• ڕۆژنامەی کوردستان
  • گۆڤاری ئاگری
  • گۆڤاری بیری خوێندکار
  • گۆڤاری لاوان
  • گۆڤاری ژنان
  • کەناڵی تەلەفزیۆنی تیشک
  • گۆڤاری نەرگز
٢١ی ژانویەی ٢٠١٨ی زایینی - ٠١ی رێبەندانی ١٣٩٦ی هەتاوی  

"ڕاسان" ژیاندنەوەی خەونەکانی سەدان ساڵەی نەتەوەی کوردە

زایینی: ٣١-٠٧-٢٠١٦ - هەتاوی: ١٣٩٥/٠٥/١٠ - ١٨:٥٥ تاران قه‌باره‌ی فۆنت: قه‌باره‌ی نووسراوه‌ گه‌وره‌ بكه‌قه‌باره‌ی نووسراوه‌ بچووكتر بكه‌‌
مەجید حەقی

کاتێک دەوڵەت وەڵامی داخوازە سیاسیەکانمان ناداتەوە، کاتێک دەوڵەت گوێ بۆ کۆمەڵگای مەدەنی ڕاناگرێت، کاتێک بۆ دەوڵەت ژیانی ئابووری، کۆمەڵایەتی و ئینسانیی خەڵک نرخ و بەهایەکی نیە، کاتێک دەوڵەت نایهەوێ پرسەکان چارەسەر بکات، نایهەوێ گوێ بگرێت، هەموو ڕێگاکانی چارەسەری دەبەستێت و تەنیا دیکتە دەکات، خەڵک پەنا دەباتە توندترین و پڕهەزینەترین شێوەی خەبات. خەباتێک کە شۆڕشگێڕان و مرۆڤ دۆستان هەمیشە ویستوویانە خۆیانی لێ دوور بخەنەوە و تا دواساتەکان هەوڵیان داوە لە ڕێگا سەختەکانی ئاشتی و مەدەنییەوە پرسەکانی خۆیان بەرەو پێش بەرن.

کۆماری ئیسلامیی ئێران لە ماوەی بیست ساڵی ڕابردوودا کە بزاڤی کوردستان یەک لایەنانە خەباتی چەکدارییان وەلا نابوو، بە بێ ئەوەی کە هەنگاوێک بەرەو نەمانی زەمینەی ئەو خەباتە هەڵگرێت، دڕندانەتر لە پێشوو دەستی کرد بە وێران کردنی سیستماتیکی کوردستان. سەرەتا ڕەشبگیرییەکی زۆریان کرد، بە سەدان کەس لە چالاکانی کوردستانیان لە ماوە جیاجیاکاندا ڕەوانەی سیاچاڵەکانیان کرد و بە تاوانی "ئەمنیەتی" و "موحاربە" خرانە زیندان و ئێعدام کران. لە کاتێکدا کە ژمارەی کوردەکان لە چوارچێوەی ئێراندا دەبنە نزیک بە سەدا پازدەی هەموو دانیشتوانی ئێران، ژمارەی زیندانیانی سیاسی کورد لە ئێراندا سەدا شەشتی زیندانیان پێک دێنن. دواتر دەستیان کرد بە وێرانکردنی ژینگەی کوردستان، بە دامەزراندنی بەناو بەنداوەکانەوە کارێکیان کرد کە زۆر لە ناوچەکان تووشی وشکی و قەیرانی ئاو ببن و بە کردەوە هەلومەرجی ژیان لەخەڵک ئەستێندرا، تەنیا لە دەوروبەری گۆلی ورمێ زیاتر لە ١٢٠ بەنداویان سازکرد و لە ئەنجامدا بە کردەوە ژێنۆسایدێکیان دژی سروشت و مرۆڤی کوردستان و ئازەربایجان پێک هێنا و زەمینەی خوڵقانی گەورەترین کارەساتی سروشتی دژی نەتەوەی کورد و تورکیان خوڵقاند. ئەوجارە دەستیان کرد بە بڵاوکردنەوەی سیستماتیکی مادەهۆشبەرەکان بە چەشنێک کە کوردستان بە بەراورد لە گەڵ شوێنەکانی دیکەی ئێران زۆرترین بەکارهێنەری مادەی هۆشبەری تێدایە. بەتایبەتی ڕوویان لە وێرانکردنی ئەو کەسانەکرد کە سەرەرای هەموو سەرکوتەکان توانیبوویان لە بواری هونەر، نووسین و داهێناندا ببنە کەسانی شوێندانەر لە ناو کۆمەڵگای کوردی‌دا.

بۆ ئەوەی خەڵکی کوردستان بەتەواوی ببنە بەشێک لە تۆڕی هێمنایەتی و سەرکوتی ئەو ڕژێمە، هەلومەرجەکانی ژیانی ئابوورییان ڕۆژ بە ڕۆژ بەسەر خەڵکی کوردستاندا سەختتر کردووە. زەحمەتکێشانی کورد ناچار بوون پەنا بەرنە بەر مەترسیدارترین شێوەی ژیان و بە کاری کۆڵبەری ژیانی خۆیان و نەوەکانی داهاتوو دابین بکەن، کۆماری ئیسلامی بەوەش نەوەستاوە و بە کوشتنی هەموو ڕۆژەی کۆڵبەران و ئاژەڵەکانیان شەڕێکی ڕاستەوخۆ و سەرانسەرییان دژی زەحمەتکێشان و ژیندارانی کوردستان ڕاگەیاندووە. بەوە دەیانهەوێ خەڵک ناچار بکەن بۆ بەڕێوەچوونی ژیانیان چەکی جاشێتی و خۆبەدەستەوەدان بە ڕێژێم هەڵگرن و ببن بە بەشێک لە تۆڕی سەرکوتی ئەو ڕێژێمە.

بەسەرکوتی سیستماتیک کارێکیان کرد کە ئاستی مەرگی "پێشوەخت" بە هۆی تەنگەژە و قەیرانی دەروونی، دڵ، کەم خوێنی، خواردنی شیمیایی، ماشێنی تەمەنی مەرگ لە ناو خەڵکدا دابەزێت و ڕۆژ نەبێت کەسێک لە گەڕەک، شار و کۆڵانێک بە هۆکاری جەستەیی، وەستانی دڵ، نەخۆشیی MS و نەخۆشییەکانی دیکە گیانی لەدەست نەدات. ئاستی تۆلێرانسی خەڵک بەهۆی زەختەکانەوە بەڕادەیەک دابەزیوە کە مرۆڤی کورد لەبەرانبەر بچووکترین بەرهەڵستدا تووشی شەڕ و کێشەی کارەساتساز لە گەڵ دەوروبەری بێت.

ژیانی کولتووری، چاندی و ڕۆشنبیریی خەڵکی کوردستان بە تەواوی لە ژێر چاوەدێری‌دایە و هەوڵی ڕیژێم ئەوەیە ناسنامەی کوردستانی و کوردی لە خەڵکی کورد بسرێتەوە و ئەوان تووشی بێ‌ناسنامەیی و تەنگەژەی خۆناسین بکات. سیاسەتێکی کۆلۆنیالیستی کە تەنیا دەوڵەتێکی داگیرکەر دەتوانێت دژی نشتیمانێکی داگیرکراو ئەنجامی بدات.

لە وەها هەلومەرجێکدا خەباتی خەڵکی کورد تەنیا بۆ وەدیهێنانی مافە نەتەوایەتییەکان و جێبەجێ بوونی "پەیمانە نێونەتەوەیی"ییەکان لە پێوەندی لەگەڵ مافی کەمایەتیەکان کە کۆماری ئیسلامیش واژۆی کردووە نیە، بەڵکوو خەباتە لە بەرانبەر پرۆژەی تواندنەوە و لەناوبردنی نەتەوەیەکی ژێردەست. خەباتە بۆ بەدەستهێنانی بەها مرۆڤیەکانی خەڵکێک کە خەریکە تانۆپۆی کۆمەڵایەتی و مرۆڤایەتی ئەو بەهۆی تۆڕە شەرخواز و دوژمنسازەکانی کۆماری ئیسلامیی ئێرانەوە لەنێو دەچێت و بنەماکانی خۆبڕوابوون و خۆبوون لێیان ئەستێندرێتەوە. خەباتە لەپێناو گەڕاندنەوەی ڕوومەتی ئینسانی و هیوای ژیانێکی دووبارە بۆ خەڵکێک کە مەترسی ئاسیمیلاسیۆنی سەرانسەری دژی ئەو هەیە.

دکتۆر سەعیدی ڕێبەر زۆر بە جوانی وتویەتی"ئێمە کە شەڕمان بەسەردا سەپاوە و لەبەرانبەر دڕندەترین ڕژێم خەبات دەکەین، لە هەموو کەس زیاتر واتای ئاشتی دەزانین و بێزارین لە شەر". بۆیە ناکرێت ڕاسان تەنیا وەک بزاڤێکی چەکداری ببیندرێت و لەو چوارچێوەیەدا تەسک بکرێتەوە.

"راسان" تەنیا هەڵوێستێکی سیاسی و بزاڤێکی چەکداری بۆ خۆ دۆزینەوەی حیزبی دێموکرات نیە. ڕاسان لەوانەیە لە سەر نرخی لەدەستدانی هێزێکی زۆری دێموکرات و شەهیدبوونی باشترین کادر، پێشمەرگە و ئەندامانی ئەو حیزبە تووشی قووڵترین خەمەکانی سەردەمی خەباتی چارەنووسساز لە هەلومەرجی نوێی ڕۆژهەڵاتی نێوەڕاست‌دا بکات.

ڕاسان بەر لە هەمووشتێک ڕاسانەوەی مرۆڤی کورد بەرانبەر بە هەستی خۆبەدەستەوەدان، ئێگۆیزم، کولتوور و نەریتە کۆنەپەرەستانەکان، هەستانەوە بەرانبەر بە زوڵم و ستەمی خۆجێی و ناوخۆیی، خۆوشیاریی مرۆڤ بەرانبەر بە ستەم و ستەمکارییە. ڕاسان دەبێ بکرێتە بزاڤێک بۆ گەڕانەوەی مرۆڤ بە دوای فەلسەفەی وجوودی خۆی. "راسان" زیندووکەرەوەی کەرامەتی ئینسانی و نەتەوایەتی خەڵکی کورد لە ڕۆژهەڵاتی کوردستانە. ڕاسان درێژەی پرۆژەی بەنەتەوەبوون، بەهێزکردنی بایەخە مرۆڤدۆستانە و هوومانیستیەکانی جۆڵانەوەی نەتەوایەتی کورد، هەستی یەکسانی‌خوازی و فەلسەفەی مرۆڤ سەنتەری حیزبی دێموکراتە. سەرهەڵدانە بەرانبەر بە پرۆژەی قووڵی کۆماری ئیسلامی و ناسیۆنالیزمی دەسەڵاتدار دژی نەتەوەی بندەست و بەرز بوونەوەی بانگی ئازادیخوازیی و ئینسان خۆشەویستیە. بۆ سەربەستی پێویست بە ژماردن، مەنتقی سیاسی و لێکۆلینەوەی ئاکادێمیک ناکات. هیچکام لەوانە سەرەڕای پیویستییان ناتوانن بە ڕادەی خەون و بڕوا بە خەونەکان نەتەوەیەک بەرەو ئازادی و سەربەخۆیی ڕێبەری بکەن. لەو ڕوانگەیەوە ڕاسان هێمای خەونی سەربەخۆیی و ئازادیی کوردستانە، کە جێی خۆیەتی هەموو تاکەکانی نەتەوەی کورد بیکەینە دەسپێکی "پەیمانێکی یەکگرتووی نەتەوایەتی" بۆ گەیشتن بە خەونی گەورەی ئازادی و مرۆڤایەتیمان.

ناوەڕۆکی ئەم بابەتە را و تێبینیی نووسەرە و ماڵپەڕی کوردستان میدیا لێی بەرپرسیار نییە
بالاترین چاپکردنی ئەم بابەتە

رۆژنامەی کوردستان
رۆژنامەی کوردستان ژ. ٧١٧ لەم ژمارەیەدا:

ــ خەباتی ڕۆژهەڵات بەردەوامە
ــ ڕاسان و گۆڕان
ــ ڕاسان و ڕۆڵی ژنان لەم دیسکۆرسەدا
ــ ئازادی، سەربەخۆیی و میریی و گەورەیی
  • فەرەیدوون ئەرشەدی: شێعر و هونەری کوردی له ڕۆژهەڵات، بە هەر ڕێباز و شێوە و دەربڕینێکەوە کە بێتە بەرهەم، هونەر و شێعر و ئەدبیاتی مقاومەت و بەرگرییە! فەرەیدوون ئەرشەدی: شێعر و هونەری کوردی له ڕۆژهەڵات، بە هەر ڕێباز و شێوە و دەربڕینێکەوە کە بێتە بەرهەم، هونەر و شێعر و ئەدبیاتی مقاومەت و بەرگرییە!
    هەر تەوژم و تەکانێکی ئەدەبیی، هونەری و هزریی،کاردانەوەیەکی عەقڵانی، ئەخلاقی و جوانیناسانەیە بەرانبەر بە تەکان و تەوژمی کۆمەڵگە، یان لانیکەم ئەو تەوژمە نادیار و شاراوە کە لە ژێر پێستی هەست و نەستی کۆمەڵگە، یا بەشێکی زۆر حەساس و کارای دا، دەژیت و درز دەخاتە پێستی قەتماغەبەستووی ژیانی رۆژانە.
  • مستەفا هیجری: خۆپیشاندانەکانی ئێران، ئاکامی بێزاری و ناڕەزایەتیی خەڵک لە ٤٠ ساڵ دەسەڵاتداریی ئەو ڕێژیمەیە مستەفا هیجری: خۆپیشاندانەکانی ئێران، ئاکامی بێزاری و ناڕەزایەتیی خەڵک لە ٤٠ ساڵ دەسەڵاتداریی ئەو ڕێژیمەیە
    دەقی وتووێژی رۆژنامەڤان (ئەکرەم ئاڵتوون) لەگەڵ مستەفا هیجری، سکرتێری گشتیی حیزبی دێموکرات بۆ ئاژانسی "سپوتنیک کوردستان"
  • شەڕی هەمەلایەنەی رێژیم بە دژی ئێمە، پێویستی بە بەرپەرچدانەوەیەکی هەمەلایەنە هەیە شەڕی هەمەلایەنەی رێژیم بە دژی ئێمە، پێویستی بە بەرپەرچدانەوەیەکی هەمەلایەنە هەیە
    لەو ساڵانەی دواییدا رێژیم هەم لەکوردستان و هەم لە دەرەوەی وڵات لە رێگەی چالاکییە سیخورییەکانییەوە خەریکی کۆکردنەوەی زانیاری بووە لە سەر ئوپۆزسیۆن بە گشتی و لە سەر حیزبی دێموکرات بە تایبەتی؛ یەکێک لە سەرەکیترین ئامانجەکانی رێژیم لەو چالاکییانە دەسنیشانکردنی کەسایەتییە چالاکەکانە بۆ ئەوەیکە بە پیلان هەوڵی تێکدانی باڵانسی ئەوان بدات لە بواری سایکۆلۆژییەوە تاکوو نەتوانن هاوسەنگی فیکریی خۆیان ڕابگرن و فوکووسی خۆیان بخەنە سەر بەربەرەکانی لەگەڵ رێژیم.
  • ئەرکەواز لە کوێیە و ئەرکەوازی کێن؟ ئەرکەواز لە کوێیە و ئەرکەوازی کێن؟
    ئەرکەواز لە باکوور و باکووری ڕۆژهەڵات و ڕۆژهەڵاتەوە پاڵی داوەتە داوێنی (پشتکێو)ەوە و لە باشوور و باشووری ڕۆژهەڵاتیشەوە دەبەسترێتەوە بە شاخی (بیورەواز) و لە باشوووری ڕۆژئاواشەوە پاڵی داوەتە شاخی (کەڵەک) کە بەرجەوەندی شار چەشنی دۆڵێکی بەرینی سەرسەوز بە بەرزی و نەوییەوە دەردەکەون و بینا و گەڕەک و کۆڵانەکانی لە نێوان دیمەنی سەرسەوز و داوێنی کێو و کەنار جۆگە و ئەو چەند کێوەدا بە جوانییەکی سەرنجڕاکێشەوە دەردەکەون.
  • سیستمی پەروەردە و بارهێنان لە ئێراندا بەرەو کوێ؟ سیستمی پەروەردە و بارهێنان لە ئێراندا بەرەو کوێ؟
    هیچ گیانلەبەرێک نییە کە بتوانێت بێبەش و دوورخراوە لە "پەروەردە و ڕاهێنان" بژیت و پێویستی بەو مەسەلەیە نەبێت، تەنانەت ئەگەر گیانلەبەرێک بە تەنیا لە هەر شوێنێک بژیت، بە تەنیا خۆی پەروەردە دەکات و "چۆنیەتی" ڕێڕەوی ژیانی خۆی دیاری دەکات بۆ ئەوەیکە بتوانێت لە بەردەم ئاستەنگ، کێشە و گرفتەکانی ژیاندا سەرکەوێ و ئەمنییەتی هەمەلایەنەی ژیانی دابین بکات.
  • ڕاسان و ڕۆڵی ژنان لەم دیسکۆرسە‌دا ڕاسان و ڕۆڵی ژنان لەم دیسکۆرسە‌دا
    ڕاسان لە واتای وشەییدا بە مانای هەڕەشە بۆ لێدان و هەستانەوە و ڕاسبوونەوە بەرامبەر بە هێرشبەرێک بۆ تۆقاندن و دابەزاندنی ورەی دێت.
  • \ "ئازادی، سەربەخۆیی و میریی و گەورەیی"
    ئەگەر تەنیا ئەو دوو ڕستەیەی ئەو رۆژنامەیە و سیاسەتی گشتی بەڕێوەبەرانی رۆژنامەکە و بە روونی سیاسەتی دەسەڵاتدارانی شۆڕشی سمکۆ سەیر بکەین و بیدەینە بەر سەرنج، بە روونی بۆمان دەردەکەوێت، کە خەڵکی کوردستان زۆر پێش ئەوەی ئەرتەشی سوور بۆ مەبەستی بەرگریکردن لە ئەگەری هێرشی ئاڵمان لە خاکی ئێرانەوە، رووبکاتە ئێران خۆی وەک نەتەوەیەک داناوە و باوەڕی بە بەرژەوەندی باڵای نەتەوەکەی هەبووە.
  • خەباتی ڕۆژهەڵات بەردەوامە خەباتی ڕۆژهەڵات بەردەوامە
    به‌ دوای رووخانی كۆماری كوردستان و له‌ سێداره‌درانی پێشه‌وا قازی مه‌حه‌ممه‌د له ١٠ی خاکەلێوەی ١٣٢٦ی هەتاوی‌(٣٠ی مارسی ١٩٤٧) خه‌باتی حیزبی دێموكرات كه‌وته‌ قۆناغێكی ئه‌سته‌مه‌وه‌، به‌ڵام حیزبی دێموكرات وه‌ك حیزبێكی ڕێنوێن، درێژه‌پێده‌ر و وه‌دیهێنه‌ره‌وه‌ی ئامانجه‌ به‌رزه‌كانی كۆماری كوردستان، ئه‌ركی رێكخستنی بزاڤی میللی- دێموكراتیكی كۆمه‌ڵانی خه‌ڵكی كوردستانی درێژه‌ پێدا.
  • ڕاسان و گۆڕان ڕاسان و گۆڕان
    حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێرانیش وەک هەر حیزبێکی دیکە، لە قۆناخی نوێدا پێویستی بە هزری نوێ و هێزی نوێ و رۆئیای دووبارە پێناسەکراو و سیستمی کاری نوێ هەیە.
  • شەپۆلەکانی شار شەپۆلەکانی شار
    شەپۆلەکانی شار پڕە لە هەست و سۆزی نیشتمانپەروەری و نەخشێنەری ئەو جووڵە و راچەنینانەیە کە لە نێو کۆمەڵی کوردەواریدا بە نهێنی و دوور لە چاوی داگیرکەر، بەردەوام لە گەشە و هەڵچووندان.
  • تەیموور مستەفایی: هێزە نیزامییەکانی ئێران نەتەنیا نابێت لە سەرکوتی خۆپێشاندەراندا بەشداری بکەن، بەڵکوو دەبێت هاوکاری بەئەنجام گەیاندنی ئەو حەرەکەتە بن کە بە قازانجی هەموو لایەکە تەیموور مستەفایی: هێزە نیزامییەکانی ئێران نەتەنیا نابێت لە سەرکوتی خۆپێشاندەراندا بەشداری بکەن، بەڵکوو دەبێت هاوکاری بەئەنجام گەیاندنی ئەو حەرەکەتە بن کە بە قازانجی هەموو لایەکە
    دەقی وتووێژی کاک تەیموور مستەفایی، ئەندامی دەفتەری سیاسیی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران و بەرپرسی کۆمیسیۆنی تەشکیلاتی حیزب لەسەر خۆپێشاندانە سەرانسەرییەکانی ئێران و بڵاوکردنەوەی ڕاگەیەندراوی ئەم کۆمیسیۆنە لەم پێوەندییەدا، لەگەڵ تەلەفزیۆنی تیشک.
  • کاوە ئاهەنگەری: ئیرادەی گشتی کوردەکان لە ئێران، بە هەبوونی ڕێبەرییەکی شیاو و لێوەشاو بۆ ئەم قۆناغە دەتوانێ بەشێک لە هاوکێشەکان بە قازانجی کوردستان بگۆڕێ کاوە ئاهەنگەری: ئیرادەی گشتی کوردەکان لە ئێران، بە هەبوونی ڕێبەرییەکی شیاو و لێوەشاو بۆ ئەم قۆناغە دەتوانێ بەشێک لە هاوکێشەکان بە قازانجی کوردستان بگۆڕێ
    خوێنەرانی بەڕێزی "کوردستان"، سەبارەت بە دوایین بارودۆخی ئێران و کوردستان و هەروەها نەخش و دەوری کورد و حیزبی دێموکرات لە هاوکێشەکاندا، ماڵپەڕی "کوردستان میدیا" وتووێژێکی لەگەڵ بەڕێز "کاوە ئاهەنگەری" چاودێری سیاسی و ئەندامی حیزبی دێموکرات ئەنجام داوە کە لێرەدا دەخرێتە بەر دیدی ئێوەی خۆشەویست.
  • ئێمە و وێژمانەکانی داگیرکراوی و هەڵاوێردراوی ئێمە و وێژمانەکانی داگیرکراوی و هەڵاوێردراوی
    ئەم گوتارە ئەگەرچی لای گرووپ، ڕێکخراو و حیزبی سیاسیشەوە هەڵگیراوە، بەڵام بەوپێیەی کە ئەم دامەزراوەگەلە لە عەرزی واقیعدا کار دەکەن و پێویستیان بە دانوستان و دانیشتن و وەرگرتنی پووانی جیاواز هەیە، ئەم ڕێکارەیان هەتا ئیستە تا رادەیەک پاساو هەڵگرە؛ وەکوو تر لە ئاستی یەکانگیریی نەتەوایەتی و دینامیزمی کۆمەڵایەتییەوە هەندێک خەساریشی هەبووە کە لێرە ناگونجێ بەسەریاندا بێینەوە.
  • کۆمەڵگەی ئازاد لە سێبەری دێموکراسیدا کۆمەڵگەی ئازاد لە سێبەری دێموکراسیدا
    "ژان ژاک ڕۆسۆ"یش لە وتارێکیدا بە ناوی "ڕێککەوتنی کۆمەڵایەتی" دەقەکەی بەم ڕستەوە دەست پێ دەکات: "مرۆڤ سەرەڕای ئەوەیکە بە سەربەستی لە دایک دەبێت، بەڵام لە هەموو شوێنێکی ئەم دنیادا بندەست و دیلە".