• ڕۆژنامەی کوردستان
  • گۆڤاری ئاگری
  • گۆڤاری بیری خوێندکار
  • گۆڤاری لاوان
  • گۆڤاری ژنان
  • کەناڵی تەلەفزیۆنی تیشک
  • گۆڤاری نەرگز
١٧ی ژانویەی ٢٠١٨ی زایینی - ٢٧ی بەفرانباری ١٣٩٦ی هەتاوی  

لوڕەكان كێن و لوڕستان لە كوێیە؟

زایینی: ١٠-١٠-٢٠١٦ - هەتاوی: ١٣٩٥/٠٧/١٩ - ١٠:٢١ تاران قه‌باره‌ی فۆنت: قه‌باره‌ی نووسراوه‌ گه‌وره‌ بكه‌قه‌باره‌ی نووسراوه‌ بچووكتر بكه‌‌
لوڕەكان كێن و لوڕستان لە كوێیە؟
شەریف فەلاح

پێشەكی:

لوڕەكان وەكوو بەشێكی گەورە لە كومەڵگەی كوردەواری و دانیشتوانی زنجیرە چیای درێژ و پان و بەرینی زاگرۆس، هەر لە سەرەتای دەستپێكردنی ژیان و مێژووی نووسراوی شارستانییەتەوە لە داوێنی شاخ و پێدەشت و دۆڵەكانی ئەم جوغرافیایە ژیاون و بە پاراستنی خاک و كولتوور و زمانەكەیان و...هتد، ڕۆڵێكی یەكجار بەرچاویان لە هەموو بوارەكاندا نەتەنیا لە ناوچەكانی دێرینی نیشتەجێبوونی خۆیان، بگرە لە زۆر ڕووداو و پێشهاتی كومەڵایەتی، ڕامیاری، ئابووری، سەربازی، كولتوری و هتد گێڕاوە كە لە نێوان دەوڵەت و نەتەوە دراوسێیەكانی ڕووی داوە.

سەرەڕای ئەو هەموو بە سەرهات و ئاڵوگۆڕانەی كە بە درێژایی چەندێن هەزار ساڵ بە سەر ئەم بەشە لە نەتەوەی كورد هاتووە و هەرچەندە تەنانەت زمان و زاراوەی لوڕی نەهاتووەتە سەر ڕێزمان و كاغەز و دابونەریت و كولتوور و ئەدەب و موسیقا و زاراوە و زمانی لوڕی هێشتا بە شێوازیكی زارەكی ماوەتەوە، بەڵام پێكهاتەی كومەڵگەی لوڕی ئەوەندە كۆن و ڕیشەدار و قایمە، كە تا ئێستاش زۆرینەی تایبەتمەندییە ڕەسەنەكانی خۆی بە باشی پاراستووە و هەوڵدانی نەیارانی نەتەوەی كورد بۆ تواندنەوەی لوڕەكان لەنێو خۆیاندا نەیتوانیوە بگاتە ئەنجام.

ـ واتای وشەی "لوڕ":

سەبارەت بە واتای وشەی "لوڕ"، یان "لوێڕ" چەند بیر و بۆچوونی جۆراوجۆر لە ئارادایە، ئەم وشەیە لە هەندێ لە ناوچە لوڕنشینەكان بە ئەو جێگایانە دەگوتریت كە دارستانی چڕوپڕیان هەیە، لەبەر ئەوە هەندێ كەس لەو بڕوایەدان چوونكە زۆرینەی ناوچە لوڕنشینەكان شاخاوی و دارستانین، بۆیە ناوی لوڕ و لوڕستانیان بەسەردا بڕاوە، میر شەرەفخانی بەدلیسی مێژوونووسی بە ناوبانگی كورد كە لە قوناغێك لە سەردەمی سەفەوییەكان لە بارەگای شا تەهماسبی سەفەوی كاروباری ناوچە كورد و لوڕنشینەكانی ژێر دەسەڵاتی سەفەوییەكانی پێ سپێردرابوو، لە كتێبی شەرەفنامە جگە لەوەی كە لە لوڕەكان وەكو یەكێك لە هۆزە سەرەكییەكانی نەتەوەی كورد نێو دەبات، لەسەر ئەو بڕوایەیە كە ئەم بەشە لە نەتەوەی كورد بۆیە ناوی لوڕیان بەسەردا بڕاوە كە لە مەڵبەندی "مانڕوود" (ناوچەیەكی باشووری كوردستانی ڕۆژهەڵاتە لە نزیكەی كەنداوی هورموز) گوندێك هەیە بە نێوی كوردە و لە نزیكی ئەو گوندە دەربەندیك هەیە كە بە لوڕی پی دەڵین "كووڵ"، لەنێو ئەم دەربەندەش شوێنێك هەیە كە نێوی "لوڕ"ە و لەبەر ئەوەی ڕەچەڵەكی هۆز و خێڵە لوڕەكان سەرەتا دانیشتووی ئەو شوێنە بوون و ناوی خۆیانیان ناوەتە "لوڕ".

