• ڕۆژنامەی کوردستان
  • گۆڤاری ئاگری
  • گۆڤاری بیری خوێندکار
  • گۆڤاری لاوان
  • گۆڤاری ژنان
  • کەناڵی تەلەفزیۆنی تیشک
  • گۆڤاری نەرگز
٢٢ی نوامبری ٢٠١٧ی زایینی - ٠١ی سەرماوەزی ١٣٩٦ی هەتاوی  

دارستانی سووتاو

زایینی: ٠٩-٠٦-٢٠١٦ - هەتاوی: ١٣٩٥/٠٣/٢٠ - ١٢:٥٤ تاران قه‌باره‌ی فۆنت: قه‌باره‌ی نووسراوه‌ گه‌وره‌ بكه‌قه‌باره‌ی نووسراوه‌ بچووكتر بكه‌‌
دارستانی سووتاو
ڕێبین

یەكەمین وێنا بۆ هەر تاكێك لە دارستان، شوێنێكی سەوز لە گەڵ چریكەی باڵندە و خۆڕەی ئاو و بۆنی ژیان و هەوایەكی خاوێن و پاكە. بەڵام ساڵانێكە داگیركەری وڵات دۆخێكی خولقاندووە كە لەگەڵ بیستنی وشەی دارستان، قرچە قرچی سووتانی جەستەی گیانەلەبەر، هەوری دووكەڵ، كۆتەرەدارێكی جەستە سووتاو و ڕەشستانێكی پڕ لە مەرگمان بۆ وێنا دەكرێت.

داگیركەر تەنیا سامانی وڵات تاڵان ناكات. داگیركەر تەنیا هەوڵی لەناوبردنی شوناس نادات. ئەو تەنیا نایهەوێت پێوەندیی نێوان تاكەكان بپچڕێنێت و كۆمەڵگایەكی لێكدابڕاو دروست بكات. داگیر تەنانەت لە پێوەندی نێوان كۆمەڵ و سروشتیش نیگەرانە. بۆیە ئەوەی لە نێو سروشتدا بۆ تاڵانكردن هەبێت، دەیدزێت و ئەوەی بۆی نەدزرێت لە نێوی دەبات. داگیركەر لەگەڵ جیهانی دەوروبەری خۆیشیدا مامەڵەچییەكی فێلبازە. ئەگەرچی جیهانی دەرەوەش زۆربەیان هەر لە ڕەگەزی خۆدی ئەون.

ڕۆژی ٥ی ژووەن لە لایەن ڕێكخراوی نەتەوە یەكگرتووەكانەوە وەكوو ڕۆژی جیهانیی ژینگە(World Environment Day) ناودێر كراوە. ئامانج لە دیاریكردنی ئەم ڕۆژە بردنەسەرەوەی ئاستی زانیاری خەڵك بۆ پارێزگاری لە ژینگە و هاندانی سیاسەتوانان بە مەبەستی دانی بڕیاری شیاو لە هەمبەر لەناوچوونی ژینگە و گیانلەبەراندایە.

زنجیرە شاخەكانی زاگرۆس، واتە خاكی كوردستانی ڕۆژهەڵات، ساڵ نیە ئاگری تێبەر نەدرێت و دارستان و لێڕەوارەكانی نەسووتێندرێت. ساڵ نیە كە بەرپرسانی دەسەڵاتی داگیركەر لە كوردستان وادە و بەڵێنی پووچەڵ بە خەڵك نەدەن.

ڕێژێمی كۆماری ئیسلامی خۆی پابەند بە هەموو كۆنوانسیۆن و بڕیاڕنامە نێونەتەوەییەكان دەزانێت، بەڵام لە كردەوەدا هیچ هەنگاوێك بۆ جێبەجێكردنیان هەڵناگرێت و هەر گرنگیشیی پێ نادات.

ساڵ دێت و دەڕوات و سووتماكی شاخ و لێڕەواری ئەم خاكە هەر بەردەوامە و ڕووبەرەكەشی تا دێت بەربڵاوتر دەبێت. دەستی پشتی ئەم ئاگركەوتنەوانەش ئیدی نەك بۆ هەموو لایەك دیارە، بەڵكوو بەرپرسانی ڕێژیمیش خەریكن خۆیان دانی پێدا دەنێن.

ڕۆژانێك ئەگەر بگوترایەت دەست و پێوەندییەكانی كۆماری ئیسلامی بە هۆی بوونی حزووری هێزی پێشمەرگە لە شاخەكانی كوردستان، ئاگر لە دارستان و لێڕەوارەكان بەردەدن، كەواسوورانی بەرلەشكر و بە ناو ئیلیت دەبوونە دەمڕاستی ڕێژیم و هەزار پاساویان بۆ دەهێنایەوە و هێرشیان دەكردە سەر ئەو میدیا و ڕۆژنامەوانانەی كە وەها هەواڵێكیان بڵاو دەكردەوە.

لە ڕێكەوتی ٤ی جۆزەردانی ساڵی پار، هەواڵدەریی "ایلنا" وتوێژێكی لە گەڵ سەرهەنگ "قاسم سبز علی" فەرماندەری یەكەی پاراستنی ڕێكخراوی دارستانەكانی وڵات بڵاو كردەوە كە ناوبراو لەوێ وێڕای دانپێدانان بەوە كە پارێزگاكانی كوردستان و ئیلام زۆرترین هەژماری ئاگركەوتنەوەی بە ئەنقەستی دارستانەكانیان هەیە، لەمەڕ هۆكارەكانی ئاگركەوتنەوە گوتبووی : "هۆكاری ئاگرتێبەردانی بەئەنقەست لە پارێزگا سنوورییەكانی وەك سنە و ئیلام حزووری عەشیرە و خێڵ و گرووهەكەكانە(مەبەستی پێشمەرگەكانی پارتە سیاسییە كوردەكانی دژبەری ڕێژیمی ئێرانە).

لە ساڵی ١٣٩٣دا، بەپێی ئاماری ئاژانسی كوردپا، ٢٣٥ حاڵەتی ئاگركەوتنەوە لە كوردستانی ڕۆژهەڵات تۆمار كرابوو كە ١٧٤ حاڵەتی تایبەت بە پارێزگای سنە، ٣٧ حاڵەت لە كرماشان، ١٧ حاڵەت ورمێ و ٧ حاڵەت لە پارێزگاری ئیلام ڕووی دابوو.

لە هەوڵدان بۆ كوژاندنەوەی ئەم ئاگركەوتنانەدا، دامودەزگاكانی ڕێژیم نەك بەشدار نەبوون، بەڵكوو ڕێگر بوون لە بەرانبەر ڕێكخراوە ژینگەپارێزەكان كە خەڵكێكی دڵسۆز بە دڵخواز دایانمەزراندبوو.

چالاكانی ژینگەپارێز و ئەندامانی خودی ئەم ڕێكخراوانە، زۆرجار لە وتوێژەكانیان لە گەڵ میدیاكان باسیان لەوە كردووە كە دەستێكی شاراوە لە پشت ئەم ئاگركەوتنانەوە هەیە و زۆرجار هێماكان ڕوو لە دەسەڵاتی داگیركەر و سپای پاسداران بووە.

لە ساڵی ٩٤دا، تەنیا لە شاری مەریوان ٢٤٠ حاڵەت، بانە ١٢٨ حاڵەت، كرماشان و ئیلام ٥٣ حاڵەت، خانێ ٨ حاڵەت و شوێنكەكانی دیكەی كوردستان ٣٧ حاڵەتی ئاگركەوتنەوە تۆمار كراوە.

كارتێكەریی ئەم سووتماكە لە سەر ژینگەی كوردستان زۆر مەترسیدارە و هەڕەشەی لە ناوچوونی ژینگە بۆ نەوەكانی داهاتوو لە ئارادایە. جیا لە سووتان و لەناوچوونی دار و لێڕەوار و گژ و گیا، دەیان گیانلەبەر و پەلەوەر یان دەسووتێن یاكوو سەرگەردان و بە ناچار ئەو شوێنانە بە جێدەهێڵین و ئەمەش مەترسیی لە ناوچوونی جۆرە دەگمەنەكانی لە گەڵە.

بەپێی ڕاپۆرتی ماڵپەڕی كوردستان میدیا(ڕێكەوتی ١١ی پووشپەڕی ١٣٩٤)، كارگێڕی گشتیی سەرچاوە سروشتیەكانی پارێزگای سنە گوتبووی كە زیاتر لە ٣٥٠ هێكتار لە دارستانەكانی شاری مەریوان لە ئاگردا سووتاون.

هەروەها چالاكانی ژینگەپارێز باسیان لەوە كردبوو كە ٢٠ لە سەدی دارستانەكانی بەڕووی كوردستان بە هۆی ئاگركەوتنەوە و بۆ هەمیشە توانای ڕۆنانیان نەماوە. هەر لەم ڕاپۆرتەدا ئەم بەرپرسە گوتبووی كە كۆپترێك بۆ گواستنەوەی هێزی تایبەت بۆ كوژاندنەوەی ئاگر لە پارێزگای سنە بوونی نیە.

ماڵپەڕی حكوومەتیی تابناك، ٤ی جۆزەردانی ئەمساڵ لە زاری "محەممەد ڕەزا مروارید" پارێزگاری پارێزگای ئیلامەوە بڵاوی كردەوە كە؛ زیادبوونی هەژماری ئاگركەوتنە لە دارستانەكانی ئیلام لە ساڵی ٩٤دا، پرسیار هەڵگرە و بە هیچ شێوەیەك سروشتی نیە. ناوبراویش دیسانەوە باسی لە نەبوونی كۆپترێك بۆ گواستنەوەی هێزی تایبەت لە ئیلام كردبوو.
دەسەڵاتانی داگیركەر باش دەزانن کە گەمە لەگەڵ هزری گشتی بكەن.

خۆیان ئافرێنەری ڕووداوەكانن و ڕووداوەكان تا سنووری كارەسات دەبەن، ئەگەرچی خۆیان هەر لە سەرەتادا توانایی و كەرەستەی پێشگرتن لە ڕوودانی ڕووداوەكان و كۆنترۆڵكردنیان هەیە، بەڵام لە پشتی خولقاندنی ڕووداوەكانەوە، مەبەستێكی نگریس نووستووە.

هەروەك لە سەرەوە باسمان كرد و فەرماندەری یەكەی پاراستنی ڕێكخراوی دارستانەكانی وڵاتیش دانی پێدا نابوو، یەكێك لە هۆكارەكانی ئاگركەوتنەوەكان بوونی پێشمەرگەكانی پارتە كوردییەكانی دژبەری ڕێژیمە لە ناوچەدا. بەڵام ئەوان بكەر و ئەنجامدەری ئەم كارەساتە نین. ڕێژیم دەیهەوێت بە لەناوبردنی دارستان و لێڕەوارەكان شوێنی حەشاردان و حەسانەوەی ئەوان لە ناوببات و هەروەها خەریكی دروستكردنی بەستێنێكە كە وەها نیشان بدات كە ئەمە بەرهەمی كردەوەی ئەوانە.

ئەگەر ئەوان واتە پێشمەرگە ئەنجامدەریشی نەبن بە هۆی ئەوانەوەیە كە ژینگەی كوردستان دەسووتێندرێت و لەناو دەچێت.

بەڵام كۆماری ئیسلامی لە كوێ و ڕاستگۆیی و دڵسۆزی بۆ خەڵكی كوردستان لە كوێ؟ تۆ بڵێی گۆلی زرێبار، ئاوی كانی بڵ، گۆلی ورمێ، تاقۆسانی كرماشان، سەراو نیلووفەری كرماشان و .... هەمووی هەوارگەی پێشمەرگە بێت كە ڕێژیم هێدی هێدی خەریكی لەناوبردنیانە.

دژایەتی كردنی دەسەڵاتی داگیركەری كۆماری ئیسلامی لە گەڵ گەلی كورد، ڕاستیەكی حاشاهەڵنەگرە، بێشك لە تاران كورد نەك هاووڵاتی بەڵكوو دوژمنێكی هەمیشەییە. سەركوت دەبێت هەمیشە وانەی یەكەم لە هەڵسوكەوت و بەرەوڕووبوونەوە لە گەڵ وان بێت. بیركردنەوە لە تاران ئاوەهایە و ئەمەش هەم پاشخانێكی مێژوویی هەیە و هەمیش گوتارێكی گشتگیر و بیچم گرتووە. كوردی هاووڵاتی لە لای وان هەوسار لە ملێكی بێ شوناسی شوێنكەوتووی خواست و داخوازییەكانی ئەوانە.

پیلانەكانی ڕێژیم بۆ هەرچی زیاتر لە ناوبردنی سامان و سروشتی كوردستان و تواندنەوەی زمان و شوناس و كولتووری كوردستان هەر بەردەوامە و بێگومان پلانێكی درێژخایەن و كار لەسەركراوە.

لە ناوبردنی ژینگە و ڕووتاندنەوەی شاخەكانی كوردستان، بەشێك لەم پیلانە نگریسەیە. تۆ بڵێی ڕێژیمێك كە ڕۆژانە دەیان تۆن چەك و چۆڵی سەربازی بۆ لۆبنان و عێراق و سووریە و یەمەن و ... بەڕێ دەكات، توانای دابینكردنی دوو كۆپتری بۆ ئیلام و سنە نەبێت.

ڕێژیمێك كە سەدان هەزار هێزی سەربازیی لە كوردستان جێگیر كردووە و لەسەر هەر تەپۆڵكە و شاخێكی كوردستان پێگەیەكی سەربازیی دروستكردووە و بە میلیارد پارە بۆ بە بەسیج كردنی خەڵك خەرج دەكات، توانایی دابینكردنی چەن كەرەستە و ماشینێكی ئاگركوژێنەوەی نەبێت.

دەبێت تێبفكرین، بەها و نرخی خۆمان واتە كوردستانیان لە لای ڕێژیم بزانین. لە دروشم و پڕوپاگەندەكان گەڕێین و كردەوەكان ببینین. پرسیار بكەین تۆ بڵێی لوبنان و كەربلا و نەجەف نزیكتر بێت لە تاران یان سنە و كرماشان؟ ئەوان ساڵانێكە لەگەڵ ئەمە ڕاهاتوون كە ئێمە برا و یار و دۆستی ئەوان نین؟
بالاترین چاپکردنی ئەم بابەتە

رۆژنامەی کوردستان
رۆژنامەی کوردستان ژ. ٧١٣ لەم ژمارەیەدا:

ــ بوومەلەرزەی سیاسی
ــ لە خەبات دژ بە ئەپارتایدەوە بۆ ڕاسان
ــ ئەمن چی بكەم، خۆتان دروستی بكەنەوە
ــ دانیشتن لەگەڵ ئۆپۆزیسیۆنی ئێرانی و چەند سەرنجێک