• ڕۆژنامەی کوردستان
  • گۆڤاری ئاگری
  • گۆڤاری بیری خوێندکار
  • گۆڤاری لاوان
  • گۆڤاری ژنان
  • کەناڵی تەلەفزیۆنی تیشک
  • گۆڤاری نەرگز
٢٠ی فێڤریەی ٢٠١٨ی زایینی - ٠١ی رەشەمەی ١٣٩٦ی هەتاوی  

مستەفا هیجری: سەربەخۆیی ئیرادە و یەکڕیزیی خەڵکی کوردستان و لایەنە سیاسییەکانی دەوێ

زایینی: ٠٤-٠٨-٢٠١٤ - هەتاوی: ١٣٩٣/٠٥/١٣ - ١٧:٢٩ تاران قه‌باره‌ی فۆنت: قه‌باره‌ی نووسراوه‌ گه‌وره‌ بكه‌قه‌باره‌ی نووسراوه‌ بچووكتر بكه‌‌
مستەفا هیجری: سەربەخۆیی ئیرادە و یەکڕیزیی خەڵکی کوردستان و لایەنە سیاسییەکانی دەوێ
کوردستان میدیا: رۆژنامەی خەبات لە ژمارە ٤٦١٤ی خۆیدا کە رۆژی دووشەممە رێکەوتی ١٣ی گەلاوێژ بڵاوی کردووەتەوە، وتووێژێکی لەگەڵ مستەفا هیجری پێکهێناوە.


دەقی وتوویژەکە بەم چەشنەیە:

خەبات: کوردستان لە دوای شەڕێکی نێوان عوسمانییەکان و سەفەوییەکان کە بە جۆرێک لە جۆرەکان، هەمان سنووری ئێستای ئێران و تورکیە دەکەن، کراوە بە دوو بەش لە دوای شەڕی دووهەمی جیهانی، کراوەتە چوار بەش، ئایا هۆکاری سەرەکیی ئەم دابەشکارییەی دووهەم کە بە سەرکردایەتیی وڵاتانی زڵهێزی جیهانی بەڕێوە چوو، بۆچی دەگەڕێتەوە؟

مستەفا هیجری: بەدوای کۆتاییهاتنی شەڕی دووهەمی جیهانی وڵاتانی زڵهێزی براوەی شەڕ، سنووری دەسەڵاتداری وڵاتانی دۆڕاوی شەڕیان لە نێوان خویاندا دابەشکرد، لە ئاکامی ئەو دابەشکردنەدا بەشێک لە خاکی کوردستان کەلە ژێر دەسەڵاتی ئیمپراتۆریی عوسمانیدا بوو لە نێوان دوو وڵاتی تازە بنیاتنراوی سووریە و عێراقدا دابەش کرایەوە، بەشێکی هەر لەژێر دەسەڵاتی وڵاتی تورکیەدا مایەوە کە لەسەر وێرانەکانی دەوڵەتی عوسمانی بینا کرابوو ‌و بەشێکیشی لەژێر دەسەڵاتی حکوومەتی تاراندا مایەوە بەم چەشنە کوردستان بوو بە چوار بەش.

خەبات: کورد نەتەوەیەکی دەیان میلیونییە خاکێکی فراوان و بە پیتیشی هەیە، هەمیشە دەوترێ‌ کە وڵاتانی زڵهێز ئەو نەتەوانە دەکەن بە خاوەنی وڵاتی خۆیان کە دەتوانن بە جۆرێک لە جۆرەکان قازانجیان لێ‌ بکەن، بۆچی لە کاتێکدا کوردستان سامانیشی زۆرە، وڵاتان لەسەر نکۆڵی کردن لە مافە بنەڕەتییەکانی کورد بەردەوامن؟

