• ڕۆژنامەی کوردستان
  • گۆڤاری ئاگری
  • گۆڤاری بیری خوێندکار
  • گۆڤاری لاوان
  • گۆڤاری ژنان
  • کەناڵی تەلەفزیۆنی تیشک
  • گۆڤاری نەرگز
٢٣ی ئاوریلی ٢٠١٨ی زایینی - ٠٣ی بانەمەڕی ١٣٩٧ی هەتاوی  

دەرخستنی چەند رەهەندێکی خەباتی جاماوەری و مەدەنی و تێگەیشتنی بابەتی لەو مێتۆدە

زایینی: ٢٦-١٢-٢٠١٤ - هەتاوی: ١٣٩٣/١٠/٠٥ - ١١:١٤ تاران قه‌باره‌ی فۆنت: قه‌باره‌ی نووسراوه‌ گه‌وره‌ بكه‌قه‌باره‌ی نووسراوه‌ بچووكتر بكه‌‌
دەرخستنی چەند رەهەندێکی خەباتی جاماوەری و مەدەنی  و تێگەیشتنی بابەتی لەو مێتۆدە
خەباتی بۆ رزگاری لە سەرکوت، ژێردەستی و چەوسانەوە لە قۆناغەکانی مێژوودا پرۆسەیەکە کە بەردەوام لە رسکان و نوێبوونەوەدا بووە. بزووتنەوەی رزگاری خوازانە، مێتودی جۆراوجۆری هەیە کە پەیوەندیی بە دۆخی خودی نەتەوە، ئەو وڵاتەی کە تێیدا دەژی و هەروەها هەلومەرجی جیهانییەوە هەیە.
11732.jpg
کەیوان دروودی

ئەوەی بەرخودانی مەدەنی یان خەباتی مەدەنی جیا دەکاتەوە، تێکۆشانە جەماوەرییەکەیەتی لەسەر بنەمای ماف و داواکاریی رەوای کۆمەڵگە بۆ پێشپێگرتن لە سەرکوتی حاکمییەت بەپشت بەستن بە زۆرینەی خەڵک.

تۆقاندن و هەڕەشەی دەسەڵات لە کۆمەڵگە تۆتالیتێرەکاندا، وادەکات کە ئەوانەی لە بەرەنگاربوونەوەی دەسەڵاتدا بەشدار دەبن؛ بەشێکی تایبەتی ـــ چین و توێژی جیاواز یان پێکهاتەیەکی هاوچەشن ــ بن، بەرخودانی مەدەنی کە دەکرێ وەک خەباتی مەدەنی ناوی لێببرێ بەهۆی روونیی ئامانجەکانی و قازانجی گشتگیری دەتوانێ فاکتێکی کۆکەرەوە بێت تاکوو زۆرینەی خەڵک لە جووڵەیەکی جەماوریدا یەک بخات.

ئەم جۆرە لە بەرەنگاربوونەوەی دەسەڵات پشت بە دەفرایەتیی نێو یاسای بنەڕەتی دەبەستێت و ئەوە دەقۆزێتەوە بە کۆڕ و کۆمەڵە نێودەوڵەتییەکان و هەروا ئەو هێزانە کە هەڵسووڕانی سیاسییان هەیە؛ دەکێشێتە نێو جەرگەی کۆمەڵگە و بەم شێوە دوو لایەنی گەورەی شوێندانەر دەخاتە پاڵ جووڵەی خۆی و لە راستیدا بە سێ هێزی شاراوە بەرەوڕووی دەسەڵات دەبێتەوە. کەوابوو سێ هێزی سەرەکی لەبەرامبەر دەسەڵاتدا سەرهەڵدەدەن: یەکەمیان لە نێوەوەی بازنەی دەسەڵات و وەک نموونە لایەنی رادیکاڵ و بناژۆخواز کە لە زۆرینەی حکوومەتە تۆتالیتێرەکاندا هەن، دووەم تاک و کۆمەڵەکانی دژ بە دەسەڵات (ئۆپۆزیسیۆن) و سێهەم ئەو لایەنە دەرەکییانە کە ناراستەوخۆ دەکەونە نێو ئەم بابەتە (وڵاتانی دراوسێ یان کۆڕوکۆمەڵە نێودەوڵەتییەکان).

