• ڕۆژنامەی کوردستان
  • گۆڤاری ئاگری
  • گۆڤاری بیری خوێندکار
  • گۆڤاری لاوان
  • گۆڤاری ژنان
  • کەناڵی تەلەفزیۆنی تیشک
  • گۆڤاری نەرگز
٢١ی فێڤریەی ٢٠١٨ی زایینی - ٠٢ی رەشەمەی ١٣٩٦ی هەتاوی  

ئاپارتایدی ڕەگەزیی پیاوسالارانە

زایینی: ٠٤-٠٢-٢٠١٦ - هەتاوی: ١٣٩٤/١١/١٥ - ١٨:٤٩ تاران قه‌باره‌ی فۆنت: قه‌باره‌ی نووسراوه‌ گه‌وره‌ بكه‌قه‌باره‌ی نووسراوه‌ بچووكتر بكه‌‌
ئاپارتایدی ڕەگەزیی پیاوسالارانە
ڕووناک فەتحی

"تەرفەندەکانی بانگەشەکردنی ژنان بۆ شانۆگەریی هەڵبژاردن"

هەڵبژاردن، وەك یەکێک لە ئەسڵەکانی دێموکراسی، بڕیاری ئاگاهانەی خەڵکە لە بەرانبەر دیاریکردنی چارەنووسی وڵاتی خۆیان. بە واتایەکی دیکە دەسەڵاتی حکوومەت سەرچاوەگرتووە لە ئیرادەی ئازادانەی خەڵک.

لەسەر ئەم مەبنایە بەشداری‏کردن لە هەڵبژاردن مەرجی هاوسان بوونی هاووڵاتیانە بەبێ جیاوازیی جنسییەتی،ئتنیکی و نەتەوەیی و...هتد. ئەگەر لەم سۆنگەوە چاو لە هەڵبژاردنەکانی سێ دەیەی ڕابردوو لە کۆماری ئیسلامیی ئێراندا بکەین، دەبینین نە تەنها هەڵبژاردن لەسەر مەبنایەکی دێموکرتیك و ئازادانەی سەرچاوە گرتوو لە ئیرادە و دەنگی ڕاستەقینەی خەڵك بەڕێوە نەچووە، بەڵکوو هەرجارەو بەشانۆگەرییەکی لەپێشدا موهندسی کراو، ماف و ئازادییەکانی سەرجەم چین و توێژەکانی کۆمەڵگا لە چوارچێوەی بنەمای ئایینی و ئیدئۆلۆژیکی چەقبەستووی "ویلایەتی فەقیهـ" قەتیس کراون و هەڵبژاردن لە ناوەرۆکی دێموکراتیکی خۆی بەتاڵ و لەگەڵ پێوەرە نێونەتەوەییەکاندا نەگونجاو بووە. بۆ بەشداری لە شانۆگەریی هەڵبژاردنەکانی دەورەی پێنجەمی مەجلسی خوبرەگانی ڕێبەری و مەجلسی دەیەمی شوورای ئیسلامی، هەرکام لە باڵەکانی ڕێژیم بۆ بازارگەرمیی شانۆگەریی هەڵبژاردن، بە شێوەیەکی سیستماتیك و گەڵاڵە کراو، لە هەموو تەرفەندێك کەڵك وەردەگرن بۆ ڕاکێشانی خەڵک بۆسەر سندووقەکانی هەڵبژاردن و دەنگدانیان بە بەربژێرەکانی جێگای پەسەندی ویلایەتی فەقیهـ. ئەوەی لە شانۆگەریی ئەمجارەدا زیاتر جێگای سەرنجە! بانگەشەکردن و هاندانی توێژی ژنانە بۆ خۆ بەربژێر کردن و بەشداری لە دەسەڵاتی سیاسیی و ئیدارەی کارە گشتییەکانی وڵاتە.

لێرەدا ئەو پرسیارە دێتە ئاراوە کە ئایا لە ماوەی ٣٦ ساڵ دەسەڵاتی کۆماری ئیسلامی‏دا چ گۆڕانێکی ئەرێنی لە سیستم و یاساکانی ئیراندا کراون لە بەرانبەر ویست و داخوازەکانی ژنان؟ تا بانگەشە بۆ بەشداریی پڕ ڕەنگی ژنان بکەن لە دەسەڵاتی بەڕێوەبردنی وڵاتدا.

بۆ وەڵامی ئەم پرسیارە، نییەتی پشتی ئەم بانگەشانە لەم خاڵانە دەخەمە ڕوو، یەکەم دەسەڵات باش لەو ڕاستییە گەیشتووە کە ژنانی ئێران لە ڕووی ئاستی خوێندەواری، پلەی بەرزی زانستی و ئاشنا بوون بە ماف و داخوازەکانیان و هەوڵدان بۆ خۆگونجاندن لەگەڵ نۆرمە پێشکەوتووەکانی دونیای مۆدێڕن، خۆیان لە بازنەی دەسەڵاتی ئایینی و ئیدئۆلۆژیکی کۆماری ئیسلامی‏دا نابیننەوە، بێجگە لەو ژنانەی کە باوەڕیان هەیە بە یاسا دژی مرۆڤییەکانی ڕێژیم. دووهەم بەو پێیەی کە ژنان پێکهێنەری نیوەی حەشیمەتی کۆمەڵگان، دەنگی ئەوان دەتوانێ شوێندانەر و یەکلاکەرەوە بێ لە هاتنەسەر و کەوتنی باڵەکانی بەشدار لە هەڵبژاردندا، سێیەم نیشاندانی سیمایەکی ڕواڵەتیی بە دونیای دەرەوە کە کۆماری ئیسلامی باوەڕی بە هاوسان بوونی ژن و پیاو هەیە لە دەسەلاتی سیاسی و ناوەندەکانی بڕیاردان‏دا و لەم بوارەدا ڕێگە خۆشکەرە بۆ پشتیوانی‏کردن لە ژنان.

بۆ چەسپاندنی ئەم تەرفەندانە باس لە ژنان وەکوو هێزی "بالقوە"ی کۆماری ئیسلامی و زیادکردنی ڕێژەی ژنان لە سەدا ٥ بۆ سەدا ٣٠ لە مەجلسی شوورای ئیسلامی دەکرێ. میدیا و ڕۆژنامەکانی دەسەڵاتیش ئەم بانگەشانەیان کردووە بە خۆراکی بازاڕگەرمیی هەڵبژاردن. دوای خۆ بەربژێرکردنی ١٦ ژن بۆ مەجلسی خوبرەگانی ڕێبەری، شیاو بوونی ئەو ١٦ ژنە لە لایەن شوورای نیگابانەوە بە تەواوی ڕەد کرانەوە. لەم بارەوە "محمد مصباحی یزدی" ڕەئیسی مەجلسی خوبرەگان، شیاو نەبوونی بەربژیرە ژنەکانی بۆ "بد حیجاب"ی و نیەتی نەرێنی لە پشت ئەو خۆ بەربژێر کردنانەوە گەڕاندەوە. لە یەکەم هەنگاودا دەسەڵاتی کۆماری ئیسلامی ناوەرۆکی ڕاستەقینەی خۆی جارێکی دیکە بە ژنان نیشاندایەوە.

بۆیە ئەوەی لێرەدا گرینگە، هەڵوێستی هۆشیارانەی توێژی ژنانە بە بەشداری نەکردن لە شانۆگەریی هەڵبژاردنەکان و وتنەوەی "نا" بۆ ڕەوایی بەخشین بە دەسەلاتێک کە لەسەر بنەمای هەڵاواردنی ڕەگەزی، بێ‏ڕێزی کردن بە کەرامەتی ژن و چەسپاندنی دەیان یاسای دژە ژنی و مرۆڤتەوەری بەرانبەر بە دۆزی ڕەوای ژنان. بەتایبەتی ژنانی خەباتکاری کوردستان کە بە چەند قات زیاتر لە ژنانی دیکەی ئیران بە هۆی کورد بوونیانەوە لە ژێر زوڵم و زۆرداریی دەسەڵاتی ئاخوندی‏دا، چەوسێندراونەتەوە. بەردەوامی لە خەباتی یەکسانیخوازیی وخۆڕاگری دژی ئاپارتایدی جنسی، تاکە ڕێگای سەرکەوتنە لەبەرانبەر ڕێژیمێکی سەرەڕۆ و دیکتاتۆری وەك کۆماری ئیسلامی.

ناوەڕۆکی ئەم بابەتە را و تێبینیی نووسەرە و ماڵپەڕی کوردستان میدیا لێی بەرپرسیار نییە
بالاترین چاپکردنی ئەم بابەتە

رۆژنامەی کوردستان
رۆژنامەی کوردستان ژ. ٧١٩ لەم ژمارەیەدا:

ــ خەباتی ڕۆژهەڵات بەردەوامە
ــ پرسی رێفراندۆم
ــ لە سەروەری نەتەوەییەوە هەتا کلۆنی بوون
ــ ژن پڕۆسەی ژێر دەستی سیاسەتە؟
  • پرسی رێفراندۆم پرسی رێفراندۆم
    تەنیا رێفراندۆمی دێموکراتیک و واقیعی دوای رووخانی کۆماری ئیسلامی و نووسینی یاسایەکی بنەڕەتی لەسەر ئەساسی پرەنسیپەکانی دێموکراسی و ژیانی ئازاد و یەکسانی هەموو نەتەوەکانی نێو ئێران دەکرێ، کە لەو گشتپرسییەدا ئەو یاسایە بخرێتە دەنگدانەوە و ببێ بە پەیمانی پێکەوە ژیان، نەک ئامرازی پیرۆزکردنی وەهمەکان و شمشێری کوشتاری خەڵک.
  • زستان لە کولتووری کوردەواریدا زستان لە کولتووری کوردەواریدا
    ئەو ڕۆژهەڵاتناس و نووسەرە گەڕیدانەی کە لەبارەی مێژوو، جوگرافیا و فەرهەنگی کورد و کوردستان نووسیویانە، هەموویان لە سەفەرنامەکانی خۆیاندا جەختیان لەسەر زستانی سەخت و تەڕ و تووشیی ناوچە جیاجیاکانی کوردستان کردووە. هەرچەند ئێستا لەژێر کاریگەریی گۆڕانی کەشوهەوای جیهانیدا و بە گەرمدا هاتنی کۆی گۆی زەوی، کەشی کوردستانیش، گۆڕانی بەسەردا هاتووە.
  • عەبدوڵا حیجاب: هه‌نگاو و سیاسه‌ته‌كانی ڕووحانی هیچ جیاوازییه‌كی له‌گه‌ڵ كرده‌وه‌كانی باقی كاربه‌ده‌سته‌ هه‌ره‌ توندڕه‌وه‌كانی ڕێژیم نه‌بووه‌ عەبدوڵا حیجاب: هه‌نگاو و سیاسه‌ته‌كانی ڕووحانی هیچ جیاوازییه‌كی له‌گه‌ڵ كرده‌وه‌كانی باقی كاربه‌ده‌سته‌ هه‌ره‌ توندڕه‌وه‌كانی ڕێژیم نه‌بووه‌
    پشتیوانی لە ڕاپەرینی گەلانی ئێران لە دژی ڕێژیمی ئیسلامی ئەو وڵاتە و هەروەها مەسەلەی "بەرجام" دوو تەوەری سەرەکیی یەکەم وتاری ساڵانەی سەرکۆماری ئامریکا بوون, کە بەرچاوترین جیاوازی لە سیاسەتی دەرەکیی ئەو وڵاتە بە نیسبەت ئیدارەی پێشووتری ئامریکا بەهەژمار دێن؛ بۆ شرۆڤەی زیاتری ئەو وتار و سیاسەتە کە هاوکاتە لەگەڵ بەردەوامیی ناڕەزایەتییەکان لە نێوخۆی ئێراندا، سەرنجتان بۆ ئەم وتووێژەی کوردستان لەگەڵ بەڕێز عەبدوڵا حیجاب، چالاکی سیاسی ڕادەکێشین.
  • خۆپیشاندانەکان چیمان لێدەخوازن؟ خۆپیشاندانەکان چیمان لێدەخوازن؟
    ئەوەتا دیسان دروشمگەلی وەک مردن بۆ دیکتاتۆر، نەمان بۆ خامنەیی، رێفۆرمخوازان ـ بناژۆخوازان ئیتر بەسە لەگەڵتان سازان( اصلاح طلب، اصولگرا، دیگر تمام است ماجرا) سەری هەڵداوەتەوە. رەنگە سەرکوت و گرتن و لێدان و کوشتن رەوتەکە هەندێ جار کز بکا، بەڵام وەستانی بۆ نییە. ئەگەر شەپکە هێندە بۆ رێژیمی ئاخوندی توندە، ئێمەی کورد دەبێ چی بکەین؟
  • تارماییەکان لەنێو سۆشیال‌میدیادا تارماییەکان لەنێو سۆشیال‌میدیادا
    سۆشیال میدیا چ وەک دیاردە و چ وەک دەرفەت زۆر بەستێنی بۆ کۆمەڵگای رۆژهەڵاتی‌نێوەراست خوڵقاندووە.
  • گوڵوەنی، هێمای خۆڕاگری نەتەوەیەکه گوڵوەنی، هێمای خۆڕاگری نەتەوەیەکه
    فەرهەنگ هەموو بەها، رەوت و نموونە ڕەفتارییەکانی نێو کۆمەڵگەیەک لەخۆ دەگرێت و وڵات و نەتەوەکان لە یەک جیا دەکات، ئەگەرنا هەموو کۆمەڵگەکانی ئەم جیهانە دەبوو وەکوو یەک بن.
  • ئەدەب لە سیاسەتی بەرپرسانی ڕێژیمدا ئەدەب لە سیاسەتی بەرپرسانی ڕێژیمدا
    "ئەدەب"، وشەیەکە کە بیسەر یان خوێنەر بە بیستنی چ بە شێوەی "شهودی" و چ بە جۆری "منطقی" کۆمەڵێک نۆرمی پڕ بەهای دەکەوێتە مێشک کە هەر مرۆڤێک بە بوونی ئەو بەهایە، کەسایەتییەکی قورس و جێگەی متمانە پەیدا دەکات و لە لای خەڵکی دیکە وەک مرۆڤێکی باش سەیری دەکرێت و حورمەتی لێدەگیرێت؛ ئەدەب بەنرخترین سەرمایە و میراتی ژیانی مرۆڤایەتییە کە مرۆڤ لەگەڵ ژیانی خۆیدا بە کۆڵی دەکێشێت.
  • ژن و سیاسەت ژن و سیاسەت
    دەرکەی سیاسەت لە ڕێگەی بنەماڵە، قوتابخانە، ڕۆژنامەکان، تەلەفزیۆن و هەروەها ململانێیە سیاسییەکانەوە بە ڕووی تاکدا دەکرێتەوە و تاک لە سەر ڕۆڵی دەوڵەت و دەزگا و دامەزراوەکانی سەر بە دەسەڵات هەرچی زۆرتر ئاگایی پەیدا دەکات. هێنانەکایەی سیستمێکی دێمۆکراتیک لەو وڵاتانەدا کە حکوومەتێکی نادێمۆکرات و سەرکوتکەریان ئەزموون کردووە، ئەنجامەکەی تەنیا بە شکست خواردن و سەرکوت کردن گەیشتووە؛ لەم جۆرە وڵاتانەدا بنەماڵەکان بەردەوام ئەوە بە گوێی منداڵەکانیاندا دەچرپێنن کە کاریان بە سیاسەتەوە نەبێت و بەشداریی تێدا نەکەن، نموونەی بەرچاوی ئەم وڵاتانە و ئەم کۆمەڵگەیانە، کۆمەڵگەی کوردەوارییە.
  • تویتێک کە ترامپ هیچکات ناتوانێ بینێرێت تویتێک کە ترامپ هیچکات ناتوانێ بینێرێت
    لە ٨ی ژانویەدا، "تهران تایمز" راپۆرتی دا، کە بەپێی راپۆرتی بەرپرسی بەشی بەڕێوەبەریی ویشکەساڵی و قەیرانەکان لە دامەزراوەی کەشوهەواناسی ئێراندا، "نزیک بە ٩٦ لە سەدی سەرانسەری ناوچەکانی ئێران بەدەست ئاستی جیاوازی ویشکەساڵی درێژەکێشراوەوە دەناڵێنن".
  • خەباتی ڕۆژهەڵات بەردەوامە خەباتی ڕۆژهەڵات بەردەوامە
    خومەینی لە فتواکەیدا بڕیاری بە هەموو هێزە چەکدارەکانی دا، کە تا کۆتایی هاتنی کێشەی کورد لە کوردستان نەکشێنەوە؛ دوابەدوای ئەم بڕیارە ئایینییە بۆ ڕشتنی خوێنی کورد، کارەساتبارترین قۆناغی شۆڕش لە کوردستان دەستی پێکرد و خەڵک لە شار و گوندی کوردستان کەوتنە بەرپەلاماری هێزە دژی گەلییەکانی ڕێژیم. بە هاتنە ئارای ئەم دۆخەش، گەلی کورد بە ڕێبەرایەتی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران ناچار بوو بۆ پاراستنی کەرامەت و شەرافەتی نەتەوەکەی و پارێزگاری کردن لە نیشتمانی ئەهورایی کوردان، دەس بۆ چەک ببات و فازی خەباتی چەکداری دەستی پێکرد.
  • ڕاسان و پێشمەرگە ڕاسان و پێشمەرگە
    لە وەڵامی ئەو داوا و چاوەڕوانیەدایە کە پێگەی دروستی پێشمەرگە لە راساندا دەدۆزرێتەوە: ئامادەبوونی پێشمەرگە لە نێو دڵی خەڵک بۆ ورەدان بە خەبات و پاراستنی خەڵک لە ئاگری ڕێژیم؛ ئەمە ئەرکی نوێی پێشمەرگەی سەردەمی راسانە.
  • فەرەیدوون ئەرشەدی: شێعر و هونەری کوردی له ڕۆژهەڵات، بە هەر ڕێباز و شێوە و دەربڕینێکەوە کە بێتە بەرهەم، هونەر و شێعر و ئەدبیاتی مقاومەت و بەرگرییە! فەرەیدوون ئەرشەدی: شێعر و هونەری کوردی له ڕۆژهەڵات، بە هەر ڕێباز و شێوە و دەربڕینێکەوە کە بێتە بەرهەم، هونەر و شێعر و ئەدبیاتی مقاومەت و بەرگرییە!
    هەر تەوژم و تەکانێکی ئەدەبیی، هونەری و هزریی،کاردانەوەیەکی عەقڵانی، ئەخلاقی و جوانیناسانەیە بەرانبەر بە تەکان و تەوژمی کۆمەڵگە، یان لانیکەم ئەو تەوژمە نادیار و شاراوە کە لە ژێر پێستی هەست و نەستی کۆمەڵگە، یا بەشێکی زۆر حەساس و کارای دا، دەژیت و درز دەخاتە پێستی قەتماغەبەستووی ژیانی رۆژانە.
  • مستەفا هیجری: خۆپیشاندانەکانی ئێران، ئاکامی بێزاری و ناڕەزایەتیی خەڵک لە ٤٠ ساڵ دەسەڵاتداریی ئەو ڕێژیمەیە مستەفا هیجری: خۆپیشاندانەکانی ئێران، ئاکامی بێزاری و ناڕەزایەتیی خەڵک لە ٤٠ ساڵ دەسەڵاتداریی ئەو ڕێژیمەیە
    دەقی وتووێژی رۆژنامەڤان (ئەکرەم ئاڵتوون) لەگەڵ مستەفا هیجری، سکرتێری گشتیی حیزبی دێموکرات بۆ ئاژانسی "سپوتنیک کوردستان"
  • شەڕی هەمەلایەنەی رێژیم بە دژی ئێمە، پێویستی بە بەرپەرچدانەوەیەکی هەمەلایەنە هەیە شەڕی هەمەلایەنەی رێژیم بە دژی ئێمە، پێویستی بە بەرپەرچدانەوەیەکی هەمەلایەنە هەیە
    لەو ساڵانەی دواییدا رێژیم هەم لەکوردستان و هەم لە دەرەوەی وڵات لە رێگەی چالاکییە سیخورییەکانییەوە خەریکی کۆکردنەوەی زانیاری بووە لە سەر ئوپۆزسیۆن بە گشتی و لە سەر حیزبی دێموکرات بە تایبەتی؛ یەکێک لە سەرەکیترین ئامانجەکانی رێژیم لەو چالاکییانە دەسنیشانکردنی کەسایەتییە چالاکەکانە بۆ ئەوەیکە بە پیلان هەوڵی تێکدانی باڵانسی ئەوان بدات لە بواری سایکۆلۆژییەوە تاکوو نەتوانن هاوسەنگی فیکریی خۆیان ڕابگرن و فوکووسی خۆیان بخەنە سەر بەربەرەکانی لەگەڵ رێژیم.