• ڕۆژنامەی کوردستان
  • گۆڤاری ئاگری
  • گۆڤاری بیری خوێندکار
  • گۆڤاری لاوان
  • گۆڤاری ژنان
  • کەناڵی تەلەفزیۆنی تیشک
  • گۆڤاری نەرگز
٢٢ی ژانویەی ٢٠١٨ی زایینی - ٠٢ی رێبەندانی ١٣٩٦ی هەتاوی  

بانکە ئورووپاییەکان بۆچی هاوکاریی ئێران ناکەن؟

زایینی: ٠٩-٠٦-٢٠١٦ - هەتاوی: ١٣٩٥/٠٣/٢٠ - ١٢:٤٢ تاران قه‌باره‌ی فۆنت: قه‌باره‌ی نووسراوه‌ گه‌وره‌ بكه‌قه‌باره‌ی نووسراوه‌ بچووكتر بكه‌‌
بانکە ئورووپاییەکان بۆچی هاوکاریی ئێران ناکەن؟
شەماڵ تەرغیبی

بەشداریی کردەکیی بانک و دامەزراوە ماڵییەکان لە سیستمی بانکیی وڵاتانی بیانی و بەهێز بوونی پێوەندییە بانکییەکان لە ئاستی نێونەتەوەییدا یەکێک لە هێماکانی گەشەی ماڵیی هەر وڵاتێکە کە بۆ گەیشتن بەم مەبەستەش سیستمێکی بانکیی بەهێز پێویستە، تاکوو بتوانێ هاوتەریب لەگەڵ تێکنۆلۆژیی سەردەم و شان بە شانی بانکە پێشکەوتووەکانی جیهان هەنگاو بنێت. چاوخشاندنێکی خێرا بەسەر ئامار و داتاکان و بەراوردکردنی دۆخی ئێران لەگەڵ سیستمە نێونەتەوەییەکانی بانکی، ئەو ڕاستییەمان پیشان دەدات کە پشکی ئێران لەم بیاڤەدا زۆر زۆر کەم و بێ بایەخە. بەڵام پرسیار ئەوەیە کە بۆچی وڵاتی ئێران پاش نیزیک بە ١٠٠ ساڵ لە هەبوونی بانک و سیستمی بانکی، هێشتا ناتوانێ وەک پێویست لە نێو سیستمە نێونەتەوەییەکاندا خۆی ببینێتەوە؟

چەند ساڵ پێش ئێستا بیانوویەک بۆ وەڵامدانەوە بەم پرسیارە بوونی هەبوو کە ئەویش بریتی بوو لە چەسپاندنی گەمارۆ نێونەتەوەییەکان بۆ سەر کۆماری ئیسلامی و سیستمی دراو و بانکی ئێران. پاش لابردنی گەمارۆکان و واژۆکرانی بەرجام، ئەو فکرە لە نێو کۆمەڵگای ئێراندا بڵاو کرایەوە کە چیدیکە پەراوێزکەوتوویی و دوورخرانەوەکان بوونیان نەماوە و لەمەوبەدوا بانکە جیهانییەکان بۆخۆیان ناچار دەبن کە پێوەندیمان پێوە بگرن. ئێستا پاش تێپەڕینی نیزیک بە ١ ساڵ لەو ڕووداوە، دەبینین کە نەتەنیا گۆڕانێکی وەها هەست پێکراو ڕووی نەداوە، بەڵکوو وەک محەممەدجەواد زەریفیش دەڵێ: بانکە ئورووپاییەکان ناوێرن پێوەندیمان پێوە بگرن و هاوکاری لەگەڵ ئێران بکەن، چونکە هێشتا فەزای فکریی بیانییەکان فەزای پێش لە بەرجامە.

ئەمە یەکەمجار نیە کە گەورە بەرپرسانی تاران پاساوی لەم چەشنە بۆ داپۆشینی سیاسەتە هەڵە ئابوریی و بانکییەکانیان دەهێننەوە و ئامریکا و ڕۆژئاوا بە هۆکاری دۆخی ئاماژەبۆکراو ناو دەبەن. لە بەرانبەر ئەم قسانەی زەریفدا کە لە لەهێستان و لە چاوپێکەوتن لەگەڵ ڕۆژنامەوانان کردی، "ئادام زوبین" جێگری وەزارەتی خەزێنەداریی ئامریکا هەڵوێستی گرت و ڕایگەیاند: "ئامریکا نابێتە لەمپەڕ لە بەردەم چالاکییە بازرگانییە یاساییەکانی ئێران و ڕێگە لە دەسپێڕاگەیشتنی ئەم وڵاتە بە سەرچاوە داراییەکان ناگرین و هیچ کەسێکیش بۆ وەها کارێک هان نادەین".

لە درێژەی قسەکانیشی‌دا زوبین دەڵێ: هۆکاری شک و گومان یان ترسی ناوەندە نێونەتەوەییەکانی دراو بۆ هاوکاری نەکردن لەگەڵ ئێران سزادانە یەکلایەنەکانی ئامریکا بەهۆی پشتیوانی ئێران لە تێرۆریزم و تاقیکارییە موشەکییەکان نیە، بەڵکوو هۆکاری سەرەکیی ئەم هاوکاری نەکردنە بریتییە لە بوونی "گەندەڵی" سیستماتیک لەم وڵاتەدا؛ وتەیەک کە بە شێوەی ناڕاستەوخۆ لە لایەن وەزیری ئابووریی ئێرانیشەوە درکاوە؛ عەلی تەیێب نیا ڕایگەیاندووە کە ئابووریی ئێران پێش لە شۆڕشی ساڵی ٥٧ زۆر زۆر لە ئابووریی ئێستامان سەرکەوتووتر بووە. ناوبراو لە دانیشتنی بەڕێوەبەرە ماڵیاتییەکانی ئێران وتوویەتی لە ساڵی ١٣٤٠دا، نرخی گەشەی ئابووری لە سەروی ١٨% بووە، بەڵام لە ئێستادا لە ژێر ٣%ەوەیە، کە ئەمە بە هۆکارگەلێکی وەک نەبوونی گەشەی بەردەوام، پشکی نێگەتیڤی کەڵک وەرگرتن، هەڵاوسانی زۆر، بەستراوەیی ئابووریی بە داهاتی نەوت و سیستمی نەخۆشی بەڕێوەبەری (کە مەبەست هەمان گەندەڵییە) هاتۆتە ئاراوە.

ماوەیەک پێش ئێستاش ئەحمەد تەوەکۆلی نوێنەری مەجلیسی ڕێژیم لە ئاخاوتنێکدا گووتبووی؛ ئەوەیکە هەڕەشە لە ئێران دەکات نە هێرشی سەربازییە، نە گەمارۆکانن، نە شۆڕشی مەخمەڵییە، بەڵکوو ئەو گەندەڵیەیە کە بەشێوەی سیستماتیک هەموو قوژبنەکانی وڵاتی تەنیوەتەوە.

سەبارەت بە پرسی گەندەڵی لە ئێران، کە وەک باس کرا سەرەکیترین هۆکاری هاوکاری نەکردنی سیستمە جیهانییەکانی دراوە، دەبێ بگوترێ کە ڕەگ و بناغەی سەرەکیی ئەم دیاردە، نەبوونی ئازادیی و "بەرچاوڕوونی"ە؛ بەو واتایە کە تا ئەو کاتەی ئازادیی زانیارییەکان و "بەرچاوڕوونی"ی ئابووری بوونی نەبێت، بە دڵنیاییەوە گەندەڵی هەر بوونی دەمێنێت و بەردەوامیش خۆی دەژیێنێتەوە.

بەپێی زانستی ئابووری، لە کۆمەڵگایەکدا کە زانیارییەکان بە ئاشکرا و بێ سانسۆڕکردن ئاڵوگۆڕی پێ بکرێت، لە بواری ئابوورییەوە تێچووی ئاڵوگۆڕەکان کەم دەبێتەوە و ئەو کاتەش وەها کۆمەڵگایەک بەرەو سەقامگرتوویی هەنگاو دەنێت و بوار بۆ سەرمایەدانانی بەرهەمهێنەر خۆش دەبێت، بە واتایەکی دیکە ئەگەر لە ئێراندا "بەرچاوڕوونی"ی ئابووریی زاڵ بێت، دەرەتان بۆ سەرهەڵدانی دەڵاڵ و ڕانت خۆر و ساختەکار کەم دەبێتەوە، کە واتە بە هۆی "بەرچاوڕوونی" و ئاڵووێری ئازادی زانیارییە ئابووری، کۆمەڵایەتی و فەرهەنگییەکان، جگە لە سەقامگرتوویی و ئەمنیەتی ئابووری، دەبێتە هۆی ئەوەیکە وەها کۆمەڵگایەک بەرەو ڕکەبەرایەتیی تەندروست هەنگاو بنێت کە لە کۆمەڵگایەک بەم تایبەتمەندییەوە داهێنانی ئابووریی هەڵ دەدات و ئەمەش یانی گەشەی بەردەوام.