بۆ لێکدانەوەی باشتری بابەتیی ئەم چەمکە مودێڕنە بەتایبەت لەو وڵاتانەی کە لەژێر دەستی رێژیمە نادێموکراتیکەکاندان، دەکرێ گرینگیی بەرچاوی لەوێدا ببینینەوە کە ئەم هێزە جەماوەرییە بۆشاییەکی هەرە گەورە بە نێوی "شەقام و کۆڵان و شوێنە گشتییەکان" پڕ دەکاتەوە، رێک ئەو کاتەی هێزە سیاسییەکان خەریکی رێکخستنی "ژێرزەوینی" دەبن؛ سەهۆڵبەندانی کەشی داخراوی سیاسی بە جووڵەی مەدەنی دەتوێتەوە.

لێرەدا باس لە پەیوەندییەکی تایبەت دەکرێ واتە هێزی سیاسی لە کاتی رێکخستندا، بەشێوەیەک ئامانجی خۆی بۆ دوارۆژی خەباتی مەدەنی تەرخان بکات. بۆیە پێویستە هێزی سیاسیی دێموکراتیک هەبێت کە باوەڕی بە بنەما دێموکراتیکەکان بەتایبەت بەشداریی جەماوەری لە رێختمانەی دامەزراوەی مەدەنی هەبێت. ئەم پەیوەندییە لەسەر دوو شێوازی جیاوازە:

١. شاردنەوەی ئامانجی سیاسی لەژێر ئامانجێکی سیاسیی سێبەر

٢. شاردنەوەی ئامانجی سیاسی لەژێر ئامانجی ناسیاسی

کە لە رێژیمە سەرکوتکەرەکاندا شێوازی دووهەم باوترە.

تێگەیشتنە هەڵەکان لەسەر خەباتی مەدەنی:

ــ کۆمەڵێک لەسەر ئەو بڕوایەن کە ئەم مێتۆدە درێژخایەن دەبێت.
ــ زۆربەی رەخنەگران وا بیر دەکەنەوە کە هەڵسووڕان لە چوارچێوەی ماف و یاسا لاوازیی ئەم جۆرە خەباتەیە.

ــ زۆر کەس لەسەر ئەو بڕوایەن کە ئەم جۆرە تێکۆشانە تەنیا لە چوارچێوەی وڵاتە دێموکراتیکەکاندا وڵامدەر دەبێت.

ــ بەشێک لە رەخنەگران بۆچوونیان ئەوەیە کە خەباتی مەدەنی پێویستی بە بەزەیی و هاتنە هانای خەڵک لەلایەن دەسەڵاتەوەیە.

بەر لە پڕژانە سەر ئەم خاڵانە، تێبینیەکی بچووک بەڵام گرینگ پێویستە، ئەویش ئەوەیە کە خەباتی مەدەنی بەتەنیا بە هیچ شێوازێک گارانتیی وەدەستخستنی ئامانجەکانی جووڵەیەکی میللی ــ کۆمەڵایەتی ناکات.

یەکەم ئەوەی دەبێ روون بکرێتەوە کە ئەم شێوازە لە جووڵەی جەماوەری لەژێر هەر ناوێک بێت لە مەجارستان و ئیرلەند لە ئەورووپا هەتا هیند و ئازەربایجان و توونێس بە ئاکام گەیشتووە کە هەڵبەت ئەو پەیوەندییە تایبەتەی کە باسکرا تێیدا دروست بووە و شوێنی رێکخستنێکی سیاسی هاوتەریب و لەپاڵ ئەم جووڵە مەدەنیانە دیار و بەرچاوە.

ئەو جووڵە مەدەنیە وای کردووە کە ئێستا جۆرێ لە تلۆرانس و رەواداری لە توونێس بەدی بکرێت لە حاڵێکدا کە لە زۆربەی وڵاتە ئیسلامییەکان تێکهەڵچوون و گرژی و ناسەقامگیری دەبینین بەڵام لە هەڵبژاردنی سەرکۆماریی ئەو وڵاتە" قائد السبسی" کە ٨٨ ساڵ تەمەنیە و وەک کەسایەتییەکی سێکۆلار لە مێژووی توونێس ناسراوە بە ٥٥% ی دەنگی خەڵک بووە سەرکۆماری ئەو وڵاتە و دواتر لایەن و کۆمەڵە جیاوازەکانی سیاسی و فیکری پیرۆزبایی ئەو سەرکەوەتنەیان لێکرد.