لەلایەكی دیكەوە لە باكووری شاری ئەندیمشك كە ئێستا دەكەوێتە پارێزگای خوزستانی ئێران، شارێكی كۆن و ڕووخاو هەیە بە نێوی "لووڕ" كە ئاسەواری چەندێن ئێمپراتۆرییەت و دەسەڵات، وەكو، مادەكان، پارتەكان، ساسانییەكان، ئەشكانیەكان و سەرەتاكانی سەردەمی ئێسلامییەت تێیدا دۆزراوتەوە و هەندێ لە مێژوونووسان بڕوایان وایە كە ئەم شارە كەوتووەتە بەر شاڵاو و هێرشی مەغوڵەكان و لەنێو چووە، جا لەبەر ئەوەی ئەم شارە جێگای باو و باپیرانی لوڕەكان بووە ناوی لوڕ و لوڕستانیش لەوێوە دێت. هەندێ بیر و باوەڕی تریش هەیە كە لەبەر ئەوەی لە ڕاستیدا نزیك نین و هیچ بەڵگەیەك بۆ سەلماندنیان لە ئارادا نییە، ئاماژەیان پێ ناكەین.

زاراوە و شێوەزاری لوڕەكان:

لەبەر ئەوەی زاراوە و زمانی لوڕی بە شێوەیەكی زانستیانە ئیشی ڕێزمان و لێكۆڵینەوەی لەسەر نەكراوە و تا ئێستاش لوڕەكان بە تایبەتی ئەوانەی كە نیشتەجێی ناوچە لوڕنشینەكانی ئێرانن ڕێزمانێكیان نییە بۆ نووسینی زمانەكەیان، زۆر لایەن وەكوو فارسەكان و توركە ئازەرییەكان هەوڵیان داوە لوڕەكان و شێوەزاری لوڕی وەكوو بەش یان لقێك لە نەتەوە و زمانەكانی خۆیان لە قەڵەم بدەن، یان بۆ ئەوەی جیاوازی بخەنە نێوان لوڕ و كورد، زاراوەی لوڕییان بە زمانێكی جیاواز لە زمانی كوردی پێناسە كردووە و چەندێن تیۆریی دوور و درێژ و بەڵگەی ساختەشیان بۆ داتاشێوە.

ئەوەی كە شێوەزاری لوڕی بەشێكی جیایی هەڵنەگرە لە باقی شێوە زارەكانی زمانی كوردی، لەلایەن زۆر كەسایەتیی پایەبەرزی زمانناس و لێكوڵەر و دەیان پسپۆڕ و شارەزا لە بواری زماندا پشتڕاست كراوەتەوە، ئەگەر پسپۆڕانی زمانناس و نەتەوەناس ئەو دەرفەتەیان ببوایە كە لێكۆڵینەوەیەكی مەیدانی و پراکتیكییان لەسەر شێوەزارەكانی زمانی كوردی لە هەر چوارپارچەی كوردستان بە گشتی و ناوچە لوڕنشینەكان بە تایبەتی كردبا، سەداسەد هیچ دوودڵییەك نەدەما لەوەی كە نەتەنیا شێوەزاری لوڕی، بەڵكوو دابونەریت و كولتوور و زۆرینەی فاكتەرە كۆمەڵایەتییەكانی لوڕ و كورد وەكوو یەكن و مێژوویەكی هاوبەش و دێرینیان هەیە. زۆربەی پسپۆڕانی زمان شێوەزارەكانی زمانی كوردییان بەم شێوەیە پۆلێن كردووە.