مستەفا هیجری: ئەوە راستە کە کوردستان خاکێکی فراوان و حەشیمەتێکی زۆری هەیە و زۆریش بە پیتە، بەڵام لە هەمانکاتدا لە بیرمان نەچێ کە ئەو وڵاتانەی کوردیشیان بەسەردا دابەش کراوە وڵاتی بە پیتن بەرژەوەندییەکانیان بۆ زلهێزەکانی جیهان لە بەرژەوەندیی کوردستان زیاترە، بۆیە لە پێناو پاراستنی بەرژەوەندیی بچووک (کوردستان) نایانەوەێ بەرژەوەندییە گەورەکانیان (وڵاتە گەورەکان) لە کیس بچێ. بێجگە لەوە مەسەلەی ئەمنی ‌و تێکدانی سنووری ئەو وڵاتانە و کۆمەڵێک فاکتەری دیکەش لە بڕیاردانی زلهێزەکاندا هەیە کە لەبەرچاوە دەگیرێ، کە یەکێک لەو فاکتەرانە رەخساندنی مەجالی گونجاوی سیاسییە کە بەهۆی ئاڵوگۆڕەکان بۆ نەتەوەیەکی دابەشکراو، یان ژێردەستەی وڵاتێکی بەهێزتر دەرخسێ وەک نموونەیەکی باش لەو پێوەندییەدا دەتوانین ئەرمنستان و ئازەربایجان ناو بەرین. کاتێک لە کۆتایی شەڕی سارد وڵاتی سوویەت شکستی خوارد و حکوومەتەکەی تێکچوو، دەرفەتێکی باش بوو بۆ زۆربەی ئەو نەتەوانەی کە خاکی خۆیان هەبوو و تا ئەو کات لە ژێر دەسەڵاتی سۆڤییەتدا دەژیان، جیابوونەوە و سەربەخۆیی خۆیان راگەیاند، وڵاتانی رۆژئاواش بە تایبەت ئەمریکا کە ئەو دابەش بوونەیان لە بەرژەوەندیی خۆیان دەزانی ئەو وڵاتانەیان بە رەسمی ناسی، بەڵام تا ئێستا هەلومەرجێکی سیاسیی لەم چەشنە بۆ کورد هەڵنەکەوتووە.

خەبات: خەباتی کورد لە هەر چوارپارچەی کوردستان، بە شێوەیەکی گشتی خەباتی لێکدابڕاو بووە، ئەگەر پێوەندییەکیش هەبوو بێت، زیاتر تەشریفاتی بووە، هەرچەند هێندێک جار دوو پارچەی کوردستان بە یەکەوە خەبات دەکەن، بۆ نموونە لە ئێستادا بەشێک لە هێزەکانی باکوور‌و رۆژئاوای کوردستان بە یەکەوە خەبات دەکەن، یان لە رابردوودا رۆژهەڵات و باشووری کوردستان بە یەکەوە خەباتیان کردووە. ئایا خەبات کردنی کورد بە شێوەیەکی یەکگرتوو لە هەر چوارپارچەی کوردستاندا بۆ ئەم واقیعە گونجاوە؟ ئایا ئەم لێکدابڕاوییەی خەباتی کورد هۆکارە نەبووە بۆ دواکەوتنی بەدینەهاتنی خەونی دەوڵەتی کوردی؟

مستەفا هیجری: وەک ئاماژەتان پێ کرد چەند جارێک وابووە کە کوردەکانی دوو بەش بە شێوەی پچڕپچڕ یارمەتی سەربازیی یەکتریان داوە لە دژی یەکێک لە حکوومەتە داگیرکەرەکان، بەڵام ئەو یارمەتییانە زۆر بەرتەسک و کاتی بوونە و شوێندانەریی بەرچاویان لە گۆڕینی پارسەنگی هێز پێک نەهێناوە.

