‌، دەبێتە خەباتگێڕی‌ماندووی نەناسی‌رێگای‌ئازادی.

ناوەڕۆکی ئەم بابەتە را و تێبینیی نووسەرە و ماڵپەڕی کوردستان میدیا لێی بەرپرسیار نییە
بالاترین چاپکردنی ئەم بابەتە

رۆژنامەی کوردستان
رۆژنامەی کوردستان ژ. ٧١٦ لەم ژمارەیەدا:

ــ دەنگی راسانی گەلان نابیستن
ــ خەباتی ڕۆژهەڵات بەردەوامە
ــ خۆپێشاندانەکانی ئێران و پرسی کورد
ــ کاوە ئاهەنگەری: ئیرادەی گشتی کوردەکان لە ئێران، بە هەبوونی ڕێبەرییەکی شیاو و لێوەشاو بۆ ئەم قۆناغە دەتوانێ بەشێک لە هاوکێشەکان بە قازانجی کوردستان بگۆڕێ
  • شەپۆلەکانی شار شەپۆلەکانی شار
    شەپۆلەکانی شار پڕە لە هەست و سۆزی نیشتمانپەروەری و نەخشێنەری ئەو جووڵە و راچەنینانەیە کە لە نێو کۆمەڵی کوردەواریدا بە نهێنی و دوور لە چاوی داگیرکەر، بەردەوام لە گەشە و هەڵچووندان.
  • تەیموور مستەفایی: هێزە نیزامییەکانی ئێران نەتەنیا نابێت لە سەرکوتی خۆپێشاندەراندا بەشداری بکەن، بەڵکوو دەبێت هاوکاری بەئەنجام گەیاندنی ئەو حەرەکەتە بن کە بە قازانجی هەموو لایەکە تەیموور مستەفایی: هێزە نیزامییەکانی ئێران نەتەنیا نابێت لە سەرکوتی خۆپێشاندەراندا بەشداری بکەن، بەڵکوو دەبێت هاوکاری بەئەنجام گەیاندنی ئەو حەرەکەتە بن کە بە قازانجی هەموو لایەکە
    دەقی وتووێژی کاک تەیموور مستەفایی، ئەندامی دەفتەری سیاسیی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران و بەرپرسی کۆمیسیۆنی تەشکیلاتی حیزب لەسەر خۆپێشاندانە سەرانسەرییەکانی ئێران و بڵاوکردنەوەی ڕاگەیەندراوی ئەم کۆمیسیۆنە لەم پێوەندییەدا، لەگەڵ تەلەفزیۆنی تیشک.
  • کاوە ئاهەنگەری: ئیرادەی گشتی کوردەکان لە ئێران، بە هەبوونی ڕێبەرییەکی شیاو و لێوەشاو بۆ ئەم قۆناغە دەتوانێ بەشێک لە هاوکێشەکان بە قازانجی کوردستان بگۆڕێ کاوە ئاهەنگەری: ئیرادەی گشتی کوردەکان لە ئێران، بە هەبوونی ڕێبەرییەکی شیاو و لێوەشاو بۆ ئەم قۆناغە دەتوانێ بەشێک لە هاوکێشەکان بە قازانجی کوردستان بگۆڕێ
    خوێنەرانی بەڕێزی "کوردستان"، سەبارەت بە دوایین بارودۆخی ئێران و کوردستان و هەروەها نەخش و دەوری کورد و حیزبی دێموکرات لە هاوکێشەکاندا، ماڵپەڕی "کوردستان میدیا" وتووێژێکی لەگەڵ بەڕێز "کاوە ئاهەنگەری" چاودێری سیاسی و ئەندامی حیزبی دێموکرات ئەنجام داوە کە لێرەدا دەخرێتە بەر دیدی ئێوەی خۆشەویست.
  • ئێمە و وێژمانەکانی داگیرکراوی و هەڵاوێردراوی ئێمە و وێژمانەکانی داگیرکراوی و هەڵاوێردراوی
    ئەم گوتارە ئەگەرچی لای گرووپ، ڕێکخراو و حیزبی سیاسیشەوە هەڵگیراوە، بەڵام بەوپێیەی کە ئەم دامەزراوەگەلە لە عەرزی واقیعدا کار دەکەن و پێویستیان بە دانوستان و دانیشتن و وەرگرتنی پووانی جیاواز هەیە، ئەم ڕێکارەیان هەتا ئیستە تا رادەیەک پاساو هەڵگرە؛ وەکوو تر لە ئاستی یەکانگیریی نەتەوایەتی و دینامیزمی کۆمەڵایەتییەوە هەندێک خەساریشی هەبووە کە لێرە ناگونجێ بەسەریاندا بێینەوە.
  • کۆمەڵگەی ئازاد لە سێبەری دێموکراسیدا کۆمەڵگەی ئازاد لە سێبەری دێموکراسیدا
    "ژان ژاک ڕۆسۆ"یش لە وتارێکیدا بە ناوی "ڕێککەوتنی کۆمەڵایەتی" دەقەکەی بەم ڕستەوە دەست پێ دەکات: "مرۆڤ سەرەڕای ئەوەیکە بە سەربەستی لە دایک دەبێت، بەڵام لە هەموو شوێنێکی ئەم دنیادا بندەست و دیلە".
  • خۆپێشاندانەکانی ئێران و پرسی کورد خۆپێشاندانەکانی ئێران و پرسی کورد
    لەو قۆناغەدا کە هێزەکانی رێژیم باوەڕیان بە خۆیان نەماوە و ترسی رووخان هێزی سەرکووتکەری بێ هیوا کردووە، راسانی شارەکانی کوردستان دەتوانێ زۆرترین دەسکەوت و کاریگەریی هەبێ. ئەوە دەرفەتێکە کە گەلی کورد دەتوانێ بۆ پێشخستن و نزیک بوونەوە لە ئامانجەکانی، کەڵکی شیاوی لێ وەربگرێ؛ بە تایبەتی کە لە قۆناغی نوێی خەباتدا، هۆشیاری نەتەوەیی و بەرینایی خەبات لە جاران بەرزتر و بەربڵاوترە.
  • پیلانەکانی بەسیج لە نێو زانکۆکانی کوردستاندا پیلانەکانی بەسیج لە نێو زانکۆکانی کوردستاندا
    لەم نێوانەدا، بەسیج، وەکوو ئامرازی سیخوڕیی حکومەت بەکار براون. بەسیج لە هەموو فەرمانگەیەکی حکومەتی و ناحکومەتی و لە واتایەکی بەربڵاوتر: لە هەموو شوێنێکدا وەکوو ڤایرۆسێک بڵاوبووەتەوە. قوتابخانەکان و زانکۆکانیش لە فیلترینی ئەم شوێنانەن. بەسیجی کوردیش، یان خۆماڵیتر بڵێم: جاشە کوردەکان، وەک باقی بەسیجییەکانی ئێران، ئەرکی تایبەتیان پێ ڕادەسپێردرێت کە بەرچاوترینیان، فرۆشتنی نیشتمان و هاوزمانەکانیانە.
  • خەباتی ڕۆژهەڵات بەردەوامە خەباتی ڕۆژهەڵات بەردەوامە
    زلهێزەکان هاتن و بێ لەبەرچاوگرتنی مافی گەلان، نەخشەی ناوچەکەیان گۆڕی؛ لە ئاکامی ئەم داڕشتنە نوێیە یەکلایەنە و نادادپەروەرانەشدا، هەندێک لە نەتەوەکان لە مافی دامەزرانی دەوڵەتی خۆیان بێبەش کران کە بەرچاوترینیان نەتەوەی کورد بوو. کورد بوو بە یەکەم قوربانی ڕەوتی نوێی نادادپەروەرانەی مێژوو، تەنیا لەبەر ئەوەیکە دروست بوونی دەوڵەتێکی کوردی لەگەڵ بەرژەوەندی ئەم زلهێزانە یەکی نەدەگرتەوە.
  • دەنگی راسانی گەلان نابیستن دەنگی راسانی گەلان نابیستن
    لە رۆژی ٧ی بەفرانباری ١٣٩٦ی هەتاوی و لە دوایین رۆژەکانی ساڵی ٢٠١٧ی زانییندا، بزاڤی مافخوازیی نەتەوەکان و خەڵکانی ئێران دوای چەندین و چەند کۆبوونەوەی ناڕەزایی دەربڕین، وەکوو ڕووبارێکی بەلرفە، بەنداوی کۆت و بەندی هەمەڕەنگی ڕێژیمی رووخاند و لافاوێکی سەرتاسەریی لە ئێراندا وەڕی خست.
  • لوقمان ئەحمەدی: هۆکاری سەرەکی ناسەقامگیری و شەڕ لە ڕۆژهەڵاتی ناویندا گرێدراوە بە بوونی فرە جەمسەری و نەبوونی هاوسەنگی هێز لە لایەک و ڕەقابەتی نێوان وڵاتانی ڕۆژهەڵاتی ناڤین و بەکارهێنانی ئەم شەڕ و ئاڵۆزیانە لە لایەن ئێلیتەکانی نێو وڵاتانی بەشدار بۆ پارستنی لوقمان ئەحمەدی: هۆکاری سەرەکی ناسەقامگیری و شەڕ لە ڕۆژهەڵاتی ناویندا گرێدراوە بە بوونی فرە جەمسەری و نەبوونی هاوسەنگی هێز لە لایەک و ڕەقابەتی نێوان وڵاتانی ڕۆژهەڵاتی ناڤین و بەکارهێنانی ئەم شەڕ و ئاڵۆزیانە لە لایەن ئێلیتەکانی نێو وڵاتانی بەشدار بۆ پارستنی
    زلهێزەکانی جیهان، بە تایبەت ڕوسیە و ئامریکا دەیانهەوێ پارسەنگێکی هێز لە ڕۆژهەڵاتی ناوین پێکبهێنن کە سەقامگیر بێ و تێیدا بەرژەوەندی و نفوزی خۆیان پارێزراو بێ. رۆڵی ئامریکا و روسیە چارەنووسساز دەبێ بۆ بارودۆخی داهاتووی ناوچەکە، ئەگەر یەک یان هەردوو لەم وڵاتانە گەرەنتی سەقامگیری و پارسەنگی هێز بدەن بە هاوپەیمان و دۆستەکانی خۆیان لە ناوچەکە ئەو کات ئیمکانی هەیە شێوەیەک لە سەقامگیری دروست بێ.
  • ئاو، کۆڵەکەی ستراتیژی داهاتووی کوردستان ئاو، کۆڵەکەی ستراتیژی داهاتووی کوردستان
    بنەمای گەشەی ئێران لە ڕووی جوغرافییەوە، لەسەر دوو پاژی ناوەندی _فارس و قەراغی _نافارس داندراوە، چون دەوڵەتی مۆدێڕن پێی وابوو تەنیا رێگەی مانەوەی، خوڵقاندنی یەک نەتەوەیە و لە پێناو ئەو ئامانجەش جوغرافیای پاشکەوتوو و پێشکەوتووی خوڵقاند.
  • کرماشان له پەنای بێپەناییدا کرماشان له پەنای بێپەناییدا
    ئەم دۆخە نالەبارە لەپاش زیاتر لە یەک مانگ، هاوکاتە لەگەڵ دەسپێکی سەرما و سۆڵە و بارینی بەفر؛ لەمبارەوە "ئەکبەر سەنجابی" فەرمانداری سەرپێڵی زەهاو باسی لە دۆخی نەشیاوی ژیانی هاووڵاتییان لە نێو خێوەتەکاندا کردووە و وتوویەتی: بەرپرسان دەبێ درک بە بارودۆخی لێقەوماوان بکەن؛ خەڵک بە دژوارییەوە لە ژێر خێوەتی ١٠ میتریدا دەژین!
  • دوکتور قاسملوو، بزاڤی راسیۆنالیزمی سیاسەت لە کوردستاندا دوکتور قاسملوو، بزاڤی راسیۆنالیزمی سیاسەت لە کوردستاندا
    ئەو تایبەتمەندییەی هزری سیاسی کە لە بۆڵەبۆڵ و تەنانەت خواستی سیاسیش جیای دەکاتەوە ئەوەیە کە سیستمێکی واتادارمان پێ دەبەخشێت کە کێشەی کورد لە پێوەندی لەگەڵ کێشەکانی دنیای مودێڕن و لە چوارچێوەی چەمک و دەستەواژەکانی تایبەت بەو دنیایە دووبارە پێناسە دەکاتەوە.
  • داهاتوی ڕەشی ئێران لە دەلاقەی بوودجەی ساڵی داهاتوودا داهاتوی ڕەشی ئێران لە دەلاقەی بوودجەی ساڵی داهاتوودا
    ئەگەر ئەرکی سپای قودس بە دەرکەوتنەکانی قاسم سلێمانی لە ناوچەدا هەژمار بکەین ڕوون و ئاشکرایە کە لە هەر کوێ شەڕ و نائارامی هەبێت، ناوبراویش لەوێیە؛ واتە سامانی وڵاتێکی وەک ئێران و کوردستان بۆ شەڕئەنگێزی و تیرۆر کەڵکی لێوەردەگیرێت و ئەوەش بەئاشکرا و بەیاسا دەیکەن.