بەم پێیە ڕوون دەبێتەوە کە هاوشێوەی زۆرێک لە سیاسەتەکانی کۆماری ئیسلامی، لە بیاڤی ئابوورییش‌دا، ئەوە خودی سیستم و یاساکانیەتی کە ڕێگرە لەبەردەم گەشەکردن، نەک وڵاتانی بێگانە و دوژمنە فەرزی و خەیاڵییەکانی تاران کە بە وتەی ئەوان لە هەموو کون و قوژبنێکی ژیانماندا بوونیان هەیە و لە هەلێک بۆ زەربەلێدانمان دەگەڕێن!!!
بالاترین چاپکردنی ئەم بابەتە

رۆژنامەی کوردستان
رۆژنامەی کوردستان ژ. ٧١٧ لەم ژمارەیەدا:

ــ خەباتی ڕۆژهەڵات بەردەوامە
ــ ڕاسان و گۆڕان
ــ ڕاسان و ڕۆڵی ژنان لەم دیسکۆرسەدا
ــ ئازادی، سەربەخۆیی و میریی و گەورەیی
  • فەرەیدوون ئەرشەدی: شێعر و هونەری کوردی له ڕۆژهەڵات، بە هەر ڕێباز و شێوە و دەربڕینێکەوە کە بێتە بەرهەم، هونەر و شێعر و ئەدبیاتی مقاومەت و بەرگرییە! فەرەیدوون ئەرشەدی: شێعر و هونەری کوردی له ڕۆژهەڵات، بە هەر ڕێباز و شێوە و دەربڕینێکەوە کە بێتە بەرهەم، هونەر و شێعر و ئەدبیاتی مقاومەت و بەرگرییە!
    هەر تەوژم و تەکانێکی ئەدەبیی، هونەری و هزریی،کاردانەوەیەکی عەقڵانی، ئەخلاقی و جوانیناسانەیە بەرانبەر بە تەکان و تەوژمی کۆمەڵگە، یان لانیکەم ئەو تەوژمە نادیار و شاراوە کە لە ژێر پێستی هەست و نەستی کۆمەڵگە، یا بەشێکی زۆر حەساس و کارای دا، دەژیت و درز دەخاتە پێستی قەتماغەبەستووی ژیانی رۆژانە.
  • مستەفا هیجری: خۆپیشاندانەکانی ئێران، ئاکامی بێزاری و ناڕەزایەتیی خەڵک لە ٤٠ ساڵ دەسەڵاتداریی ئەو ڕێژیمەیە مستەفا هیجری: خۆپیشاندانەکانی ئێران، ئاکامی بێزاری و ناڕەزایەتیی خەڵک لە ٤٠ ساڵ دەسەڵاتداریی ئەو ڕێژیمەیە
    دەقی وتووێژی رۆژنامەڤان (ئەکرەم ئاڵتوون) لەگەڵ مستەفا هیجری، سکرتێری گشتیی حیزبی دێموکرات بۆ ئاژانسی "سپوتنیک کوردستان"
  • شەڕی هەمەلایەنەی رێژیم بە دژی ئێمە، پێویستی بە بەرپەرچدانەوەیەکی هەمەلایەنە هەیە شەڕی هەمەلایەنەی رێژیم بە دژی ئێمە، پێویستی بە بەرپەرچدانەوەیەکی هەمەلایەنە هەیە
    لەو ساڵانەی دواییدا رێژیم هەم لەکوردستان و هەم لە دەرەوەی وڵات لە رێگەی چالاکییە سیخورییەکانییەوە خەریکی کۆکردنەوەی زانیاری بووە لە سەر ئوپۆزسیۆن بە گشتی و لە سەر حیزبی دێموکرات بە تایبەتی؛ یەکێک لە سەرەکیترین ئامانجەکانی رێژیم لەو چالاکییانە دەسنیشانکردنی کەسایەتییە چالاکەکانە بۆ ئەوەیکە بە پیلان هەوڵی تێکدانی باڵانسی ئەوان بدات لە بواری سایکۆلۆژییەوە تاکوو نەتوانن هاوسەنگی فیکریی خۆیان ڕابگرن و فوکووسی خۆیان بخەنە سەر بەربەرەکانی لەگەڵ رێژیم.
  • ئەرکەواز لە کوێیە و ئەرکەوازی کێن؟ ئەرکەواز لە کوێیە و ئەرکەوازی کێن؟
    ئەرکەواز لە باکوور و باکووری ڕۆژهەڵات و ڕۆژهەڵاتەوە پاڵی داوەتە داوێنی (پشتکێو)ەوە و لە باشوور و باشووری ڕۆژهەڵاتیشەوە دەبەسترێتەوە بە شاخی (بیورەواز) و لە باشوووری ڕۆژئاواشەوە پاڵی داوەتە شاخی (کەڵەک) کە بەرجەوەندی شار چەشنی دۆڵێکی بەرینی سەرسەوز بە بەرزی و نەوییەوە دەردەکەون و بینا و گەڕەک و کۆڵانەکانی لە نێوان دیمەنی سەرسەوز و داوێنی کێو و کەنار جۆگە و ئەو چەند کێوەدا بە جوانییەکی سەرنجڕاکێشەوە دەردەکەون.
  • سیستمی پەروەردە و بارهێنان لە ئێراندا بەرەو کوێ؟ سیستمی پەروەردە و بارهێنان لە ئێراندا بەرەو کوێ؟
    هیچ گیانلەبەرێک نییە کە بتوانێت بێبەش و دوورخراوە لە "پەروەردە و ڕاهێنان" بژیت و پێویستی بەو مەسەلەیە نەبێت، تەنانەت ئەگەر گیانلەبەرێک بە تەنیا لە هەر شوێنێک بژیت، بە تەنیا خۆی پەروەردە دەکات و "چۆنیەتی" ڕێڕەوی ژیانی خۆی دیاری دەکات بۆ ئەوەیکە بتوانێت لە بەردەم ئاستەنگ، کێشە و گرفتەکانی ژیاندا سەرکەوێ و ئەمنییەتی هەمەلایەنەی ژیانی دابین بکات.
  • ڕاسان و ڕۆڵی ژنان لەم دیسکۆرسە‌دا ڕاسان و ڕۆڵی ژنان لەم دیسکۆرسە‌دا
    ڕاسان لە واتای وشەییدا بە مانای هەڕەشە بۆ لێدان و هەستانەوە و ڕاسبوونەوە بەرامبەر بە هێرشبەرێک بۆ تۆقاندن و دابەزاندنی ورەی دێت.
  • \ "ئازادی، سەربەخۆیی و میریی و گەورەیی"
    ئەگەر تەنیا ئەو دوو ڕستەیەی ئەو رۆژنامەیە و سیاسەتی گشتی بەڕێوەبەرانی رۆژنامەکە و بە روونی سیاسەتی دەسەڵاتدارانی شۆڕشی سمکۆ سەیر بکەین و بیدەینە بەر سەرنج، بە روونی بۆمان دەردەکەوێت، کە خەڵکی کوردستان زۆر پێش ئەوەی ئەرتەشی سوور بۆ مەبەستی بەرگریکردن لە ئەگەری هێرشی ئاڵمان لە خاکی ئێرانەوە، رووبکاتە ئێران خۆی وەک نەتەوەیەک داناوە و باوەڕی بە بەرژەوەندی باڵای نەتەوەکەی هەبووە.
  • خەباتی ڕۆژهەڵات بەردەوامە خەباتی ڕۆژهەڵات بەردەوامە
    به‌ دوای رووخانی كۆماری كوردستان و له‌ سێداره‌درانی پێشه‌وا قازی مه‌حه‌ممه‌د له ١٠ی خاکەلێوەی ١٣٢٦ی هەتاوی‌(٣٠ی مارسی ١٩٤٧) خه‌باتی حیزبی دێموكرات كه‌وته‌ قۆناغێكی ئه‌سته‌مه‌وه‌، به‌ڵام حیزبی دێموكرات وه‌ك حیزبێكی ڕێنوێن، درێژه‌پێده‌ر و وه‌دیهێنه‌ره‌وه‌ی ئامانجه‌ به‌رزه‌كانی كۆماری كوردستان، ئه‌ركی رێكخستنی بزاڤی میللی- دێموكراتیكی كۆمه‌ڵانی خه‌ڵكی كوردستانی درێژه‌ پێدا.
  • ڕاسان و گۆڕان ڕاسان و گۆڕان
    حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێرانیش وەک هەر حیزبێکی دیکە، لە قۆناخی نوێدا پێویستی بە هزری نوێ و هێزی نوێ و رۆئیای دووبارە پێناسەکراو و سیستمی کاری نوێ هەیە.
  • شەپۆلەکانی شار شەپۆلەکانی شار
    شەپۆلەکانی شار پڕە لە هەست و سۆزی نیشتمانپەروەری و نەخشێنەری ئەو جووڵە و راچەنینانەیە کە لە نێو کۆمەڵی کوردەواریدا بە نهێنی و دوور لە چاوی داگیرکەر، بەردەوام لە گەشە و هەڵچووندان.
  • تەیموور مستەفایی: هێزە نیزامییەکانی ئێران نەتەنیا نابێت لە سەرکوتی خۆپێشاندەراندا بەشداری بکەن، بەڵکوو دەبێت هاوکاری بەئەنجام گەیاندنی ئەو حەرەکەتە بن کە بە قازانجی هەموو لایەکە تەیموور مستەفایی: هێزە نیزامییەکانی ئێران نەتەنیا نابێت لە سەرکوتی خۆپێشاندەراندا بەشداری بکەن، بەڵکوو دەبێت هاوکاری بەئەنجام گەیاندنی ئەو حەرەکەتە بن کە بە قازانجی هەموو لایەکە
    دەقی وتووێژی کاک تەیموور مستەفایی، ئەندامی دەفتەری سیاسیی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران و بەرپرسی کۆمیسیۆنی تەشکیلاتی حیزب لەسەر خۆپێشاندانە سەرانسەرییەکانی ئێران و بڵاوکردنەوەی ڕاگەیەندراوی ئەم کۆمیسیۆنە لەم پێوەندییەدا، لەگەڵ تەلەفزیۆنی تیشک.
  • کاوە ئاهەنگەری: ئیرادەی گشتی کوردەکان لە ئێران، بە هەبوونی ڕێبەرییەکی شیاو و لێوەشاو بۆ ئەم قۆناغە دەتوانێ بەشێک لە هاوکێشەکان بە قازانجی کوردستان بگۆڕێ کاوە ئاهەنگەری: ئیرادەی گشتی کوردەکان لە ئێران، بە هەبوونی ڕێبەرییەکی شیاو و لێوەشاو بۆ ئەم قۆناغە دەتوانێ بەشێک لە هاوکێشەکان بە قازانجی کوردستان بگۆڕێ
    خوێنەرانی بەڕێزی "کوردستان"، سەبارەت بە دوایین بارودۆخی ئێران و کوردستان و هەروەها نەخش و دەوری کورد و حیزبی دێموکرات لە هاوکێشەکاندا، ماڵپەڕی "کوردستان میدیا" وتووێژێکی لەگەڵ بەڕێز "کاوە ئاهەنگەری" چاودێری سیاسی و ئەندامی حیزبی دێموکرات ئەنجام داوە کە لێرەدا دەخرێتە بەر دیدی ئێوەی خۆشەویست.
  • ئێمە و وێژمانەکانی داگیرکراوی و هەڵاوێردراوی ئێمە و وێژمانەکانی داگیرکراوی و هەڵاوێردراوی
    ئەم گوتارە ئەگەرچی لای گرووپ، ڕێکخراو و حیزبی سیاسیشەوە هەڵگیراوە، بەڵام بەوپێیەی کە ئەم دامەزراوەگەلە لە عەرزی واقیعدا کار دەکەن و پێویستیان بە دانوستان و دانیشتن و وەرگرتنی پووانی جیاواز هەیە، ئەم ڕێکارەیان هەتا ئیستە تا رادەیەک پاساو هەڵگرە؛ وەکوو تر لە ئاستی یەکانگیریی نەتەوایەتی و دینامیزمی کۆمەڵایەتییەوە هەندێک خەساریشی هەبووە کە لێرە ناگونجێ بەسەریاندا بێینەوە.
  • کۆمەڵگەی ئازاد لە سێبەری دێموکراسیدا کۆمەڵگەی ئازاد لە سێبەری دێموکراسیدا
    "ژان ژاک ڕۆسۆ"یش لە وتارێکیدا بە ناوی "ڕێککەوتنی کۆمەڵایەتی" دەقەکەی بەم ڕستەوە دەست پێ دەکات: "مرۆڤ سەرەڕای ئەوەیکە بە سەربەستی لە دایک دەبێت، بەڵام لە هەموو شوێنێکی ئەم دنیادا بندەست و دیلە".