یەکگرتنی هێزی کورد لە هەرچوارپارچەدا ‌و تەنانەت لە دوو پارچەشدا، دەبێتە هۆی یەکگرتنی دەوڵەتەکان بۆ سەرکوتی خەباتێکی یەکگرتووی ئەوتۆ، ئەو نموونانەشمان لە مێژوویی خەباتی کورددا دیوە، بۆیە دەڵێم خەباتی یەکگرتووی کوردەکانی هەر چوار پارچەی کوردستان بە دژی چوار دەوڵەتی بەهێز کە کوردیان بەسەردا دابەش کراوە نەگونجاوە.

خەبات: بە لەبەرچاوگرتنی واقیعی کوردستان لە کاتی ئێستادا ‌و هەڵسەنگاندنی لایەنی سیاسی، ئابووری، کۆمەڵایەتییەکان لە باشووری کوردستان، راگەیاندنی دەوڵەتی کوردی لە ئێستادا تا چەند لە واقیعەوە نزیکە ‌و وەک زەروورەتێک ئەبێ‌ چاوی لێ‌ بکرێت؟

مستەفا هیجری: من لەو باوەڕە دام لە هەڵومەرجی وەک ئێستادا کە بە کردەوە دەتوانین بڵێین حکوومەتێک بە واتای راستەقینەی خۆی لە عێراقدا نییە ‌و چاوەڕوانیش ناکرێ بەم زوانە عێراق رووی ئارامی و سەقامگیری بەخۆیەوە ببینێ و کوردیش دەسەڵاتی بەسەر هەموو خاکی خۆیدا هەیە و خاوەنی نەوتێکی زۆریشە کە ئەوە بۆخۆی لەباری دارایی و سیاسییەوە فاکتەرێکی گرینگە بۆ بنیاتنانی وڵاتێکی سەربەخۆ، بەڵام بێجگە لەوانە بۆ راگەیاندنی سەربەخۆیی کوردستانی باشوور چەند فاکتەری دیکەش زۆر گرینگن و پێویستە لەبەر چاو بگیرێ:

یەکەم ــ یەکڕیزیی خەڵک و رێکخراوە سیاسییەکان بە گشتی بە مەبەستی ئێرادەی پێکهێنانی ئەو سەربەخۆیی‌یە.

دووهەم ـ ئامادەیی خەڵک بۆ تەحەموڵی ئەو زەخت و کێشانەی کە نەیارانی سەربەخۆیی کوردستان بۆی دەخولقێنن، بە تایبەت کۆماری ئیسلامیی ئێران، وەک بەستنی سنوورەکانیان بە رووی کوردستان و پێکهێنانی کەموکۆڕی لە هەموو بارێکەوە‌ و باقی پیلانەکان لانیکەم لە کورتخایەندا وەک شەهید د. قاسملوو فەرموویەتی، گەلێک ئازادی بوێ دەبێ ئامادە بێ نرخەکەشی بدا.

سێهەم ـ ئامادە بوونی وڵاتێکی دراوسێ ـ وەک تورکیە ـ کە حکوومەتەکە بە رەسمی بناسێ و رێگایان بەرەو وڵاتانی دنیادا بکاتەوە.
بالاترین چاپکردنی ئەم بابەتە

رۆژنامەی کوردستان
رۆژنامەی کوردستان ژ. ٧١٩ لەم ژمارەیەدا:

ــ خەباتی ڕۆژهەڵات بەردەوامە
ــ پرسی رێفراندۆم
ــ لە سەروەری نەتەوەییەوە هەتا کلۆنی بوون
ــ ژن پڕۆسەی ژێر دەستی سیاسەتە؟
  • پرسی رێفراندۆم پرسی رێفراندۆم
    تەنیا رێفراندۆمی دێموکراتیک و واقیعی دوای رووخانی کۆماری ئیسلامی و نووسینی یاسایەکی بنەڕەتی لەسەر ئەساسی پرەنسیپەکانی دێموکراسی و ژیانی ئازاد و یەکسانی هەموو نەتەوەکانی نێو ئێران دەکرێ، کە لەو گشتپرسییەدا ئەو یاسایە بخرێتە دەنگدانەوە و ببێ بە پەیمانی پێکەوە ژیان، نەک ئامرازی پیرۆزکردنی وەهمەکان و شمشێری کوشتاری خەڵک.
  • زستان لە کولتووری کوردەواریدا زستان لە کولتووری کوردەواریدا
    ئەو ڕۆژهەڵاتناس و نووسەرە گەڕیدانەی کە لەبارەی مێژوو، جوگرافیا و فەرهەنگی کورد و کوردستان نووسیویانە، هەموویان لە سەفەرنامەکانی خۆیاندا جەختیان لەسەر زستانی سەخت و تەڕ و تووشیی ناوچە جیاجیاکانی کوردستان کردووە. هەرچەند ئێستا لەژێر کاریگەریی گۆڕانی کەشوهەوای جیهانیدا و بە گەرمدا هاتنی کۆی گۆی زەوی، کەشی کوردستانیش، گۆڕانی بەسەردا هاتووە.
  • عەبدوڵا حیجاب: هه‌نگاو و سیاسه‌ته‌كانی ڕووحانی هیچ جیاوازییه‌كی له‌گه‌ڵ كرده‌وه‌كانی باقی كاربه‌ده‌سته‌ هه‌ره‌ توندڕه‌وه‌كانی ڕێژیم نه‌بووه‌ عەبدوڵا حیجاب: هه‌نگاو و سیاسه‌ته‌كانی ڕووحانی هیچ جیاوازییه‌كی له‌گه‌ڵ كرده‌وه‌كانی باقی كاربه‌ده‌سته‌ هه‌ره‌ توندڕه‌وه‌كانی ڕێژیم نه‌بووه‌
    پشتیوانی لە ڕاپەرینی گەلانی ئێران لە دژی ڕێژیمی ئیسلامی ئەو وڵاتە و هەروەها مەسەلەی "بەرجام" دوو تەوەری سەرەکیی یەکەم وتاری ساڵانەی سەرکۆماری ئامریکا بوون, کە بەرچاوترین جیاوازی لە سیاسەتی دەرەکیی ئەو وڵاتە بە نیسبەت ئیدارەی پێشووتری ئامریکا بەهەژمار دێن؛ بۆ شرۆڤەی زیاتری ئەو وتار و سیاسەتە کە هاوکاتە لەگەڵ بەردەوامیی ناڕەزایەتییەکان لە نێوخۆی ئێراندا، سەرنجتان بۆ ئەم وتووێژەی کوردستان لەگەڵ بەڕێز عەبدوڵا حیجاب، چالاکی سیاسی ڕادەکێشین.
  • خۆپیشاندانەکان چیمان لێدەخوازن؟ خۆپیشاندانەکان چیمان لێدەخوازن؟
    ئەوەتا دیسان دروشمگەلی وەک مردن بۆ دیکتاتۆر، نەمان بۆ خامنەیی، رێفۆرمخوازان ـ بناژۆخوازان ئیتر بەسە لەگەڵتان سازان( اصلاح طلب، اصولگرا، دیگر تمام است ماجرا) سەری هەڵداوەتەوە. رەنگە سەرکوت و گرتن و لێدان و کوشتن رەوتەکە هەندێ جار کز بکا، بەڵام وەستانی بۆ نییە. ئەگەر شەپکە هێندە بۆ رێژیمی ئاخوندی توندە، ئێمەی کورد دەبێ چی بکەین؟
  • تارماییەکان لەنێو سۆشیال‌میدیادا تارماییەکان لەنێو سۆشیال‌میدیادا
    سۆشیال میدیا چ وەک دیاردە و چ وەک دەرفەت زۆر بەستێنی بۆ کۆمەڵگای رۆژهەڵاتی‌نێوەراست خوڵقاندووە.
  • گوڵوەنی، هێمای خۆڕاگری نەتەوەیەکه گوڵوەنی، هێمای خۆڕاگری نەتەوەیەکه
    فەرهەنگ هەموو بەها، رەوت و نموونە ڕەفتارییەکانی نێو کۆمەڵگەیەک لەخۆ دەگرێت و وڵات و نەتەوەکان لە یەک جیا دەکات، ئەگەرنا هەموو کۆمەڵگەکانی ئەم جیهانە دەبوو وەکوو یەک بن.
  • ئەدەب لە سیاسەتی بەرپرسانی ڕێژیمدا ئەدەب لە سیاسەتی بەرپرسانی ڕێژیمدا
    "ئەدەب"، وشەیەکە کە بیسەر یان خوێنەر بە بیستنی چ بە شێوەی "شهودی" و چ بە جۆری "منطقی" کۆمەڵێک نۆرمی پڕ بەهای دەکەوێتە مێشک کە هەر مرۆڤێک بە بوونی ئەو بەهایە، کەسایەتییەکی قورس و جێگەی متمانە پەیدا دەکات و لە لای خەڵکی دیکە وەک مرۆڤێکی باش سەیری دەکرێت و حورمەتی لێدەگیرێت؛ ئەدەب بەنرخترین سەرمایە و میراتی ژیانی مرۆڤایەتییە کە مرۆڤ لەگەڵ ژیانی خۆیدا بە کۆڵی دەکێشێت.
  • ژن و سیاسەت ژن و سیاسەت
    دەرکەی سیاسەت لە ڕێگەی بنەماڵە، قوتابخانە، ڕۆژنامەکان، تەلەفزیۆن و هەروەها ململانێیە سیاسییەکانەوە بە ڕووی تاکدا دەکرێتەوە و تاک لە سەر ڕۆڵی دەوڵەت و دەزگا و دامەزراوەکانی سەر بە دەسەڵات هەرچی زۆرتر ئاگایی پەیدا دەکات. هێنانەکایەی سیستمێکی دێمۆکراتیک لەو وڵاتانەدا کە حکوومەتێکی نادێمۆکرات و سەرکوتکەریان ئەزموون کردووە، ئەنجامەکەی تەنیا بە شکست خواردن و سەرکوت کردن گەیشتووە؛ لەم جۆرە وڵاتانەدا بنەماڵەکان بەردەوام ئەوە بە گوێی منداڵەکانیاندا دەچرپێنن کە کاریان بە سیاسەتەوە نەبێت و بەشداریی تێدا نەکەن، نموونەی بەرچاوی ئەم وڵاتانە و ئەم کۆمەڵگەیانە، کۆمەڵگەی کوردەوارییە.
  • تویتێک کە ترامپ هیچکات ناتوانێ بینێرێت تویتێک کە ترامپ هیچکات ناتوانێ بینێرێت
    لە ٨ی ژانویەدا، "تهران تایمز" راپۆرتی دا، کە بەپێی راپۆرتی بەرپرسی بەشی بەڕێوەبەریی ویشکەساڵی و قەیرانەکان لە دامەزراوەی کەشوهەواناسی ئێراندا، "نزیک بە ٩٦ لە سەدی سەرانسەری ناوچەکانی ئێران بەدەست ئاستی جیاوازی ویشکەساڵی درێژەکێشراوەوە دەناڵێنن".
  • خەباتی ڕۆژهەڵات بەردەوامە خەباتی ڕۆژهەڵات بەردەوامە
    خومەینی لە فتواکەیدا بڕیاری بە هەموو هێزە چەکدارەکانی دا، کە تا کۆتایی هاتنی کێشەی کورد لە کوردستان نەکشێنەوە؛ دوابەدوای ئەم بڕیارە ئایینییە بۆ ڕشتنی خوێنی کورد، کارەساتبارترین قۆناغی شۆڕش لە کوردستان دەستی پێکرد و خەڵک لە شار و گوندی کوردستان کەوتنە بەرپەلاماری هێزە دژی گەلییەکانی ڕێژیم. بە هاتنە ئارای ئەم دۆخەش، گەلی کورد بە ڕێبەرایەتی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران ناچار بوو بۆ پاراستنی کەرامەت و شەرافەتی نەتەوەکەی و پارێزگاری کردن لە نیشتمانی ئەهورایی کوردان، دەس بۆ چەک ببات و فازی خەباتی چەکداری دەستی پێکرد.
  • ڕاسان و پێشمەرگە ڕاسان و پێشمەرگە
    لە وەڵامی ئەو داوا و چاوەڕوانیەدایە کە پێگەی دروستی پێشمەرگە لە راساندا دەدۆزرێتەوە: ئامادەبوونی پێشمەرگە لە نێو دڵی خەڵک بۆ ورەدان بە خەبات و پاراستنی خەڵک لە ئاگری ڕێژیم؛ ئەمە ئەرکی نوێی پێشمەرگەی سەردەمی راسانە.
  • فەرەیدوون ئەرشەدی: شێعر و هونەری کوردی له ڕۆژهەڵات، بە هەر ڕێباز و شێوە و دەربڕینێکەوە کە بێتە بەرهەم، هونەر و شێعر و ئەدبیاتی مقاومەت و بەرگرییە! فەرەیدوون ئەرشەدی: شێعر و هونەری کوردی له ڕۆژهەڵات، بە هەر ڕێباز و شێوە و دەربڕینێکەوە کە بێتە بەرهەم، هونەر و شێعر و ئەدبیاتی مقاومەت و بەرگرییە!
    هەر تەوژم و تەکانێکی ئەدەبیی، هونەری و هزریی،کاردانەوەیەکی عەقڵانی، ئەخلاقی و جوانیناسانەیە بەرانبەر بە تەکان و تەوژمی کۆمەڵگە، یان لانیکەم ئەو تەوژمە نادیار و شاراوە کە لە ژێر پێستی هەست و نەستی کۆمەڵگە، یا بەشێکی زۆر حەساس و کارای دا، دەژیت و درز دەخاتە پێستی قەتماغەبەستووی ژیانی رۆژانە.
  • مستەفا هیجری: خۆپیشاندانەکانی ئێران، ئاکامی بێزاری و ناڕەزایەتیی خەڵک لە ٤٠ ساڵ دەسەڵاتداریی ئەو ڕێژیمەیە مستەفا هیجری: خۆپیشاندانەکانی ئێران، ئاکامی بێزاری و ناڕەزایەتیی خەڵک لە ٤٠ ساڵ دەسەڵاتداریی ئەو ڕێژیمەیە
    دەقی وتووێژی رۆژنامەڤان (ئەکرەم ئاڵتوون) لەگەڵ مستەفا هیجری، سکرتێری گشتیی حیزبی دێموکرات بۆ ئاژانسی "سپوتنیک کوردستان"
  • شەڕی هەمەلایەنەی رێژیم بە دژی ئێمە، پێویستی بە بەرپەرچدانەوەیەکی هەمەلایەنە هەیە شەڕی هەمەلایەنەی رێژیم بە دژی ئێمە، پێویستی بە بەرپەرچدانەوەیەکی هەمەلایەنە هەیە
    لەو ساڵانەی دواییدا رێژیم هەم لەکوردستان و هەم لە دەرەوەی وڵات لە رێگەی چالاکییە سیخورییەکانییەوە خەریکی کۆکردنەوەی زانیاری بووە لە سەر ئوپۆزسیۆن بە گشتی و لە سەر حیزبی دێموکرات بە تایبەتی؛ یەکێک لە سەرەکیترین ئامانجەکانی رێژیم لەو چالاکییانە دەسنیشانکردنی کەسایەتییە چالاکەکانە بۆ ئەوەیکە بە پیلان هەوڵی تێکدانی باڵانسی ئەوان بدات لە بواری سایکۆلۆژییەوە تاکوو نەتوانن هاوسەنگی فیکریی خۆیان ڕابگرن و فوکووسی خۆیان بخەنە سەر بەربەرەکانی لەگەڵ رێژیم.