لە خاڵێکی دیکەدا باسمان لە رەخنەی بەرتەسک بوونەوەی خەڵک لە چوارچێوەی یاساییدا کرد، لێرەدا پێویستە ئاماژە بەوە بکەین کە لە پێناسەی خودی ئەم شێوە خەباتەدا باس لەوە کراوە کە هەندێک شوێنی یاسای بنەڕەتی لە هەموو وڵاتە داخراوەکاندا هەن کە توانای مانۆڕ دەداتە خەڵک، بۆ نموونە دەتوانین ئاماژە بە یاسای تایبەت بە "زیندانیانی سیاسی و خوێندن بە زمانی دایکی" لە ئێراندا بکەین کە تا ئێستا پشتگوێ خراون.

لە خاڵی کۆتاییشدا باس لە بەزەیی دەسەڵات کراوە کە دیسان هەڵدەگەڕێتەوە بۆ ناشارەزایی لەسەر مێکانیزمەکانی ئەو شێوە خەباتە. بۆ روونکردنەوەی باشتر، چوار قۆناغی بنەڕەتی باس دەکەین:
١. گۆڕینی بۆچوون: لەو قۆناغەدا دەسەڵات بەو تێگەیشتنە دەگات کە وەرگرتنی بەشێکی داواکاری هەڕەشەیەکی قووڵی بە دواوە نابێت. یەکەم پووان کە حاکمییەت بیدات یەکەم خاڵی رەوایی یاسایی و نێودەوڵەتی دەبێت.
٢. پەزیرش: ١ــ حاکمییەت دەکەوێتە کایە لەگەڵ کۆمەڵانی خەڵک و بەو شێوە خەڵکی زۆرتر دێنێتە ناو کایەکەوە ٢ــ بەکردەوە جێبەجێبوونی یەک خاڵ بەهێزیی جووڵەکە دەردەخات٣ــ بێ توندوتیژی ئەنجام دەدرێ و پانیک و تۆقاندنی حاکمییەت شوێندانەریی لەسەر باری رەوانیی خەڵک لەدەست دەدات.
٣. داسەپاندن: لە وڵاتی سێربستان لە ساڵی ٢٠٠٠ و لەژێر تەوژمی داخوازییەکی جەماوەری، هەڵبژاردنێک رێکخرا کە بوو بەهۆی ئەوەی میلۆسوویچ لەسەر دەسەڵات لابچێ، لەو پرۆسەیەدا میلۆسوویچ ئەو هەڵبژاردنەی بەلارێداچوو لە قەڵەم دا، بەڵام لەبەر ئەوەی هێزی نیزامی و ئەمنییەتی هەستیان بە رەوایی ئەو داخوازییە کردبوو بەدژی دەسەڵات وەستانەوە و لە کۆتاییدا داخوازییەکان سەری گرت.

٤. داڕمان: لێرەدا لەبەر ئەوەی سیستێم لە ململانێ لەگاڵ خەڵکدا لاواز دەبێت و کۆمەڵانی خەڵک بەسەر بڕیارەکاندا زاڵ دەبن سێبەرێکی بەهێز دەکەوێتە سەر هێزی دەسەڵات و کۆمەڵگە دەبێتە فاکتی یەکەم بۆ هەڵبژاردن و رەوایی هێزی سیاسیی دێموکراتیک.

لە توێژینەوەیەکدا کە "ماریا جی ئێستیفان و ئێریکا چینۆ" دوو توێژەری ناسراوی جیهانی لەسەر ئەگەر و شانسی سەرکەوتنی ئەم جووڵە کۆمەڵایتییە کردوویانە، کۆمەڵێک داتا و زانیارییان دەرخستووە. لەو زانیاریانەدا وا هاتووە کە دوای پڕژانە سەر ٣٠٠ حاڵەت لە هەردوو جۆر خەباتی هێمنانە و توندئاژۆیانە کە لە نێوان ساڵەکانی ١٩٠٠ تا ٢٠٠٦ روویان داوە، دەرکەوتووە کە ئەگەری سەرکەوتنی جووڵەی هێمنانە ٥٣% زیاتر لە شێوازەکانیترە. هەروەها لە ئەنجامگیریی ئەو توێژینەوەدا دوو هۆکاری سەرەکی ئەم هێزەی بە جووڵە جەماوەرییەکان بەخشیوە کە یەکەمیان "دەروەست بوون بە هێمنایەتی، رەوایی ناوخۆیی لەلای خەڵک و هێزی پۆلیسی و ئەمنییەتی و هەروەها لەلای کۆڕوکۆمەڵە نێودەوڵەتییەکان دروست دەکات" و دووهەم ئەوەیە کە "چەک هەڵگرتن و کاردونەوەی توندئاژۆیانەی رێژیمەکان بەپێچەوانەی خەباتێکی شەرانگێز پاساو هەڵنەگر دەنوێنێ. هەڵبەت ئەمە پێویستیی بە هەوڵی نێودەوڵەتی لەلایەن لایەنگران و هاندەرانی راستەقینە لە کۆمەڵگای جیهانی دەبێت".
ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
سەچاوە: (نوبیداری آذربایجان جنوبی) یئنی گاموح

ناوەڕۆکی ئەم بابەتە را و تێبینیی نووسەرە و ماڵپەڕی کوردستان میدیا لێی بەرپرسیار نییە
بالاترین چاپکردنی ئەم بابەتە

رۆژنامەی کوردستان
رۆژنامەی کوردستان ژ. ٧٢٣ لەم ژمارەیەدا:

ــ نان، ئازادی، کەرامەتی ئینسانی
ــ تارمایی لە چاویلکەی فاشیزمەوە
ــ کۆڵبەر یان کۆڵنەدەر
ــ د.سەربەست نەبی: دەریای سپی بە هەناسەی ڕووسیه دەژمێردرێت
  • ئەدەبیاتی کوردی و کۆماری جیهانیی ئەدەبیات ئەدەبیاتی کوردی و کۆماری جیهانیی ئەدەبیات
    مێژووی سەرهەڵدانی ئەدەبی جیهانی لەلایەن پاسکال کازانۆڤا لە کتێبی کۆماری جیهانیی ئەدەبیات(ز١٣٩٢) سێ رەوتی فۆرم، گەشەسەندن و رەوتی کێبڕکێی نێودەوڵەتی لەخۆ گرتووە و هەر رەوتێکی لەگەڵ گۆڕانکاریی بنەڕەتی لە سەرهەڵدان و پەرەسەندنی زمانە رەسەنەکانی ئەورووپا لێکداوەتەوە و مانای کردۆتەوە.
  • د.سەربەست نەبی: دەریای سپی بە هەناسەی ڕووسیه دەژمێردرێت د.سەربەست نەبی: دەریای سپی بە هەناسەی ڕووسیه دەژمێردرێت
    مەسەلەی عەفرین جودایە لەگەڵ ئەو مەسەلەیە؛ ئەجێندای سیاسیی گەورە لە پشت ئەو هێرشە هەبوو، بۆیە ئەورووپا ئامادە بوو هێرش بکات، بەڵام بۆ عەفرین نا.
  • کۆڵبەر یان کۆڵنەدەر کۆڵبەر یان کۆڵنەدەر
    ئەوەیکە لە گۆشە و کەناری وڵاتدا هێندێک خەمخۆری لەلایەن خەڵک یان خەڵکانێکدا دەبیندرێ یان هێندێک پێشکەوتن لە چەند بواری جیاجیادا دێتە ئاراوە، ئەوە هیممەت و بەرخۆدانی خەڵکە لە بەرامبەر کۆنەپەرەستی رێژیم و بە هیچ شێوەیەک پەیوەندی بە رێژیمەوە نییە .
  • \ "هوزمانەوەن" نمونەی بەرچاوی له نێوبردنی سروشتی کوردستان
    کاتێک ئێمه دەڵێین حکوومەته داگیرکەرەکانی کوردستان به بەرنامەیەکی داڕێژراو، سەرەکیترین سەرچاوەی ژیانی نەتەوەی کوردیان کردووەتە ئامانجی هێرشەکەیان، تەنیا له ڕووی هەستی خۆشەویستی خاک و کوردبوونەوە نییه، بەڵکوو لەم ڕاستایه‌دا بەڵگه ئەوەنده زۆره که تەنیا لێکوڵینەوەیەکی کورت دەتوانێ زۆر شت ڕوون بکاتەوە، بەڵام بەداخەوه لەم بوارەشدا ئێمەی کورد کەمکارییەکی ئێجگار زۆرمان کردووه.
  • دوژمنانی ئازادی چ ڕەوتە فیکرییەکیان بەدڵە دوژمنانی ئازادی چ ڕەوتە فیکرییەکیان بەدڵە
    ئەگەر ئاوڕێک لە مێژووی فەلسەفە و زۆربەی زانستە فیکرییەکان بدرێتەوە، هێندێ خاڵ بەرچاو دەکەوێت، کە وڵامی زۆربەی قەیرانە هزرییەکان دەدرێتەوە. ئەگەر لە بابەتێکدا دوو لایەن و هێڵی فیکری جیاواز دەکەونە ململانێیەوە، ئاکامەکەی یان دەبێتە هۆی بەزینی یەکیان، یان دەبێتە هۆی سەرهەڵدانی فکرێکی سێهەم کە ڕەنگە دڵخوازی هیچ لایەکیان نەبێت، بەڵام کۆتاییهێنەری ململانێیەکانە.
  • تارمایی لە چاویلکەی فاشیزمەوە تارمایی لە چاویلکەی فاشیزمەوە
    بنەماییترین تایبەتمەندییەکانی فاشیزم بریتییە لە پیرۆزمەندیی پەتی و سەرۆکێکی بێ هەڵە. لەلای فاشیستەکان ئەوەی هەمیشە وەک داردەست ئاپۆرەی پێ کۆنترۆڵ دەکرێ، تارماییەکی تۆقێنەرە کە بەپێی هەڵکەوتەیەکی تایبەت ئەم تارماییە لە شێوازی دوژمن، لایەن یان ئەگەرێک خۆی دەردەخات.
  • نان، ئازادی، کەرامەتی ئینسانی نان، ئازادی، کەرامەتی ئینسانی
    مرۆڤێك كه له هەژاریدا ڕاگیراوه، مرۆڤێك كه نكۆڵی له ناسنامه ئێتنیكی، ئایینی یان نەتەوەییەكەی دەكرێ یان دەكەوێته بەر تەوژمی سیاسەتی تواندنەوه و سووكایەتی پێكردن یان لەژێر ستەمی جنسیدا دەژی، مرۆڤێكه كه كەرامەتی لێ زەوت كراوه.
  • شەریف هەژاری: کورد خۆی دەرفەتەکان وەک پێویست ناقۆزێتەوە. بەشێک لە ھێزەکوردییەکان بوونەتە داردەستی ئێران و بە بێ ھیچ شەرمێک، فەرمانەکانی جێبەجێ ئەکەن شەریف هەژاری: کورد خۆی دەرفەتەکان وەک پێویست ناقۆزێتەوە. بەشێک لە ھێزەکوردییەکان بوونەتە داردەستی ئێران و بە بێ ھیچ شەرمێک، فەرمانەکانی جێبەجێ ئەکەن
    گۆڕانکارییەکانی ناو کابینەی ترامپ و کاریگەرییان لە سەر سیاسەت و رووداوەکانی ناوچە، تەوەری گفتوگۆی ئەم ژمارەیەی رۆژنامەی کوردستانە لەگەڵ شەریف هەژاری، مامۆستای مێژوو لە زانکۆی سلێمانی، کە سەرنجتانی بۆ ڕادەکێشین:
  • پاژنەی ئاشیلی ڕێژیمی ئێران پاژنەی ئاشیلی ڕێژیمی ئێران
    لە دوو بابەتی پێشوودا، "شەڕی ئێران و ئیسرائیل"و بەشی یەکەمی "پاژنەی ئاشیلی ڕێژیمی ئێران"، هێڵی بەهێزی ڕێژیمی تاران (دەرەوەی سنوورەکان و کەڵک وەرگرتن لە ملیشیا و لایەنگرە شێعەکانی لە وڵاتانی ناوچە) و خاڵی لاوازی ئەو ڕێژیمە (خەڵکی ناڕازی و وەزاڵەهاتووی نێو شارەکانی ئێران) خرایە بەر باس و لێک درایەوە.
  • بێستوون، شوێنی خودای خوداکان بێستوون، شوێنی خودای خوداکان
    شاری بێستوون، یەکێک له شارەکانی کرماشانه که له باکووری رۆژهەڵاتی ئەو گەورەشاره جێگای خۆش کردووه و له سەر رێگای کرماشان - هەمەدان که سەردەمانێک پێتەختی ئیمپراتوری کوردان بوو، هەڵکەوتووه.
  • مانیفێستی ڕزگاری مانیفێستی ڕزگاری
    هەتا لاپەڕەکانی مێژووی کورد زیاتر هەڵدەدەینەوە، تابلۆی تراژێدیای کورد زیاتر دەردەکەوێت. لە پەنای ئەم تابلۆیە سەربوردەی قارەمانیەتی، فیداکاری، کاریگەری بلیمەت و ڕێبەرەکانمان لەسەر زیندوو مانەوەی کورد وەکوو نەتەوە زۆر ڕوونە. لە لایەک پرسیاری بۆچی تا ئێستا سەرنەکەوتووین دەبێتە خۆرەی مێشک، لە لایەک جێ داخە بۆچی ئەم ڕێبەرە زانا و لێهاتووانە بە ڕادەی پێویست لە لایەن تاکی کورد بەرجەستە نەکراون.
  • پەیامی کۆمیسیۆنی کۆمەڵایەتی حیزبی دێموکرات بەبۆنەی ٧١ەمین ساڵیادی لەسێدارەدرانی پێشەوا قازی محەممەد و ڕۆژی شەهیدانی کوردستان پەیامی کۆمیسیۆنی کۆمەڵایەتی حیزبی دێموکرات بەبۆنەی ٧١ەمین ساڵیادی لەسێدارەدرانی پێشەوا قازی محەممەد و ڕۆژی شەهیدانی کوردستان
    ئەوان کۆتاییان بە کۆمار هێنا، بەڵام نەیانزانی ئامانجەکانی کۆمار و گیانفیدایی ڕێبەرەکانی، چ بەهایەکی مەزنن و چۆن بۆ نەوەکانی داهاتوو دەگوازرێنەوە، دوای حەفتاو یەک ساڵ لەو ڕووداوە، داستانی مەرگی سەربەرزانەی پێشەوا، هێشتا خاوەنی بەهێزترین وانەی خۆنەویستی، خەڵکویستی، ئازادیخوازی و سەرفرازییە و ئەوینێکی بەهێزیشە بۆ بە چۆکداهێنانی هەموو مەترسی و ناخۆشییەکان.
  • سووکایەتی، ئامرازی تواندنەوە سووکایەتی، ئامرازی تواندنەوە
    لە وڵاتێکدا کە چەند کەلتوور و نەتەوە و ئایینی جیاواز دەژین، حکوومەتی دەسەڵاتدار لەگەڵ هەڕەشە و دەرفەتی جۆربەجۆر بەرەوڕوویە؛ لەو جۆرە وڵاتانەدا، بەهۆی چەندنەتەوەیی و چەندکولتووری و پێکهاتەی ئاڵۆزی کۆمەڵگاوە، ژیانی کۆمەڵایەتی - سیاسی و هەروەها ئیدارەکردنی حکوومەت و دابەشکردنی دەسەڵات و سامان و ئیمتیازەکان لە نێو خەڵکدا ئەرکێکی ئاڵۆز و پڕمەترسییە، کە هەرجۆرە هەنگاو و کردارێک کە نیشان لە هەڵاواردن و بێبەشکردنی کەس و کەسانێک و پێکهاتەیەک بدا، دەبێتە هۆکارێک بۆ رووخانی ئێعتمادی خەڵک بەرامبەر بە دەسەڵاتدار و حکوومەت.
  • پانۆڕامای ساڵ پانۆڕامای ساڵ
    خوێنەرانی خۆشەویست، ڕۆژنامەی کوردستان وەک نەریتی ساڵانە لە دوایین ژمارەی ساڵدا پوختەیەک لە ڕووداو و هەواڵە گرینگە حیزبییەکانی ساڵ دەخاتە بەر دیدی ئێوەی ئازیز؛ لێرەدا بەشێک لەم هەواڵ و ڕووداوانە دەخەینە بەر چاوی ئێوەی هێژا: