• ڕۆژنامەی کوردستان
  • گۆڤاری ئاگری
  • گۆڤاری بیری خوێندکار
  • گۆڤاری لاوان
  • گۆڤاری ژنان
  • کەناڵی تەلەفزیۆنی تیشک
  • گۆڤاری نەرگز
٢١ی فێڤریەی ٢٠١٨ی زایینی - ٠٢ی رەشەمەی ١٣٩٦ی هەتاوی  

کۆمارى ئیسلامى چۆن هەرێمى کوردستانێکى لە باشوور دەوێ؟

زایینی: ٠٩-١٠-٢٠١٦ - هەتاوی: ١٣٩٥/٠٧/١٨ - ١٢:١٧ تاران قه‌باره‌ی فۆنت: قه‌باره‌ی نووسراوه‌ گه‌وره‌ بكه‌قه‌باره‌ی نووسراوه‌ بچووكتر بكه‌‌
کۆمارى ئیسلامى چۆن هەرێمى کوردستانێکى لە باشوور دەوێ؟
ئەلبۆرز ڕووئین تەن

کورد بە گشتى و باشوورى کوردستان بە تایبەتى بەردەوام شوێنى سەرنجى سیاسەتەکانى کۆمارى ئیسلامیە. چوونکە کۆمارى ئیسلامى لە سەر بنەماى تێزى فیکریی خۆى واتە بەرگری کردن لە دەرەوەى سنوورەکانى، دەست تێوەردان لە بارودۆخى نێوخۆى هەموو وڵاتێک بۆ خۆى بە ڕەوا دەزانێت و کارى بۆ دەکات، بەوەش نەوەستاوە و تەنانەت سوپایەکى تایبەتى تەیاری بۆ تەرخان کردووە. بەڵام پرسیارى ئەوەى کە کۆمارى ئیسلامى چۆن کوردێک بە گشتى و بە تایبەتى چۆن هەرێمى کوردستانێکى دەوێ زۆر گرینگە.

بە وەڵام دانەوەى ئەو پرسیارە دەتوانین کردەوە و لێکەوتەکانى ئەو سیاسەتە شی بکەینەوە و ئەوکاتە خەڵکى کوردستان و لایەنە سیاسییەکان باشتر دەتوانن لە سەر چۆنیەتى پەیوەندى و وەرگرتنى هاوکاریى جۆراوجۆر لە ڕێژیمى ئیران دوو جار بیربکەنەوە. سەرەتا ئەوەیکە لە سیاسەتى کۆمارى ئیسلامیدا هەبوونى ناوچەیەکى ئارام لە ڕۆژهەڵاتى نێوەڕاست جێگەى نابێتەوە، چوونکە هەر ئارامییەک لە ناوچەدا سەرنجى زلهیزەکان و وڵاتانى ناوچە و تەنانەت خەڵکى خودى ئێران بۆ لاى سیاسەتە چەوت و دژە مرۆییەکانیان ڕادەکشێت و ئەوکات بە دواى چارەسەرى ئەو سیاسەتە چەوتانەدا دەگەڕێن کە بە نەمانى کۆمارى ئیسلامى کۆتاىی دێت. هەر بۆیەش تاقمى دەسەڵاتدار لە ئێران ئەو چەندەش زۆر بە باشی دەزانێ و کار بۆ نەبوونى ئارامى لە ناوچەدا بە گشتى دەکات.

ئەو نائارامییە لە قۆناغى یەکەم لە ڕۆژهەڵاتى نێوەڕاستدا و دواتر لە بازنەیەکدا گەورەتر و گەورەتر دەبێتەوە تا هەموو دونیا دەگرێتەوە، بۆیە دەڵێم هەموو دونیا چوونکە لە ئامریکاى باشوور یان ئەفریقاش دەتوانین دەستێوەردان و کارى سیخوڕی لەژیر ناوی هەناردە کردنی شۆڕشی ئیسلامى‌دا ببینین. لەو نێوەدا کورد بۆ ئێران لە هەموو لایەکى دیکە گرنگیەکى چەندقات زیادترى هەیە، یەکەم هەر چالاکییەکى ئەرێنىی کوردى هەبێت، بە شێوەیەکى ناڕاستەوخۆش بێت کاریگەرى لە سەر نزیکەى ١٥ میلیۆن کورد کە لە نێو سنوورەکانى ئێستاى ئێراندا دادەنێت.

هەر کاریگەرییەک دەتوانێت شۆڕشێک دروست بکات کە چارەنووسی کۆمارى ئیسلامى بە تەواوى بکەوێتە مەترسییەوە. هەر بۆیەش لە قوناغى یەکەمدا کار دەکات بۆ ئەوەى کورد ئەوەندە بەهێز نەبێت کە بتوانێ کاریگەرى دروست بکات. ئەگەر سەرەتاییترین بنەماى بەهێز بوون یەکگرتنى کورد بێت، ئەوا بە دروست کردنى گرفت و شەڕ و ناکۆکى لە نێوان لایەنە کوردییەکاندا ئەو یەکگرتنە نامومکین دەکات.

ئەگەر سەیرى مێژووش بکەین ئەو خاڵە بە بەردەوامى دەبینین، هەر هاوکارییەکى ڕێژیمى ئێران بۆ هەر لایەنێکى کوردى بووبێت، ئەوا بە مەرجى دژایەتى لایەنێکى دیکەى کورد بووە. ئەگەر ئەوڕۆ هەر ناکۆکییەک لە نێوان کورددا هەبێت، بێگومان شوێن دەستى ئێرانی پێوە دیارە و تەنانەت ئەو دەستەش لە هەندێ بابەتدا بە ڕوونى و بە ئاشکرا دیارە. لە هەمووى سەرنج ڕاکێشتر یا بڵێم مەترسیدارتر ئەوەیە کە کاتێک بۆ چارەسەرى ئەو ناکۆکیانە داوا لە ئێران دەکرێت ڕۆڵی نێوبژیوان ببینێت و پێش قەدەم بێت، کە ئەنجامەکەى ئەو بارە نەخوازراوەى ئێستاى هەرێمى کوردستانى لێ‌دەکەوێتەوە.

کە واتە سیاسەتى ئێران لە لاواز بوونى کورددا ئەوەندە ڕوون و ئاشکرایە کە هەبوونى پەیوەندى بێ‌سنوورى لایەنێک ئەو پرسیارە دروست دەکات کە ئایا ئەو شی کردنەوەیە چۆن لە لایەن ئەو لایەنە نەکراوە یا بەرژەوەندیى تاکەکەسی و حیزبی ئەوەندە دەهێنێ کە سنوور بۆ پەیوەندییەکانى دانەنێت. لە هەمانکاتدا کۆمارى ئیسلامى بە سیاسەتی لاواز کردنى هێزی کورد، بە دواى سڕینەوە یان تا ئەو شوێنەى کە دەکرێت لاواز کردنى هەرێمى کوردستانەوەیە، ئەو چەندەشی بە چەندین شێوە جێبەجێ کردووە و تا ڕادەیەکیش لەو سیاسەتەی سەرکەوتوو بووە.

دەتوانین بە چەند شێوە لاواز کردنى هەرێمى کوردستان ببینین. سەرەتاى دروست بوونى قەیرانى ئێستاى کوردستان، دروست کردن و هاوکاریی زۆرى ڕاگەیاندنێکە کە گوتنى هەموو شتێک بۆ خۆى بە ڕەوا دەزانێ و بە هەموو شێوەیەک بە دواى ناشیرین کردنى ئەو ئەزموونەیە. دواتر بە فەرمان پێدان بە مالیکى بۆ بڕینى مووچەى هەرێم و دروست کردنى ناکۆکى لە نێوان بەغدا و هەولێردا و هەوڵى دروست کردنى کۆسپ و تەگەرە لە بەردەم پێشکەوتنەکانى هەرێمى کوردستان، هەنگاوێکى دیکەى ئەو سیاسەتانە بوو.

بۆ سەلماندنى ئەو چەندە، تەنیا وەڵامى یەک پرسیار دەتوانێ یارمەتێدەر بێت، ئایا ئەو چەندە چۆن بە بێ ئێران کراوە کاتێک کە مالیکى و بەغدا تا ئەو ئاستە لە ژیر کاریگەریى ئێراندان؟ بەوەندەش نەوەستا و گوڕینى ئاراستەى داعش بەرەو هەرێمى کوردستان و تێوەگلانی لەو شەڕە دژوارە.

دروست کردنى هێزەکانى دیجلە و دواتر چەند گرووپی چەکدارى لە سنوورى هەرێمى کوردستان وەکوو حەشدى شەعبی، کە بودجەى نزیکەى ١٥٠ هەزار چەکدار لە لایەن حکوومەتى مەرکەزیەوە بە تەنیا بۆ ئەو هێزە دابین کراوە. هەمووى ئەوانە و چەندى دیکەش بە ڕوونى تەنیا لە پێناو یەک ئامانجدا کراوە، ئەویش نەهێشتنى هەرێمى باشوورى کوردستانە، کە هەنگاو هەنگاو بەرەو جێبەجێ کردنى دەڕوات. تەنانەت لەو ڕێگایەدا سەرکەوتنى بەدەست هێناوە، ئەو سەرکەوتنانەش لە ژێر سێبەرى هەندێک کورددا بووە، ئەگەر هاوکاریی کورد بۆ پیلانگێڕیى ئێران نەبوایە، جێبەجێ کردنى زۆر دژوار دەبوو، چوونکە کورد دەتوانێ هێزێکى وەک داعش بشکێنێت و خاکە دابڕاوەکانى بۆ خۆى بگێڕێتەوە و سنوورى خۆى دیاری بکات. بەڵام ناتوانن بەرگەى ناکۆکیی نێوان خۆیان بگرن. بۆیە هەمیشە ئێران هەرێمى کوردستانێکى لاوازى دەوێ، ئەوەندە لاواز کە ناکۆکى و شەڕی تێدا دروست بێت، ئەوسا بە هەموو دونیا و کوردەکانى ئێرانیش بڵێت، سەیرکەن ئەگەر ئێوەش ئازاد بن ئەوەتان بە سەر دێت و بۆ ئەو چەندەش کار و تێکۆشان دەکات. هەر بۆیەش تەیارە کوردییەکان یا هەر لایەنێکى دیکە کە دەیهەوێ پشت بە ڕێژیمى ئێران و هاوکارى و پشتیوانییەکەى ببەستێ، دەبێ چەند جار بیر بکاتەوە.
بالاترین چاپکردنی ئەم بابەتە

رۆژنامەی کوردستان
رۆژنامەی کوردستان ژ. ٧١٩ لەم ژمارەیەدا:

ــ خەباتی ڕۆژهەڵات بەردەوامە
ــ پرسی رێفراندۆم
ــ لە سەروەری نەتەوەییەوە هەتا کلۆنی بوون
ــ ژن پڕۆسەی ژێر دەستی سیاسەتە؟
  • پرسی رێفراندۆم پرسی رێفراندۆم
    تەنیا رێفراندۆمی دێموکراتیک و واقیعی دوای رووخانی کۆماری ئیسلامی و نووسینی یاسایەکی بنەڕەتی لەسەر ئەساسی پرەنسیپەکانی دێموکراسی و ژیانی ئازاد و یەکسانی هەموو نەتەوەکانی نێو ئێران دەکرێ، کە لەو گشتپرسییەدا ئەو یاسایە بخرێتە دەنگدانەوە و ببێ بە پەیمانی پێکەوە ژیان، نەک ئامرازی پیرۆزکردنی وەهمەکان و شمشێری کوشتاری خەڵک.
  • زستان لە کولتووری کوردەواریدا زستان لە کولتووری کوردەواریدا
    ئەو ڕۆژهەڵاتناس و نووسەرە گەڕیدانەی کە لەبارەی مێژوو، جوگرافیا و فەرهەنگی کورد و کوردستان نووسیویانە، هەموویان لە سەفەرنامەکانی خۆیاندا جەختیان لەسەر زستانی سەخت و تەڕ و تووشیی ناوچە جیاجیاکانی کوردستان کردووە. هەرچەند ئێستا لەژێر کاریگەریی گۆڕانی کەشوهەوای جیهانیدا و بە گەرمدا هاتنی کۆی گۆی زەوی، کەشی کوردستانیش، گۆڕانی بەسەردا هاتووە.
  • عەبدوڵا حیجاب: هه‌نگاو و سیاسه‌ته‌كانی ڕووحانی هیچ جیاوازییه‌كی له‌گه‌ڵ كرده‌وه‌كانی باقی كاربه‌ده‌سته‌ هه‌ره‌ توندڕه‌وه‌كانی ڕێژیم نه‌بووه‌ عەبدوڵا حیجاب: هه‌نگاو و سیاسه‌ته‌كانی ڕووحانی هیچ جیاوازییه‌كی له‌گه‌ڵ كرده‌وه‌كانی باقی كاربه‌ده‌سته‌ هه‌ره‌ توندڕه‌وه‌كانی ڕێژیم نه‌بووه‌
    پشتیوانی لە ڕاپەرینی گەلانی ئێران لە دژی ڕێژیمی ئیسلامی ئەو وڵاتە و هەروەها مەسەلەی "بەرجام" دوو تەوەری سەرەکیی یەکەم وتاری ساڵانەی سەرکۆماری ئامریکا بوون, کە بەرچاوترین جیاوازی لە سیاسەتی دەرەکیی ئەو وڵاتە بە نیسبەت ئیدارەی پێشووتری ئامریکا بەهەژمار دێن؛ بۆ شرۆڤەی زیاتری ئەو وتار و سیاسەتە کە هاوکاتە لەگەڵ بەردەوامیی ناڕەزایەتییەکان لە نێوخۆی ئێراندا، سەرنجتان بۆ ئەم وتووێژەی کوردستان لەگەڵ بەڕێز عەبدوڵا حیجاب، چالاکی سیاسی ڕادەکێشین.
  • خۆپیشاندانەکان چیمان لێدەخوازن؟ خۆپیشاندانەکان چیمان لێدەخوازن؟
    ئەوەتا دیسان دروشمگەلی وەک مردن بۆ دیکتاتۆر، نەمان بۆ خامنەیی، رێفۆرمخوازان ـ بناژۆخوازان ئیتر بەسە لەگەڵتان سازان( اصلاح طلب، اصولگرا، دیگر تمام است ماجرا) سەری هەڵداوەتەوە. رەنگە سەرکوت و گرتن و لێدان و کوشتن رەوتەکە هەندێ جار کز بکا، بەڵام وەستانی بۆ نییە. ئەگەر شەپکە هێندە بۆ رێژیمی ئاخوندی توندە، ئێمەی کورد دەبێ چی بکەین؟
  • تارماییەکان لەنێو سۆشیال‌میدیادا تارماییەکان لەنێو سۆشیال‌میدیادا
    سۆشیال میدیا چ وەک دیاردە و چ وەک دەرفەت زۆر بەستێنی بۆ کۆمەڵگای رۆژهەڵاتی‌نێوەراست خوڵقاندووە.
  • گوڵوەنی، هێمای خۆڕاگری نەتەوەیەکه گوڵوەنی، هێمای خۆڕاگری نەتەوەیەکه
    فەرهەنگ هەموو بەها، رەوت و نموونە ڕەفتارییەکانی نێو کۆمەڵگەیەک لەخۆ دەگرێت و وڵات و نەتەوەکان لە یەک جیا دەکات، ئەگەرنا هەموو کۆمەڵگەکانی ئەم جیهانە دەبوو وەکوو یەک بن.
  • ئەدەب لە سیاسەتی بەرپرسانی ڕێژیمدا ئەدەب لە سیاسەتی بەرپرسانی ڕێژیمدا
    "ئەدەب"، وشەیەکە کە بیسەر یان خوێنەر بە بیستنی چ بە شێوەی "شهودی" و چ بە جۆری "منطقی" کۆمەڵێک نۆرمی پڕ بەهای دەکەوێتە مێشک کە هەر مرۆڤێک بە بوونی ئەو بەهایە، کەسایەتییەکی قورس و جێگەی متمانە پەیدا دەکات و لە لای خەڵکی دیکە وەک مرۆڤێکی باش سەیری دەکرێت و حورمەتی لێدەگیرێت؛ ئەدەب بەنرخترین سەرمایە و میراتی ژیانی مرۆڤایەتییە کە مرۆڤ لەگەڵ ژیانی خۆیدا بە کۆڵی دەکێشێت.
  • ژن و سیاسەت ژن و سیاسەت
    دەرکەی سیاسەت لە ڕێگەی بنەماڵە، قوتابخانە، ڕۆژنامەکان، تەلەفزیۆن و هەروەها ململانێیە سیاسییەکانەوە بە ڕووی تاکدا دەکرێتەوە و تاک لە سەر ڕۆڵی دەوڵەت و دەزگا و دامەزراوەکانی سەر بە دەسەڵات هەرچی زۆرتر ئاگایی پەیدا دەکات. هێنانەکایەی سیستمێکی دێمۆکراتیک لەو وڵاتانەدا کە حکوومەتێکی نادێمۆکرات و سەرکوتکەریان ئەزموون کردووە، ئەنجامەکەی تەنیا بە شکست خواردن و سەرکوت کردن گەیشتووە؛ لەم جۆرە وڵاتانەدا بنەماڵەکان بەردەوام ئەوە بە گوێی منداڵەکانیاندا دەچرپێنن کە کاریان بە سیاسەتەوە نەبێت و بەشداریی تێدا نەکەن، نموونەی بەرچاوی ئەم وڵاتانە و ئەم کۆمەڵگەیانە، کۆمەڵگەی کوردەوارییە.
  • تویتێک کە ترامپ هیچکات ناتوانێ بینێرێت تویتێک کە ترامپ هیچکات ناتوانێ بینێرێت
    لە ٨ی ژانویەدا، "تهران تایمز" راپۆرتی دا، کە بەپێی راپۆرتی بەرپرسی بەشی بەڕێوەبەریی ویشکەساڵی و قەیرانەکان لە دامەزراوەی کەشوهەواناسی ئێراندا، "نزیک بە ٩٦ لە سەدی سەرانسەری ناوچەکانی ئێران بەدەست ئاستی جیاوازی ویشکەساڵی درێژەکێشراوەوە دەناڵێنن".
  • خەباتی ڕۆژهەڵات بەردەوامە خەباتی ڕۆژهەڵات بەردەوامە
    خومەینی لە فتواکەیدا بڕیاری بە هەموو هێزە چەکدارەکانی دا، کە تا کۆتایی هاتنی کێشەی کورد لە کوردستان نەکشێنەوە؛ دوابەدوای ئەم بڕیارە ئایینییە بۆ ڕشتنی خوێنی کورد، کارەساتبارترین قۆناغی شۆڕش لە کوردستان دەستی پێکرد و خەڵک لە شار و گوندی کوردستان کەوتنە بەرپەلاماری هێزە دژی گەلییەکانی ڕێژیم. بە هاتنە ئارای ئەم دۆخەش، گەلی کورد بە ڕێبەرایەتی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران ناچار بوو بۆ پاراستنی کەرامەت و شەرافەتی نەتەوەکەی و پارێزگاری کردن لە نیشتمانی ئەهورایی کوردان، دەس بۆ چەک ببات و فازی خەباتی چەکداری دەستی پێکرد.
  • ڕاسان و پێشمەرگە ڕاسان و پێشمەرگە
    لە وەڵامی ئەو داوا و چاوەڕوانیەدایە کە پێگەی دروستی پێشمەرگە لە راساندا دەدۆزرێتەوە: ئامادەبوونی پێشمەرگە لە نێو دڵی خەڵک بۆ ورەدان بە خەبات و پاراستنی خەڵک لە ئاگری ڕێژیم؛ ئەمە ئەرکی نوێی پێشمەرگەی سەردەمی راسانە.
  • فەرەیدوون ئەرشەدی: شێعر و هونەری کوردی له ڕۆژهەڵات، بە هەر ڕێباز و شێوە و دەربڕینێکەوە کە بێتە بەرهەم، هونەر و شێعر و ئەدبیاتی مقاومەت و بەرگرییە! فەرەیدوون ئەرشەدی: شێعر و هونەری کوردی له ڕۆژهەڵات، بە هەر ڕێباز و شێوە و دەربڕینێکەوە کە بێتە بەرهەم، هونەر و شێعر و ئەدبیاتی مقاومەت و بەرگرییە!
    هەر تەوژم و تەکانێکی ئەدەبیی، هونەری و هزریی،کاردانەوەیەکی عەقڵانی، ئەخلاقی و جوانیناسانەیە بەرانبەر بە تەکان و تەوژمی کۆمەڵگە، یان لانیکەم ئەو تەوژمە نادیار و شاراوە کە لە ژێر پێستی هەست و نەستی کۆمەڵگە، یا بەشێکی زۆر حەساس و کارای دا، دەژیت و درز دەخاتە پێستی قەتماغەبەستووی ژیانی رۆژانە.
  • مستەفا هیجری: خۆپیشاندانەکانی ئێران، ئاکامی بێزاری و ناڕەزایەتیی خەڵک لە ٤٠ ساڵ دەسەڵاتداریی ئەو ڕێژیمەیە مستەفا هیجری: خۆپیشاندانەکانی ئێران، ئاکامی بێزاری و ناڕەزایەتیی خەڵک لە ٤٠ ساڵ دەسەڵاتداریی ئەو ڕێژیمەیە
    دەقی وتووێژی رۆژنامەڤان (ئەکرەم ئاڵتوون) لەگەڵ مستەفا هیجری، سکرتێری گشتیی حیزبی دێموکرات بۆ ئاژانسی "سپوتنیک کوردستان"
  • شەڕی هەمەلایەنەی رێژیم بە دژی ئێمە، پێویستی بە بەرپەرچدانەوەیەکی هەمەلایەنە هەیە شەڕی هەمەلایەنەی رێژیم بە دژی ئێمە، پێویستی بە بەرپەرچدانەوەیەکی هەمەلایەنە هەیە
    لەو ساڵانەی دواییدا رێژیم هەم لەکوردستان و هەم لە دەرەوەی وڵات لە رێگەی چالاکییە سیخورییەکانییەوە خەریکی کۆکردنەوەی زانیاری بووە لە سەر ئوپۆزسیۆن بە گشتی و لە سەر حیزبی دێموکرات بە تایبەتی؛ یەکێک لە سەرەکیترین ئامانجەکانی رێژیم لەو چالاکییانە دەسنیشانکردنی کەسایەتییە چالاکەکانە بۆ ئەوەیکە بە پیلان هەوڵی تێکدانی باڵانسی ئەوان بدات لە بواری سایکۆلۆژییەوە تاکوو نەتوانن هاوسەنگی فیکریی خۆیان ڕابگرن و فوکووسی خۆیان بخەنە سەر بەربەرەکانی لەگەڵ رێژیم.