• ڕۆژنامەی کوردستان
  • گۆڤاری ئاگری
  • گۆڤاری بیری خوێندکار
  • گۆڤاری لاوان
  • گۆڤاری ژنان
  • کەناڵی تەلەفزیۆنی تیشک
  • گۆڤاری نەرگز
٢٤ی فێڤریەی ٢٠١٨ی زایینی - ٠٥ی رەشەمەی ١٣٩٦ی هەتاوی  

"رووناکبیر لە کۆمەڵگای ئێراندا" (جەماڵ فەتحی)

زایینی: ٢٧-١٠-٢٠١٤ - هەتاوی: ١٣٩٣/٠٨/٠٥ - ١١:٥٤ تاران قه‌باره‌ی فۆنت: قه‌باره‌ی نووسراوه‌ گه‌وره‌ بكه‌قه‌باره‌ی نووسراوه‌ بچووكتر بكه‌‌
رووناکبیر ئەو کەسەیە کە لە کۆمەڵگا دەژیت و لە ناخی خەڵکەوە سەرهەڵدەدات بەڵام لە ئاستی بیرکردنەوە و شێوەی تێڕوانینی بۆژیان و کۆمەڵگا لەگەڵ خەڵکی ئاسایی جیاوازە و هەمووکاتێک بۆ گۆڕانکاری لە ریزی پێشەوەدایە و لەهەر رووداوێکی ئەو کۆمەڵگا بە باشترین شێوە رۆڵی خۆی دەگێڕێت و شێوازێکی نوێ دێنێتە گۆڕێ، رەنگە بەهۆی نوێخوازیی و رچەشکاندنەکانی کەوێتە بەر لۆمە و تانەی کۆمەڵگا وە وەکوو مرۆڤێک کە داب و نەریتەکانی لە بەر چاو نەگرتووە، هەڵسووکەوتەکانی بە دژی روانگای باوی کۆمەڵگا شرۆڤە بکرێت و تاوانباری بکەن.

11208.jpg
جەماڵ فەتحی


لە وڵاتانی پێشکەوتووخواز هەتا سەدەی رونسانس کە ئایین و نەریتە کۆنەکان بەسەر تەواوی بوارەکانی ژیانی خەڵکدا زاڵ بوووە رێگا بە هیچ جۆرە بیرێکی نوێ و جیاواز نەدەدرا سەرهەڵبێنێت بە ناوی ئایین و پێبەندبوون بە فەرهەنگی رەسەن هەر جۆرە شێوازێکی تازە لەلایەن کلیساکانەوە سەرکوت دەکرا، چۆنکە قازانجیان لەوەدا بوو کە هەر خەڵک بەرەو دواتر هان بدەن و لە حاڵەتێکی بێ جمانیی رایانبگرن هەتا ئەوەی کە کەسێک بە نێوی "مارتین لووتر" لە کلیسا و بە جلی ئایینەوە سەری‌هەڵدا و بە روانگایەکی‌ دیکە ئایینی بە کۆمەڵگا ناساند و بەرەنگاری ئەو ئایدولوژیا کۆنەپەرەستانەیە ببو کە نزیک بە ١٥٠٠ساڵ کۆمەڵگای مەسحیەت و ئوروپایی بەگشتی لەبەرەو پێش چوون و سەرکەوتن راگرتبوو و تەواوی داهات و سامانی گشتی لەژێر رکێفی کلیسا و ئایینی بەرچاوتەنگی مەسیەحیەتی ئەو کات بوو، ئەم بزاوتە نوێخوازیە کە لە ناخی ئایینەوە سەری‌هەڵدا تەواوی بوارە جۆراوجۆرەکانی خستە ژێر کاریگەری خۆیەوە و لەهەر بەشێکدا خەڵک سەرکەوتنیان بەدەست هێنا و ژیانیان چ لە باری ئابوورییەوە چ لە باری ئایینی و فەرهەنگییەوە گۆڕێنی بەسەردا هات، گرنگی ئەم بزووتنەوە لەوەدایە کە بە هۆی ئەم بزافە فیکرییە، ئایین بە رواڵەتێکی تازە و رێبازێکی نوێ و تەنیا لە بوارێکی تایبەت کەڵکی لێ وەردەگیرا، ئایین هەر چەندە نەفەوتا بەڵکوو بە رواڵەتێکی دیکە هاتە مەیدان، ئایین ئیدی بڕیاردەری گشتی نەبوو، تەنیا لە کلیسا و وەکوو ئایینی پەتی مایەوە و لە تەواوی بەشەکانی دیکەی کۆمەڵگا وەک سیاسەت، ئابووری، کۆمەڵایەتی دەوری سەرەکیی ناگێڕێت و بۆ هەرشتێک لە پەنجەرەی ئایینەوە ناڕوانن و دوایین قسە و بڕیاریان بە نێوی ئایینەوە دەرنابڕن.

لە کۆمەڵگای ئێران و لەژێر دەسەڵاتی رێژیمی ئیسلامیی ئێراندا کە لە ئایین وەکوو ئامراز و چەکێک بە قازانجی دەسەڵاتداران کەڵک وەردەگرێت، بەمەبەستی پەرەپێدان و گەشەسەندنی ئایدولوژیای تایبەتی ئەم رێژیمە، هەر شێوەیەکی دژە مرۆیی بۆ داسەپاندنی بیری ئاژاوەگێڕی تاقی دەکەنەوە.

رێژیمێک کە هەرجۆرە چالاکییەکی کۆمەڵایەتی، فەرهەنگی و ئابووری بە دژایەتی لە گەڵ خۆی پێناسە دەکات وبەنهێنی و ئاشکرا بەرەڕوویان هەڵوێستی توند دەگرێت، بە رواڵەتێکی فریوکارانە لە کوردستان رێکخراوەی فەرهەنگی-هونەری دادەمەرزێنێت و هەوڵ دەدات چالاکانی ئەم بوارانە بەرەو لای خۆی بکێشێت و باشتر بیانخاتە ژێر رکێفی لایەنە فیکری و فەلسەفییەکانی خۆیەوە و لەژێر ناوی زیندووکردنەوەی فەرهەنگی ئێرانی – ئیسلامیی کە تایبەتی ئەم حکوومەتەیە و دروشمی سەرەکییەتی، ساڵانە ملیاردەها تمەن داهات و سامانی خەڵکی وەزاڵەهاتووی ئێران لە کیس دەدات.
ئەم حکوومەتە کە ئیدعای دەکات کە لایەنگری چینی روناکبیر و چالاکانی فەرهەنگییە،بۆ چاپ و بڵاوکردنەوەی نووسراوە و کتێبەکانیان هەزاران لەمپەر دروست دەکات و بە ئاسانی ئیجازە نادا نووسراوەکان بگاتە دەستی خوێنەران مەگەر ئەوەی کە لە پێناوی خزمەت بە سیاسەت و بەرژەوەندیی ئەوان بیر بکەنەوە و گوێ لە مستیان بن، هێندێ جاریش بۆئەوەی پیشان بدەن کە لە ئێراندا ئازادی بیروڕا هەیە و روناکبیران بە ئاسانی دەتوانن بۆچۆنەکانی خۆیان دەرببڕن و هەروەها بە ئامانجی ناساندن و پاشان دەسبەسەرکردنی بیرمەندە دژبەرەکانی خۆی، دوای سانسور و سڕینەوەی کاکڵەی ناوەڕۆکەکان ریگەی چاپی کتێب یان بابەتگەلێک دەدرێت.

رێژیمێ کە ساڵەهایە هەوڵ دەدات ئاستی رووشنبیری کۆمەڵگا لاواز بکاتەوە و هەر بزافێکی فیکری سەرکوت دەکا و بە تەواوی هێز و تواناییەوە تێدەکۆشێ داب و نەریتی رەسەن و مێژووی نەتەوەکانی ئێران و بە تایبەت نەتەوەی کورد بسڕێتەوە ئینجا قەوارەیەکی نوێ لە بیری کۆنەپەرەستانەی خۆی بە زۆرە ملێ داسەپێنێت، چۆن دەشێت بەم سیاسەتانەی باوەڕ بکەیت لە حاڵێکدا بە هۆی بیروباوەڕی جیاواز، زیاترین رێژەی زیندانیان چالاکانی مەدەنی و فەرهەنگین و بۆئەوەی لەباری دەروونی و فیکرییەوە تێکیان بدەن لەگەڵ تاوانبارانی بەشی قەتڵ و ماددەهۆشبەرەکان لە یەک بەندا ماوەی دەسبەسەرییان تێپەڕ دەکەن هەتا لەباری کەسایەتی و کۆمەڵایەتی هەست بەداڕووخان بکەن، لە لایەکیترەوە بە بانگەشە کردن، خۆێ بە دڵسۆزی کورد و داکۆکیکار لە نەتەوەی کورد دەناسێنێت و چالاکانی راستەقینەی گەل بە دەستوپێوەندیەکانی وڵاتانی رۆژئاوایی، هەر چەندە بە پێچەوانەی ئامانجە نگریسەکانی نەیتوانیوە ورەی گەلی کورد دابەزێنێت و پیلانەکانی بە نیوەکاری ماوەتەوە بەڵام دوابەدوای هەرپیلانێکی دژەمرۆیی سیاسەتێکی تازە بۆ بەچۆک داهێنانی قەڵەم بەدستان و بیرمەندانی کورد دادەڕێژێ هەرجار بە شێوازێکی نوێ دێتە مەیدانی دژایەتی و سەرکوتی بزووتنەوە فیکرییەکانی نەتەوەی کورد.

بۆیە روناکبیران و چالاکانی فەرهەنگی دەبێت هوشیارانەتر لە هەمیشە سیاسەتە نامرۆییەکانی رێژیمی ئیسلامیی ئێران بناسن و بە داوە زریقە و بریقەدارەکانی فریو نەخۆن و قەڵەم و مێشکیان هەرلە خزمەتی نەتەوەی خۆیاندا بێت و بە ئاشکرا و نهێنی بۆ ئاگادار کردنەوەی چینی تازە پێگەیشتوو و لاو خۆیان ماندوو بکەن و ئەرکی سەرەکیی خۆیان بەجێ بێنن هەتا رێژیم لەسەر ئەم توێژە کە کۆڵەکەی نەتەوەکەمانن شوێن دانەری نەرینیان نەبێت.

ناوەڕۆکی ئەم بابەتە را و تێبینیی نووسەرە و ماڵپەڕی کوردستان میدیا لێی بەرپرسیار نییە
بالاترین چاپکردنی ئەم بابەتە

رۆژنامەی کوردستان
رۆژنامەی کوردستان ژ. ٧١٩ لەم ژمارەیەدا:

ــ خەباتی ڕۆژهەڵات بەردەوامە
ــ پرسی رێفراندۆم
ــ لە سەروەری نەتەوەییەوە هەتا کلۆنی بوون
ــ ژن پڕۆسەی ژێر دەستی سیاسەتە؟
  • پرسی رێفراندۆم پرسی رێفراندۆم
    تەنیا رێفراندۆمی دێموکراتیک و واقیعی دوای رووخانی کۆماری ئیسلامی و نووسینی یاسایەکی بنەڕەتی لەسەر ئەساسی پرەنسیپەکانی دێموکراسی و ژیانی ئازاد و یەکسانی هەموو نەتەوەکانی نێو ئێران دەکرێ، کە لەو گشتپرسییەدا ئەو یاسایە بخرێتە دەنگدانەوە و ببێ بە پەیمانی پێکەوە ژیان، نەک ئامرازی پیرۆزکردنی وەهمەکان و شمشێری کوشتاری خەڵک.
  • زستان لە کولتووری کوردەواریدا زستان لە کولتووری کوردەواریدا
    ئەو ڕۆژهەڵاتناس و نووسەرە گەڕیدانەی کە لەبارەی مێژوو، جوگرافیا و فەرهەنگی کورد و کوردستان نووسیویانە، هەموویان لە سەفەرنامەکانی خۆیاندا جەختیان لەسەر زستانی سەخت و تەڕ و تووشیی ناوچە جیاجیاکانی کوردستان کردووە. هەرچەند ئێستا لەژێر کاریگەریی گۆڕانی کەشوهەوای جیهانیدا و بە گەرمدا هاتنی کۆی گۆی زەوی، کەشی کوردستانیش، گۆڕانی بەسەردا هاتووە.
  • عەبدوڵا حیجاب: هه‌نگاو و سیاسه‌ته‌كانی ڕووحانی هیچ جیاوازییه‌كی له‌گه‌ڵ كرده‌وه‌كانی باقی كاربه‌ده‌سته‌ هه‌ره‌ توندڕه‌وه‌كانی ڕێژیم نه‌بووه‌ عەبدوڵا حیجاب: هه‌نگاو و سیاسه‌ته‌كانی ڕووحانی هیچ جیاوازییه‌كی له‌گه‌ڵ كرده‌وه‌كانی باقی كاربه‌ده‌سته‌ هه‌ره‌ توندڕه‌وه‌كانی ڕێژیم نه‌بووه‌
    پشتیوانی لە ڕاپەرینی گەلانی ئێران لە دژی ڕێژیمی ئیسلامی ئەو وڵاتە و هەروەها مەسەلەی "بەرجام" دوو تەوەری سەرەکیی یەکەم وتاری ساڵانەی سەرکۆماری ئامریکا بوون, کە بەرچاوترین جیاوازی لە سیاسەتی دەرەکیی ئەو وڵاتە بە نیسبەت ئیدارەی پێشووتری ئامریکا بەهەژمار دێن؛ بۆ شرۆڤەی زیاتری ئەو وتار و سیاسەتە کە هاوکاتە لەگەڵ بەردەوامیی ناڕەزایەتییەکان لە نێوخۆی ئێراندا، سەرنجتان بۆ ئەم وتووێژەی کوردستان لەگەڵ بەڕێز عەبدوڵا حیجاب، چالاکی سیاسی ڕادەکێشین.
  • خۆپیشاندانەکان چیمان لێدەخوازن؟ خۆپیشاندانەکان چیمان لێدەخوازن؟
    ئەوەتا دیسان دروشمگەلی وەک مردن بۆ دیکتاتۆر، نەمان بۆ خامنەیی، رێفۆرمخوازان ـ بناژۆخوازان ئیتر بەسە لەگەڵتان سازان( اصلاح طلب، اصولگرا، دیگر تمام است ماجرا) سەری هەڵداوەتەوە. رەنگە سەرکوت و گرتن و لێدان و کوشتن رەوتەکە هەندێ جار کز بکا، بەڵام وەستانی بۆ نییە. ئەگەر شەپکە هێندە بۆ رێژیمی ئاخوندی توندە، ئێمەی کورد دەبێ چی بکەین؟
  • تارماییەکان لەنێو سۆشیال‌میدیادا تارماییەکان لەنێو سۆشیال‌میدیادا
    سۆشیال میدیا چ وەک دیاردە و چ وەک دەرفەت زۆر بەستێنی بۆ کۆمەڵگای رۆژهەڵاتی‌نێوەراست خوڵقاندووە.
  • گوڵوەنی، هێمای خۆڕاگری نەتەوەیەکه گوڵوەنی، هێمای خۆڕاگری نەتەوەیەکه
    فەرهەنگ هەموو بەها، رەوت و نموونە ڕەفتارییەکانی نێو کۆمەڵگەیەک لەخۆ دەگرێت و وڵات و نەتەوەکان لە یەک جیا دەکات، ئەگەرنا هەموو کۆمەڵگەکانی ئەم جیهانە دەبوو وەکوو یەک بن.
  • ئەدەب لە سیاسەتی بەرپرسانی ڕێژیمدا ئەدەب لە سیاسەتی بەرپرسانی ڕێژیمدا
    "ئەدەب"، وشەیەکە کە بیسەر یان خوێنەر بە بیستنی چ بە شێوەی "شهودی" و چ بە جۆری "منطقی" کۆمەڵێک نۆرمی پڕ بەهای دەکەوێتە مێشک کە هەر مرۆڤێک بە بوونی ئەو بەهایە، کەسایەتییەکی قورس و جێگەی متمانە پەیدا دەکات و لە لای خەڵکی دیکە وەک مرۆڤێکی باش سەیری دەکرێت و حورمەتی لێدەگیرێت؛ ئەدەب بەنرخترین سەرمایە و میراتی ژیانی مرۆڤایەتییە کە مرۆڤ لەگەڵ ژیانی خۆیدا بە کۆڵی دەکێشێت.
  • ژن و سیاسەت ژن و سیاسەت
    دەرکەی سیاسەت لە ڕێگەی بنەماڵە، قوتابخانە، ڕۆژنامەکان، تەلەفزیۆن و هەروەها ململانێیە سیاسییەکانەوە بە ڕووی تاکدا دەکرێتەوە و تاک لە سەر ڕۆڵی دەوڵەت و دەزگا و دامەزراوەکانی سەر بە دەسەڵات هەرچی زۆرتر ئاگایی پەیدا دەکات. هێنانەکایەی سیستمێکی دێمۆکراتیک لەو وڵاتانەدا کە حکوومەتێکی نادێمۆکرات و سەرکوتکەریان ئەزموون کردووە، ئەنجامەکەی تەنیا بە شکست خواردن و سەرکوت کردن گەیشتووە؛ لەم جۆرە وڵاتانەدا بنەماڵەکان بەردەوام ئەوە بە گوێی منداڵەکانیاندا دەچرپێنن کە کاریان بە سیاسەتەوە نەبێت و بەشداریی تێدا نەکەن، نموونەی بەرچاوی ئەم وڵاتانە و ئەم کۆمەڵگەیانە، کۆمەڵگەی کوردەوارییە.
  • تویتێک کە ترامپ هیچکات ناتوانێ بینێرێت تویتێک کە ترامپ هیچکات ناتوانێ بینێرێت
    لە ٨ی ژانویەدا، "تهران تایمز" راپۆرتی دا، کە بەپێی راپۆرتی بەرپرسی بەشی بەڕێوەبەریی ویشکەساڵی و قەیرانەکان لە دامەزراوەی کەشوهەواناسی ئێراندا، "نزیک بە ٩٦ لە سەدی سەرانسەری ناوچەکانی ئێران بەدەست ئاستی جیاوازی ویشکەساڵی درێژەکێشراوەوە دەناڵێنن".
  • خەباتی ڕۆژهەڵات بەردەوامە خەباتی ڕۆژهەڵات بەردەوامە
    خومەینی لە فتواکەیدا بڕیاری بە هەموو هێزە چەکدارەکانی دا، کە تا کۆتایی هاتنی کێشەی کورد لە کوردستان نەکشێنەوە؛ دوابەدوای ئەم بڕیارە ئایینییە بۆ ڕشتنی خوێنی کورد، کارەساتبارترین قۆناغی شۆڕش لە کوردستان دەستی پێکرد و خەڵک لە شار و گوندی کوردستان کەوتنە بەرپەلاماری هێزە دژی گەلییەکانی ڕێژیم. بە هاتنە ئارای ئەم دۆخەش، گەلی کورد بە ڕێبەرایەتی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران ناچار بوو بۆ پاراستنی کەرامەت و شەرافەتی نەتەوەکەی و پارێزگاری کردن لە نیشتمانی ئەهورایی کوردان، دەس بۆ چەک ببات و فازی خەباتی چەکداری دەستی پێکرد.
  • ڕاسان و پێشمەرگە ڕاسان و پێشمەرگە
    لە وەڵامی ئەو داوا و چاوەڕوانیەدایە کە پێگەی دروستی پێشمەرگە لە راساندا دەدۆزرێتەوە: ئامادەبوونی پێشمەرگە لە نێو دڵی خەڵک بۆ ورەدان بە خەبات و پاراستنی خەڵک لە ئاگری ڕێژیم؛ ئەمە ئەرکی نوێی پێشمەرگەی سەردەمی راسانە.
  • فەرەیدوون ئەرشەدی: شێعر و هونەری کوردی له ڕۆژهەڵات، بە هەر ڕێباز و شێوە و دەربڕینێکەوە کە بێتە بەرهەم، هونەر و شێعر و ئەدبیاتی مقاومەت و بەرگرییە! فەرەیدوون ئەرشەدی: شێعر و هونەری کوردی له ڕۆژهەڵات، بە هەر ڕێباز و شێوە و دەربڕینێکەوە کە بێتە بەرهەم، هونەر و شێعر و ئەدبیاتی مقاومەت و بەرگرییە!
    هەر تەوژم و تەکانێکی ئەدەبیی، هونەری و هزریی،کاردانەوەیەکی عەقڵانی، ئەخلاقی و جوانیناسانەیە بەرانبەر بە تەکان و تەوژمی کۆمەڵگە، یان لانیکەم ئەو تەوژمە نادیار و شاراوە کە لە ژێر پێستی هەست و نەستی کۆمەڵگە، یا بەشێکی زۆر حەساس و کارای دا، دەژیت و درز دەخاتە پێستی قەتماغەبەستووی ژیانی رۆژانە.
  • مستەفا هیجری: خۆپیشاندانەکانی ئێران، ئاکامی بێزاری و ناڕەزایەتیی خەڵک لە ٤٠ ساڵ دەسەڵاتداریی ئەو ڕێژیمەیە مستەفا هیجری: خۆپیشاندانەکانی ئێران، ئاکامی بێزاری و ناڕەزایەتیی خەڵک لە ٤٠ ساڵ دەسەڵاتداریی ئەو ڕێژیمەیە
    دەقی وتووێژی رۆژنامەڤان (ئەکرەم ئاڵتوون) لەگەڵ مستەفا هیجری، سکرتێری گشتیی حیزبی دێموکرات بۆ ئاژانسی "سپوتنیک کوردستان"
  • شەڕی هەمەلایەنەی رێژیم بە دژی ئێمە، پێویستی بە بەرپەرچدانەوەیەکی هەمەلایەنە هەیە شەڕی هەمەلایەنەی رێژیم بە دژی ئێمە، پێویستی بە بەرپەرچدانەوەیەکی هەمەلایەنە هەیە
    لەو ساڵانەی دواییدا رێژیم هەم لەکوردستان و هەم لە دەرەوەی وڵات لە رێگەی چالاکییە سیخورییەکانییەوە خەریکی کۆکردنەوەی زانیاری بووە لە سەر ئوپۆزسیۆن بە گشتی و لە سەر حیزبی دێموکرات بە تایبەتی؛ یەکێک لە سەرەکیترین ئامانجەکانی رێژیم لەو چالاکییانە دەسنیشانکردنی کەسایەتییە چالاکەکانە بۆ ئەوەیکە بە پیلان هەوڵی تێکدانی باڵانسی ئەوان بدات لە بواری سایکۆلۆژییەوە تاکوو نەتوانن هاوسەنگی فیکریی خۆیان ڕابگرن و فوکووسی خۆیان بخەنە سەر بەربەرەکانی لەگەڵ رێژیم.