ـ جوغرافیا و ناوچەكانی نیشتەجێ‌بوونی لوڕەكان:

زۆرینەی ئەو شوێنانەی كە لوڕەكان تێیدا نیشتەجێن كەوتوونەتە باشووری زاگرۆس و بە دوای ئەوە ژمارەیەكی زۆریش لە لوڕەكان دانیشتووی كوردستانی باشوور و وڵاتی عێراقن.

لە وڵاتی ئێران نزیكەی ٦ پارێزگا بەتەواوەتی بە جەماوەر و جوغرافیای سروشتی و ڕامیارییەوە ژینگەی مێژوویی و هاوچەرخی لوڕەكانە كە ئەمانەن:

لوڕستان، یان خۆرماوا (خورەم ئاباد)، چهارمەحاڵ و بەختیاری، كهگیلوویە و بویرئەحمەد، پارێزگای شیراز كە ئێستا بە فارس دەناسرێت، بووشێهر و هورموزیان (هورموزگان).

جگە لەمە لوڕەكان و ناوچە لوڕنشینەكان بەشێك لە پێكهاتەی كومەڵایەتی و جوغرافیایی ئەم پارێزگایانە پێكدێنن واتە پارێزگاكانی: كرماشان، ئیلام، هەمەدان، مەركەزی (ئەراك)، ئیسفەهان، باشووری كرمان و خووزستان.

لە باشووری كوردستان و وڵاتی عیراق لوڕەكان لەم پارێزگایانە نیشتەجێن: هەولێر، كەركووك، سلێمانی، دیالە، واست و میسان.
واتە لە شار و شارۆچكەكان و دەشتەكانی وەكوو: چەمچەماڵ، خانەقین، دووزخورماتوو، گوڵاڵە (جەلەولا) دەشتی هەولێر، دەشتی كۆیە، شارەزوور، دەشتی بیتوین، مەنەلی (مەندەلی)، جەسان، ترساق، هەشیمە، زرواتیە، بایرای (بەدرە)، عەلی غەربی، عەلی شەرقی، باغسای، كووت و...هتد.

جیاواز لەمانە ژمارەیەكی زۆر لە لوڕەكان لە دەرەوەی جوغرافیا و ناوچەكانی خۆیان دەژین، بۆ وێنە بەشێكی زۆر لە لوڕەكانی ئێران لە باكووری ئێران لە پارێزگاكانی گیلان و مازەندەران، لە باكووری خۆرهەڵسان (خوراسان)، قەزوین، زەنجان و ناوچەی سایین‌قەڵای پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژئاوا دەژین كە زۆرتر لە خیڵەكانی "چگنی"، "پاپی"، "بەیرانوەند"و "چاردۆڵی (چەرداوڵی)ن.

كولتوور و داب‌ونەریتی لوڕستان:

مۆسیقا:

مۆسیقای لوڕی، لەگەڵ مۆسیقای "ڕەدیفی دەزگایی"دا پەیوەندییەكی نزیكی هەیە و بەشێكی زۆر لە هەوا لوڕییەكان لەگەڵ ڕیتم و ئاهەنگەكانی دەڤەرەكانی ئیلام و كرماشان نزیكن. بەشێكی زۆر لە مۆسیقای لوڕی بە "كەمانچە" لێدەدرێت كە جۆرێكە لە ئامێری كەمانچەی ناوچەیی كە پیشەی دەستیی خودی لوڕەكانە و ئەم كەمانچەیە تەنانەت كاریگەریی لەسەر مۆسیقای فەرمیی ئێران (ڕەدیف) داناوە. زۆرینەی مۆسیقا و ئاهەنگەكانی لوڕستان لە دەزگای "ماهوور"دا دەگوترێن و زۆربەیان ئامێری كەمانچەیان تێدا بەكار دەهێنرێت. مۆسیقای لوڕستان بە چوار بەشی "ڕێوڕەسم، مۆسیقای كار، مۆسیقای زەماوەن و مۆسیقای بەیت و باو دابش دەبن، گۆرانی و هەڵپەڕكێیە باوەكانی لوڕستان زیاتر حیماسی و میللین.

جلوبەرگی ژنانی لوڕ:

جلوبەرگ و پۆشاكی ژنانی لوڕ بەپێی پێگەی كۆمەڵایەتی، ئابووری و فەرهەنگی و لەلایەكی دیكەشەوە بەپێی كەمیی و زۆریی تەمەن، جیاوازە و بەهۆی پێكهاتەی عەشیرەیی و تایفی هەندێ لە هۆز و تایفە و بنەماڵە ناودارەكان جلوبەرگی تایبەت بەخۆیان هەیە و ئەم جیاوازییە لەنێو ژنانیشدا بەرچاوترە.

ژنانی بەتەمەنی لوڕ زیاتر پارچە و كۆتاڵی سادە و سەروێن، شەدە، (گەڵوەنی"ی ڕەش و سپی بەكار دەهێنن كە گەڵوەنی بەپێی ڕەنگ و پێكهاتە و جۆرەكانی جوانییەكی تایبەتی هەیە و پیشەی دەستكردی خودی لوڕەكانە كە پێشینەیەكی زۆری هەیە. شەرواڵ (پانتۆڵ)ی ژنانی لوڕ، لەڕووی جۆر و ڕەنگەوە لە كۆتاڵێكی دوو بەش و دوو ڕەنگ پێكدێت.

هەتا ڕادەیەك لەسەر پەنجەی پێیەوە هەتا سەر ئەژنۆ، پارچەیەكی سپیی نەخشدارە و بەشی سەرووشی بە ڕەنگێكی دیكە و گوڵدار نەخشێنراوە. بەشەكانی دیكەی دەكەوێتە سەر كراسە ژنانەكە كە بە "كوڵەنجە" ناسراوە.

بەشێكی دیكە لە جلوبەرگی ژنانی لوڕ "كەت"ە كە لەژێر "گەڵوەنی"ییەوە دەبەسترێ و هەتا نێوشان دەكێشرێت و دوو لۆی دیكەشی بەسەر شانیدا هەتا ناو سینگی درێژەی دەبێت.

ناوی هەندێ لە جلوبەرگ و پۆشاكی هۆز و تایفەكانی لوڕستان بریتین لە: داڵ پلون، كڵاو ڕونگی، كرون، زڕمشكی، جۆزۆ، كۆشك، چاڵ پشكەڵی، قووە، كەمەربەند، لینگڕەو، چووزەر، هیلوو، گوڵە مانگ و گرزوو.
بالاترین چاپکردنی ئەم بابەتە

رۆژنامەی کوردستان
رۆژنامەی کوردستان ژ. ٧١٦ لەم ژمارەیەدا:

ــ دەنگی راسانی گەلان نابیستن
ــ خەباتی ڕۆژهەڵات بەردەوامە
ــ خۆپێشاندانەکانی ئێران و پرسی کورد
ــ کاوە ئاهەنگەری: ئیرادەی گشتی کوردەکان لە ئێران، بە هەبوونی ڕێبەرییەکی شیاو و لێوەشاو بۆ ئەم قۆناغە دەتوانێ بەشێک لە هاوکێشەکان بە قازانجی کوردستان بگۆڕێ
  • شەپۆلەکانی شار شەپۆلەکانی شار
    شەپۆلەکانی شار پڕە لە هەست و سۆزی نیشتمانپەروەری و نەخشێنەری ئەو جووڵە و راچەنینانەیە کە لە نێو کۆمەڵی کوردەواریدا بە نهێنی و دوور لە چاوی داگیرکەر، بەردەوام لە گەشە و هەڵچووندان.
  • تەیموور مستەفایی: هێزە نیزامییەکانی ئێران نەتەنیا نابێت لە سەرکوتی خۆپێشاندەراندا بەشداری بکەن، بەڵکوو دەبێت هاوکاری بەئەنجام گەیاندنی ئەو حەرەکەتە بن کە بە قازانجی هەموو لایەکە تەیموور مستەفایی: هێزە نیزامییەکانی ئێران نەتەنیا نابێت لە سەرکوتی خۆپێشاندەراندا بەشداری بکەن، بەڵکوو دەبێت هاوکاری بەئەنجام گەیاندنی ئەو حەرەکەتە بن کە بە قازانجی هەموو لایەکە
    دەقی وتووێژی کاک تەیموور مستەفایی، ئەندامی دەفتەری سیاسیی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران و بەرپرسی کۆمیسیۆنی تەشکیلاتی حیزب لەسەر خۆپێشاندانە سەرانسەرییەکانی ئێران و بڵاوکردنەوەی ڕاگەیەندراوی ئەم کۆمیسیۆنە لەم پێوەندییەدا، لەگەڵ تەلەفزیۆنی تیشک.
  • کاوە ئاهەنگەری: ئیرادەی گشتی کوردەکان لە ئێران، بە هەبوونی ڕێبەرییەکی شیاو و لێوەشاو بۆ ئەم قۆناغە دەتوانێ بەشێک لە هاوکێشەکان بە قازانجی کوردستان بگۆڕێ کاوە ئاهەنگەری: ئیرادەی گشتی کوردەکان لە ئێران، بە هەبوونی ڕێبەرییەکی شیاو و لێوەشاو بۆ ئەم قۆناغە دەتوانێ بەشێک لە هاوکێشەکان بە قازانجی کوردستان بگۆڕێ
    خوێنەرانی بەڕێزی "کوردستان"، سەبارەت بە دوایین بارودۆخی ئێران و کوردستان و هەروەها نەخش و دەوری کورد و حیزبی دێموکرات لە هاوکێشەکاندا، ماڵپەڕی "کوردستان میدیا" وتووێژێکی لەگەڵ بەڕێز "کاوە ئاهەنگەری" چاودێری سیاسی و ئەندامی حیزبی دێموکرات ئەنجام داوە کە لێرەدا دەخرێتە بەر دیدی ئێوەی خۆشەویست.
  • ئێمە و وێژمانەکانی داگیرکراوی و هەڵاوێردراوی ئێمە و وێژمانەکانی داگیرکراوی و هەڵاوێردراوی
    ئەم گوتارە ئەگەرچی لای گرووپ، ڕێکخراو و حیزبی سیاسیشەوە هەڵگیراوە، بەڵام بەوپێیەی کە ئەم دامەزراوەگەلە لە عەرزی واقیعدا کار دەکەن و پێویستیان بە دانوستان و دانیشتن و وەرگرتنی پووانی جیاواز هەیە، ئەم ڕێکارەیان هەتا ئیستە تا رادەیەک پاساو هەڵگرە؛ وەکوو تر لە ئاستی یەکانگیریی نەتەوایەتی و دینامیزمی کۆمەڵایەتییەوە هەندێک خەساریشی هەبووە کە لێرە ناگونجێ بەسەریاندا بێینەوە.
  • کۆمەڵگەی ئازاد لە سێبەری دێموکراسیدا کۆمەڵگەی ئازاد لە سێبەری دێموکراسیدا
    "ژان ژاک ڕۆسۆ"یش لە وتارێکیدا بە ناوی "ڕێککەوتنی کۆمەڵایەتی" دەقەکەی بەم ڕستەوە دەست پێ دەکات: "مرۆڤ سەرەڕای ئەوەیکە بە سەربەستی لە دایک دەبێت، بەڵام لە هەموو شوێنێکی ئەم دنیادا بندەست و دیلە".
  • خۆپێشاندانەکانی ئێران و پرسی کورد خۆپێشاندانەکانی ئێران و پرسی کورد
    لەو قۆناغەدا کە هێزەکانی رێژیم باوەڕیان بە خۆیان نەماوە و ترسی رووخان هێزی سەرکووتکەری بێ هیوا کردووە، راسانی شارەکانی کوردستان دەتوانێ زۆرترین دەسکەوت و کاریگەریی هەبێ. ئەوە دەرفەتێکە کە گەلی کورد دەتوانێ بۆ پێشخستن و نزیک بوونەوە لە ئامانجەکانی، کەڵکی شیاوی لێ وەربگرێ؛ بە تایبەتی کە لە قۆناغی نوێی خەباتدا، هۆشیاری نەتەوەیی و بەرینایی خەبات لە جاران بەرزتر و بەربڵاوترە.
  • پیلانەکانی بەسیج لە نێو زانکۆکانی کوردستاندا پیلانەکانی بەسیج لە نێو زانکۆکانی کوردستاندا
    لەم نێوانەدا، بەسیج، وەکوو ئامرازی سیخوڕیی حکومەت بەکار براون. بەسیج لە هەموو فەرمانگەیەکی حکومەتی و ناحکومەتی و لە واتایەکی بەربڵاوتر: لە هەموو شوێنێکدا وەکوو ڤایرۆسێک بڵاوبووەتەوە. قوتابخانەکان و زانکۆکانیش لە فیلترینی ئەم شوێنانەن. بەسیجی کوردیش، یان خۆماڵیتر بڵێم: جاشە کوردەکان، وەک باقی بەسیجییەکانی ئێران، ئەرکی تایبەتیان پێ ڕادەسپێردرێت کە بەرچاوترینیان، فرۆشتنی نیشتمان و هاوزمانەکانیانە.
  • خەباتی ڕۆژهەڵات بەردەوامە خەباتی ڕۆژهەڵات بەردەوامە
    زلهێزەکان هاتن و بێ لەبەرچاوگرتنی مافی گەلان، نەخشەی ناوچەکەیان گۆڕی؛ لە ئاکامی ئەم داڕشتنە نوێیە یەکلایەنە و نادادپەروەرانەشدا، هەندێک لە نەتەوەکان لە مافی دامەزرانی دەوڵەتی خۆیان بێبەش کران کە بەرچاوترینیان نەتەوەی کورد بوو. کورد بوو بە یەکەم قوربانی ڕەوتی نوێی نادادپەروەرانەی مێژوو، تەنیا لەبەر ئەوەیکە دروست بوونی دەوڵەتێکی کوردی لەگەڵ بەرژەوەندی ئەم زلهێزانە یەکی نەدەگرتەوە.
  • دەنگی راسانی گەلان نابیستن دەنگی راسانی گەلان نابیستن
    لە رۆژی ٧ی بەفرانباری ١٣٩٦ی هەتاوی و لە دوایین رۆژەکانی ساڵی ٢٠١٧ی زانییندا، بزاڤی مافخوازیی نەتەوەکان و خەڵکانی ئێران دوای چەندین و چەند کۆبوونەوەی ناڕەزایی دەربڕین، وەکوو ڕووبارێکی بەلرفە، بەنداوی کۆت و بەندی هەمەڕەنگی ڕێژیمی رووخاند و لافاوێکی سەرتاسەریی لە ئێراندا وەڕی خست.
  • لوقمان ئەحمەدی: هۆکاری سەرەکی ناسەقامگیری و شەڕ لە ڕۆژهەڵاتی ناویندا گرێدراوە بە بوونی فرە جەمسەری و نەبوونی هاوسەنگی هێز لە لایەک و ڕەقابەتی نێوان وڵاتانی ڕۆژهەڵاتی ناڤین و بەکارهێنانی ئەم شەڕ و ئاڵۆزیانە لە لایەن ئێلیتەکانی نێو وڵاتانی بەشدار بۆ پارستنی لوقمان ئەحمەدی: هۆکاری سەرەکی ناسەقامگیری و شەڕ لە ڕۆژهەڵاتی ناویندا گرێدراوە بە بوونی فرە جەمسەری و نەبوونی هاوسەنگی هێز لە لایەک و ڕەقابەتی نێوان وڵاتانی ڕۆژهەڵاتی ناڤین و بەکارهێنانی ئەم شەڕ و ئاڵۆزیانە لە لایەن ئێلیتەکانی نێو وڵاتانی بەشدار بۆ پارستنی
    زلهێزەکانی جیهان، بە تایبەت ڕوسیە و ئامریکا دەیانهەوێ پارسەنگێکی هێز لە ڕۆژهەڵاتی ناوین پێکبهێنن کە سەقامگیر بێ و تێیدا بەرژەوەندی و نفوزی خۆیان پارێزراو بێ. رۆڵی ئامریکا و روسیە چارەنووسساز دەبێ بۆ بارودۆخی داهاتووی ناوچەکە، ئەگەر یەک یان هەردوو لەم وڵاتانە گەرەنتی سەقامگیری و پارسەنگی هێز بدەن بە هاوپەیمان و دۆستەکانی خۆیان لە ناوچەکە ئەو کات ئیمکانی هەیە شێوەیەک لە سەقامگیری دروست بێ.
  • ئاو، کۆڵەکەی ستراتیژی داهاتووی کوردستان ئاو، کۆڵەکەی ستراتیژی داهاتووی کوردستان
    بنەمای گەشەی ئێران لە ڕووی جوغرافییەوە، لەسەر دوو پاژی ناوەندی _فارس و قەراغی _نافارس داندراوە، چون دەوڵەتی مۆدێڕن پێی وابوو تەنیا رێگەی مانەوەی، خوڵقاندنی یەک نەتەوەیە و لە پێناو ئەو ئامانجەش جوغرافیای پاشکەوتوو و پێشکەوتووی خوڵقاند.
  • کرماشان له پەنای بێپەناییدا کرماشان له پەنای بێپەناییدا
    ئەم دۆخە نالەبارە لەپاش زیاتر لە یەک مانگ، هاوکاتە لەگەڵ دەسپێکی سەرما و سۆڵە و بارینی بەفر؛ لەمبارەوە "ئەکبەر سەنجابی" فەرمانداری سەرپێڵی زەهاو باسی لە دۆخی نەشیاوی ژیانی هاووڵاتییان لە نێو خێوەتەکاندا کردووە و وتوویەتی: بەرپرسان دەبێ درک بە بارودۆخی لێقەوماوان بکەن؛ خەڵک بە دژوارییەوە لە ژێر خێوەتی ١٠ میتریدا دەژین!
  • دوکتور قاسملوو، بزاڤی راسیۆنالیزمی سیاسەت لە کوردستاندا دوکتور قاسملوو، بزاڤی راسیۆنالیزمی سیاسەت لە کوردستاندا
    ئەو تایبەتمەندییەی هزری سیاسی کە لە بۆڵەبۆڵ و تەنانەت خواستی سیاسیش جیای دەکاتەوە ئەوەیە کە سیستمێکی واتادارمان پێ دەبەخشێت کە کێشەی کورد لە پێوەندی لەگەڵ کێشەکانی دنیای مودێڕن و لە چوارچێوەی چەمک و دەستەواژەکانی تایبەت بەو دنیایە دووبارە پێناسە دەکاتەوە.
  • داهاتوی ڕەشی ئێران لە دەلاقەی بوودجەی ساڵی داهاتوودا داهاتوی ڕەشی ئێران لە دەلاقەی بوودجەی ساڵی داهاتوودا
    ئەگەر ئەرکی سپای قودس بە دەرکەوتنەکانی قاسم سلێمانی لە ناوچەدا هەژمار بکەین ڕوون و ئاشکرایە کە لە هەر کوێ شەڕ و نائارامی هەبێت، ناوبراویش لەوێیە؛ واتە سامانی وڵاتێکی وەک ئێران و کوردستان بۆ شەڕئەنگێزی و تیرۆر کەڵکی لێوەردەگیرێت و ئەوەش بەئاشکرا و بەیاسا دەیکەن.