• ڕۆژنامەی کوردستان
  • گۆڤاری ئاگری
  • گۆڤاری بیری خوێندکار
  • گۆڤاری لاوان
  • گۆڤاری ژنان
  • کەناڵی تەلەفزیۆنی تیشک
  • گۆڤاری نەرگز
٢٠ی ئاوریلی ٢٠١٨ی زایینی - ٣١ی خاکەلێوەی ١٣٩٧ی هەتاوی  

خوێندن بە زمانی زکماکی و ئاشتیی کۆمەڵایەتی بە بۆنەی ڕۆژی زمانی زکماکی

زایینی: ٢١-٠٢-٢٠١٦ - هەتاوی: ١٣٩٤/١٢/٠٢ - ١٧:١٧ تاران قه‌باره‌ی فۆنت: قه‌باره‌ی نووسراوه‌ گه‌وره‌ بكه‌قه‌باره‌ی نووسراوه‌ بچووكتر بكه‌‌
خوێندن بە زمانی زکماکی و ئاشتیی کۆمەڵایەتی بە بۆنەی ڕۆژی زمانی زکماکی
مەجید حەقی

یەکێک لە داخوازە بنەڕەتییەکانی جۆڵانەوەی ڕزگاری خوازانەی نەتەوایەتیی کورد گەشەپێدانی ئاشتیی و تەندروستیی کۆمەڵایەتییە لە ڕێگای پەروەردەی کۆمەڵگایەکی فرەکولتووری و فرەچاندی. زیاتر لە نیوەی مناڵانی ئێران، مافی خوێندن بە زمانی زکماکیی خۆیان نیە. ئەمەش یەکێک لە هۆیە بنەڕەتییەکانی نەبوونی ئاشتیی کۆمەڵایەتی لە هەموو ئاستەکانی کۆمەڵگای ئێران و تەشەنەکردنی فەرهەنگی هەڵاواردن و ئاپارتایدی زمانی و نەتەوایەتی لە ئێرانی فرە نەتەوەدایە.

بۆیە پێویستە سیستمی پەروەردەیی ئێران سەرلەنوێ و لە پێناو پەرەسەندنی ئاشتیی کۆمەڵایەتی لە نێوان کۆمەڵگا و نەتەوە پێکهێنەرەکانی ئێراندا دابڕێژرێتەوە. سیستمێک کە نەتەنیا پەروەردە بە زمانی زکماکی وەک مافی هەموو منداڵانی پێکهێنەرانی ئێران بزانێت، بەڵکوو پەروەردەی ئاشتی و چارەسەریی کێشەکان بکاتە بەردی بناغەی سیاسەتەکانی پەروەردەیی خۆی. قەدەغە بوونی خوێندنی زمانی زکماکی لە ئیران و ستاندنەوەی مافی خوێندن بە زمانی سروشتیی منداڵانەوە، توندوتیژییەکی سیستماتیک دژی منداڵانی نەتەوە نافارسەکانی ئێران بووە کە بۆتە هۆی ئەوەی منداڵی و هەست و توانای چەندین میلیۆن لە منداڵانی ئێران، لە مەترسی بکەوێت و تووشی کێشەی خۆکەم بینین و هەست بە مرۆڤی پلە دوو کردن بێت. ئاکامی ئەم سیاسەتەش ئەو کێشە و پرسانەیە کە ئەمڕۆ کۆمەڵگای ئێرانی بەدەستیەوە دەناڵێت.

