• ڕۆژنامەی کوردستان
  • گۆڤاری ئاگری
  • گۆڤاری بیری خوێندکار
  • گۆڤاری لاوان
  • گۆڤاری ژنان
  • کەناڵی تەلەفزیۆنی تیشک
  • گۆڤاری نەرگز
١٨ی ژانویەی ٢٠١٨ی زایینی - ٢٨ی بەفرانباری ١٣٩٦ی هەتاوی  

دەقی قسەکانی مستەفا هیجری لە پارلمانی سویس

زایینی: ٠٥-٠٦-٢٠١٤ - هەتاوی: ١٣٩٣/٠٣/١٥ - ١٢:٣٣ تاران قه‌باره‌ی فۆنت: قه‌باره‌ی نووسراوه‌ گه‌وره‌ بكه‌قه‌باره‌ی نووسراوه‌ بچووكتر بكه‌‌
دەقی قسەکانی مستەفا هیجری لە پارلمانی سویس
کوردستان میدیا: مستەفا هیجری سکرتێری گشتیی حیزبی دێموکرات، رۆژی چوارشەممە رێکەوتی ١٤ی جۆزەردانی ١٣٩٣ی هەتاوی، لە پارلمانی سویس وتارێکی پێشکەش کرد.

دەقی وتارەکە بەم چەشنەیە:

چ داهاتوویەک بۆ نەتەوەکان پاش هاتنی رۆحانی؟
بەڕێزان!
کۆماری ئیسلامی رێژیمێکی ئیدئۆلۆژیک بە بیر و باوەڕی دواکەوتوانەیە ‌و هەموو دیاردەکانی جیهان لە چوارچێوەی ئەم ئیدئۆلۆژییەدا دەبینێ‌ ‌و هەڵدەسنگێنێ‌. لەبەر ئەوەی ئەم ئیدئۆلۆژییەش پێوەندی دراوەتەوە بە خودا، نەگۆڕە.

ئایینی ئیسلام جەوهەر ‌و رۆحی ئەو ئیدئۆلۆژییە پێک دێنێ‌، ئیسلامێک بەو پێناسە ‌و تەفسیرەی کە رێبەرانی ئایینیی حکوومەتی ئیسلامی لە ئێران هەیانە، یانی ئایینی شیعەی ولایەت فەقیهی.

لەو ئیدئۆلۆژییەدا نەتەوە بەو پێناسانەی کە ئەمڕۆ لە دنیادا ناسراوە، یان لە ئێراندا نەتەوەکان خۆیان پێ‌ دەناسێنن جێگایەکی بۆ دیاری نەکراوە، بەڵکوو هەموویان ئومەتی ئیسلام پێک دێنن ‌و ئەرکی ئایینییانە کەلە راستای بردنە پێشی رێنوێنی ‌و تەعلیماتەکانی ئیسلامدا بە شێوەی یەکگرتوو تێبکۆشن.

بەپێی ئەو رێنوێنییانە ئەو تاک ‌و گرووپانەی لە ئێراندا بە هێنانە بەرباسی نەتەوە داوای ماف دەکەن لە رێنوێنییەکانی ئیسلام لایان داوە، چوونکە داواکانیان دەبنە هۆی کێشە ‌و دووبەرەکێ لە نێو ئومەتی ئیسلامیدا ‌و شایانی سزادانن. تۆمەتبارکردنی حیزب ‌و چالاکانی بواری مافخوازانی نەتەوەکانی ئێرانی بە دژی شۆڕش، بەکرێگیراویی دوژمنانی ئیسلام وەک ئیسراییل ‌و ئەمریکا، جیاییخواز ‌و لە ئاکامدا حوکمی سزادانی قورسیان وەکوو ئیعدام ‌و زیندانیی درێژخایەن لەو چوارچێوەدا بەڕێوە دەچێ.

لەو حکوومەتەدا جێگوڕکێی مۆرەکانی رێژیم وەک سەرکۆمار ناتوانێ‌ ئاڵوگۆڕێک لەو بیر ‌و بۆچوونەدا پێک بێنێ‌، بە شێوەیەک کە بە کردەوە ببێتە هۆی بە ڕەسمی ناسینی نەتەوە جیاوازەکانی ئێران ‌و دابینکردنی مافەکانیان، ئەمەش دەگەڕێتەوە بۆ دوو هۆی سەرەکی:

١ ــ ئەو کەسەی وەک سەرکۆمار دیاری دەکرێ‌ هەمیشە یەکێک لە مۆرە ناسراوەکانی وەفادار بە رێژیم ‌و بیر و باوەڕەکەیەتی ‌و جیا لە رێژیم نییە، بۆیە وەک ئەرکێکی ئایینی ‌و ئیداری ئەو رێنوێنی ‌و سیاسەتانە پێڕەو دەکا کە رێبەری ئایینیی رێژیم پێی دەسپێرێ.

٢ ــ ئەگەر وا دابنێین کە ئەو کەسە هێندێک بیر ‌و بۆچوونی جیاوازیشی هەبێ‌ ئەو دەسەڵاتەی پێ نەدراوە کە بۆ خۆی لە راستای ئەو سیاسەت و رێنوێنییانەدا هەنگاو بنێ کە جیاواز بێ‌ لەگەڵ ئەو تەعلیماتەی کە پێی دراوە.

بۆیە هیوابەستن بەوەی کە بە هاتنی رۆحانی، یان کەسانێکی دیکە لەو حکوومەتەدا ئاڵوگۆڕێکی بنەڕەتی سەبارەت بەو پرسە لە ماوەی حکوومەتی کۆماری ئیسلامیدا بە بێ زەختێکی بەهێز تەنیا تەوەهومێکە ‌و لەسەر هیچ بنچینەیەکی لۆژیکی بنیات نەنراوە.

بەڵام رێژیم لە سەرەتاوە تاکوو ئێستا بۆ پێکهێنانی گومان ‌و فریودانی رای گشتی هەر کاتێک بە پێویستی بزانێ‌، بە رواڵەت هێندێک باس لە چوارچێوەی ماف ‌و داخوازی نەتەوەکان دەوروژێنی وەک ئەوەی لە ماددەی ١٥ی یاسای بنچینەییدا مافی فێرکردنی زمانە نەتەوەیییەکان بە رەسمی هاتووە، بەڵام لە ماوەی زیاتر لە سی ساڵ دەسەڵاتداریی خۆیدا هیچ هەنگاوێکی بۆ جێبەجێ‌ کردنی ئەو ماددەیە هەڵنەهێناوەتەوە، یان رۆحانی لە سەردەمی کاندیداتۆرییەکەیدا بۆ سەرکۆماری، چەند بەڵێنێکی لەم پێوەندییەدا بە مەبەستی راکێشانی سرنجی نەتەوەکان بڵاو کردەوە و عەلی یوونسی وەزیرێکی پێشووی ئیتلاعاتی وەک یاریدەدەری خۆی بۆ کار‌وباری نەتەوەکان ‌و کەمایەتییە ئایینییەکان دیاری کرد، بەڵام بە کردەوە نەک هەر هەنگاوێکی لە راستای مافی نەتەوەکان ‌و لابردنی جیاوازییە ئایینییەکان لە ئێراندا هەڵنەگرتووە، بەڵکوو لە کاتی هاتنە سەر کاری ناوبراوەوە مافخوازانی نەتەوە ‌و ئایینە جیاوازەکان لە ئێراندا کەوتوونەتە ژێر زەخت ‌و گوشاری زیاترەوە.

لێرەدا ئەو پرسیارە دێتە پێش کە بەم لێکدانەوەیە رێگاچارەی گەیشتن بە مافی یەکسانی ‌و ئازادیی نەتەوەکانی ئێران چییە؟

وەڵامی ئێمە گوشارهێنانی نەتەوە زوڵملێکراوەکان ‌و هەموو ئازادیخوازانی ئێران بە یەکگرتوویی بۆسەر رێژیم لە نێوخۆ ‌و پشتیوانی نێونەتەوەیی لە دەرەوەیە، گوشارێک کە رێژیم بخاتە نیگەرانیی رووخان، چونکە بە چۆکداهاتنی رێژیم لە بەرامبەر سەپاندنی گەمارۆی ئابووری لەلایەن رۆژئاواو و ملکەچ کردنی بۆ داخوازییەکانیان سەبارەت بە پیتاندنی ئۆرانیۆم ئەو کاتەی بە ئاکام گەیشت کە درێژەدانی گەمارۆکان، ئابووریی وڵاتی گەیاندە هەڵومەرجێکی وەها خراپ کە رێژیم بۆی دەرکەوت کە لەوە زیاتر بەرگە ناگرێ‌ ‌و ئابوورییەکەی بەرە‌و داڕمانی خێرا دەچێ‌ ‌و لە‌و حاڵەتەدا مەترسیی رووخانی رێژیم بەدی دەکرێ.

بێگومان بۆ پێشگرتن بە پێشێلکردنی مافی نەتەوەکان ‌و ئازادیی خەڵک، هەروەها هەموو کردەوە تیرۆریستی ‌و ترسهێنەرەکانی رێژیم لە ناوچەش پێکهێنانی زەختێکی نێوخۆ ‌و دەرەوەی لەم چەشنە پێویستە، لەو پێوەندییەدا وڵاتی سویس وەک وڵاتێکی بێلایەن کە رۆڵێکی نێونەتەوەیی گرینگ دەبینێ‌ لە چارەسەری کێشە نێونەتەوەیییەکاندا، دەتوانێ‌ لە راستای چارەسەریی پرسی نەتەوەکانی ئێران دەورێکی ئەرێنی بگێڕێ‌، وەک نموونەیەک پێکهێنانی کۆنفرانسێکی نێونەتەوەیی بۆ باس کردن لەسەر ئەم پرسە لە لایەن وەزارەتی کار‌وباری دەرەوەی وڵاتی سویس، بە تایبەت کە ئەم وڵاتە ئەزموونێکی سەرکەوتووی هەیە لە چارەسەریی پرسی نەتەوە جیاوازەکان کە پێکهاتەی حەشیمەتی سویس پێک دێنن، لە رێگای بەڕێوەبردنی شێوەیەک لە فیدراڵیزم کە توانیویەتی مافی یەکسان بۆ هەموو لایەنەکان دابین بکات.

لە کۆتایی قسەکانمدا بە پێویستی دەزانم سپاسی گەرمی خۆم پێشکەش بە بەڕێز "کارلۆ سوومارۆگا، سەرۆکی کومیسیۆنی پێوەندییەکانی دەرەوەی پارلمانی سویس ‌و هاوسەرۆکی گرووپی پارلمانتارانی سویسی دۆستی کورد" ‌و "کۆمەڵەی مافی مرۆڤی کوردستانی ئێران ــ ژنێڤ'' بکەم کە زەحمەتی پێکهێنانی ئەم پانێلەیان کێشاوە.

سوپاس بۆ ئێوە هاوڕێیانی بەشدار لەم سمینارەدا
بالاترین چاپکردنی ئەم بابەتە

رۆژنامەی کوردستان
رۆژنامەی کوردستان ژ. ٧١٦ لەم ژمارەیەدا:

ــ دەنگی راسانی گەلان نابیستن
ــ خەباتی ڕۆژهەڵات بەردەوامە
ــ خۆپێشاندانەکانی ئێران و پرسی کورد
ــ کاوە ئاهەنگەری: ئیرادەی گشتی کوردەکان لە ئێران، بە هەبوونی ڕێبەرییەکی شیاو و لێوەشاو بۆ ئەم قۆناغە دەتوانێ بەشێک لە هاوکێشەکان بە قازانجی کوردستان بگۆڕێ
  • شەپۆلەکانی شار شەپۆلەکانی شار
    شەپۆلەکانی شار پڕە لە هەست و سۆزی نیشتمانپەروەری و نەخشێنەری ئەو جووڵە و راچەنینانەیە کە لە نێو کۆمەڵی کوردەواریدا بە نهێنی و دوور لە چاوی داگیرکەر، بەردەوام لە گەشە و هەڵچووندان.
  • تەیموور مستەفایی: هێزە نیزامییەکانی ئێران نەتەنیا نابێت لە سەرکوتی خۆپێشاندەراندا بەشداری بکەن، بەڵکوو دەبێت هاوکاری بەئەنجام گەیاندنی ئەو حەرەکەتە بن کە بە قازانجی هەموو لایەکە تەیموور مستەفایی: هێزە نیزامییەکانی ئێران نەتەنیا نابێت لە سەرکوتی خۆپێشاندەراندا بەشداری بکەن، بەڵکوو دەبێت هاوکاری بەئەنجام گەیاندنی ئەو حەرەکەتە بن کە بە قازانجی هەموو لایەکە
    دەقی وتووێژی کاک تەیموور مستەفایی، ئەندامی دەفتەری سیاسیی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران و بەرپرسی کۆمیسیۆنی تەشکیلاتی حیزب لەسەر خۆپێشاندانە سەرانسەرییەکانی ئێران و بڵاوکردنەوەی ڕاگەیەندراوی ئەم کۆمیسیۆنە لەم پێوەندییەدا، لەگەڵ تەلەفزیۆنی تیشک.
  • کاوە ئاهەنگەری: ئیرادەی گشتی کوردەکان لە ئێران، بە هەبوونی ڕێبەرییەکی شیاو و لێوەشاو بۆ ئەم قۆناغە دەتوانێ بەشێک لە هاوکێشەکان بە قازانجی کوردستان بگۆڕێ کاوە ئاهەنگەری: ئیرادەی گشتی کوردەکان لە ئێران، بە هەبوونی ڕێبەرییەکی شیاو و لێوەشاو بۆ ئەم قۆناغە دەتوانێ بەشێک لە هاوکێشەکان بە قازانجی کوردستان بگۆڕێ
    خوێنەرانی بەڕێزی "کوردستان"، سەبارەت بە دوایین بارودۆخی ئێران و کوردستان و هەروەها نەخش و دەوری کورد و حیزبی دێموکرات لە هاوکێشەکاندا، ماڵپەڕی "کوردستان میدیا" وتووێژێکی لەگەڵ بەڕێز "کاوە ئاهەنگەری" چاودێری سیاسی و ئەندامی حیزبی دێموکرات ئەنجام داوە کە لێرەدا دەخرێتە بەر دیدی ئێوەی خۆشەویست.
  • ئێمە و وێژمانەکانی داگیرکراوی و هەڵاوێردراوی ئێمە و وێژمانەکانی داگیرکراوی و هەڵاوێردراوی
    ئەم گوتارە ئەگەرچی لای گرووپ، ڕێکخراو و حیزبی سیاسیشەوە هەڵگیراوە، بەڵام بەوپێیەی کە ئەم دامەزراوەگەلە لە عەرزی واقیعدا کار دەکەن و پێویستیان بە دانوستان و دانیشتن و وەرگرتنی پووانی جیاواز هەیە، ئەم ڕێکارەیان هەتا ئیستە تا رادەیەک پاساو هەڵگرە؛ وەکوو تر لە ئاستی یەکانگیریی نەتەوایەتی و دینامیزمی کۆمەڵایەتییەوە هەندێک خەساریشی هەبووە کە لێرە ناگونجێ بەسەریاندا بێینەوە.
  • کۆمەڵگەی ئازاد لە سێبەری دێموکراسیدا کۆمەڵگەی ئازاد لە سێبەری دێموکراسیدا
    "ژان ژاک ڕۆسۆ"یش لە وتارێکیدا بە ناوی "ڕێککەوتنی کۆمەڵایەتی" دەقەکەی بەم ڕستەوە دەست پێ دەکات: "مرۆڤ سەرەڕای ئەوەیکە بە سەربەستی لە دایک دەبێت، بەڵام لە هەموو شوێنێکی ئەم دنیادا بندەست و دیلە".
  • خۆپێشاندانەکانی ئێران و پرسی کورد خۆپێشاندانەکانی ئێران و پرسی کورد
    لەو قۆناغەدا کە هێزەکانی رێژیم باوەڕیان بە خۆیان نەماوە و ترسی رووخان هێزی سەرکووتکەری بێ هیوا کردووە، راسانی شارەکانی کوردستان دەتوانێ زۆرترین دەسکەوت و کاریگەریی هەبێ. ئەوە دەرفەتێکە کە گەلی کورد دەتوانێ بۆ پێشخستن و نزیک بوونەوە لە ئامانجەکانی، کەڵکی شیاوی لێ وەربگرێ؛ بە تایبەتی کە لە قۆناغی نوێی خەباتدا، هۆشیاری نەتەوەیی و بەرینایی خەبات لە جاران بەرزتر و بەربڵاوترە.
  • پیلانەکانی بەسیج لە نێو زانکۆکانی کوردستاندا پیلانەکانی بەسیج لە نێو زانکۆکانی کوردستاندا
    لەم نێوانەدا، بەسیج، وەکوو ئامرازی سیخوڕیی حکومەت بەکار براون. بەسیج لە هەموو فەرمانگەیەکی حکومەتی و ناحکومەتی و لە واتایەکی بەربڵاوتر: لە هەموو شوێنێکدا وەکوو ڤایرۆسێک بڵاوبووەتەوە. قوتابخانەکان و زانکۆکانیش لە فیلترینی ئەم شوێنانەن. بەسیجی کوردیش، یان خۆماڵیتر بڵێم: جاشە کوردەکان، وەک باقی بەسیجییەکانی ئێران، ئەرکی تایبەتیان پێ ڕادەسپێردرێت کە بەرچاوترینیان، فرۆشتنی نیشتمان و هاوزمانەکانیانە.
  • خەباتی ڕۆژهەڵات بەردەوامە خەباتی ڕۆژهەڵات بەردەوامە
    زلهێزەکان هاتن و بێ لەبەرچاوگرتنی مافی گەلان، نەخشەی ناوچەکەیان گۆڕی؛ لە ئاکامی ئەم داڕشتنە نوێیە یەکلایەنە و نادادپەروەرانەشدا، هەندێک لە نەتەوەکان لە مافی دامەزرانی دەوڵەتی خۆیان بێبەش کران کە بەرچاوترینیان نەتەوەی کورد بوو. کورد بوو بە یەکەم قوربانی ڕەوتی نوێی نادادپەروەرانەی مێژوو، تەنیا لەبەر ئەوەیکە دروست بوونی دەوڵەتێکی کوردی لەگەڵ بەرژەوەندی ئەم زلهێزانە یەکی نەدەگرتەوە.
  • دەنگی راسانی گەلان نابیستن دەنگی راسانی گەلان نابیستن
    لە رۆژی ٧ی بەفرانباری ١٣٩٦ی هەتاوی و لە دوایین رۆژەکانی ساڵی ٢٠١٧ی زانییندا، بزاڤی مافخوازیی نەتەوەکان و خەڵکانی ئێران دوای چەندین و چەند کۆبوونەوەی ناڕەزایی دەربڕین، وەکوو ڕووبارێکی بەلرفە، بەنداوی کۆت و بەندی هەمەڕەنگی ڕێژیمی رووخاند و لافاوێکی سەرتاسەریی لە ئێراندا وەڕی خست.
  • لوقمان ئەحمەدی: هۆکاری سەرەکی ناسەقامگیری و شەڕ لە ڕۆژهەڵاتی ناویندا گرێدراوە بە بوونی فرە جەمسەری و نەبوونی هاوسەنگی هێز لە لایەک و ڕەقابەتی نێوان وڵاتانی ڕۆژهەڵاتی ناڤین و بەکارهێنانی ئەم شەڕ و ئاڵۆزیانە لە لایەن ئێلیتەکانی نێو وڵاتانی بەشدار بۆ پارستنی لوقمان ئەحمەدی: هۆکاری سەرەکی ناسەقامگیری و شەڕ لە ڕۆژهەڵاتی ناویندا گرێدراوە بە بوونی فرە جەمسەری و نەبوونی هاوسەنگی هێز لە لایەک و ڕەقابەتی نێوان وڵاتانی ڕۆژهەڵاتی ناڤین و بەکارهێنانی ئەم شەڕ و ئاڵۆزیانە لە لایەن ئێلیتەکانی نێو وڵاتانی بەشدار بۆ پارستنی
    زلهێزەکانی جیهان، بە تایبەت ڕوسیە و ئامریکا دەیانهەوێ پارسەنگێکی هێز لە ڕۆژهەڵاتی ناوین پێکبهێنن کە سەقامگیر بێ و تێیدا بەرژەوەندی و نفوزی خۆیان پارێزراو بێ. رۆڵی ئامریکا و روسیە چارەنووسساز دەبێ بۆ بارودۆخی داهاتووی ناوچەکە، ئەگەر یەک یان هەردوو لەم وڵاتانە گەرەنتی سەقامگیری و پارسەنگی هێز بدەن بە هاوپەیمان و دۆستەکانی خۆیان لە ناوچەکە ئەو کات ئیمکانی هەیە شێوەیەک لە سەقامگیری دروست بێ.
  • ئاو، کۆڵەکەی ستراتیژی داهاتووی کوردستان ئاو، کۆڵەکەی ستراتیژی داهاتووی کوردستان
    بنەمای گەشەی ئێران لە ڕووی جوغرافییەوە، لەسەر دوو پاژی ناوەندی _فارس و قەراغی _نافارس داندراوە، چون دەوڵەتی مۆدێڕن پێی وابوو تەنیا رێگەی مانەوەی، خوڵقاندنی یەک نەتەوەیە و لە پێناو ئەو ئامانجەش جوغرافیای پاشکەوتوو و پێشکەوتووی خوڵقاند.
  • کرماشان له پەنای بێپەناییدا کرماشان له پەنای بێپەناییدا
    ئەم دۆخە نالەبارە لەپاش زیاتر لە یەک مانگ، هاوکاتە لەگەڵ دەسپێکی سەرما و سۆڵە و بارینی بەفر؛ لەمبارەوە "ئەکبەر سەنجابی" فەرمانداری سەرپێڵی زەهاو باسی لە دۆخی نەشیاوی ژیانی هاووڵاتییان لە نێو خێوەتەکاندا کردووە و وتوویەتی: بەرپرسان دەبێ درک بە بارودۆخی لێقەوماوان بکەن؛ خەڵک بە دژوارییەوە لە ژێر خێوەتی ١٠ میتریدا دەژین!
  • دوکتور قاسملوو، بزاڤی راسیۆنالیزمی سیاسەت لە کوردستاندا دوکتور قاسملوو، بزاڤی راسیۆنالیزمی سیاسەت لە کوردستاندا
    ئەو تایبەتمەندییەی هزری سیاسی کە لە بۆڵەبۆڵ و تەنانەت خواستی سیاسیش جیای دەکاتەوە ئەوەیە کە سیستمێکی واتادارمان پێ دەبەخشێت کە کێشەی کورد لە پێوەندی لەگەڵ کێشەکانی دنیای مودێڕن و لە چوارچێوەی چەمک و دەستەواژەکانی تایبەت بەو دنیایە دووبارە پێناسە دەکاتەوە.
  • داهاتوی ڕەشی ئێران لە دەلاقەی بوودجەی ساڵی داهاتوودا داهاتوی ڕەشی ئێران لە دەلاقەی بوودجەی ساڵی داهاتوودا
    ئەگەر ئەرکی سپای قودس بە دەرکەوتنەکانی قاسم سلێمانی لە ناوچەدا هەژمار بکەین ڕوون و ئاشکرایە کە لە هەر کوێ شەڕ و نائارامی هەبێت، ناوبراویش لەوێیە؛ واتە سامانی وڵاتێکی وەک ئێران و کوردستان بۆ شەڕئەنگێزی و تیرۆر کەڵکی لێوەردەگیرێت و ئەوەش بەئاشکرا و بەیاسا دەیکەن.