• ڕۆژنامەی کوردستان
  • گۆڤاری ئاگری
  • گۆڤاری بیری خوێندکار
  • گۆڤاری لاوان
  • گۆڤاری ژنان
  • کەناڵی تەلەفزیۆنی تیشک
  • گۆڤاری نەرگز
١٦ی ژانویەی ٢٠١٨ی زایینی - ٢٦ی بەفرانباری ١٣٩٦ی هەتاوی  

مستەفا هیجری خوازیاری ناوچەی دژەفڕینە بۆ كوردستانی ئێران

زایینی: ٠٦-٠٤-٢٠١٢ - هەتاوی: ١٣٩١/٠١/١٨ - ١٢:٢٠ تاران قه‌باره‌ی فۆنت: قه‌باره‌ی نووسراوه‌ گه‌وره‌ بكه‌قه‌باره‌ی نووسراوه‌ بچووكتر بكه‌‌
مستەفا هیجری خوازیاری ناوچەی دژەفڕینە بۆ كوردستانی ئێران
نووسین: Gary Kent
وەرگێڕان: رەزا فەتحوڵڵانژاد


ئایا ئێمە پاژێكی چارەنووسسازمان لە پرسی چۆنیەتیی رووبەڕووبوونەوە لەگەڵ ئێران لێ ون بووە؟ پرسەكە لە نێوان لایەنگران و دژبەرانی بۆمباران و ئەوانەی كە پێیان وایە كە بەرگری لە ئێرانێكی ناوكی لواوە یان نەلواوە، لەگۆڕێدایە. هێشتا ئێمە بە شێوەیەكی بەردەوام توانایی تێگەیشتنمان لە بارودۆخ و هێزی هێزەكيی خەڵكی ئێران لەم هاوكێشە ئاڵۆزەدا نیە.

لەم دواییانەدا چاوم بە مستەفا هیجری، سكرتێری گشتیی حیزبی دێموكراتی كوردستانی ئێران كەوت. ئەو پاش رووخانی شا بۆ نوێنەرایەتی لە مەجلیس هەڵبژێردرا، بەڵام دوابەدوای ئەوە ناچار بە چوونە تاراوگە لە كوردستانی عێراق بوو.

هیجری لەسەر ئەوە پێداگرە كە رێفورم لە رێژیمدا نەلواوە. هەڵبژاردنی دواجار ئەمەی سەلماند. رێژیم بۆ بانگەشەكردن بۆ رەوایی جەماوەری لە هەڵبژاردنەكان كەڵك وەردەگرێ‌. هەر چۆنێك بێ‌، لەوكاتەوە كە هەڵبژاردنەكان لە ئێراندا نە ئازاد و نە دادپەروەرانەن، بە دڵنیاییەوە ئەوە نموونەیەكە بۆ سەلماندنی ئەوەی كە رێژیمی هەنووكە خاوەنی پشتیوانی لە بانگەشەكەی نیە. ئەگەر ئەو رێژیمە ئیسلامییە پشتیوانیی زۆرینەی لەگەڵ بوایە، ئەوا بە هەڵبژاردنی ئازادانە و دادپەروەرانە ئیزن دەدرا.

بزووتنەوەی سەوز، پێڕەوانی بۆ هەوڵدان لە پێناو گەڕانەوەی كۆماری ئیسلامی بۆ ڕێڕەوەكە هان دەدا، تا ئەوەی ئۆپۆزیسیۆنێكی بنەڕەتی بێ‌ بۆی. مستەفا هیجری لەسەر ئەو باوەڕەیە كە ئەمە بووەتە هۆی بێتوانایی ئەو بزووتنەوەیە لە وەجموجوڵخستنی زۆربەی خەڵك و راگرتنی خۆیان. نموونەكەی ئەوەیە كە زۆربەی هەرەزۆری ئێرانییەكان لە رێژیم بێزارن و خوازیاری گۆڕانكاری لە هەموو شتەیەكدان.

گومانم ئەوەیە كە ئێمە ئەو كارە دەكەین، بە جۆرێك كە پاش خوڵقاندنی گوشار و پروپاگاندای بەدەوام، خەڵكی ئێران دەبنە خەڵكێكی سەرفراز و بە قووڵی لایەنگری رۆژئاوا و لە رێگەی پێوەندیگرتن لەگەڵ جیهانی دەرەوە، خولیای قەرەبووكردنەوەی كاتە لەدەستچووەكان دەبن.

هیجری هەروەها پێی وایە كە رێژیم درزی تێكەوتووە. ئەوە تیۆكراسییەكی فیرقەییە كە نوێنەرایەتیی زۆررینەی خەڵك ناكات. هیجری پێی وتم كە حیزبەكەی لەگەڵ ئەو دامەزراوانەدا كار دەكات كە نوێنەرایەتیی عەرەبەكان، بەلووچەكان، ئازەرییەكان و توركەكانی ئێران دەكەن. لە 2005دا، ئەوان ، بەمەبەستی هاودەنگی لە پێناو پرسی پێوەندیدار بە دامەزراندنی ئێرانی دێموكراتیك، سێكولار و فێدراڵ لە داهاتوودا، كۆنگرەی نەتەوەكانی ئێرانی فێدراڵیان دامەزراند. ئەوان هەوڵەكانیشیان لە پێناو نزیكبوونەوە لەگەڵ فارسەكان زیاد كردووە و لەم بوارەشدا لە دوو ساڵی رابردوودا هەنگاوی گرینگیان ناوە.

تەركیزی رۆژئاوا لەسەر چەكوچۆڵی ناوكی جێی تێگەیشتنە. نیگەرانیگەلێكی جیددی هەیە كە ئەو رێژیمە تیۆكراتیكە گرینگی بە پێویستییە عەقڵانییەكانی تێگەیشتن لەوەی كە لە ئاكامی وەها شەڕێكدا، هەر دوو لایەن لەنێو دەچن، نەدات‌ و نابێت‌ هەڕەشەیان لە ئیسرائیل بە ئاسانی پشتگوێ‌ بخرێ‌. زیاتر لەوە، ئێرانێكی ناوكی ریسكە بۆ وەڕێخستنی ركەبەریی سەربازی كە دەكرێ‌ لە عەرەبستانی سعوودی، توركیە و میسردا ببینرێ‌ كە رێگەی ناوكییان گرتووەتە بەر. هەر بەو شێوە، هیچ نەبێ‌ نیگەرانی لەو سیناریۆیە هەیە كە رێژیمێكی تەیار بە چەكی ناوكی لە تاران كە‌ بەدوای هێژمۆنیی ناوچەییەوەیە، زیاتر سەركێش بێت و پشتیوانییەكەی لە تیرۆریزمی نێونەتەوەیی زیاتر بكات و ببێتە هۆی ناسەقامگیریی پتر لە رۆژهەڵاتی نێوەڕاستی لەرزۆكدا.

پێداگری لەسەر چەكوچۆڵی ناوكی بەبێ‌ سەرنجدان بە تاوانەكانی رێژیم لە بواری مافەكانی مرۆڤـ و مافەكانی ژنانەوە، هەر لەو كاتەدا، دەبێتە هۆی ئەوەی ئێرانییەكان وا بیر بكەنەوە كە ئێمە گرینگییان پێ‌ نادەین.

تا ئێستا لە كۆتاییدا باشترین رێگەی دەربازبوون لەو رێژیمە خراپە لە ئێراندا، لە رێگەی دەسەڵاتی خەڵكەوەیە. پرسیاری دواتر ئەوەیە كە چۆن ئەم كارە بكرێ‌.

كوردە ئێرانییەكان لە دەوڵەتەكەی ئێمە و لایەنەكانی دیكە جەخت دەكەنەوە كە پشتیوانیی قایم و سیاسیی خۆیان لە بزووتنەوەی دێموكراتیكی ئێرانییەكان دەرببڕن. ئەو هیوایە هەیە كە وەها كارێك ئەو رێژیمە هەنووكە لاوازە تا لێواری رووخان ببات. بەڵام، بۆ روونكردنەوەی زیاتر، هیجری ئەگەری پێویستی بە یارمەتیی ئۆپۆزیسیۆن بە شێوەی راستەوخۆ لەبەرچاو ون ناكات. ئەو پێی وایە، لە ئەگەری روودانی راپەڕینی جەماوەریدا، درووستكردنی پەناگایەكی پارێزراو و ناوچەیەكی دژەفڕین لە كوردستانی ئێران لانیكەم دەتوانێ‌ یارمەتیدەریان بێ‌ بۆ رێكخستنی هێزەكانیان بەمەبەستی داڕماندن (رێژیم) و رۆنانی ئێرانێكی دێموكراتیك و فێدراڵی نوێ‌. ئەو وەبیری دێنێتەوە كە وەها مۆدێلێك بە شێوەیەكی سەركەوتوو كوردەكانی عێراقی لە ژێنۆساید پاراستووە و ئەو تواناییەی پێ بەخشیون كە دامەزراوەیەكی ناوچەیی پلۆرالیست و سەركەوتوو لە عێراق دامەزرێنن.

لە 1980كان و 1990ەكاندا، كوردەكان لە ئێراندا خەباتێكی چەكدارییان بە پشتیوانییەكی بەهێزی جەماوەری بەڵام بە پشتیوانیی كەمی كۆمەڵگای نێونەتەوەیی وەڕێخست. رێژیمی ئێران بە شێوەیەكی دڕندانە ئەم سەرهەڵدانە جەماوەرییەی سەركوت كرد، دەیان هەزار لە خەڵكی سڤیل و دە هەزار خەباتگێڕی كوردی كوشت و دوو كەس لە رێبەرانی پێشووی «رێبەرانی پێشووی حیزبی دێموكرات» بەڕێز هیجری لە خاكی ئورووپادا تیرۆر كرد.

ئێمە دەبێ‌ زۆر بە وشیارییەوە گوێ‌ بۆ دەنگگەلێك وەك مستەفا هیجری رابگرین. لە كۆتاییدا، شۆڕشێك لە بنەڕەتڕا باشترین بەربژارە. ئێمە دەبێ‌ ئێستا لەگەڵ دۆستەكانمان كار بكەین.

سەرچاوە: progressonline.org.uk
بالاترین چاپکردنی ئەم بابەتە

رۆژنامەی کوردستان
رۆژنامەی کوردستان ژ. ٧١٦ لەم ژمارەیەدا:

ــ دەنگی راسانی گەلان نابیستن
ــ خەباتی ڕۆژهەڵات بەردەوامە
ــ خۆپێشاندانەکانی ئێران و پرسی کورد
ــ کاوە ئاهەنگەری: ئیرادەی گشتی کوردەکان لە ئێران، بە هەبوونی ڕێبەرییەکی شیاو و لێوەشاو بۆ ئەم قۆناغە دەتوانێ بەشێک لە هاوکێشەکان بە قازانجی کوردستان بگۆڕێ
  • شەپۆلەکانی شار شەپۆلەکانی شار
    شەپۆلەکانی شار پڕە لە هەست و سۆزی نیشتمانپەروەری و نەخشێنەری ئەو جووڵە و راچەنینانەیە کە لە نێو کۆمەڵی کوردەواریدا بە نهێنی و دوور لە چاوی داگیرکەر، بەردەوام لە گەشە و هەڵچووندان.
  • تەیموور مستەفایی: هێزە نیزامییەکانی ئێران نەتەنیا نابێت لە سەرکوتی خۆپێشاندەراندا بەشداری بکەن، بەڵکوو دەبێت هاوکاری بەئەنجام گەیاندنی ئەو حەرەکەتە بن کە بە قازانجی هەموو لایەکە تەیموور مستەفایی: هێزە نیزامییەکانی ئێران نەتەنیا نابێت لە سەرکوتی خۆپێشاندەراندا بەشداری بکەن، بەڵکوو دەبێت هاوکاری بەئەنجام گەیاندنی ئەو حەرەکەتە بن کە بە قازانجی هەموو لایەکە
    دەقی وتووێژی کاک تەیموور مستەفایی، ئەندامی دەفتەری سیاسیی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران و بەرپرسی کۆمیسیۆنی تەشکیلاتی حیزب لەسەر خۆپێشاندانە سەرانسەرییەکانی ئێران و بڵاوکردنەوەی ڕاگەیەندراوی ئەم کۆمیسیۆنە لەم پێوەندییەدا، لەگەڵ تەلەفزیۆنی تیشک.
  • کاوە ئاهەنگەری: ئیرادەی گشتی کوردەکان لە ئێران، بە هەبوونی ڕێبەرییەکی شیاو و لێوەشاو بۆ ئەم قۆناغە دەتوانێ بەشێک لە هاوکێشەکان بە قازانجی کوردستان بگۆڕێ کاوە ئاهەنگەری: ئیرادەی گشتی کوردەکان لە ئێران، بە هەبوونی ڕێبەرییەکی شیاو و لێوەشاو بۆ ئەم قۆناغە دەتوانێ بەشێک لە هاوکێشەکان بە قازانجی کوردستان بگۆڕێ
    خوێنەرانی بەڕێزی "کوردستان"، سەبارەت بە دوایین بارودۆخی ئێران و کوردستان و هەروەها نەخش و دەوری کورد و حیزبی دێموکرات لە هاوکێشەکاندا، ماڵپەڕی "کوردستان میدیا" وتووێژێکی لەگەڵ بەڕێز "کاوە ئاهەنگەری" چاودێری سیاسی و ئەندامی حیزبی دێموکرات ئەنجام داوە کە لێرەدا دەخرێتە بەر دیدی ئێوەی خۆشەویست.
  • ئێمە و وێژمانەکانی داگیرکراوی و هەڵاوێردراوی ئێمە و وێژمانەکانی داگیرکراوی و هەڵاوێردراوی
    ئەم گوتارە ئەگەرچی لای گرووپ، ڕێکخراو و حیزبی سیاسیشەوە هەڵگیراوە، بەڵام بەوپێیەی کە ئەم دامەزراوەگەلە لە عەرزی واقیعدا کار دەکەن و پێویستیان بە دانوستان و دانیشتن و وەرگرتنی پووانی جیاواز هەیە، ئەم ڕێکارەیان هەتا ئیستە تا رادەیەک پاساو هەڵگرە؛ وەکوو تر لە ئاستی یەکانگیریی نەتەوایەتی و دینامیزمی کۆمەڵایەتییەوە هەندێک خەساریشی هەبووە کە لێرە ناگونجێ بەسەریاندا بێینەوە.
  • کۆمەڵگەی ئازاد لە سێبەری دێموکراسیدا کۆمەڵگەی ئازاد لە سێبەری دێموکراسیدا
    "ژان ژاک ڕۆسۆ"یش لە وتارێکیدا بە ناوی "ڕێککەوتنی کۆمەڵایەتی" دەقەکەی بەم ڕستەوە دەست پێ دەکات: "مرۆڤ سەرەڕای ئەوەیکە بە سەربەستی لە دایک دەبێت، بەڵام لە هەموو شوێنێکی ئەم دنیادا بندەست و دیلە".
  • خۆپێشاندانەکانی ئێران و پرسی کورد خۆپێشاندانەکانی ئێران و پرسی کورد
    لەو قۆناغەدا کە هێزەکانی رێژیم باوەڕیان بە خۆیان نەماوە و ترسی رووخان هێزی سەرکووتکەری بێ هیوا کردووە، راسانی شارەکانی کوردستان دەتوانێ زۆرترین دەسکەوت و کاریگەریی هەبێ. ئەوە دەرفەتێکە کە گەلی کورد دەتوانێ بۆ پێشخستن و نزیک بوونەوە لە ئامانجەکانی، کەڵکی شیاوی لێ وەربگرێ؛ بە تایبەتی کە لە قۆناغی نوێی خەباتدا، هۆشیاری نەتەوەیی و بەرینایی خەبات لە جاران بەرزتر و بەربڵاوترە.
  • پیلانەکانی بەسیج لە نێو زانکۆکانی کوردستاندا پیلانەکانی بەسیج لە نێو زانکۆکانی کوردستاندا
    لەم نێوانەدا، بەسیج، وەکوو ئامرازی سیخوڕیی حکومەت بەکار براون. بەسیج لە هەموو فەرمانگەیەکی حکومەتی و ناحکومەتی و لە واتایەکی بەربڵاوتر: لە هەموو شوێنێکدا وەکوو ڤایرۆسێک بڵاوبووەتەوە. قوتابخانەکان و زانکۆکانیش لە فیلترینی ئەم شوێنانەن. بەسیجی کوردیش، یان خۆماڵیتر بڵێم: جاشە کوردەکان، وەک باقی بەسیجییەکانی ئێران، ئەرکی تایبەتیان پێ ڕادەسپێردرێت کە بەرچاوترینیان، فرۆشتنی نیشتمان و هاوزمانەکانیانە.
  • خەباتی ڕۆژهەڵات بەردەوامە خەباتی ڕۆژهەڵات بەردەوامە
    زلهێزەکان هاتن و بێ لەبەرچاوگرتنی مافی گەلان، نەخشەی ناوچەکەیان گۆڕی؛ لە ئاکامی ئەم داڕشتنە نوێیە یەکلایەنە و نادادپەروەرانەشدا، هەندێک لە نەتەوەکان لە مافی دامەزرانی دەوڵەتی خۆیان بێبەش کران کە بەرچاوترینیان نەتەوەی کورد بوو. کورد بوو بە یەکەم قوربانی ڕەوتی نوێی نادادپەروەرانەی مێژوو، تەنیا لەبەر ئەوەیکە دروست بوونی دەوڵەتێکی کوردی لەگەڵ بەرژەوەندی ئەم زلهێزانە یەکی نەدەگرتەوە.
  • دەنگی راسانی گەلان نابیستن دەنگی راسانی گەلان نابیستن
    لە رۆژی ٧ی بەفرانباری ١٣٩٦ی هەتاوی و لە دوایین رۆژەکانی ساڵی ٢٠١٧ی زانییندا، بزاڤی مافخوازیی نەتەوەکان و خەڵکانی ئێران دوای چەندین و چەند کۆبوونەوەی ناڕەزایی دەربڕین، وەکوو ڕووبارێکی بەلرفە، بەنداوی کۆت و بەندی هەمەڕەنگی ڕێژیمی رووخاند و لافاوێکی سەرتاسەریی لە ئێراندا وەڕی خست.
  • لوقمان ئەحمەدی: هۆکاری سەرەکی ناسەقامگیری و شەڕ لە ڕۆژهەڵاتی ناویندا گرێدراوە بە بوونی فرە جەمسەری و نەبوونی هاوسەنگی هێز لە لایەک و ڕەقابەتی نێوان وڵاتانی ڕۆژهەڵاتی ناڤین و بەکارهێنانی ئەم شەڕ و ئاڵۆزیانە لە لایەن ئێلیتەکانی نێو وڵاتانی بەشدار بۆ پارستنی لوقمان ئەحمەدی: هۆکاری سەرەکی ناسەقامگیری و شەڕ لە ڕۆژهەڵاتی ناویندا گرێدراوە بە بوونی فرە جەمسەری و نەبوونی هاوسەنگی هێز لە لایەک و ڕەقابەتی نێوان وڵاتانی ڕۆژهەڵاتی ناڤین و بەکارهێنانی ئەم شەڕ و ئاڵۆزیانە لە لایەن ئێلیتەکانی نێو وڵاتانی بەشدار بۆ پارستنی
    زلهێزەکانی جیهان، بە تایبەت ڕوسیە و ئامریکا دەیانهەوێ پارسەنگێکی هێز لە ڕۆژهەڵاتی ناوین پێکبهێنن کە سەقامگیر بێ و تێیدا بەرژەوەندی و نفوزی خۆیان پارێزراو بێ. رۆڵی ئامریکا و روسیە چارەنووسساز دەبێ بۆ بارودۆخی داهاتووی ناوچەکە، ئەگەر یەک یان هەردوو لەم وڵاتانە گەرەنتی سەقامگیری و پارسەنگی هێز بدەن بە هاوپەیمان و دۆستەکانی خۆیان لە ناوچەکە ئەو کات ئیمکانی هەیە شێوەیەک لە سەقامگیری دروست بێ.
  • ئاو، کۆڵەکەی ستراتیژی داهاتووی کوردستان ئاو، کۆڵەکەی ستراتیژی داهاتووی کوردستان
    بنەمای گەشەی ئێران لە ڕووی جوغرافییەوە، لەسەر دوو پاژی ناوەندی _فارس و قەراغی _نافارس داندراوە، چون دەوڵەتی مۆدێڕن پێی وابوو تەنیا رێگەی مانەوەی، خوڵقاندنی یەک نەتەوەیە و لە پێناو ئەو ئامانجەش جوغرافیای پاشکەوتوو و پێشکەوتووی خوڵقاند.
  • کرماشان له پەنای بێپەناییدا کرماشان له پەنای بێپەناییدا
    ئەم دۆخە نالەبارە لەپاش زیاتر لە یەک مانگ، هاوکاتە لەگەڵ دەسپێکی سەرما و سۆڵە و بارینی بەفر؛ لەمبارەوە "ئەکبەر سەنجابی" فەرمانداری سەرپێڵی زەهاو باسی لە دۆخی نەشیاوی ژیانی هاووڵاتییان لە نێو خێوەتەکاندا کردووە و وتوویەتی: بەرپرسان دەبێ درک بە بارودۆخی لێقەوماوان بکەن؛ خەڵک بە دژوارییەوە لە ژێر خێوەتی ١٠ میتریدا دەژین!
  • دوکتور قاسملوو، بزاڤی راسیۆنالیزمی سیاسەت لە کوردستاندا دوکتور قاسملوو، بزاڤی راسیۆنالیزمی سیاسەت لە کوردستاندا
    ئەو تایبەتمەندییەی هزری سیاسی کە لە بۆڵەبۆڵ و تەنانەت خواستی سیاسیش جیای دەکاتەوە ئەوەیە کە سیستمێکی واتادارمان پێ دەبەخشێت کە کێشەی کورد لە پێوەندی لەگەڵ کێشەکانی دنیای مودێڕن و لە چوارچێوەی چەمک و دەستەواژەکانی تایبەت بەو دنیایە دووبارە پێناسە دەکاتەوە.
  • داهاتوی ڕەشی ئێران لە دەلاقەی بوودجەی ساڵی داهاتوودا داهاتوی ڕەشی ئێران لە دەلاقەی بوودجەی ساڵی داهاتوودا
    ئەگەر ئەرکی سپای قودس بە دەرکەوتنەکانی قاسم سلێمانی لە ناوچەدا هەژمار بکەین ڕوون و ئاشکرایە کە لە هەر کوێ شەڕ و نائارامی هەبێت، ناوبراویش لەوێیە؛ واتە سامانی وڵاتێکی وەک ئێران و کوردستان بۆ شەڕئەنگێزی و تیرۆر کەڵکی لێوەردەگیرێت و ئەوەش بەئاشکرا و بەیاسا دەیکەن.