بە درێژایی مێژووی ئێرانی مۆدێڕن، هەوڵێکی زۆر دراوە نەتەوەکان و زمانەکانی دیکەی جوغرافیای ئێران لە زمان و کولتووری فارسی‏دا بتوێنەوە و بە خەیاڵی ئەوەی کە یەک نەتەوە، یەک زمان، یەک ئاڵا و یەک پادشا و دواتر یەک مەزهەب و یەک ڕێبەر دەتوانێت ئاشتی و گەشەکردن بۆ وڵاتی ئێران بەرهەم بێنێت. ئاکامی ئەو سیاسەتە، سەرهەڵدانی کێشە سیاسییە ناوچەیی، نەتەوایەتییەکان و پێکهێنانی هەڵاواردن و جیاوازیی نێوان نەتەوەکانی پێکهێنەری ئێران و دواکەوتوویی پەروەردەیی ئێران بووە. ئێران بۆ ئەوەی بتوانێت لە تەنگەژەی کێشە کۆمەڵایەتی و سیاسییەکان تێپەر بێت پێویستی بەوە هەیە ئاشتیی کۆمەڵایەتی بکاتە ئامانجی سەرەکیی خۆی و ئەم ئامانجەش بە بێ داڕشتنەوەی سیستمی پەروەردەیی ئێران لە سەر بنەمای ڕێزگرتن و بەفەرمی ناسینی زمانی زکماکیی نەتەوەکانی ئێران، وەک زمانی پەروەردەی سەرەتایی تا خوێندنی باڵا و چارەسەری کێشەکان وەک بنەمایەک بۆ ئاوەدانکردنەوەی کۆمەڵگایەکی فرەکولتوور و فرەزمان مومکین نیە.

ئێران وڵاتێکە کە بەهەزاران کێشە بە هۆی سیاسەتە هەڵەکانی پەروەردەی سەردەمی کۆماری ئیسلامی و بەرلەوە حکوومەتی پەهلەوی، نوقمی کێشە و قەیرانەکانی جۆراوجۆرە. وێڕای گەشەکردنی تۆڕەکانی پێوەندی و ئاگاداربوونی خەڵک لە جیهانی گەورەتر لە چوارچێوەی جوغرافیای ئێران، پرسەکان دیارتر دەبن و کێشەکان بەرەو قووڵتربوون و ڕوونتر بوون دەڕۆن. ئیرانی خاوەن کێشەی قووڵی کۆمەڵایەتی، سیاسی، ئابووری و پرسە نەتەوایەتییەکان، کاتێک دەتوانێت لەو قەیرانانە دەرباز بێت کە بنەمای پەروەردەی خۆی لە سەر ئاوەدانکردنەوەی ئاشتی و ڕێزگرتن لە کەڕامەتی مرۆڤ دابنێت. بەفەرمی ناسینی زمانی زکماکی دەسپێکی ئاوەدان کردنەوەی کۆمەڵگایەکی وایە.

فەلسەفەی کۆماری ئیسلامیی ئێران لە خۆیدا دژی پێکهێنانی ئاشتیی کۆمەڵایەتی و ڕێزگرتن لە کەڕامەتی مرۆڤە، چوونکە ئەو ڕێژێمە لەسەر بنەمای یەک مەزهەب و یەک زمان و یەک ڕێبەر، کە نوێنەری خوا لە سەر گۆی زەوی بێ، دامەزراوە. پرسی سەرەکیی لەو پێوەندییەدا ئەوەیە کە نە نیزامی سیاسی ئێران نزامێکی یەکگرتوو و تەواوە و نەش ئۆپۆزیسیۆنی بەربڵاوی ئێران خاوەنی هێز و بەرنامەیەکی ڕوون لەو پێوەندیەدایە. لەو ڕووەوە جۆڵانەوەی نەتەوایەتیی کورد خاوەنی بەرپرسایەتییەکی قورسترە لە پێناو گەشەپێدانی تێگەیشتن و پەروەردەی ئاشتیی و وێک‏گەیشتنی کۆمەڵایەتی. بۆ ئەم مەبەستە جێی خۆیەتی حیزب و ڕێکخراوەکانی سیاسی و مەدەنی کوردستان پلانێکی سەرانسەری پەرورردەیی کە ئامانجی ئەو بەرەو پێشبردنی ئاشتیی کۆمەڵایەتی لە ڕێگای بەفەرمی ناسینی مافی پەروەردە بە زمانی زکماکی لە قۆناغەکانی سەرەتاییەوە تا کۆتایی بۆ منداڵانی نەتەوەکانی پێکهێنەری ئێران بێت، بۆ نەتەوە یەکگرتووەکان و لەوانە ڕێکخراوی یۆنێسکۆ بەرز بکەنەوە تا بتوانن ئێران هان بدەن بۆ بەفەرمی ناسینی ئەو مافە سروشتییە.

ڤیزیۆنی پەروەردەی وڵاتێکی فرەنەتەوە وەک ئێران، دەبێ لە سەر بنەمای پەروەردەی تواناکانی هەمەڕەهەندی کۆمەڵگایەک بێت کە هەموو ئەندامانی کۆمەڵگا خۆیان بە شارۆمەندی خاوەن ماف و بەرپرس لە وڵاتدا بزانن و مافەکانی مرۆڤ و نەتەوایەتی ئەوان دابین کرابێت. جیا لەوە دامەزراندنی دیالۆگێکی زیندوو و ئامانجدار بە مەبەستی بەهێزکردنی پۆتانسیەلی شوێندانان و گواستنەوەی کۆمەڵایەتی بە شێوەیەکی ئاشتیانە و دوور لە قووڵتربوونەوەی کێشەکان بەتایبەت لە ناوچە فرەنەتەوەکاندا، ئەرکێکی هەنووکەیی چالاکان و نوخبەکانی سیاسی نەتەوەکانی ئێرانە. لە ڕابردوودا بە ڕادەی پێویست لە پێناو حاشاکردن لە مافی زمانی زکماکی و مافی دیاری کردنی چارەنووسی مرۆڤ، دژبەریی یەکترمان کردووە. ئێستا کاتی ئەوە هاتووە بنەماکانی ئاشتی بۆ کۆمەڵگای دواڕۆژ دابڕێژین و ئەمەش لە بەفەرمی ناسینی مافی خوێندن و پەروەردە بە زمانی زکماکی.

شەڕ لە مێشکی مرۆڤدا پەرورەردە دەکرێت و لە نێو کۆمەڵگادا شکڵی مادی و فیزیکی بەخۆیەوە دەگرێت. بۆیە دەبێ ئاشتیش لە مێشكی مرۆڤدا پەروەردە بکرێت بۆ ئەوەی ئاشتی بە شێوەیەکی مادی و دەستگر لە کۆمەڵگا دامەزرێت.

ناوەڕۆکی ئەم بابەتە را و تێبینیی نووسەرە و ماڵپەڕی کوردستان میدیا لێی بەرپرسیار نییە
بالاترین چاپکردنی ئەم بابەتە

رۆژنامەی کوردستان
رۆژنامەی کوردستان ژ. ٧٢٢ لەم ژمارەیەدا:

ــ مانیفێستی ڕزگاری
ــ وتووێژی کوردستان لەگەڵ شەریف هەژاری
ــ سووکایەتی، ئامرازی تواندنەوە
ــ بێستوون، شوێنی خودای خوداکان
  • شەریف هەژاری: کورد خۆی دەرفەتەکان وەک پێویست ناقۆزێتەوە. بەشێک لە ھێزەکوردییەکان بوونەتە داردەستی ئێران و بە بێ ھیچ شەرمێک، فەرمانەکانی جێبەجێ ئەکەن شەریف هەژاری: کورد خۆی دەرفەتەکان وەک پێویست ناقۆزێتەوە. بەشێک لە ھێزەکوردییەکان بوونەتە داردەستی ئێران و بە بێ ھیچ شەرمێک، فەرمانەکانی جێبەجێ ئەکەن
    گۆڕانکارییەکانی ناو کابینەی ترامپ و کاریگەرییان لە سەر سیاسەت و رووداوەکانی ناوچە، تەوەری گفتوگۆی ئەم ژمارەیەی رۆژنامەی کوردستانە لەگەڵ شەریف هەژاری، مامۆستای مێژوو لە زانکۆی سلێمانی، کە سەرنجتانی بۆ ڕادەکێشین:
  • پاژنەی ئاشیلی ڕێژیمی ئێران پاژنەی ئاشیلی ڕێژیمی ئێران
    لە دوو بابەتی پێشوودا، "شەڕی ئێران و ئیسرائیل"و بەشی یەکەمی "پاژنەی ئاشیلی ڕێژیمی ئێران"، هێڵی بەهێزی ڕێژیمی تاران (دەرەوەی سنوورەکان و کەڵک وەرگرتن لە ملیشیا و لایەنگرە شێعەکانی لە وڵاتانی ناوچە) و خاڵی لاوازی ئەو ڕێژیمە (خەڵکی ناڕازی و وەزاڵەهاتووی نێو شارەکانی ئێران) خرایە بەر باس و لێک درایەوە.
  • بێستوون، شوێنی خودای خوداکان بێستوون، شوێنی خودای خوداکان
    شاری بێستوون، یەکێک له شارەکانی کرماشانه که له باکووری رۆژهەڵاتی ئەو گەورەشاره جێگای خۆش کردووه و له سەر رێگای کرماشان - هەمەدان که سەردەمانێک پێتەختی ئیمپراتوری کوردان بوو، هەڵکەوتووه.
  • مانیفێستی ڕزگاری مانیفێستی ڕزگاری
    هەتا لاپەڕەکانی مێژووی کورد زیاتر هەڵدەدەینەوە، تابلۆی تراژێدیای کورد زیاتر دەردەکەوێت. لە پەنای ئەم تابلۆیە سەربوردەی قارەمانیەتی، فیداکاری، کاریگەری بلیمەت و ڕێبەرەکانمان لەسەر زیندوو مانەوەی کورد وەکوو نەتەوە زۆر ڕوونە. لە لایەک پرسیاری بۆچی تا ئێستا سەرنەکەوتووین دەبێتە خۆرەی مێشک، لە لایەک جێ داخە بۆچی ئەم ڕێبەرە زانا و لێهاتووانە بە ڕادەی پێویست لە لایەن تاکی کورد بەرجەستە نەکراون.
  • پەیامی کۆمیسیۆنی کۆمەڵایەتی حیزبی دێموکرات بەبۆنەی ٧١ەمین ساڵیادی لەسێدارەدرانی پێشەوا قازی محەممەد و ڕۆژی شەهیدانی کوردستان پەیامی کۆمیسیۆنی کۆمەڵایەتی حیزبی دێموکرات بەبۆنەی ٧١ەمین ساڵیادی لەسێدارەدرانی پێشەوا قازی محەممەد و ڕۆژی شەهیدانی کوردستان
    ئەوان کۆتاییان بە کۆمار هێنا، بەڵام نەیانزانی ئامانجەکانی کۆمار و گیانفیدایی ڕێبەرەکانی، چ بەهایەکی مەزنن و چۆن بۆ نەوەکانی داهاتوو دەگوازرێنەوە، دوای حەفتاو یەک ساڵ لەو ڕووداوە، داستانی مەرگی سەربەرزانەی پێشەوا، هێشتا خاوەنی بەهێزترین وانەی خۆنەویستی، خەڵکویستی، ئازادیخوازی و سەرفرازییە و ئەوینێکی بەهێزیشە بۆ بە چۆکداهێنانی هەموو مەترسی و ناخۆشییەکان.
  • سووکایەتی، ئامرازی تواندنەوە سووکایەتی، ئامرازی تواندنەوە
    لە وڵاتێکدا کە چەند کەلتوور و نەتەوە و ئایینی جیاواز دەژین، حکوومەتی دەسەڵاتدار لەگەڵ هەڕەشە و دەرفەتی جۆربەجۆر بەرەوڕوویە؛ لەو جۆرە وڵاتانەدا، بەهۆی چەندنەتەوەیی و چەندکولتووری و پێکهاتەی ئاڵۆزی کۆمەڵگاوە، ژیانی کۆمەڵایەتی - سیاسی و هەروەها ئیدارەکردنی حکوومەت و دابەشکردنی دەسەڵات و سامان و ئیمتیازەکان لە نێو خەڵکدا ئەرکێکی ئاڵۆز و پڕمەترسییە، کە هەرجۆرە هەنگاو و کردارێک کە نیشان لە هەڵاواردن و بێبەشکردنی کەس و کەسانێک و پێکهاتەیەک بدا، دەبێتە هۆکارێک بۆ رووخانی ئێعتمادی خەڵک بەرامبەر بە دەسەڵاتدار و حکوومەت.
  • پانۆڕامای ساڵ پانۆڕامای ساڵ
    خوێنەرانی خۆشەویست، ڕۆژنامەی کوردستان وەک نەریتی ساڵانە لە دوایین ژمارەی ساڵدا پوختەیەک لە ڕووداو و هەواڵە گرینگە حیزبییەکانی ساڵ دەخاتە بەر دیدی ئێوەی ئازیز؛ لێرەدا بەشێک لەم هەواڵ و ڕووداوانە دەخەینە بەر چاوی ئێوەی هێژا:
  • هێمای بەرخۆدان هێمای بەرخۆدان
    پێناسەیەک لە جوانی سروشت، زیندوو بوونەوە، نوێکردنەوەی ژیان، گۆڕانێک لە دەم و چاو و تەنانەت دەروونی سروشت و هەموو زیندەوەرێک لە وەرزێکی نوێ بە ناوی نەورۆز و هاتنەوەی ڕەنگاوڕەنگی سروشت و کرانەوەی ئامێزی زەوی لەم ڕۆژەدا وەک هەموو ساڵێک دەبیندرێت.
  • نەورۆزی خاکێپووشەکان هەلێک بۆ یەکخستنی خەباتی کوردەواری نەورۆزی خاکێپووشەکان هەلێک بۆ یەکخستنی خەباتی کوردەواری
    جیا لەوە کە ڕێژیمە فاشیستەکانی حاکم بەسەر ڕۆژهەڵات و بەشەکانی دیکەی کوردستان، نوروز، کە جەژنێکی کوردییە، نەیانهێشتووە کە بە ناوی کورد لە جیهاندا بناسرێت و لە نێوخۆی کوردستان لە هەوڵدا بوونە کە بە هێرشی فەرهەنگی، ڕەنگ و بوونی کوردی لێ بستینن و هێماکانی خۆیان لەو ڕێوڕەسمەدا جێگیر بکەن.
  • پەیامی کردنەوەی کۆنگرەی ١٦ی حیزب لەلایەن بەڕێز مامۆستا حەسەن شیوەسەڵی پەیامی کردنەوەی کۆنگرەی ١٦ی حیزب لەلایەن بەڕێز مامۆستا حەسەن شیوەسەڵی
    سڵاو بۆ زیندانیانی سیاسی وە بە تایبەتی سڵاوێكی تایبەتی بۆ نێلسۆن ماندێلا بە ساڵدا چووەکانی نێو زیندانی ڕێژیم وە بەتایبەتی کاک محەممەدی نەزەری، وە سڵاوێکی تایبەتیتر بۆ نێلسۆن ماندێلای زنجیر پسێنی ڕۆژهەڵاتی کوردستان کاک سدیقی کەبوودوەند دەنێرینەوە.
  • کەرکووک، کرماشان، عەفرین، نەورۆز کەرکووک، کرماشان، عەفرین، نەورۆز
    لێرەدایە کە دەگەین بە رمزێکی گرنگی کوردستان و کورد کە ئەویش نەورۆزە؛ ئەو رووداوە تاڵ و کارەسات و هەروەها حەماسانەی کورد، زۆرجار لە مێژوودا نیشانی داوە کە لە نەورۆزدا بە زمانێکی نەتەوەیی و جەماوەری وەرگێڕدراوەتەوە سەر کردەوەیەکی هاوبەش و هێمای سەرهەڵدانەوە و رسکانەوەو راسانی نەتەوەیی بوووە. نەورۆز بنەمایەکی گرنگی بوونی نەتەوەییمانە چوونکە ناسنامەی بوونمان بەهێزتر دەکاتەوە، ئێمە نەتەوەیەکین کە لە نێو کارەساتەوە بە سەرهەڵدانەوە و راسانەوە خۆڵەمێشی سووتانەکانمان دەتەکێنین و حەماسە دەخوڵقێنین؛ کورد سەرفراز و کوردستان ئاوەدان و نەورۆزمان پیرۆز.
  • کاوه به‌هرامی: لە سەرجەم بڕگەکانی کاری کۆنگرە، راسان بەشێکی دانەبڕاو و سەرەکی باسەکان بوو کاوه به‌هرامی: لە سەرجەم بڕگەکانی کاری کۆنگرە، راسان بەشێکی دانەبڕاو و سەرەکی باسەکان بوو
    لوڕستان، کرماشان و ئیلام بەشێکی سەرەکی و دانەبڕوای کوردستان و کوردن، بەبڕوای من کاتێک ئێمەی کورد رزگارمان دەبێ کە ئیلام و کرماشان و لورستانیش داشدارمان بن، کۆنگرەی راسانی رۆژهەڵات لە زۆر رووەوە، تێکۆشان و بەرزکردنەوەی وشیاری نەتەوەیی لەم بەشە گرینگەی خاکی نیشتمانی تاوتوێ کرد و رێنوێنی پێویستی بۆ کار و چالاکی داهاتوومان گەڵاڵە کردووە، بە بڕوای من دەکرێ بۆ شوێندانەری زیاتری خەبات لەم ناوچانە لەڕووی راگەیاندن، رێکخستن، گرینگی پێدان بە کەسایەتییە شوێندارەکان و زۆر رێکار و رێگای گونجاوی دیکە، کە رەنگە ئێرە شوێنی باسکردنیان نەبێ کاری جیددی بکەی.
  • خۆپیشاندان لە نێو بەرداشی یارگیرییەکاندا خۆپیشاندان لە نێو بەرداشی یارگیرییەکاندا
    هەروەها لە ئەگەری بوونی ئالتێرناتیڤێکی تەکووز و خاوەن پێگەی وا ،باڵانسی هێز دەگۆڕدرێت و ئەگەری سەرهەڵدانی هێزێکی سانتراڵی تۆتالیتێر لە داهاتوودا وێڕای گشت ئەو پووانانەی بەدەستیانەوەیە کەم و کەمتر دەبێت.
  • پاژنەی ئاشیلی ڕێژیمی ئێران پاژنەی ئاشیلی ڕێژیمی ئێران
    کێشە و ناکۆکیی نێو باڵەکانی ڕێژیم، قەیران و داڕمانی ئابووریی ئێران، ناکارامەیی و داماوی بەرپرسان لە وڵامدانەوە بە داخوازییەکانی خەڵکی ناوخۆی ئێران و گوشارە جیهانییەکان بۆسەر ڕێژیم، بە مەبەستی کشانەوە و وازهێنان لە دەستێوەردان و ئاژاوەنانەوە لە وڵاتانی ناوچە هەر ڕۆژ زیاتر و زیاتر کاربەدەستان و بەڕێوەبەرانی ئەو ڕێژیمە تووشی قەیران دەکات.