• ڕۆژنامەی کوردستان
  • گۆڤاری ئاگری
  • گۆڤاری بیری خوێندکار
  • گۆڤاری لاوان
  • گۆڤاری ژنان
  • کەناڵی تەلەفزیۆنی تیشک
  • گۆڤاری نەرگز
١٩ی فێڤریەی ٢٠١٨ی زایینی - ٣٠ی رێبەندانی ١٣٩٦ی هەتاوی  

راپۆرت/ پێکهێنانی ژیانی هاوبه‌ش بۆ ٧٥ منداڵی ژێره‌وه‌ی ته‌مه‌ن ١٠ ساڵ، له‌ ساڵی ١٣٩٠

زایینی: ٠٢-٠٧-٢٠١٢ - هەتاوی: ١٣٩١/٠٤/١٢ - ١٢:٣٩ تاران قه‌باره‌ی فۆنت: قه‌باره‌ی نووسراوه‌ گه‌وره‌ بكه‌قه‌باره‌ی نووسراوه‌ بچووكتر بكه‌‌
راپۆرت/ پێکهێنانی ژیانی هاوبه‌ش بۆ ٧٥ منداڵی ژێره‌وه‌ی ته‌مه‌ن ١٠ ساڵ، له‌ ساڵی ١٣٩٠
کوردستان میدیا: به‌وته‌ی به‌ڕێوه‌به‌ری گشتیی تۆمارگه‌ی باری که‌سیه‌تی (ثبت احوال)ی پارێزگای تاران، ساڵی رابردووه‌ ٧٥ منداڵی ته‌مه‌ن که‌متر له‌ ١٠ ساڵ ٣٩٢٩ کچ و کوڕی ته‌مه‌ن نیوان ١٠ هه‌تا ١٤ ساڵ، ژیانی هاوبه‌شیان پێکهێناوه.


پێکهێنانی ژیانی هاوبه‌شی منداڵان له‌ ئێران، له‌ ساڵی ١٣٨٥ هه‌تا کۆتایی ساڵی ١٣٨٩ی هه‌تاوی، له‌سه‌دا ٤٥ زیادی کردووه.


به‌گوێره‌ی راپۆرتى هه‌واڵده‌ریی "ئیسنا"، له‌ ساڵی ١٣٩٠ی هه‌تاوی، ٧٥ کچ و کوڕی ژێره‌وه‌ی ته‌مه‌ن ١٠ ساڵ ژیانی هاوبه‌شیان پێکهێناوه‌ و زیاد کردنی رێژه‌ی زه‌واجی کچانی ژێره‌وه‌ی ١٥ ساڵ له‌ ساڵی ١٣٨٩ زیاتر له‌ ١٠ هه‌زار که‌س له‌هه‌مبه‌ر ساڵی ١٣٨٥ زیاد بوونی به‌ خۆوه‌ بینیوه.


به‌گوێره‌ی ئاماره‌کانی رێکخراوی تۆمارگه‌ی باری که‌سیه‌تی (سازمان ثبت احوال)، له‌ ساڵی ١٣٨٥ی هه‌تاوی، ٣٣ هه‌زار و ٣٨٣ کچی ژێره‌وه‌ی ته‌مه‌ن ١٥ ساڵ ژیانی هاوبه‌شیان پێک هێناوه‌ که‌ ئه‌م رێژه‌یه‌ له‌ ساڵی ١٣٨٩، بۆ ٤٣هه‌زار و ٤٥٩ زه‌واج زیادی کردووه.


فه‌رشید یه‌زدانی، ئه‌ندامی ئه‌نجومه‌نی پاڵپشتی له‌ مافی منداڵان رایگه‌یاند، رێژه‌ی پێکهێنای ژیانی هاوبه‌شی منداڵان، له‌ ساڵی ١٣٨٥ هه‌تا کۆتایی ساڵی ١٣٨٩، له‌سه‌دا ٤٥ زیاد بوونی به‌ خۆوه‌ بینیوه.


ئاماره‌کان باس له‌وه‌ ده‌که‌ن که‌ نزیکه‌ی ٧%ی منداڵانی ئێرانی له‌ ته‌مه‌نی نێوان ١٠ هه‌تا ١٨ ساڵ، هه‌تا ساڵی ٨٥ ژیانی هاوبه‌شیان پێکهێناوه‌ که‌ ئه‌م رێژه‌یه‌ ٨٤٨ هه‌زار منداڵ له‌ خۆ ده‌گرێت.


به‌گوێره‌ی یاسای بنه‌ڕه‌تیی رێژیمی ئێران هیچ چوارچێوه‌یه‌ک له‌ بواری ته‌مه‌نه‌وه‌ بۆ پێکهێنانی ژیانی هاوبه‌ش بوونی نییه‌، به‌ڵام ئیزنی پێکهێنانی ژیانی هاوبه‌ش بۆ کچانی ژێره‌وه‌ی ١٣ ساڵ و کوڕانی ژێره‌وه‌ی ١٥ ساڵ، ته‌نیا به‌ ئیزنی دایک و باوک و به‌ لێکدانه‌وه‌ی دادگا ئه‌نجام ده‌درێت.


له‌ یاسای ئیسلامدا کچانی ژێره‌وه‌ی ته‌مه‌ن ٩ ساڵان و کوڕانی ژێره‌وه‌ی ته‌مه‌ن ١٥ ساڵ وه‌کوو ته‌مه‌نی گه‌وره‌ بوون (بلوغ) دیاری کراوه، به‌ڵام رێکه‌وتننامه‌ی جیهانیی مافی منداڵان که‌سانی ژێره‌وه‌ی ته‌مه‌ن ١٨ سال به‌ منداڵ ده‌زانێت.


پێشهاته‌کانی پێکهێنانی ژیانی هاوبه‌ش له‌ ته‌مه‌نی منداڵیدا

به‌پێی راپۆرتی چالاکانی مافی منداڵان، پێکهێنانی ژیانی هاوبه‌ش له‌ ته‌مه‌نی منداڵیدا له‌ گرینگترین هۆکاره‌کانی جیابوونه‌وه‌ و ته‌ڵاق له‌ ساڵه‌کانی دوایی ژیان دایه.


ئه‌و کچانه‌ که‌له‌ ته‌مه‌نی منداڵیدا ناچار به‌ پێکهێنانی ژیانی هاوبه‌ش کراون، به‌و هۆکاره‌ی که‌ ده‌ورانی منداڵی و لاویه‌تییان به‌ دروستی تێپه‌ڕ نه‌کردووه‌ تووشی کێشه‌گه‌لێکی ده‌روونی ده‌بن.


خۆکوژی، هه‌ڵاتن له‌ ماڵ، له‌شفرۆشی و منداڵانی ته‌ڵاقدراو، وه‌کوو خه‌ساره‌کانی پێکهێنانی ژیانی هاوبه‌ش له‌ ته‌مه‌نی منداڵیدا دینه‌ ئه‌ژمار.


به‌گوێره‌ی دوایین ئاماره‌کان سه‌باره‌ت به‌ منداڵانی ته‌ڵاقدراو، له‌ ساڵی ١٣٨٥ نزیکه‌ی ٢٥ هه‌زار منداڵی ته‌ڵاقدراو له‌ ئێراندا هه‌یه‌ که‌ زۆربه‌یان ته‌مه‌نیان له‌ نێوان ١٠ هه‌تا ١٤ ساڵ دایه.


هۆکاره‌ کاریگه‌ره‌کانی پێکهێنانی ژیانی هاوبه‌ش له‌ ته‌مه‌نی منداڵیدا

یه‌کێک له‌ هۆکاره‌ کاریگه‌ره‌کانی ره‌زامه‌ندیی بنه‌ماڵه‌کان بۆ ناچار کردنی منداڵانیان به‌ پێکهێنانی ژیانی هاوبه‌ش، هه‌ژارییه.


پێکهێنانی ژیانی هاوبه‌ش له‌ نێوان منداڵانی ئێرانیدا شتێکی باوه، به‌ڵام راستییه‌ک که‌ لێره‌دا هه‌یه‌، ئه‌وه‌یه‌ که‌ ئه‌و منداڵانه‌ ناچار به‌ پێکهێنانی ژیانی هاوبه‌ش ده‌کرێن.


به‌گوێره‌ی راپۆرتی هه‌واڵده‌ریی ئیسنا، توێژینه‌وه‌کان باس له‌وه‌ ده‌که‌ن که‌ زه‌واجی منداڵان، زیاتر به‌رۆکی ئه‌و بنه‌ماڵانه‌ ده‌گرێته‌وه‌ که‌ له‌گه‌ڵ کێشه‌ی ئابووری و هه‌ژاریدا به‌ره‌وڕوون.


ئه‌خلاق و ئابڕوو یه‌کێک له‌ هۆکاره‌ کاریگه‌ره‌کانی زه‌واجی منداڵان له‌ قه‌ڵه‌م ده‌درێت و په‌رده‌ی کچێنی بۆ بنه‌ماڵه‌ نه‌ریتییه‌کانی ئێران و پاراستنی ئابڕوو گرینگییه‌کی تایبه‌تی هه‌یه.
بالاترین چاپکردنی ئەم بابەتە

رۆژنامەی کوردستان
رۆژنامەی کوردستان ژ. ٧١٨ لەم ژمارەیەدا:

ــ خەباتی ڕۆژهەڵات بەردەوامە
ــ ڕاسان و پێشمەرگە
ــ ژن و سیاسـەت
ــ گوڵوەنی، هێمای خۆڕاگریی نەتەوەیەکه
  • زستان لە کولتووری کوردەواریدا زستان لە کولتووری کوردەواریدا
    ئەو ڕۆژهەڵاتناس و نووسەرە گەڕیدانەی کە لەبارەی مێژوو، جوگرافیا و فەرهەنگی کورد و کوردستان نووسیویانە، هەموویان لە سەفەرنامەکانی خۆیاندا جەختیان لەسەر زستانی سەخت و تەڕ و تووشیی ناوچە جیاجیاکانی کوردستان کردووە. هەرچەند ئێستا لەژێر کاریگەریی گۆڕانی کەشوهەوای جیهانیدا و بە گەرمدا هاتنی کۆی گۆی زەوی، کەشی کوردستانیش، گۆڕانی بەسەردا هاتووە.
  • عەبدوڵا حیجاب: هه‌نگاو و سیاسه‌ته‌كانی ڕووحانی هیچ جیاوازییه‌كی له‌گه‌ڵ كرده‌وه‌كانی باقی كاربه‌ده‌سته‌ هه‌ره‌ توندڕه‌وه‌كانی ڕێژیم نه‌بووه‌ عەبدوڵا حیجاب: هه‌نگاو و سیاسه‌ته‌كانی ڕووحانی هیچ جیاوازییه‌كی له‌گه‌ڵ كرده‌وه‌كانی باقی كاربه‌ده‌سته‌ هه‌ره‌ توندڕه‌وه‌كانی ڕێژیم نه‌بووه‌
    پشتیوانی لە ڕاپەرینی گەلانی ئێران لە دژی ڕێژیمی ئیسلامی ئەو وڵاتە و هەروەها مەسەلەی "بەرجام" دوو تەوەری سەرەکیی یەکەم وتاری ساڵانەی سەرکۆماری ئامریکا بوون, کە بەرچاوترین جیاوازی لە سیاسەتی دەرەکیی ئەو وڵاتە بە نیسبەت ئیدارەی پێشووتری ئامریکا بەهەژمار دێن؛ بۆ شرۆڤەی زیاتری ئەو وتار و سیاسەتە کە هاوکاتە لەگەڵ بەردەوامیی ناڕەزایەتییەکان لە نێوخۆی ئێراندا، سەرنجتان بۆ ئەم وتووێژەی کوردستان لەگەڵ بەڕێز عەبدوڵا حیجاب، چالاکی سیاسی ڕادەکێشین.
  • خۆپیشاندانەکان چیمان لێدەخوازن؟ خۆپیشاندانەکان چیمان لێدەخوازن؟
    ئەوەتا دیسان دروشمگەلی وەک مردن بۆ دیکتاتۆر، نەمان بۆ خامنەیی، رێفۆرمخوازان ـ بناژۆخوازان ئیتر بەسە لەگەڵتان سازان( اصلاح طلب، اصولگرا، دیگر تمام است ماجرا) سەری هەڵداوەتەوە. رەنگە سەرکوت و گرتن و لێدان و کوشتن رەوتەکە هەندێ جار کز بکا، بەڵام وەستانی بۆ نییە. ئەگەر شەپکە هێندە بۆ رێژیمی ئاخوندی توندە، ئێمەی کورد دەبێ چی بکەین؟
  • تارماییەکان لەنێو سۆشیال‌میدیادا تارماییەکان لەنێو سۆشیال‌میدیادا
    سۆشیال میدیا چ وەک دیاردە و چ وەک دەرفەت زۆر بەستێنی بۆ کۆمەڵگای رۆژهەڵاتی‌نێوەراست خوڵقاندووە.
  • گوڵوەنی، هێمای خۆڕاگری نەتەوەیەکه گوڵوەنی، هێمای خۆڕاگری نەتەوەیەکه
    فەرهەنگ هەموو بەها، رەوت و نموونە ڕەفتارییەکانی نێو کۆمەڵگەیەک لەخۆ دەگرێت و وڵات و نەتەوەکان لە یەک جیا دەکات، ئەگەرنا هەموو کۆمەڵگەکانی ئەم جیهانە دەبوو وەکوو یەک بن.
  • ئەدەب لە سیاسەتی بەرپرسانی ڕێژیمدا ئەدەب لە سیاسەتی بەرپرسانی ڕێژیمدا
    "ئەدەب"، وشەیەکە کە بیسەر یان خوێنەر بە بیستنی چ بە شێوەی "شهودی" و چ بە جۆری "منطقی" کۆمەڵێک نۆرمی پڕ بەهای دەکەوێتە مێشک کە هەر مرۆڤێک بە بوونی ئەو بەهایە، کەسایەتییەکی قورس و جێگەی متمانە پەیدا دەکات و لە لای خەڵکی دیکە وەک مرۆڤێکی باش سەیری دەکرێت و حورمەتی لێدەگیرێت؛ ئەدەب بەنرخترین سەرمایە و میراتی ژیانی مرۆڤایەتییە کە مرۆڤ لەگەڵ ژیانی خۆیدا بە کۆڵی دەکێشێت.
  • ژن و سیاسەت ژن و سیاسەت
    دەرکەی سیاسەت لە ڕێگەی بنەماڵە، قوتابخانە، ڕۆژنامەکان، تەلەفزیۆن و هەروەها ململانێیە سیاسییەکانەوە بە ڕووی تاکدا دەکرێتەوە و تاک لە سەر ڕۆڵی دەوڵەت و دەزگا و دامەزراوەکانی سەر بە دەسەڵات هەرچی زۆرتر ئاگایی پەیدا دەکات. هێنانەکایەی سیستمێکی دێمۆکراتیک لەو وڵاتانەدا کە حکوومەتێکی نادێمۆکرات و سەرکوتکەریان ئەزموون کردووە، ئەنجامەکەی تەنیا بە شکست خواردن و سەرکوت کردن گەیشتووە؛ لەم جۆرە وڵاتانەدا بنەماڵەکان بەردەوام ئەوە بە گوێی منداڵەکانیاندا دەچرپێنن کە کاریان بە سیاسەتەوە نەبێت و بەشداریی تێدا نەکەن، نموونەی بەرچاوی ئەم وڵاتانە و ئەم کۆمەڵگەیانە، کۆمەڵگەی کوردەوارییە.
  • تویتێک کە ترامپ هیچکات ناتوانێ بینێرێت تویتێک کە ترامپ هیچکات ناتوانێ بینێرێت
    لە ٨ی ژانویەدا، "تهران تایمز" راپۆرتی دا، کە بەپێی راپۆرتی بەرپرسی بەشی بەڕێوەبەریی ویشکەساڵی و قەیرانەکان لە دامەزراوەی کەشوهەواناسی ئێراندا، "نزیک بە ٩٦ لە سەدی سەرانسەری ناوچەکانی ئێران بەدەست ئاستی جیاوازی ویشکەساڵی درێژەکێشراوەوە دەناڵێنن".
  • خەباتی ڕۆژهەڵات بەردەوامە خەباتی ڕۆژهەڵات بەردەوامە
    خومەینی لە فتواکەیدا بڕیاری بە هەموو هێزە چەکدارەکانی دا، کە تا کۆتایی هاتنی کێشەی کورد لە کوردستان نەکشێنەوە؛ دوابەدوای ئەم بڕیارە ئایینییە بۆ ڕشتنی خوێنی کورد، کارەساتبارترین قۆناغی شۆڕش لە کوردستان دەستی پێکرد و خەڵک لە شار و گوندی کوردستان کەوتنە بەرپەلاماری هێزە دژی گەلییەکانی ڕێژیم. بە هاتنە ئارای ئەم دۆخەش، گەلی کورد بە ڕێبەرایەتی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران ناچار بوو بۆ پاراستنی کەرامەت و شەرافەتی نەتەوەکەی و پارێزگاری کردن لە نیشتمانی ئەهورایی کوردان، دەس بۆ چەک ببات و فازی خەباتی چەکداری دەستی پێکرد.
  • ڕاسان و پێشمەرگە ڕاسان و پێشمەرگە
    لە وەڵامی ئەو داوا و چاوەڕوانیەدایە کە پێگەی دروستی پێشمەرگە لە راساندا دەدۆزرێتەوە: ئامادەبوونی پێشمەرگە لە نێو دڵی خەڵک بۆ ورەدان بە خەبات و پاراستنی خەڵک لە ئاگری ڕێژیم؛ ئەمە ئەرکی نوێی پێشمەرگەی سەردەمی راسانە.
  • فەرەیدوون ئەرشەدی: شێعر و هونەری کوردی له ڕۆژهەڵات، بە هەر ڕێباز و شێوە و دەربڕینێکەوە کە بێتە بەرهەم، هونەر و شێعر و ئەدبیاتی مقاومەت و بەرگرییە! فەرەیدوون ئەرشەدی: شێعر و هونەری کوردی له ڕۆژهەڵات، بە هەر ڕێباز و شێوە و دەربڕینێکەوە کە بێتە بەرهەم، هونەر و شێعر و ئەدبیاتی مقاومەت و بەرگرییە!
    هەر تەوژم و تەکانێکی ئەدەبیی، هونەری و هزریی،کاردانەوەیەکی عەقڵانی، ئەخلاقی و جوانیناسانەیە بەرانبەر بە تەکان و تەوژمی کۆمەڵگە، یان لانیکەم ئەو تەوژمە نادیار و شاراوە کە لە ژێر پێستی هەست و نەستی کۆمەڵگە، یا بەشێکی زۆر حەساس و کارای دا، دەژیت و درز دەخاتە پێستی قەتماغەبەستووی ژیانی رۆژانە.
  • مستەفا هیجری: خۆپیشاندانەکانی ئێران، ئاکامی بێزاری و ناڕەزایەتیی خەڵک لە ٤٠ ساڵ دەسەڵاتداریی ئەو ڕێژیمەیە مستەفا هیجری: خۆپیشاندانەکانی ئێران، ئاکامی بێزاری و ناڕەزایەتیی خەڵک لە ٤٠ ساڵ دەسەڵاتداریی ئەو ڕێژیمەیە
    دەقی وتووێژی رۆژنامەڤان (ئەکرەم ئاڵتوون) لەگەڵ مستەفا هیجری، سکرتێری گشتیی حیزبی دێموکرات بۆ ئاژانسی "سپوتنیک کوردستان"
  • شەڕی هەمەلایەنەی رێژیم بە دژی ئێمە، پێویستی بە بەرپەرچدانەوەیەکی هەمەلایەنە هەیە شەڕی هەمەلایەنەی رێژیم بە دژی ئێمە، پێویستی بە بەرپەرچدانەوەیەکی هەمەلایەنە هەیە
    لەو ساڵانەی دواییدا رێژیم هەم لەکوردستان و هەم لە دەرەوەی وڵات لە رێگەی چالاکییە سیخورییەکانییەوە خەریکی کۆکردنەوەی زانیاری بووە لە سەر ئوپۆزسیۆن بە گشتی و لە سەر حیزبی دێموکرات بە تایبەتی؛ یەکێک لە سەرەکیترین ئامانجەکانی رێژیم لەو چالاکییانە دەسنیشانکردنی کەسایەتییە چالاکەکانە بۆ ئەوەیکە بە پیلان هەوڵی تێکدانی باڵانسی ئەوان بدات لە بواری سایکۆلۆژییەوە تاکوو نەتوانن هاوسەنگی فیکریی خۆیان ڕابگرن و فوکووسی خۆیان بخەنە سەر بەربەرەکانی لەگەڵ رێژیم.
  • ئەرکەواز لە کوێیە و ئەرکەوازی کێن؟ ئەرکەواز لە کوێیە و ئەرکەوازی کێن؟
    ئەرکەواز لە باکوور و باکووری ڕۆژهەڵات و ڕۆژهەڵاتەوە پاڵی داوەتە داوێنی (پشتکێو)ەوە و لە باشوور و باشووری ڕۆژهەڵاتیشەوە دەبەسترێتەوە بە شاخی (بیورەواز) و لە باشوووری ڕۆژئاواشەوە پاڵی داوەتە شاخی (کەڵەک) کە بەرجەوەندی شار چەشنی دۆڵێکی بەرینی سەرسەوز بە بەرزی و نەوییەوە دەردەکەون و بینا و گەڕەک و کۆڵانەکانی لە نێوان دیمەنی سەرسەوز و داوێنی کێو و کەنار جۆگە و ئەو چەند کێوەدا بە جوانییەکی سەرنجڕاکێشەوە دەردەکەون.