• ڕۆژنامەی کوردستان
  • گۆڤاری ئاگری
  • گۆڤاری بیری خوێندکار
  • گۆڤاری لاوان
  • گۆڤاری ژنان
  • کەناڵی تەلەفزیۆنی تیشک
  • گۆڤاری نەرگز
٢١ی ئاوریلی ٢٠١٨ی زایینی - ٠١ی بانەمەڕی ١٣٩٧ی هەتاوی  

"ڕاسان" ژیاندنەوەی خەونەکانی سەدان ساڵەی نەتەوەی کوردە

زایینی: ٣١-٠٧-٢٠١٦ - هەتاوی: ١٣٩٥/٠٥/١٠ - ١٨:٥٥ تاران قه‌باره‌ی فۆنت: قه‌باره‌ی نووسراوه‌ گه‌وره‌ بكه‌قه‌باره‌ی نووسراوه‌ بچووكتر بكه‌‌
مەجید حەقی

کاتێک دەوڵەت وەڵامی داخوازە سیاسیەکانمان ناداتەوە، کاتێک دەوڵەت گوێ بۆ کۆمەڵگای مەدەنی ڕاناگرێت، کاتێک بۆ دەوڵەت ژیانی ئابووری، کۆمەڵایەتی و ئینسانیی خەڵک نرخ و بەهایەکی نیە، کاتێک دەوڵەت نایهەوێ پرسەکان چارەسەر بکات، نایهەوێ گوێ بگرێت، هەموو ڕێگاکانی چارەسەری دەبەستێت و تەنیا دیکتە دەکات، خەڵک پەنا دەباتە توندترین و پڕهەزینەترین شێوەی خەبات. خەباتێک کە شۆڕشگێڕان و مرۆڤ دۆستان هەمیشە ویستوویانە خۆیانی لێ دوور بخەنەوە و تا دواساتەکان هەوڵیان داوە لە ڕێگا سەختەکانی ئاشتی و مەدەنییەوە پرسەکانی خۆیان بەرەو پێش بەرن.

کۆماری ئیسلامیی ئێران لە ماوەی بیست ساڵی ڕابردوودا کە بزاڤی کوردستان یەک لایەنانە خەباتی چەکدارییان وەلا نابوو، بە بێ ئەوەی کە هەنگاوێک بەرەو نەمانی زەمینەی ئەو خەباتە هەڵگرێت، دڕندانەتر لە پێشوو دەستی کرد بە وێران کردنی سیستماتیکی کوردستان. سەرەتا ڕەشبگیرییەکی زۆریان کرد، بە سەدان کەس لە چالاکانی کوردستانیان لە ماوە جیاجیاکاندا ڕەوانەی سیاچاڵەکانیان کرد و بە تاوانی "ئەمنیەتی" و "موحاربە" خرانە زیندان و ئێعدام کران. لە کاتێکدا کە ژمارەی کوردەکان لە چوارچێوەی ئێراندا دەبنە نزیک بە سەدا پازدەی هەموو دانیشتوانی ئێران، ژمارەی زیندانیانی سیاسی کورد لە ئێراندا سەدا شەشتی زیندانیان پێک دێنن. دواتر دەستیان کرد بە وێرانکردنی ژینگەی کوردستان، بە دامەزراندنی بەناو بەنداوەکانەوە کارێکیان کرد کە زۆر لە ناوچەکان تووشی وشکی و قەیرانی ئاو ببن و بە کردەوە هەلومەرجی ژیان لەخەڵک ئەستێندرا، تەنیا لە دەوروبەری گۆلی ورمێ زیاتر لە ١٢٠ بەنداویان سازکرد و لە ئەنجامدا بە کردەوە ژێنۆسایدێکیان دژی سروشت و مرۆڤی کوردستان و ئازەربایجان پێک هێنا و زەمینەی خوڵقانی گەورەترین کارەساتی سروشتی دژی نەتەوەی کورد و تورکیان خوڵقاند. ئەوجارە دەستیان کرد بە بڵاوکردنەوەی سیستماتیکی مادەهۆشبەرەکان بە چەشنێک کە کوردستان بە بەراورد لە گەڵ شوێنەکانی دیکەی ئێران زۆرترین بەکارهێنەری مادەی هۆشبەری تێدایە. بەتایبەتی ڕوویان لە وێرانکردنی ئەو کەسانەکرد کە سەرەرای هەموو سەرکوتەکان توانیبوویان لە بواری هونەر، نووسین و داهێناندا ببنە کەسانی شوێندانەر لە ناو کۆمەڵگای کوردی‌دا.

