• ڕۆژنامەی کوردستان
  • گۆڤاری ئاگری
  • گۆڤاری بیری خوێندکار
  • گۆڤاری لاوان
  • گۆڤاری ژنان
  • کەناڵی تەلەفزیۆنی تیشک
  • گۆڤاری نەرگز
٢٣ی ئاوریلی ٢٠١٨ی زایینی - ٠٣ی بانەمەڕی ١٣٩٧ی هەتاوی  

بانکە ئورووپاییەکان بۆچی هاوکاریی ئێران ناکەن؟

زایینی: ٠٩-٠٦-٢٠١٦ - هەتاوی: ١٣٩٥/٠٣/٢٠ - ١٢:٤٢ تاران قه‌باره‌ی فۆنت: قه‌باره‌ی نووسراوه‌ گه‌وره‌ بكه‌قه‌باره‌ی نووسراوه‌ بچووكتر بكه‌‌
بانکە ئورووپاییەکان بۆچی هاوکاریی ئێران ناکەن؟
شەماڵ تەرغیبی

بەشداریی کردەکیی بانک و دامەزراوە ماڵییەکان لە سیستمی بانکیی وڵاتانی بیانی و بەهێز بوونی پێوەندییە بانکییەکان لە ئاستی نێونەتەوەییدا یەکێک لە هێماکانی گەشەی ماڵیی هەر وڵاتێکە کە بۆ گەیشتن بەم مەبەستەش سیستمێکی بانکیی بەهێز پێویستە، تاکوو بتوانێ هاوتەریب لەگەڵ تێکنۆلۆژیی سەردەم و شان بە شانی بانکە پێشکەوتووەکانی جیهان هەنگاو بنێت. چاوخشاندنێکی خێرا بەسەر ئامار و داتاکان و بەراوردکردنی دۆخی ئێران لەگەڵ سیستمە نێونەتەوەییەکانی بانکی، ئەو ڕاستییەمان پیشان دەدات کە پشکی ئێران لەم بیاڤەدا زۆر زۆر کەم و بێ بایەخە. بەڵام پرسیار ئەوەیە کە بۆچی وڵاتی ئێران پاش نیزیک بە ١٠٠ ساڵ لە هەبوونی بانک و سیستمی بانکی، هێشتا ناتوانێ وەک پێویست لە نێو سیستمە نێونەتەوەییەکاندا خۆی ببینێتەوە؟

چەند ساڵ پێش ئێستا بیانوویەک بۆ وەڵامدانەوە بەم پرسیارە بوونی هەبوو کە ئەویش بریتی بوو لە چەسپاندنی گەمارۆ نێونەتەوەییەکان بۆ سەر کۆماری ئیسلامی و سیستمی دراو و بانکی ئێران. پاش لابردنی گەمارۆکان و واژۆکرانی بەرجام، ئەو فکرە لە نێو کۆمەڵگای ئێراندا بڵاو کرایەوە کە چیدیکە پەراوێزکەوتوویی و دوورخرانەوەکان بوونیان نەماوە و لەمەوبەدوا بانکە جیهانییەکان بۆخۆیان ناچار دەبن کە پێوەندیمان پێوە بگرن. ئێستا پاش تێپەڕینی نیزیک بە ١ ساڵ لەو ڕووداوە، دەبینین کە نەتەنیا گۆڕانێکی وەها هەست پێکراو ڕووی نەداوە، بەڵکوو وەک محەممەدجەواد زەریفیش دەڵێ: بانکە ئورووپاییەکان ناوێرن پێوەندیمان پێوە بگرن و هاوکاری لەگەڵ ئێران بکەن، چونکە هێشتا فەزای فکریی بیانییەکان فەزای پێش لە بەرجامە.

ئەمە یەکەمجار نیە کە گەورە بەرپرسانی تاران پاساوی لەم چەشنە بۆ داپۆشینی سیاسەتە هەڵە ئابوریی و بانکییەکانیان دەهێننەوە و ئامریکا و ڕۆژئاوا بە هۆکاری دۆخی ئاماژەبۆکراو ناو دەبەن. لە بەرانبەر ئەم قسانەی زەریفدا کە لە لەهێستان و لە چاوپێکەوتن لەگەڵ ڕۆژنامەوانان کردی، "ئادام زوبین" جێگری وەزارەتی خەزێنەداریی ئامریکا هەڵوێستی گرت و ڕایگەیاند: "ئامریکا نابێتە لەمپەڕ لە بەردەم چالاکییە بازرگانییە یاساییەکانی ئێران و ڕێگە لە دەسپێڕاگەیشتنی ئەم وڵاتە بە سەرچاوە داراییەکان ناگرین و هیچ کەسێکیش بۆ وەها کارێک هان نادەین".

لە درێژەی قسەکانیشی‌دا زوبین دەڵێ: هۆکاری شک و گومان یان ترسی ناوەندە نێونەتەوەییەکانی دراو بۆ هاوکاری نەکردن لەگەڵ ئێران سزادانە یەکلایەنەکانی ئامریکا بەهۆی پشتیوانی ئێران لە تێرۆریزم و تاقیکارییە موشەکییەکان نیە، بەڵکوو هۆکاری سەرەکیی ئەم هاوکاری نەکردنە بریتییە لە بوونی "گەندەڵی" سیستماتیک لەم وڵاتەدا؛ وتەیەک کە بە شێوەی ناڕاستەوخۆ لە لایەن وەزیری ئابووریی ئێرانیشەوە درکاوە؛ عەلی تەیێب نیا ڕایگەیاندووە کە ئابووریی ئێران پێش لە شۆڕشی ساڵی ٥٧ زۆر زۆر لە ئابووریی ئێستامان سەرکەوتووتر بووە. ناوبراو لە دانیشتنی بەڕێوەبەرە ماڵیاتییەکانی ئێران وتوویەتی لە ساڵی ١٣٤٠دا، نرخی گەشەی ئابووری لە سەروی ١٨% بووە، بەڵام لە ئێستادا لە ژێر ٣%ەوەیە، کە ئەمە بە هۆکارگەلێکی وەک نەبوونی گەشەی بەردەوام، پشکی نێگەتیڤی کەڵک وەرگرتن، هەڵاوسانی زۆر، بەستراوەیی ئابووریی بە داهاتی نەوت و سیستمی نەخۆشی بەڕێوەبەری (کە مەبەست هەمان گەندەڵییە) هاتۆتە ئاراوە.

ماوەیەک پێش ئێستاش ئەحمەد تەوەکۆلی نوێنەری مەجلیسی ڕێژیم لە ئاخاوتنێکدا گووتبووی؛ ئەوەیکە هەڕەشە لە ئێران دەکات نە هێرشی سەربازییە، نە گەمارۆکانن، نە شۆڕشی مەخمەڵییە، بەڵکوو ئەو گەندەڵیەیە کە بەشێوەی سیستماتیک هەموو قوژبنەکانی وڵاتی تەنیوەتەوە.

سەبارەت بە پرسی گەندەڵی لە ئێران، کە وەک باس کرا سەرەکیترین هۆکاری هاوکاری نەکردنی سیستمە جیهانییەکانی دراوە، دەبێ بگوترێ کە ڕەگ و بناغەی سەرەکیی ئەم دیاردە، نەبوونی ئازادیی و "بەرچاوڕوونی"ە؛ بەو واتایە کە تا ئەو کاتەی ئازادیی زانیارییەکان و "بەرچاوڕوونی"ی ئابووری بوونی نەبێت، بە دڵنیاییەوە گەندەڵی هەر بوونی دەمێنێت و بەردەوامیش خۆی دەژیێنێتەوە.

بەپێی زانستی ئابووری، لە کۆمەڵگایەکدا کە زانیارییەکان بە ئاشکرا و بێ سانسۆڕکردن ئاڵوگۆڕی پێ بکرێت، لە بواری ئابوورییەوە تێچووی ئاڵوگۆڕەکان کەم دەبێتەوە و ئەو کاتەش وەها کۆمەڵگایەک بەرەو سەقامگرتوویی هەنگاو دەنێت و بوار بۆ سەرمایەدانانی بەرهەمهێنەر خۆش دەبێت، بە واتایەکی دیکە ئەگەر لە ئێراندا "بەرچاوڕوونی"ی ئابووریی زاڵ بێت، دەرەتان بۆ سەرهەڵدانی دەڵاڵ و ڕانت خۆر و ساختەکار کەم دەبێتەوە، کە واتە بە هۆی "بەرچاوڕوونی" و ئاڵووێری ئازادی زانیارییە ئابووری، کۆمەڵایەتی و فەرهەنگییەکان، جگە لە سەقامگرتوویی و ئەمنیەتی ئابووری، دەبێتە هۆی ئەوەیکە وەها کۆمەڵگایەک بەرەو ڕکەبەرایەتیی تەندروست هەنگاو بنێت کە لە کۆمەڵگایەک بەم تایبەتمەندییەوە داهێنانی ئابووریی هەڵ دەدات و ئەمەش یانی گەشەی بەردەوام.

بەم پێیە ڕوون دەبێتەوە کە هاوشێوەی زۆرێک لە سیاسەتەکانی کۆماری ئیسلامی، لە بیاڤی ئابوورییش‌دا، ئەوە خودی سیستم و یاساکانیەتی کە ڕێگرە لەبەردەم گەشەکردن، نەک وڵاتانی بێگانە و دوژمنە فەرزی و خەیاڵییەکانی تاران کە بە وتەی ئەوان لە هەموو کون و قوژبنێکی ژیانماندا بوونیان هەیە و لە هەلێک بۆ زەربەلێدانمان دەگەڕێن!!!
بالاترین چاپکردنی ئەم بابەتە

رۆژنامەی کوردستان
رۆژنامەی کوردستان ژ. ٧٢٣ لەم ژمارەیەدا:

ــ نان، ئازادی، کەرامەتی ئینسانی
ــ تارمایی لە چاویلکەی فاشیزمەوە
ــ کۆڵبەر یان کۆڵنەدەر
ــ د.سەربەست نەبی: دەریای سپی بە هەناسەی ڕووسیه دەژمێردرێت
  • ئەدەبیاتی کوردی و کۆماری جیهانیی ئەدەبیات ئەدەبیاتی کوردی و کۆماری جیهانیی ئەدەبیات
    مێژووی سەرهەڵدانی ئەدەبی جیهانی لەلایەن پاسکال کازانۆڤا لە کتێبی کۆماری جیهانیی ئەدەبیات(ز١٣٩٢) سێ رەوتی فۆرم، گەشەسەندن و رەوتی کێبڕکێی نێودەوڵەتی لەخۆ گرتووە و هەر رەوتێکی لەگەڵ گۆڕانکاریی بنەڕەتی لە سەرهەڵدان و پەرەسەندنی زمانە رەسەنەکانی ئەورووپا لێکداوەتەوە و مانای کردۆتەوە.
  • د.سەربەست نەبی: دەریای سپی بە هەناسەی ڕووسیه دەژمێردرێت د.سەربەست نەبی: دەریای سپی بە هەناسەی ڕووسیه دەژمێردرێت
    مەسەلەی عەفرین جودایە لەگەڵ ئەو مەسەلەیە؛ ئەجێندای سیاسیی گەورە لە پشت ئەو هێرشە هەبوو، بۆیە ئەورووپا ئامادە بوو هێرش بکات، بەڵام بۆ عەفرین نا.
  • کۆڵبەر یان کۆڵنەدەر کۆڵبەر یان کۆڵنەدەر
    ئەوەیکە لە گۆشە و کەناری وڵاتدا هێندێک خەمخۆری لەلایەن خەڵک یان خەڵکانێکدا دەبیندرێ یان هێندێک پێشکەوتن لە چەند بواری جیاجیادا دێتە ئاراوە، ئەوە هیممەت و بەرخۆدانی خەڵکە لە بەرامبەر کۆنەپەرەستی رێژیم و بە هیچ شێوەیەک پەیوەندی بە رێژیمەوە نییە .
  • \ "هوزمانەوەن" نمونەی بەرچاوی له نێوبردنی سروشتی کوردستان
    کاتێک ئێمه دەڵێین حکوومەته داگیرکەرەکانی کوردستان به بەرنامەیەکی داڕێژراو، سەرەکیترین سەرچاوەی ژیانی نەتەوەی کوردیان کردووەتە ئامانجی هێرشەکەیان، تەنیا له ڕووی هەستی خۆشەویستی خاک و کوردبوونەوە نییه، بەڵکوو لەم ڕاستایه‌دا بەڵگه ئەوەنده زۆره که تەنیا لێکوڵینەوەیەکی کورت دەتوانێ زۆر شت ڕوون بکاتەوە، بەڵام بەداخەوه لەم بوارەشدا ئێمەی کورد کەمکارییەکی ئێجگار زۆرمان کردووه.
  • دوژمنانی ئازادی چ ڕەوتە فیکرییەکیان بەدڵە دوژمنانی ئازادی چ ڕەوتە فیکرییەکیان بەدڵە
    ئەگەر ئاوڕێک لە مێژووی فەلسەفە و زۆربەی زانستە فیکرییەکان بدرێتەوە، هێندێ خاڵ بەرچاو دەکەوێت، کە وڵامی زۆربەی قەیرانە هزرییەکان دەدرێتەوە. ئەگەر لە بابەتێکدا دوو لایەن و هێڵی فیکری جیاواز دەکەونە ململانێیەوە، ئاکامەکەی یان دەبێتە هۆی بەزینی یەکیان، یان دەبێتە هۆی سەرهەڵدانی فکرێکی سێهەم کە ڕەنگە دڵخوازی هیچ لایەکیان نەبێت، بەڵام کۆتاییهێنەری ململانێیەکانە.
  • تارمایی لە چاویلکەی فاشیزمەوە تارمایی لە چاویلکەی فاشیزمەوە
    بنەماییترین تایبەتمەندییەکانی فاشیزم بریتییە لە پیرۆزمەندیی پەتی و سەرۆکێکی بێ هەڵە. لەلای فاشیستەکان ئەوەی هەمیشە وەک داردەست ئاپۆرەی پێ کۆنترۆڵ دەکرێ، تارماییەکی تۆقێنەرە کە بەپێی هەڵکەوتەیەکی تایبەت ئەم تارماییە لە شێوازی دوژمن، لایەن یان ئەگەرێک خۆی دەردەخات.
  • نان، ئازادی، کەرامەتی ئینسانی نان، ئازادی، کەرامەتی ئینسانی
    مرۆڤێك كه له هەژاریدا ڕاگیراوه، مرۆڤێك كه نكۆڵی له ناسنامه ئێتنیكی، ئایینی یان نەتەوەییەكەی دەكرێ یان دەكەوێته بەر تەوژمی سیاسەتی تواندنەوه و سووكایەتی پێكردن یان لەژێر ستەمی جنسیدا دەژی، مرۆڤێكه كه كەرامەتی لێ زەوت كراوه.
  • شەریف هەژاری: کورد خۆی دەرفەتەکان وەک پێویست ناقۆزێتەوە. بەشێک لە ھێزەکوردییەکان بوونەتە داردەستی ئێران و بە بێ ھیچ شەرمێک، فەرمانەکانی جێبەجێ ئەکەن شەریف هەژاری: کورد خۆی دەرفەتەکان وەک پێویست ناقۆزێتەوە. بەشێک لە ھێزەکوردییەکان بوونەتە داردەستی ئێران و بە بێ ھیچ شەرمێک، فەرمانەکانی جێبەجێ ئەکەن
    گۆڕانکارییەکانی ناو کابینەی ترامپ و کاریگەرییان لە سەر سیاسەت و رووداوەکانی ناوچە، تەوەری گفتوگۆی ئەم ژمارەیەی رۆژنامەی کوردستانە لەگەڵ شەریف هەژاری، مامۆستای مێژوو لە زانکۆی سلێمانی، کە سەرنجتانی بۆ ڕادەکێشین:
  • پاژنەی ئاشیلی ڕێژیمی ئێران پاژنەی ئاشیلی ڕێژیمی ئێران
    لە دوو بابەتی پێشوودا، "شەڕی ئێران و ئیسرائیل"و بەشی یەکەمی "پاژنەی ئاشیلی ڕێژیمی ئێران"، هێڵی بەهێزی ڕێژیمی تاران (دەرەوەی سنوورەکان و کەڵک وەرگرتن لە ملیشیا و لایەنگرە شێعەکانی لە وڵاتانی ناوچە) و خاڵی لاوازی ئەو ڕێژیمە (خەڵکی ناڕازی و وەزاڵەهاتووی نێو شارەکانی ئێران) خرایە بەر باس و لێک درایەوە.
  • بێستوون، شوێنی خودای خوداکان بێستوون، شوێنی خودای خوداکان
    شاری بێستوون، یەکێک له شارەکانی کرماشانه که له باکووری رۆژهەڵاتی ئەو گەورەشاره جێگای خۆش کردووه و له سەر رێگای کرماشان - هەمەدان که سەردەمانێک پێتەختی ئیمپراتوری کوردان بوو، هەڵکەوتووه.
  • مانیفێستی ڕزگاری مانیفێستی ڕزگاری
    هەتا لاپەڕەکانی مێژووی کورد زیاتر هەڵدەدەینەوە، تابلۆی تراژێدیای کورد زیاتر دەردەکەوێت. لە پەنای ئەم تابلۆیە سەربوردەی قارەمانیەتی، فیداکاری، کاریگەری بلیمەت و ڕێبەرەکانمان لەسەر زیندوو مانەوەی کورد وەکوو نەتەوە زۆر ڕوونە. لە لایەک پرسیاری بۆچی تا ئێستا سەرنەکەوتووین دەبێتە خۆرەی مێشک، لە لایەک جێ داخە بۆچی ئەم ڕێبەرە زانا و لێهاتووانە بە ڕادەی پێویست لە لایەن تاکی کورد بەرجەستە نەکراون.
  • پەیامی کۆمیسیۆنی کۆمەڵایەتی حیزبی دێموکرات بەبۆنەی ٧١ەمین ساڵیادی لەسێدارەدرانی پێشەوا قازی محەممەد و ڕۆژی شەهیدانی کوردستان پەیامی کۆمیسیۆنی کۆمەڵایەتی حیزبی دێموکرات بەبۆنەی ٧١ەمین ساڵیادی لەسێدارەدرانی پێشەوا قازی محەممەد و ڕۆژی شەهیدانی کوردستان
    ئەوان کۆتاییان بە کۆمار هێنا، بەڵام نەیانزانی ئامانجەکانی کۆمار و گیانفیدایی ڕێبەرەکانی، چ بەهایەکی مەزنن و چۆن بۆ نەوەکانی داهاتوو دەگوازرێنەوە، دوای حەفتاو یەک ساڵ لەو ڕووداوە، داستانی مەرگی سەربەرزانەی پێشەوا، هێشتا خاوەنی بەهێزترین وانەی خۆنەویستی، خەڵکویستی، ئازادیخوازی و سەرفرازییە و ئەوینێکی بەهێزیشە بۆ بە چۆکداهێنانی هەموو مەترسی و ناخۆشییەکان.
  • سووکایەتی، ئامرازی تواندنەوە سووکایەتی، ئامرازی تواندنەوە
    لە وڵاتێکدا کە چەند کەلتوور و نەتەوە و ئایینی جیاواز دەژین، حکوومەتی دەسەڵاتدار لەگەڵ هەڕەشە و دەرفەتی جۆربەجۆر بەرەوڕوویە؛ لەو جۆرە وڵاتانەدا، بەهۆی چەندنەتەوەیی و چەندکولتووری و پێکهاتەی ئاڵۆزی کۆمەڵگاوە، ژیانی کۆمەڵایەتی - سیاسی و هەروەها ئیدارەکردنی حکوومەت و دابەشکردنی دەسەڵات و سامان و ئیمتیازەکان لە نێو خەڵکدا ئەرکێکی ئاڵۆز و پڕمەترسییە، کە هەرجۆرە هەنگاو و کردارێک کە نیشان لە هەڵاواردن و بێبەشکردنی کەس و کەسانێک و پێکهاتەیەک بدا، دەبێتە هۆکارێک بۆ رووخانی ئێعتمادی خەڵک بەرامبەر بە دەسەڵاتدار و حکوومەت.
  • پانۆڕامای ساڵ پانۆڕامای ساڵ
    خوێنەرانی خۆشەویست، ڕۆژنامەی کوردستان وەک نەریتی ساڵانە لە دوایین ژمارەی ساڵدا پوختەیەک لە ڕووداو و هەواڵە گرینگە حیزبییەکانی ساڵ دەخاتە بەر دیدی ئێوەی ئازیز؛ لێرەدا بەشێک لەم هەواڵ و ڕووداوانە دەخەینە بەر چاوی ئێوەی هێژا: