• ڕۆژنامەی کوردستان
  • گۆڤاری ئاگری
  • گۆڤاری بیری خوێندکار
  • گۆڤاری لاوان
  • گۆڤاری ژنان
  • کەناڵی تەلەفزیۆنی تیشک
  • گۆڤاری نەرگز
٢٣ی نوامبری ٢٠١٧ی زایینی - ٠٢ی سەرماوەزی ١٣٩٦ی هەتاوی  

خوێندنەوەی ڕاسان لە دەلاقەی هەواڵێكەوە

زایینی: ٠٩-١٠-٢٠١٦ - هەتاوی: ١٣٩٥/٠٧/١٨ - ١٢:٠٢ تاران قه‌باره‌ی فۆنت: قه‌باره‌ی نووسراوه‌ گه‌وره‌ بكه‌قه‌باره‌ی نووسراوه‌ بچووكتر بكه‌‌
خوێندنەوەی ڕاسان لە دەلاقەی هەواڵێكەوە
ئاگری ئیسماعیل‌نژاد

ڕۆژی ١١ی رەزبەری ١٣٩٥ كاناڵی كوردستان ٢٤ هەواڵێكی لە سەر زاری سەرچاوەیەكی ناڕوون بڵاوكردەوە كە لەو هەواڵەدا هاتبوو: "هێزی پێشمەرگەی حدكا سنووری نێوان باشوور و ڕۆژهەڵات چۆڵ دەكات". پاش كەمتر لە سەعاتێك سەركردایەتیی حیزبی دێموكراتی كوردستانی ئێران ئەو هەواڵەیان بە تەواوی ڕەد كردەوە، بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا ئەو هەواڵە هەڵبەستراوە، دەنگدانەوەیەكی یەكجار زۆری لە ڕاگەیاندنە ناوخۆییەكانی ئێران و كوردستانی خۆرهەڵاتدا هەبوو.

ئەو هەواڵە هەڵبەستراوە لە لایەن ڕاگەیاندراوەكانی كۆماری ئیسلامییەوە زۆر بە پەلەش بڵاو كرایەوە، بە شێوەیەك كە هێندێك لە ڕاگەیاندنەكان سنوور زمانی دیاریكراوی نێو ڕاگەیاندنی كۆماری ئیسلامییان بەزاند، بۆ وێنە هەواڵدەریی "زریان" كە هەواڵدەرییەكی ناوخۆیی كوردستانی خۆرهەڵاتە و ناوەندەكەی لە بۆكانە، نووسی، سەركردایەتیی حیزبی دێموكرات بڕیاری داوە "بەرخۆدانی چەكداری" لە دژی ئێران ڕابگرێت.

پرسیارەكە ئەوەیە بە چ هۆكارێك هەواڵی هەڵبەستراوی دابەزینی پێشمەرگەكانی حیزبی دێموكرات لە سنووری ڕۆژهەڵات هێندە بە بەربڵاوی لە ڕاگەیاندنە نێوخۆییەكانی ئێراندا دەنگی دایەوە؟

بۆ وەڵامی ئەو پرسیارە دەبێ توخمی گرینگی هەواڵەكە دەستنیشان بكەین، لەگەڵ ئەوەی كە لە نووسینی هەواڵێكدا ٦ توخمی سەرەكی هەیە هەتا بەردەنگێك بتوانێ بە تەواوی لە هەواڵەكە تێبگات، بەڵام لە هیچ هەوالێكدا هەر ٦ توخمەكە گرینگایەتییان لە ئاستێكدا نییە، لەو هەواڵەشدا دو توخمی سەرەكی كێ؟ كوێ؟ رۆڵی سەرەكی دەگێڕن.

كێ؟ لەو هەواڵەدا حیزبی دێموكراتی كوردستانی ئێرانە، و كوێ؟ بەرزاییەكانی نێوان باشوور و ڕۆژهەڵاتە، لێرەدا پرسیارێكی دیكە دێتە گۆڕێ: هۆكاری ئەوەی كە گرینگە ئەو بەرزاییانە لە لایەن حیزبی دێموكراتەوە چۆڵ بكرێ، چییە؟

بوون لە قوڵایی خاكی باشووردا بزووتنەوەی خۆرهەڵاتی تووشی چوار قەیرانی گەورە كردووە:
١: بە هۆی ئەوەی كە بارەگاكانی حیزبەكانی بەڕێوەبەری بزووتنەوەی ڕۆژهەڵات لە قووڵایی خاكی باشووردایە و لە ئێستادا حكوومەتی هەرێمی كوردستان و ئێران وەك دوو دراوسێ پێكەوە هەڵسوكەوت دەكەن و پەیوەندیی ئاسای دیپلۆماتیك، ئابووری، فەرهەنگی و تەنانەت ئەمنییان هەیە، ناكرێت سەركردایەتیی بزووتنەوەی كوردی گوێی لە ئاسایی بوونی پەیوەندیی نێوان باشوور و ئێران نەگرێت و لەوێوە گەڵاڵە لە دژی كۆماری ئیسلامی دابرێژێت. كە وایە هەبوون و مانەوە لە قووڵایی باشووردا پێویستی بە جۆرێك سستی لە نێو بزووتنەوەدا هەیە.

٢: شاخ لە فەرهەنگی شۆڕشی كوردستان و هەروەها لە زەینی تاكی كورددا هێمای بەرخۆدانە و هەبوونی پێشمەرگە لە شاخ ڕاستەخۆ كارتێكەری لەسەر ورە و بەرخۆدانی خەڵكی ناوخۆی كوردستان هەیە، كەوایە نەمان لە شاخ واتە ڕووخانی ئەو ‌هێما زەینیە لە نیو زەینی تاكی كورددا.

٣: جوغرافیای بەرزاییەكانی نێوان باشوور و ڕۆژهەڵات جوغرافیایەكی تایبەتی نیزامییە كە لە دوو ڕووەوە گرینگایەتیی هەیە:
ئا: وەشاندنی زەربەی قورسی نیزامی لە هێزێكی سەربازی كە لەو ناوچەیەدا جێگیر بووە، سەرەڕای ئەوەی تێچوویەكی زۆری هەیە، كارێكی زۆر ئاستەمە.

ب: هێزێكی سەربازی كە لە ناوچەیەكی شاخاوی بژی، لە بواری زەینیەوە ئامادەترە بۆ بەڕێوەبردنی ئەرك و كارەكانی خۆی.

ئەوە لە كاتێدایە كە شوێنی حیزبەكانی كوردستانی ڕۆژهەڵات لە قووڵایی خاكی باشووردا لە ڕووی سەربازییەوە ئەو تایبەتمەندییەی بەرزاییەكانی نێوان باشوور و ڕۆژهەڵاتی نییە.

٤: هەبوونی هێزی پێشمەرگەی بزووتنەوەی كوردی لە بەرزاییەكانی نێوان ڕۆژهەڵات و باشوور لە ڕووی كردەییەوە هەم لە بواری كات و هەم لە بواری سنووری پشتگیری بە واتای دەرفەتی زیاتر بۆ پشتگیری لە خەباتی جەماوەریی كوردستانی ڕۆژهەڵات و هەروەها سازكردنی پەیوەندیی زیاتر لەگەڵ ئەو جەماوەرەیە كە بوون لە قووڵایی خاكی باشوور بێگومان ئەو تایبەتمەندییەی نییە.

لە پەنا ئەوانەشدا ئەگەر بمانەوێت ڕاستییەك قبووڵ بكەین كە سیاسەتی "پاراستنی بەرژەوەندییەكانی هەرێم" لە ٢٥ ساڵی ڕابردوودا بزووتنەوەی ڕۆژهەڵاتی تەنیا لەگەڵ جۆرێك سستی ڕووبەڕوو نەكردبوو، بەڵكوو بە جۆرێك بەشی بەڕێوەبەریی ئەو بزووتنەوەی خستبووە نێو بازنەی گەمارۆیەكی ڕانەگەیەندراو، گەمارۆیەك كە لە ڕووی سەربازییەوە لە ئەگەری هەر ڕووداوێكی نەخوازراودا هێزی دوژمن زۆر باڵادەستتر دەبێ، نەك تەنیا لەبەر توانای زیاتری سەربازی، بەڵكوو لە بەر شوێنگەی جوغرافیایی و لە ڕووی سیاسیشەوە ئەو سیاسەتە و سستییەكانی دەرئەنجامی ئەو سیاسەتە، ئاستی پێگەی كردەكیی حیزبی دێموكراتی هێنابووە خوارێ، بەو واتایە كە لە ڕووی كردەكییەوە، حیزبی دێموكرات نەیدەتوانی بە پێی پێگە جەماوەرییەكەی ڕۆلی سیاسی بگێڕێت، ئەوەش لە دوو ڕوووەوە بۆ حیزبی دێموكرات كێشەی ساز دەكرد:
١: ئەوەی كە حیزبی دێموكرات دەستی ئاوەڵا نەبووە كە پێگەی جەماوەریی خۆی وەرگێڕێتە سەر دەسەڵاتی سیاسی، بۆتە هۆی ئەوەی كە ئەو حیزبە پێگەی شیاوی خۆی لە یارییە سیاسییەكانی كوردستان، ئێران و ناوچەكەدا نەبێت.

٢: نەبوونی پێگەی شیاوی سیاسیی حیزبی دێموكرات، واتە پێگەیەكی سیاسی كە هاوشانی پێگەی جەماوەرییەكەی لە یارییە سیاسییەكاندا بێت، وای كردبوو كە پێگەی جەماوەریی حیزبی دێموكرات ڕەخنەی توند ئاراستەی سەركردایەتیی ئەو حیزبە بكات و بە جۆرێك دردۆنگی لە نێوان جەماوەری ئەو حێزبە و سەركردایەتییەكەیدا ساز ببێت.

سەرەرای ئەو باسە، بە هۆی ئەوەی كە حیزبی دێموكرات بەڕێوەبەری سەرەكیی گوتاری نەتەوەیی دێموكراتیكی كوردستانی خۆرهەڵاتە، "سیاسەتی پاراستنی بەرژەوەندییەكانی هەرێم" و سستیی دەرئەنجامی ئەو سیاسەتە وای كردبوو كە ئەو گوتارە هەم لە ڕووی فیكری و هەم لە ڕووی كردەكییەوە تووشی جۆرێك لاوازی بێت كە ئەو لاوازییە بۆتە هۆكاری دوو دیاردە:
١: پەرتەوازە بوونی باوەڕمەندانی ئەو بیرە و سازنەبوونی كۆدەنگی لە نێو بیرمەندانی ئەو گوتارەدا.

٢: هێرشی ناڕەوا كردنە سەر پێگەی جەماوەری و فیكریی بزووتنەوەی نەتەوەیی‌ـ‌دێموكراتیكی خۆرهەڵات و بڵاوكردنەوەی تۆوی دردۆنگی و دڵساردی لە نێو پێگەی جەماوەرۆی بیری نەتەوەیی‌ـ‌دێموكراتی كوردستانی ڕۆژهەڵاتدا، بە مەبەستی ئەوەی كە پێگەی جەماوەریی گوتاری نەتەوەیی‌ـ‌دێموكراتیك تووشی پەرتەوازەیی ببێت.

بە دەستپێكی پڕۆژەی ڕاسانی خۆرهەڵات و گەڕانەوەی پێشمەرگەی حیزبی دێموكرات بۆ بەرزاییەكانی نێوان ڕۆژهەڵات و باشوور، یەكەم دەستكەوتی گرینگ كە وەدەست هات، ئەوە بوو كە بزووتنەوەی ڕۆژهەڵاتی كوردستان لەو گەمارۆ ڕانەگەیاندراوە دەرباز بوو. ئەوە لە ڕووی سیاسییەوە گەورەترین مانای ئەوەیە كە بزووتنەوەی ڕۆژهەڵات بە پڕۆژەی ڕاسان پێگەی جەماوەریی خۆی لە پەرتەوازە بوون و تانەی ناڕەوا دەپارێزێت و ڕاسان دەبێتە هۆی كۆبوونەوەی پێگەی جەماوەریی بزووتنەوەی نەتەوەیی‌ـ‌دێموكراتیك و لەوێشەوە جووڵاندنی ڕای گشتی بۆ دەستپێكردنی خەباتی ناتوندوتیژی شوێندانەر لەسەر ڕێژیم.

كە وایە یەكێك لە هۆكارە گرینگەكانی ئەوەی كە هەواڵی هەڵبەستراوی دابەزینی پێشمەرگەكانی حیزبی دێموكرات دەنگدانەوەیەكی زۆری هەبوو، ئەوە بوو كە لە هەنگاوی یەكەمدا ڕاسان گەمارۆی سەر بزووتنەوەی كوردستانی خۆرهەڵاتی شكاندووە و بەستێنی بۆ سازبوون و پەرەگرتنی خەباتی ناتوندوتیژ لە كوردستاندا خولقاندووە.

دەنگدانەوەی بەرچاوی هەواڵی هەڵبەستراوی دابەزینی پێشمەرگەكانی حیزبی دێموكرات تەنیا ئەو هۆكارەی نەبوو، بەڵكوو هۆكارگەلێكی دیكەشی هەیە كە یەكێك لە گرینگترینەكانیان ئەوەیە كە لە پاش حەماسەی شنۆ و كۆساڵان كۆمەڵێك پێشمەرگەی حیزبی دێموكرات شەهید بوون، ڕێژیم بە بڵاوكردنەوەی ئاماری درۆ و هەروەها بە نیشاندانی چەندین فیلمی شەڕ كە گوایە هیی ئەو تێكهەڵچوونانە بوون كە لە نێوان پێشمەرگەكانی حیزبی دێموكرات و چەكدارانی سپای پاسداراندا ڕووی داوە، دەیەویست جۆرێك ترس و خۆف لە نێوخەڵكی كوردستان بنێتەوە، هەڵبەت ڕێژیم بۆ نانەوەی ترس و خۆف لە نێو خەڵكدا و ترساندنی خەڵك لە ریَِگای سەركوت بۆ مەبەستی پرینگانەوەی خەڵك لە ڕاسان دەستی كرد بە دەستبەسەر كردنی كەسانێكی زۆر لە كوردستان و بە پێی هێندێك ئامار پتر لە ٧٠ كەس لە ٤ مانگی ڕابردوودا لە لایەن ڕێژیمەوە لە كوردستان دەستبەسەر كراون و هاوكات لەگەڵ ئەوانەش، ڕێژیم زۆر بە بەربڵاوی شەڕێكی دەروونیی لەگەڵ ڕاسان لە ڕێگای ڕاگەیاندنەكانی خۆیەوە دەست پێكردووە، بەڵام هیچ كام لەو رێگایانەی كە وەك پڕۆژەی سەركوت لە لایەن ڕێژیمەوە گیراوەتە بەر، نەبۆتە هۆی ئەوەی كە خەڵكی كوردستانی ڕۆژهەڵات لە ڕاسان بپرینگێنەوە، واتە سەركوتی ڕێژیم لەگەڵ ئەوەی بەرین و دڕندانە بوو، بەڵام نەبۆتە هۆی ئەوەی كە ترس لە نێو كۆمەڵگادا ساز بكات و ببێتە بەربەست بۆ پەیوەندیگرتنی خەڵك لەگەڵ ڕاسان، بەڵكوو كۆمەڵگای كوردستان ڕاسان وەك ڕەوتێكی خەباتی ڕەوای نەتەوەی كورد سەیر دەكات و تەنانەت زۆر بە پانەوە لە ڕایەڵە كۆمەڵایەتییەكاندا پشتگیریی لێ دەكات و لە نێو قسەی ڕۆژەڤی ژیانی كۆمەڵگادا باسی لە سەر دەكرێت.

سەرەڕای ئەوەش، بەشێك لە چەكدارانی ڕێژیم لە دەرئەنجامی ڕاساندا چەكیان داناوە. هاوكات لەگەڵ ئەوەش، هاوشانی پێشمەرگە هێزی نهێنیی چەكداری لە نێو شارەكانی كوردستاندا پێك هاتووە و وەك دەبینین لەگەڵ ئەو سەركوتە بەرینەی ڕێژیم هەتا ئێستا ئەو هێزە نهێنییە چەندین چالاكیی چەكدارییان كردووە، جیاوازیی ئەوان لەگەڵ پێشمەرگە ئەوەیە كە ئەوان هێزێكی نهێنن و لە نێوكۆمەڵگادان، كەوایە چالاكییان بەو مانایەیە كە توندوتیژییەكانی ڕێژیم ڕوو بە پێشمەرگە نەبۆتە هۆی ئەوەی كە ئەو هێزە بترسێت و لە كردەكانی خۆی پاشەكشە بكات. بە واتایەكی دیكە دەتوانین بڵێَین ماشێنی سەركوتی ڕێژیم لە ئێستادا لەگەڵ ئەوەی كە لەوپەڕی دڕندەیی خۆیدا بەرەوڕووی ڕاسان بۆتەوە، بەڵام ئامانجی خۆی كە سازكردنی ترس و خۆف لە كۆمەڵگادایە نەپێكاوە و بە درێژبوونەوەی ڕاسان لە ڕٍووی كاتییەوە بە دڵنیاییەوە ڕۆژبەڕۆژ ئەو ڕێژە ترسەی كە سەركوتی سەربازی لە كۆمەڵگادا سازی دەكات، كارتێكەریی لەسەر كۆمەڵگا كەمتر و كەمتر دەبێتەوە، ئەوەش بە واتای ئەوەیە كە ڕێژیم گرینگترین چەكی خۆی بۆ بەڕێوەبردنی سیاسەتەكانی لە كۆمەڵگای كوردستاندا كە هەمان سازكردنی ترس لە ڕێگای سەركوتەوە بووە، خەریكە لە دەستی دەدات. ئەوە دووهەم دەستكەوتی گرینگی ڕاسانە، چوونكە سەركوت بە مەبەستی سازكردنی ترس و خۆف و ترس و خۆفێك كە لە دەروونی تاكدا دەچەقێندرێ و بۆ بەڕێوەبردنی كۆمەڵگای كوردستان دەكار دەكرێ، هەمیشە چەكی بەهێزی ڕێژیم لە كوردستاندا بووە. ئەوە لە كاتێكدایە لە دوای ڕاسان ئەو چەكەی ڕێژیم لە ئاستی پێویستدا نەیتوانیوە خۆف و ترس لە نێو كۆمەڵگادا ساز بكات، بەڵكوو بە پێچەوانە هەیمەنەی دەزگای سەركوتی ڕێژیم شكاوە، ئەوەش بەو مانایەیە كە گرینگترین چەكی ڕێژیم بۆ بەڕێوەبردنی سیاسەتەكانی لە ڕۆژهەڵاتدا خەریكە ناكارامە دەبێت. كەوایە ڕاسان لە هەنگاوی دووهەمدا دەزگای سەركوتی ڕێژیمی تووشی كۆسپ كردووە و بێگومان درێژەدانی ڕاسان بە مانای قووڵبوونەوەی قەیران لە نێو دەزگای سەركوتی ڕێژیمدایە.

بڵاوبوونەوەی هەواڵی هەڵبەستراو لەسەر نسكۆی ڕاسان لە لایەن ڕاگەیاندنەكانی ڕێژیمەوە، بە جۆرێك سەركەوتوو نیشاندانی دەزگای سەركوتی ڕێژیمە كە لە ماوەی ٦ مانگی ڕابردوودا لە ئەمری واقیعدا نەیتوانیوە ئامانجەكانی خۆی لە كوردستاندا بپێكێت.

هەڵبەت شكستی دەزگای سەركوتی ڕێژیم لە مانایەكی دووهەمدا بە واتای ئەوەیە كە دەزگای دیپلۆماسی و تیرۆری ڕێژیم بۆ نسكۆی ڕاسان بكەونە گەڕ و ئەوەش بۆ ڕاسان هۆشدارێكە و ڕاسان لە ئێستادا دەبێ زیاتر لە جاران خۆ ساز بكات بۆ ئەوەی كە لەگەڵ دەزگای دیپلۆماسی و تیرۆری ڕێژیم بەڕەوڕوو بێتەوە.

دو هۆكاری سەرەوە كە باسیان لێوە كرا، هۆكاری گرینگی دەنگدانەوەی هەواڵی هەڵبەستراو لەسەر نسكۆی ڕاسان لە ڕاگەیاندنەكانی ناوخۆی ئێراندایە و ئەوانەش پێمان دەڵێن كە ڕاسان لە قۆناغی یەكەمدا سەركەوتوو بووە و دەبێت خۆ بۆ قۆناغەكانی دواتر ساز بكات.
بالاترین چاپکردنی ئەم بابەتە

رۆژنامەی کوردستان
رۆژنامەی کوردستان ژ. ٧١٣ لەم ژمارەیەدا:

ــ بوومەلەرزەی سیاسی
ــ لە خەبات دژ بە ئەپارتایدەوە بۆ ڕاسان
ــ ئەمن چی بكەم، خۆتان دروستی بكەنەوە
ــ دانیشتن لەگەڵ ئۆپۆزیسیۆنی ئێرانی و چەند سەرنجێک