بۆ ئەوەی خەڵکی کوردستان بەتەواوی ببنە بەشێک لە تۆڕی هێمنایەتی و سەرکوتی ئەو ڕژێمە، هەلومەرجەکانی ژیانی ئابوورییان ڕۆژ بە ڕۆژ بەسەر خەڵکی کوردستاندا سەختتر کردووە. زەحمەتکێشانی کورد ناچار بوون پەنا بەرنە بەر مەترسیدارترین شێوەی ژیان و بە کاری کۆڵبەری ژیانی خۆیان و نەوەکانی داهاتوو دابین بکەن، کۆماری ئیسلامی بەوەش نەوەستاوە و بە کوشتنی هەموو ڕۆژەی کۆڵبەران و ئاژەڵەکانیان شەڕێکی ڕاستەوخۆ و سەرانسەرییان دژی زەحمەتکێشان و ژیندارانی کوردستان ڕاگەیاندووە. بەوە دەیانهەوێ خەڵک ناچار بکەن بۆ بەڕێوەچوونی ژیانیان چەکی جاشێتی و خۆبەدەستەوەدان بە ڕێژێم هەڵگرن و ببن بە بەشێک لە تۆڕی سەرکوتی ئەو ڕێژێمە.

بەسەرکوتی سیستماتیک کارێکیان کرد کە ئاستی مەرگی "پێشوەخت" بە هۆی تەنگەژە و قەیرانی دەروونی، دڵ، کەم خوێنی، خواردنی شیمیایی، ماشێنی تەمەنی مەرگ لە ناو خەڵکدا دابەزێت و ڕۆژ نەبێت کەسێک لە گەڕەک، شار و کۆڵانێک بە هۆکاری جەستەیی، وەستانی دڵ، نەخۆشیی MS و نەخۆشییەکانی دیکە گیانی لەدەست نەدات. ئاستی تۆلێرانسی خەڵک بەهۆی زەختەکانەوە بەڕادەیەک دابەزیوە کە مرۆڤی کورد لەبەرانبەر بچووکترین بەرهەڵستدا تووشی شەڕ و کێشەی کارەساتساز لە گەڵ دەوروبەری بێت.

ژیانی کولتووری، چاندی و ڕۆشنبیریی خەڵکی کوردستان بە تەواوی لە ژێر چاوەدێری‌دایە و هەوڵی ڕیژێم ئەوەیە ناسنامەی کوردستانی و کوردی لە خەڵکی کورد بسرێتەوە و ئەوان تووشی بێ‌ناسنامەیی و تەنگەژەی خۆناسین بکات. سیاسەتێکی کۆلۆنیالیستی کە تەنیا دەوڵەتێکی داگیرکەر دەتوانێت دژی نشتیمانێکی داگیرکراو ئەنجامی بدات.

لە وەها هەلومەرجێکدا خەباتی خەڵکی کورد تەنیا بۆ وەدیهێنانی مافە نەتەوایەتییەکان و جێبەجێ بوونی "پەیمانە نێونەتەوەیی"ییەکان لە پێوەندی لەگەڵ مافی کەمایەتیەکان کە کۆماری ئیسلامیش واژۆی کردووە نیە، بەڵکوو خەباتە لە بەرانبەر پرۆژەی تواندنەوە و لەناوبردنی نەتەوەیەکی ژێردەست. خەباتە بۆ بەدەستهێنانی بەها مرۆڤیەکانی خەڵکێک کە خەریکە تانۆپۆی کۆمەڵایەتی و مرۆڤایەتی ئەو بەهۆی تۆڕە شەرخواز و دوژمنسازەکانی کۆماری ئیسلامیی ئێرانەوە لەنێو دەچێت و بنەماکانی خۆبڕوابوون و خۆبوون لێیان ئەستێندرێتەوە. خەباتە لەپێناو گەڕاندنەوەی ڕوومەتی ئینسانی و هیوای ژیانێکی دووبارە بۆ خەڵکێک کە مەترسی ئاسیمیلاسیۆنی سەرانسەری دژی ئەو هەیە.

دکتۆر سەعیدی ڕێبەر زۆر بە جوانی وتویەتی"ئێمە کە شەڕمان بەسەردا سەپاوە و لەبەرانبەر دڕندەترین ڕژێم خەبات دەکەین، لە هەموو کەس زیاتر واتای ئاشتی دەزانین و بێزارین لە شەر". بۆیە ناکرێت ڕاسان تەنیا وەک بزاڤێکی چەکداری ببیندرێت و لەو چوارچێوەیەدا تەسک بکرێتەوە.

"راسان" تەنیا هەڵوێستێکی سیاسی و بزاڤێکی چەکداری بۆ خۆ دۆزینەوەی حیزبی دێموکرات نیە. ڕاسان لەوانەیە لە سەر نرخی لەدەستدانی هێزێکی زۆری دێموکرات و شەهیدبوونی باشترین کادر، پێشمەرگە و ئەندامانی ئەو حیزبە تووشی قووڵترین خەمەکانی سەردەمی خەباتی چارەنووسساز لە هەلومەرجی نوێی ڕۆژهەڵاتی نێوەڕاست‌دا بکات.

ڕاسان بەر لە هەمووشتێک ڕاسانەوەی مرۆڤی کورد بەرانبەر بە هەستی خۆبەدەستەوەدان، ئێگۆیزم، کولتوور و نەریتە کۆنەپەرەستانەکان، هەستانەوە بەرانبەر بە زوڵم و ستەمی خۆجێی و ناوخۆیی، خۆوشیاریی مرۆڤ بەرانبەر بە ستەم و ستەمکارییە. ڕاسان دەبێ بکرێتە بزاڤێک بۆ گەڕانەوەی مرۆڤ بە دوای فەلسەفەی وجوودی خۆی. "راسان" زیندووکەرەوەی کەرامەتی ئینسانی و نەتەوایەتی خەڵکی کورد لە ڕۆژهەڵاتی کوردستانە. ڕاسان درێژەی پرۆژەی بەنەتەوەبوون، بەهێزکردنی بایەخە مرۆڤدۆستانە و هوومانیستیەکانی جۆڵانەوەی نەتەوایەتی کورد، هەستی یەکسانی‌خوازی و فەلسەفەی مرۆڤ سەنتەری حیزبی دێموکراتە. سەرهەڵدانە بەرانبەر بە پرۆژەی قووڵی کۆماری ئیسلامی و ناسیۆنالیزمی دەسەڵاتدار دژی نەتەوەی بندەست و بەرز بوونەوەی بانگی ئازادیخوازیی و ئینسان خۆشەویستیە. بۆ سەربەستی پێویست بە ژماردن، مەنتقی سیاسی و لێکۆلینەوەی ئاکادێمیک ناکات. هیچکام لەوانە سەرەڕای پیویستییان ناتوانن بە ڕادەی خەون و بڕوا بە خەونەکان نەتەوەیەک بەرەو ئازادی و سەربەخۆیی ڕێبەری بکەن. لەو ڕوانگەیەوە ڕاسان هێمای خەونی سەربەخۆیی و ئازادیی کوردستانە، کە جێی خۆیەتی هەموو تاکەکانی نەتەوەی کورد بیکەینە دەسپێکی "پەیمانێکی یەکگرتووی نەتەوایەتی" بۆ گەیشتن بە خەونی گەورەی ئازادی و مرۆڤایەتیمان.

ناوەڕۆکی ئەم بابەتە را و تێبینیی نووسەرە و ماڵپەڕی کوردستان میدیا لێی بەرپرسیار نییە
بالاترین چاپکردنی ئەم بابەتە

رۆژنامەی کوردستان
رۆژنامەی کوردستان ژ. ٧٢٣ لەم ژمارەیەدا:

ــ نان، ئازادی، کەرامەتی ئینسانی
ــ تارمایی لە چاویلکەی فاشیزمەوە
ــ کۆڵبەر یان کۆڵنەدەر
ــ د.سەربەست نەبی: دەریای سپی بە هەناسەی ڕووسیه دەژمێردرێت
  • ئەدەبیاتی کوردی و کۆماری جیهانیی ئەدەبیات ئەدەبیاتی کوردی و کۆماری جیهانیی ئەدەبیات
    مێژووی سەرهەڵدانی ئەدەبی جیهانی لەلایەن پاسکال کازانۆڤا لە کتێبی کۆماری جیهانیی ئەدەبیات(ز١٣٩٢) سێ رەوتی فۆرم، گەشەسەندن و رەوتی کێبڕکێی نێودەوڵەتی لەخۆ گرتووە و هەر رەوتێکی لەگەڵ گۆڕانکاریی بنەڕەتی لە سەرهەڵدان و پەرەسەندنی زمانە رەسەنەکانی ئەورووپا لێکداوەتەوە و مانای کردۆتەوە.
  • د.سەربەست نەبی: دەریای سپی بە هەناسەی ڕووسیه دەژمێردرێت د.سەربەست نەبی: دەریای سپی بە هەناسەی ڕووسیه دەژمێردرێت
    مەسەلەی عەفرین جودایە لەگەڵ ئەو مەسەلەیە؛ ئەجێندای سیاسیی گەورە لە پشت ئەو هێرشە هەبوو، بۆیە ئەورووپا ئامادە بوو هێرش بکات، بەڵام بۆ عەفرین نا.
  • کۆڵبەر یان کۆڵنەدەر کۆڵبەر یان کۆڵنەدەر
    ئەوەیکە لە گۆشە و کەناری وڵاتدا هێندێک خەمخۆری لەلایەن خەڵک یان خەڵکانێکدا دەبیندرێ یان هێندێک پێشکەوتن لە چەند بواری جیاجیادا دێتە ئاراوە، ئەوە هیممەت و بەرخۆدانی خەڵکە لە بەرامبەر کۆنەپەرەستی رێژیم و بە هیچ شێوەیەک پەیوەندی بە رێژیمەوە نییە .
  • \ "هوزمانەوەن" نمونەی بەرچاوی له نێوبردنی سروشتی کوردستان
    کاتێک ئێمه دەڵێین حکوومەته داگیرکەرەکانی کوردستان به بەرنامەیەکی داڕێژراو، سەرەکیترین سەرچاوەی ژیانی نەتەوەی کوردیان کردووەتە ئامانجی هێرشەکەیان، تەنیا له ڕووی هەستی خۆشەویستی خاک و کوردبوونەوە نییه، بەڵکوو لەم ڕاستایه‌دا بەڵگه ئەوەنده زۆره که تەنیا لێکوڵینەوەیەکی کورت دەتوانێ زۆر شت ڕوون بکاتەوە، بەڵام بەداخەوه لەم بوارەشدا ئێمەی کورد کەمکارییەکی ئێجگار زۆرمان کردووه.
  • دوژمنانی ئازادی چ ڕەوتە فیکرییەکیان بەدڵە دوژمنانی ئازادی چ ڕەوتە فیکرییەکیان بەدڵە
    ئەگەر ئاوڕێک لە مێژووی فەلسەفە و زۆربەی زانستە فیکرییەکان بدرێتەوە، هێندێ خاڵ بەرچاو دەکەوێت، کە وڵامی زۆربەی قەیرانە هزرییەکان دەدرێتەوە. ئەگەر لە بابەتێکدا دوو لایەن و هێڵی فیکری جیاواز دەکەونە ململانێیەوە، ئاکامەکەی یان دەبێتە هۆی بەزینی یەکیان، یان دەبێتە هۆی سەرهەڵدانی فکرێکی سێهەم کە ڕەنگە دڵخوازی هیچ لایەکیان نەبێت، بەڵام کۆتاییهێنەری ململانێیەکانە.
  • تارمایی لە چاویلکەی فاشیزمەوە تارمایی لە چاویلکەی فاشیزمەوە
    بنەماییترین تایبەتمەندییەکانی فاشیزم بریتییە لە پیرۆزمەندیی پەتی و سەرۆکێکی بێ هەڵە. لەلای فاشیستەکان ئەوەی هەمیشە وەک داردەست ئاپۆرەی پێ کۆنترۆڵ دەکرێ، تارماییەکی تۆقێنەرە کە بەپێی هەڵکەوتەیەکی تایبەت ئەم تارماییە لە شێوازی دوژمن، لایەن یان ئەگەرێک خۆی دەردەخات.
  • نان، ئازادی، کەرامەتی ئینسانی نان، ئازادی، کەرامەتی ئینسانی
    مرۆڤێك كه له هەژاریدا ڕاگیراوه، مرۆڤێك كه نكۆڵی له ناسنامه ئێتنیكی، ئایینی یان نەتەوەییەكەی دەكرێ یان دەكەوێته بەر تەوژمی سیاسەتی تواندنەوه و سووكایەتی پێكردن یان لەژێر ستەمی جنسیدا دەژی، مرۆڤێكه كه كەرامەتی لێ زەوت كراوه.
  • شەریف هەژاری: کورد خۆی دەرفەتەکان وەک پێویست ناقۆزێتەوە. بەشێک لە ھێزەکوردییەکان بوونەتە داردەستی ئێران و بە بێ ھیچ شەرمێک، فەرمانەکانی جێبەجێ ئەکەن شەریف هەژاری: کورد خۆی دەرفەتەکان وەک پێویست ناقۆزێتەوە. بەشێک لە ھێزەکوردییەکان بوونەتە داردەستی ئێران و بە بێ ھیچ شەرمێک، فەرمانەکانی جێبەجێ ئەکەن
    گۆڕانکارییەکانی ناو کابینەی ترامپ و کاریگەرییان لە سەر سیاسەت و رووداوەکانی ناوچە، تەوەری گفتوگۆی ئەم ژمارەیەی رۆژنامەی کوردستانە لەگەڵ شەریف هەژاری، مامۆستای مێژوو لە زانکۆی سلێمانی، کە سەرنجتانی بۆ ڕادەکێشین:
  • پاژنەی ئاشیلی ڕێژیمی ئێران پاژنەی ئاشیلی ڕێژیمی ئێران
    لە دوو بابەتی پێشوودا، "شەڕی ئێران و ئیسرائیل"و بەشی یەکەمی "پاژنەی ئاشیلی ڕێژیمی ئێران"، هێڵی بەهێزی ڕێژیمی تاران (دەرەوەی سنوورەکان و کەڵک وەرگرتن لە ملیشیا و لایەنگرە شێعەکانی لە وڵاتانی ناوچە) و خاڵی لاوازی ئەو ڕێژیمە (خەڵکی ناڕازی و وەزاڵەهاتووی نێو شارەکانی ئێران) خرایە بەر باس و لێک درایەوە.
  • بێستوون، شوێنی خودای خوداکان بێستوون، شوێنی خودای خوداکان
    شاری بێستوون، یەکێک له شارەکانی کرماشانه که له باکووری رۆژهەڵاتی ئەو گەورەشاره جێگای خۆش کردووه و له سەر رێگای کرماشان - هەمەدان که سەردەمانێک پێتەختی ئیمپراتوری کوردان بوو، هەڵکەوتووه.
  • مانیفێستی ڕزگاری مانیفێستی ڕزگاری
    هەتا لاپەڕەکانی مێژووی کورد زیاتر هەڵدەدەینەوە، تابلۆی تراژێدیای کورد زیاتر دەردەکەوێت. لە پەنای ئەم تابلۆیە سەربوردەی قارەمانیەتی، فیداکاری، کاریگەری بلیمەت و ڕێبەرەکانمان لەسەر زیندوو مانەوەی کورد وەکوو نەتەوە زۆر ڕوونە. لە لایەک پرسیاری بۆچی تا ئێستا سەرنەکەوتووین دەبێتە خۆرەی مێشک، لە لایەک جێ داخە بۆچی ئەم ڕێبەرە زانا و لێهاتووانە بە ڕادەی پێویست لە لایەن تاکی کورد بەرجەستە نەکراون.
  • پەیامی کۆمیسیۆنی کۆمەڵایەتی حیزبی دێموکرات بەبۆنەی ٧١ەمین ساڵیادی لەسێدارەدرانی پێشەوا قازی محەممەد و ڕۆژی شەهیدانی کوردستان پەیامی کۆمیسیۆنی کۆمەڵایەتی حیزبی دێموکرات بەبۆنەی ٧١ەمین ساڵیادی لەسێدارەدرانی پێشەوا قازی محەممەد و ڕۆژی شەهیدانی کوردستان
    ئەوان کۆتاییان بە کۆمار هێنا، بەڵام نەیانزانی ئامانجەکانی کۆمار و گیانفیدایی ڕێبەرەکانی، چ بەهایەکی مەزنن و چۆن بۆ نەوەکانی داهاتوو دەگوازرێنەوە، دوای حەفتاو یەک ساڵ لەو ڕووداوە، داستانی مەرگی سەربەرزانەی پێشەوا، هێشتا خاوەنی بەهێزترین وانەی خۆنەویستی، خەڵکویستی، ئازادیخوازی و سەرفرازییە و ئەوینێکی بەهێزیشە بۆ بە چۆکداهێنانی هەموو مەترسی و ناخۆشییەکان.
  • سووکایەتی، ئامرازی تواندنەوە سووکایەتی، ئامرازی تواندنەوە
    لە وڵاتێکدا کە چەند کەلتوور و نەتەوە و ئایینی جیاواز دەژین، حکوومەتی دەسەڵاتدار لەگەڵ هەڕەشە و دەرفەتی جۆربەجۆر بەرەوڕوویە؛ لەو جۆرە وڵاتانەدا، بەهۆی چەندنەتەوەیی و چەندکولتووری و پێکهاتەی ئاڵۆزی کۆمەڵگاوە، ژیانی کۆمەڵایەتی - سیاسی و هەروەها ئیدارەکردنی حکوومەت و دابەشکردنی دەسەڵات و سامان و ئیمتیازەکان لە نێو خەڵکدا ئەرکێکی ئاڵۆز و پڕمەترسییە، کە هەرجۆرە هەنگاو و کردارێک کە نیشان لە هەڵاواردن و بێبەشکردنی کەس و کەسانێک و پێکهاتەیەک بدا، دەبێتە هۆکارێک بۆ رووخانی ئێعتمادی خەڵک بەرامبەر بە دەسەڵاتدار و حکوومەت.
  • پانۆڕامای ساڵ پانۆڕامای ساڵ
    خوێنەرانی خۆشەویست، ڕۆژنامەی کوردستان وەک نەریتی ساڵانە لە دوایین ژمارەی ساڵدا پوختەیەک لە ڕووداو و هەواڵە گرینگە حیزبییەکانی ساڵ دەخاتە بەر دیدی ئێوەی ئازیز؛ لێرەدا بەشێک لەم هەواڵ و ڕووداوانە دەخەینە بەر چاوی ئێوەی هێژا: