• ڕۆژنامەی کوردستان
  • گۆڤاری ئاگری
  • گۆڤاری بیری خوێندکار
  • گۆڤاری لاوان
  • گۆڤاری ژنان
  • کەناڵی تەلەفزیۆنی تیشک
  • گۆڤاری نەرگز
١٩ی ژانویەی ٢٠١٨ی زایینی - ٢٩ی بەفرانباری ١٣٩٦ی هەتاوی  

شوێنەواری كولتووری سیاسی لەسەر بەشداریی ژنان و لاوان لە پرۆسەی سیاسیدا

زایینی: ٠٤-٠٤-٢٠١٢ - هەتاوی: ١٣٩١/٠١/١٦ - ٢٠:٥٢ تاران قه‌باره‌ی فۆنت: قه‌باره‌ی نووسراوه‌ گه‌وره‌ بكه‌قه‌باره‌ی نووسراوه‌ بچووكتر بكه‌‌
شوێنەواری كولتووری سیاسی لەسەر بەشداریی ژنان و لاوان لە پرۆسەی سیاسیدا
قادر عەزیز بێگی

بەشی یەكەم:
بەشداریی سیاسی بە كردەوە و ەزر، لە پرۆسەیەكی سیاسیدا تایبەتمەندی خۆی هەیە. یەكێك لە ئامانجەكانی گەشە پێدانی سیاسی، بەشداریی بەر چاوی چین و توێژەكانی كۆمەڵگا و كێبـڕكێ لە ژیانی سیاسی ‌دایە.
بێ‌گومان بۆ گەشە كردنی سیاسی، بەشداریی هەموو چین و توێژەكانی كۆمەڵگا لە سیاسەتدا پێویستە. لە كوردستاندا، بەشداریی سیاسی هەموو چین و توێژەكانی كۆمەڵگا تەنیا لە ەێندێك هەلومەرجی تایبەتیدا نەبێ، زۆر بەر چاو نەبووە.

لە بارودۆخی رامیاری و پێكهاتەی كۆمەڵایەتی ئەوتۆدا (كە ەۆكاری خۆی هەیە)، بەشداری چین و توێژە جیاوازەكانی كۆمەڵگا لە پرۆسەی سیاسیدا چكۆلەتر دەبێتەوە و بەشداریی كەمتری تاكەكانی كۆمەڵگای لێ دەكەوێتەوە. پرسیارێك دێتە پێش كە ئایا كولتووری سیاسیی كۆمە‌ڵگا چ كارتێكەریەكی لەسەر بەشداری چینەكانی كۆمەڵگا لە پرۆسەی سیاسیدا دەبێت و هەروهها ئەم كولتوورە سیاسییە چ كارتێكەرییەكی لەسەر بەشداریی ژنان و لاوان لە پرۆسەی سیاسیدا هەیە؟

رەگ و ریشەی فەرهەنگی سیاسیی هەر كۆمەڵگایەك لە رابردووی ئەم كۆمەڵگایەوە سەرچاوە دەگرێت. تاكەكانی كۆمەڵگا كە لە بواری سیاسیەوە، رەوشی ئێستای كۆمە‌ڵگایان لا پەسند بێ، هەر بە‌و رەوشە سیاسییەیەش‌ را دێن. رەنگە هەر ئەو پێكهاتە فەرهەنگییە سیاسییە، جاروبار لە بەرزی و نەزمی دابێت.
١. واتای بەشداری لە پڕۆسەی سیاسیدا
لە دوای شەری دووهەمی جیهانی، بەشداری لە پرۆسەی سیاسی هەر وەك هەموو چەمكە سیاسییەكانی دیكە، ئاڵوگۆری بە خۆیەوە بینیوە و لە فەرهەنگی سیاسیی گشتیدا ئەم واتایە بە كار دەبردرێ كە بەشداریی سیاسی، بەشداری خۆ ویستانەی تاكەكانی كۆمەڵگا لە هەڵبژاردنی رێبەرانی سیاسی و هەروهها لە بەشداریی راستەوخۆ و ناراستەوخۆی سیاسی بۆ بەڕێوە‌بردنی گشتیی كۆمەڵگایە.
مایرۆن واینێر Myron Weiner ئاوا باسی بەشداری لە پرۆسەی سیاسیدا دەكات:
"بەشداریی سیاسی یانی هەر كردەوەیەكی خۆبەخشانەی سەركەوتوو (یان پێچەوانە)، بە شێوەی رێكخراویی یا غەیرە رێكخراوەیی، كاتی یان بەردەوام، رەوا یان ناڕەوا بۆ شوێندانەری لە هەڵبژاردنی رێبەرانی سیاسی و بەڕێوە بردنی كۆمەڵگا چ بە شێوەی ناوچەیی و چ نەتەوەیی بێت".
لێستێر. و. میلبرات lester w milbrath ئاوا باسی بەشداری لە پرۆسەی سیاسیدا دەكات:
"بەشداریی سیاسی كردەوەیەكە بۆ كاریگەری یان كارتێكردن لەسەر ئاكامی پرۆسە‌ی هەڵبژاردن لە چوارچێوەی حكوومەتێكدا".
٢. هۆكارە گرینگەكانی بەشداری لە پرۆسەی سیاسیدا:
بنەماكانی هەڵسوكەوتی سیاسیی تاكەكانی كۆمەڵگایەك بەم شێوە پۆلێن دەكرێت؛
هەڵسوكەوتی كەسایەتی و ناوچەیی.
ــ هەڵسوكەوتی كەسایەتییەكان

خۆیان لە رابردووی بنەماڵەیی كە بۆ تاكێك بە میرات ماوەتەوە، پێداویستی و حەزەكانی تاك، پێداویستی و هەست و سروشتی دەروونی، بیر و باوەڕ و ەۆگری، یان قۆناخی سەرەتایی رێگا بۆ گەیشتن بە ئامانجێك. ئەو ەۆكارا‌نە شوێنەواری راستەخۆی بە سەر هەڵسوكەوتی سیاسیدا هەیە. بەڵام ەۆكارە كۆمەڵایەتییەكان، بە پێچەوانەوە، لە رێگای كەسایەتیی تاكەكانی كۆمەڵگا كاریگەری دەبێت.

ــ هەڵسوكەوتی ناوچەیی یان مەڵبەندی، وردە وردە و بە تێپەڕبوونی كات و شێوەی پێكهاتەی كەسایەتی و باوەڕی سیاسی، رۆڵی خۆی دەبێت. لەم لێكدانەوەدا ەیچ یەك لە هەڵسوكەوتە كۆمەڵایەتی و یان كەسایەتیی سەربەخۆ نین؛ لە هەمان كاتدا كە كۆمەڵ لەسەر تێڕوانینی سیاسی تاك دەور دەبینێ، پێكهاتەی كەسایەتیش زۆر كاریگەر نییە، بەڵكو بارودۆخ و دەرفەت و تواناكانی كۆمەڵایەتی لە چوارچێوی داب و نەریت و كولتووری كۆمەلایەتی ئەو كۆمە‌ڵگایە جێگە و پێگەی خۆی دەبینێتەوە. كاریگەری هەڵسوكەوتە كۆمەڵایەتی و كەسایەتییەكان لە سەر بەشداری هاونیشتیمانان لە پرۆسەی سیاسیدا، وەك بەشداری سیاسی و گەشە پێدانی پرۆسەی سیاسی لە رێكخراوە سیاسییەكاندا خۆ دەنوێنێت.
٣. فەرهەنگ یان كولتووری سیاسی:

كاتێك باسی كولتووری سیاسی دەكەین، هاوكات دەچینە ناو بیر و ەزری تاكەكان و بە كەڵك وەرگرتن لە ئامراز و كەرە‌سەكانی زانستی دەرونناسی ەۆكاری هەڵسوكەوتە سیاسییەكان، شەرح و شرۆڤە دەكەین و لەسەر بناغی دەرونناسی سیاسی، بۆمان دەردەكەوێ كە باوەڕ و هەڵسوكەوتی سیاسی تاكەكان، چۆناوچۆن بیچم دەگرێت.
فەرهەنگی سیاسی، ئاقار و تێـڕوانینە جیاوازە فكرییەكان، رێنوێنی دەكا و بۆ سیاسەتە گشتییەكانی بڕیار وەردەگیردرێت. لە چوارچێوی بیر و هزری تاكەكاندا لە ناوچە، یان مەڵبەندێك شێوەی تێـڕامان، ئاوات، ویست و داخوازییە سیاسییەكان پێك‌ د‌ێن. گرینگ‌ترین كار، روون كردنەوە و شرۆڤەی رووداو و راستییەكانی ئەو ناوچە یا مەڵبەندەیە كە بۆ راكێشانی تاكەكان لە هەڵوێست وەرگرتن لە بواری كۆمەڵایەتی و سیاسییەوە روو دەدەن. واتە دەتوانین كولتووری سیاسی ئاوا پێناسە بكەین كە هەڵوێست و كردەوی سیاسی هەر تاكێكی كۆمەڵگا، پێوەندی بە ەۆكار، بارودۆخ ، ئاوات و ئامانجی ئەو تاكانەوهەەیە.

لە كۆمەڵگایەكی سیاسی كراوەدا، بیر و ەزری تاكەكان سەرەڕای ئاشنا بوون لەگەڵ پێكهاتەكانی ئەو كۆمەڵگایە ‌و وەدەست ەێنانی زانیاری سیاسی زیاتر، كاریگەرتر و، لە هەمان كاتیشدا بواری فێربوون و راەێنان، باشتر دەور و رۆڵی خۆی دەگێڕێ.

لە پرۆسەیەكی‌ ئەوتۆ‌دا داب و نەریتە كۆمەڵایەتییەكان لە رێگای بنەماڵە، بیر و باوەڕ، شێوەی پەروەرد و بارەێنان، ئایین و هەروهها كەرەسەكانی راگەیاندن لە نەوەیەك بۆ نەوەیەكی دیكە دەگوازرێتەوە.
٤. بەشداری لە پرۆسەی سیاسی و كولتووری سیاسی:

كولتووری سیاسی هەڵقوڵاوی بەشداری كردن لە پرۆسەی سیاسییە و هەر چەشنە پێداچوونەوە و گۆڕانكاری لە شێوەی كار و باری سیاسی لە كولتووری سیاسییەوە سەرچاوە دەگرێت. كولتووری سیاسی داەێنەری بەشداری لە پرۆسەی سیاسی دایە.

هەر چەند كولتووری سیاسی لە كولتووری ملكەچی و كۆیلەیی دوور بێتەوە، بەو رادەیە‌ش سەرەڕای شێوە جیاوازەكان، لە كولتووری بەشداری كردن لە پرۆسەیەكی سیاسی، نیزیك دەبێتەوە. حیزبە سیاسییەكان، قوتابخانە، زانكۆ و كەرەسەكانی راگەیاندن وەك دەنگ و رەنگ، مزگەوت و بڵاوكراوە‌كان رۆلی گرینگیان لە دروست كردنی كولتووری سیاسی و هەڵوێست و لایەنگریی سیاسی و كۆمەڵایەتی تاكەكانی كۆمەڵگادا هەیە و بیچم و قەوارەی تایبەتی خۆی پێ ‌دەدەن.

كولتووری سیاسی لە پرۆسە سیاسییەكاندا، تاكوو ئەو جێگایەی بۆی بگونجێ لە مافی تاكەكان داكۆكی دەكات و كەڵكی لێوەر دەگرێت. بهەێز بوونی پارت یان رێكخراوە سیاسییەكان، شیلە و شێرازەی پێوەندی نێوان تاقم و گرووپە‌كانە كە لە پێوەندییە هەرێمی و ناوچەییەكان بە‌ربەرین‌تر و پتەوتر دەنوێنێ.
ەێزە سیاسییەكان بە گەڵالە كردنی شێوازە گونجاوەكان بۆ گواستنەوەی ەێورانەی دەسەڵات و راكێشانی سرنجی پێكهاتە نوێیەكان بۆ ناو جەرگەی پێكهاتە سیاسییەكان، ەۆی بەردەوامی سیاسی و گۆرانكارییە ئەرێنییەكانی ناو كۆمەڵگا دە‌سەلمێنێت.

بەشداری ژنان لە پرۆسەی سیاسیدا
بەشداری ژنان لە پرۆسەی سیاسیدا ەۆكارێكە بۆ بە ەێز كردنی بـڕیار وەرگرتن لەسەر رووداوەكان و هەروهها رێگایەكە بۆ هاوخەباتی و ژیانێكی خۆش و بەختەورتری خێزانی و كۆمەلایەتی.
بالاترین چاپکردنی ئەم بابەتە

رۆژنامەی کوردستان
رۆژنامەی کوردستان ژ. ٧١٦ لەم ژمارەیەدا:

ــ دەنگی راسانی گەلان نابیستن
ــ خەباتی ڕۆژهەڵات بەردەوامە
ــ خۆپێشاندانەکانی ئێران و پرسی کورد
ــ کاوە ئاهەنگەری: ئیرادەی گشتی کوردەکان لە ئێران، بە هەبوونی ڕێبەرییەکی شیاو و لێوەشاو بۆ ئەم قۆناغە دەتوانێ بەشێک لە هاوکێشەکان بە قازانجی کوردستان بگۆڕێ
  • شەپۆلەکانی شار شەپۆلەکانی شار
    شەپۆلەکانی شار پڕە لە هەست و سۆزی نیشتمانپەروەری و نەخشێنەری ئەو جووڵە و راچەنینانەیە کە لە نێو کۆمەڵی کوردەواریدا بە نهێنی و دوور لە چاوی داگیرکەر، بەردەوام لە گەشە و هەڵچووندان.
  • تەیموور مستەفایی: هێزە نیزامییەکانی ئێران نەتەنیا نابێت لە سەرکوتی خۆپێشاندەراندا بەشداری بکەن، بەڵکوو دەبێت هاوکاری بەئەنجام گەیاندنی ئەو حەرەکەتە بن کە بە قازانجی هەموو لایەکە تەیموور مستەفایی: هێزە نیزامییەکانی ئێران نەتەنیا نابێت لە سەرکوتی خۆپێشاندەراندا بەشداری بکەن، بەڵکوو دەبێت هاوکاری بەئەنجام گەیاندنی ئەو حەرەکەتە بن کە بە قازانجی هەموو لایەکە
    دەقی وتووێژی کاک تەیموور مستەفایی، ئەندامی دەفتەری سیاسیی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران و بەرپرسی کۆمیسیۆنی تەشکیلاتی حیزب لەسەر خۆپێشاندانە سەرانسەرییەکانی ئێران و بڵاوکردنەوەی ڕاگەیەندراوی ئەم کۆمیسیۆنە لەم پێوەندییەدا، لەگەڵ تەلەفزیۆنی تیشک.
  • کاوە ئاهەنگەری: ئیرادەی گشتی کوردەکان لە ئێران، بە هەبوونی ڕێبەرییەکی شیاو و لێوەشاو بۆ ئەم قۆناغە دەتوانێ بەشێک لە هاوکێشەکان بە قازانجی کوردستان بگۆڕێ کاوە ئاهەنگەری: ئیرادەی گشتی کوردەکان لە ئێران، بە هەبوونی ڕێبەرییەکی شیاو و لێوەشاو بۆ ئەم قۆناغە دەتوانێ بەشێک لە هاوکێشەکان بە قازانجی کوردستان بگۆڕێ
    خوێنەرانی بەڕێزی "کوردستان"، سەبارەت بە دوایین بارودۆخی ئێران و کوردستان و هەروەها نەخش و دەوری کورد و حیزبی دێموکرات لە هاوکێشەکاندا، ماڵپەڕی "کوردستان میدیا" وتووێژێکی لەگەڵ بەڕێز "کاوە ئاهەنگەری" چاودێری سیاسی و ئەندامی حیزبی دێموکرات ئەنجام داوە کە لێرەدا دەخرێتە بەر دیدی ئێوەی خۆشەویست.
  • ئێمە و وێژمانەکانی داگیرکراوی و هەڵاوێردراوی ئێمە و وێژمانەکانی داگیرکراوی و هەڵاوێردراوی
    ئەم گوتارە ئەگەرچی لای گرووپ، ڕێکخراو و حیزبی سیاسیشەوە هەڵگیراوە، بەڵام بەوپێیەی کە ئەم دامەزراوەگەلە لە عەرزی واقیعدا کار دەکەن و پێویستیان بە دانوستان و دانیشتن و وەرگرتنی پووانی جیاواز هەیە، ئەم ڕێکارەیان هەتا ئیستە تا رادەیەک پاساو هەڵگرە؛ وەکوو تر لە ئاستی یەکانگیریی نەتەوایەتی و دینامیزمی کۆمەڵایەتییەوە هەندێک خەساریشی هەبووە کە لێرە ناگونجێ بەسەریاندا بێینەوە.
  • کۆمەڵگەی ئازاد لە سێبەری دێموکراسیدا کۆمەڵگەی ئازاد لە سێبەری دێموکراسیدا
    "ژان ژاک ڕۆسۆ"یش لە وتارێکیدا بە ناوی "ڕێککەوتنی کۆمەڵایەتی" دەقەکەی بەم ڕستەوە دەست پێ دەکات: "مرۆڤ سەرەڕای ئەوەیکە بە سەربەستی لە دایک دەبێت، بەڵام لە هەموو شوێنێکی ئەم دنیادا بندەست و دیلە".
  • خۆپێشاندانەکانی ئێران و پرسی کورد خۆپێشاندانەکانی ئێران و پرسی کورد
    لەو قۆناغەدا کە هێزەکانی رێژیم باوەڕیان بە خۆیان نەماوە و ترسی رووخان هێزی سەرکووتکەری بێ هیوا کردووە، راسانی شارەکانی کوردستان دەتوانێ زۆرترین دەسکەوت و کاریگەریی هەبێ. ئەوە دەرفەتێکە کە گەلی کورد دەتوانێ بۆ پێشخستن و نزیک بوونەوە لە ئامانجەکانی، کەڵکی شیاوی لێ وەربگرێ؛ بە تایبەتی کە لە قۆناغی نوێی خەباتدا، هۆشیاری نەتەوەیی و بەرینایی خەبات لە جاران بەرزتر و بەربڵاوترە.
  • پیلانەکانی بەسیج لە نێو زانکۆکانی کوردستاندا پیلانەکانی بەسیج لە نێو زانکۆکانی کوردستاندا
    لەم نێوانەدا، بەسیج، وەکوو ئامرازی سیخوڕیی حکومەت بەکار براون. بەسیج لە هەموو فەرمانگەیەکی حکومەتی و ناحکومەتی و لە واتایەکی بەربڵاوتر: لە هەموو شوێنێکدا وەکوو ڤایرۆسێک بڵاوبووەتەوە. قوتابخانەکان و زانکۆکانیش لە فیلترینی ئەم شوێنانەن. بەسیجی کوردیش، یان خۆماڵیتر بڵێم: جاشە کوردەکان، وەک باقی بەسیجییەکانی ئێران، ئەرکی تایبەتیان پێ ڕادەسپێردرێت کە بەرچاوترینیان، فرۆشتنی نیشتمان و هاوزمانەکانیانە.
  • خەباتی ڕۆژهەڵات بەردەوامە خەباتی ڕۆژهەڵات بەردەوامە
    زلهێزەکان هاتن و بێ لەبەرچاوگرتنی مافی گەلان، نەخشەی ناوچەکەیان گۆڕی؛ لە ئاکامی ئەم داڕشتنە نوێیە یەکلایەنە و نادادپەروەرانەشدا، هەندێک لە نەتەوەکان لە مافی دامەزرانی دەوڵەتی خۆیان بێبەش کران کە بەرچاوترینیان نەتەوەی کورد بوو. کورد بوو بە یەکەم قوربانی ڕەوتی نوێی نادادپەروەرانەی مێژوو، تەنیا لەبەر ئەوەیکە دروست بوونی دەوڵەتێکی کوردی لەگەڵ بەرژەوەندی ئەم زلهێزانە یەکی نەدەگرتەوە.
  • دەنگی راسانی گەلان نابیستن دەنگی راسانی گەلان نابیستن
    لە رۆژی ٧ی بەفرانباری ١٣٩٦ی هەتاوی و لە دوایین رۆژەکانی ساڵی ٢٠١٧ی زانییندا، بزاڤی مافخوازیی نەتەوەکان و خەڵکانی ئێران دوای چەندین و چەند کۆبوونەوەی ناڕەزایی دەربڕین، وەکوو ڕووبارێکی بەلرفە، بەنداوی کۆت و بەندی هەمەڕەنگی ڕێژیمی رووخاند و لافاوێکی سەرتاسەریی لە ئێراندا وەڕی خست.
  • لوقمان ئەحمەدی: هۆکاری سەرەکی ناسەقامگیری و شەڕ لە ڕۆژهەڵاتی ناویندا گرێدراوە بە بوونی فرە جەمسەری و نەبوونی هاوسەنگی هێز لە لایەک و ڕەقابەتی نێوان وڵاتانی ڕۆژهەڵاتی ناڤین و بەکارهێنانی ئەم شەڕ و ئاڵۆزیانە لە لایەن ئێلیتەکانی نێو وڵاتانی بەشدار بۆ پارستنی لوقمان ئەحمەدی: هۆکاری سەرەکی ناسەقامگیری و شەڕ لە ڕۆژهەڵاتی ناویندا گرێدراوە بە بوونی فرە جەمسەری و نەبوونی هاوسەنگی هێز لە لایەک و ڕەقابەتی نێوان وڵاتانی ڕۆژهەڵاتی ناڤین و بەکارهێنانی ئەم شەڕ و ئاڵۆزیانە لە لایەن ئێلیتەکانی نێو وڵاتانی بەشدار بۆ پارستنی
    زلهێزەکانی جیهان، بە تایبەت ڕوسیە و ئامریکا دەیانهەوێ پارسەنگێکی هێز لە ڕۆژهەڵاتی ناوین پێکبهێنن کە سەقامگیر بێ و تێیدا بەرژەوەندی و نفوزی خۆیان پارێزراو بێ. رۆڵی ئامریکا و روسیە چارەنووسساز دەبێ بۆ بارودۆخی داهاتووی ناوچەکە، ئەگەر یەک یان هەردوو لەم وڵاتانە گەرەنتی سەقامگیری و پارسەنگی هێز بدەن بە هاوپەیمان و دۆستەکانی خۆیان لە ناوچەکە ئەو کات ئیمکانی هەیە شێوەیەک لە سەقامگیری دروست بێ.
  • ئاو، کۆڵەکەی ستراتیژی داهاتووی کوردستان ئاو، کۆڵەکەی ستراتیژی داهاتووی کوردستان
    بنەمای گەشەی ئێران لە ڕووی جوغرافییەوە، لەسەر دوو پاژی ناوەندی _فارس و قەراغی _نافارس داندراوە، چون دەوڵەتی مۆدێڕن پێی وابوو تەنیا رێگەی مانەوەی، خوڵقاندنی یەک نەتەوەیە و لە پێناو ئەو ئامانجەش جوغرافیای پاشکەوتوو و پێشکەوتووی خوڵقاند.
  • کرماشان له پەنای بێپەناییدا کرماشان له پەنای بێپەناییدا
    ئەم دۆخە نالەبارە لەپاش زیاتر لە یەک مانگ، هاوکاتە لەگەڵ دەسپێکی سەرما و سۆڵە و بارینی بەفر؛ لەمبارەوە "ئەکبەر سەنجابی" فەرمانداری سەرپێڵی زەهاو باسی لە دۆخی نەشیاوی ژیانی هاووڵاتییان لە نێو خێوەتەکاندا کردووە و وتوویەتی: بەرپرسان دەبێ درک بە بارودۆخی لێقەوماوان بکەن؛ خەڵک بە دژوارییەوە لە ژێر خێوەتی ١٠ میتریدا دەژین!
  • دوکتور قاسملوو، بزاڤی راسیۆنالیزمی سیاسەت لە کوردستاندا دوکتور قاسملوو، بزاڤی راسیۆنالیزمی سیاسەت لە کوردستاندا
    ئەو تایبەتمەندییەی هزری سیاسی کە لە بۆڵەبۆڵ و تەنانەت خواستی سیاسیش جیای دەکاتەوە ئەوەیە کە سیستمێکی واتادارمان پێ دەبەخشێت کە کێشەی کورد لە پێوەندی لەگەڵ کێشەکانی دنیای مودێڕن و لە چوارچێوەی چەمک و دەستەواژەکانی تایبەت بەو دنیایە دووبارە پێناسە دەکاتەوە.
  • داهاتوی ڕەشی ئێران لە دەلاقەی بوودجەی ساڵی داهاتوودا داهاتوی ڕەشی ئێران لە دەلاقەی بوودجەی ساڵی داهاتوودا
    ئەگەر ئەرکی سپای قودس بە دەرکەوتنەکانی قاسم سلێمانی لە ناوچەدا هەژمار بکەین ڕوون و ئاشکرایە کە لە هەر کوێ شەڕ و نائارامی هەبێت، ناوبراویش لەوێیە؛ واتە سامانی وڵاتێکی وەک ئێران و کوردستان بۆ شەڕئەنگێزی و تیرۆر کەڵکی لێوەردەگیرێت و ئەوەش بەئاشکرا و بەیاسا دەیکەن.