• ڕۆژنامەی کوردستان
  • گۆڤاری ئاگری
  • گۆڤاری بیری خوێندکار
  • گۆڤاری لاوان
  • گۆڤاری ژنان
  • کەناڵی تەلەفزیۆنی تیشک
  • گۆڤاری نەرگز
١٩ی فێڤریەی ٢٠١٨ی زایینی - ٣٠ی رێبەندانی ١٣٩٦ی هەتاوی  

ڕۆڵی ئێران لە گرتن و ئازاد نەکردنی شاری مووسڵدا

زایینی: ٢٤-١٠-٢٠١٦ - هەتاوی: ١٣٩٥/٠٨/٠٣ - ١٠:١٠ تاران قه‌باره‌ی فۆنت: قه‌باره‌ی نووسراوه‌ گه‌وره‌ بكه‌قه‌باره‌ی نووسراوه‌ بچووكتر بكه‌‌
ڕۆڵی ئێران لە گرتن و ئازاد نەکردنی شاری مووسڵدا
ئەلبۆرز ڕووئین تەن

مووسڵ ئەو شارەی کە بە درێژایی مێژوو چارەنووسی سیاسەت و هێز لە ڕۆژهەڵاتی نێوەڕاست دیاری دەکات. ئەو شارە کە لە سەدەی ڕابردوودا وەک ناوەندی ویلایەتی مووسڵ بە شارێکی گرینگی ناوچە هەژمار دەکرێت ڕۆڵی سەرەکیی هەبووە لە دیاری کردنی سنوور و هەروەها باڵانسی هێز لە ڕۆژهەڵاتی نێوەڕاست. تەنانەت بۆ وڵاتە کۆلۆنیەکانی سەردەمی دوای شەڕی یەکەمی جیهانی و دروست بوونی دەوڵەتی عێراق گرینگ و بابەتێکی هەمیشە جێگەی مشتومڕ بووە. ئەو مێژووە لە سەردەمی ئێستادا بە جۆرێکی دیکە بەردەوامە، چوونکە دوای زیاتر لە دوو ساڵ لە دەست‌بەسەرداگرتنی، ئازاد کردنی بۆتە گرینگترین بابەتی سیاسی لە نێوان وڵاتانی ناوچە و زلهێزەکانی دونیادا. بەڵام ئەوەی کە گرنگیی ئەو شارەی بۆ وڵاتان و سیاسییەکان لە سەردەمی ئێستادا دوو ئەوەندە کردووە، ڕۆڵی ئێرانە. ڕێژیمی ئێران لە کاتی تەسلیم کردنی مووسڵ بە هێزەکانی داعش و هەروەها لە ئازاد نەکردنی تا ئێستا بەرپرسیارە، ئەو چەندەش دەگەڕێتەوە بۆ ڕۆڵی ئێران لە دروست کردنی ئاژاوە و شەڕ و ماڵوێرانی لە دەرەوەی سنوورەکانی بە مەبەستی درێژەپێدانی حکوومەتی دیکتاتۆریی خۆی، کە تێزێکی بەناوبانگی ئێرانە.

بێ‌گومان بۆ سەلماندنی ئەو ڕۆڵەی ئێران کە لە مووسڵ و عێراق گێڕاویەتی، وەکوو نواندنی ڕۆڵی هاوشێوە لە هەموو وڵاتانی ناوچە، بۆتە هۆکاری ماڵویڕانی و کوژارنی سەدان هەزار سیڤیل و بۆ بەڵگەمەند کردنی سەختیەکی ئەوتۆ نابینم، چوونکە بەڵگەی بێ‌هەژمار هەیە. هەر بۆیەش دەبێ بگەڕێینەوە بۆ سەرەتای تەسلیم کردنی ئەو شارە بە هێزەکانی داعش، واتە مووسڵ چۆن کەوتە دەست داعش؟ ڕۆژی ١٠ی حوزەیرانی ساڵی ٢٠١٤، گرووپێکی توندڕەوی تیرۆریست بە تەواوی دەستیان بەسەر شاری مووسڵدا گرت. کە زیاتر لە ٤٠ هەزار هێزی لەشکریی بە هەموو چەک و تەقەمەنییەکەوە کە بە میلیاردەها دولار لە وڵاتی ئەمریکا کڕدرا بوون، لە سێ سوپای گەورەی وڵاتی عێراق بە فەرماندەیی نوری مالیکی لەو شارەدا، لە ماوەی کەمتر لە چەند کاتژمێردا ئەو شارە گرینگەی کە بە هەموو ئەو چەک و ئامێرانە تەیار کرابوو، تەسلیم بوون. هیچ کارناس یان توێژەرێکی زانستی ناتوانێ ئەو تەسلیم کردنە بەدەر لە خواستی فەرماندەی هێزەکان شی بکاتەوە، واتە ئەگەر ویستی نوری مالیکی کە دواتر هەر لەو پێوەندییەدا بانگهێشتی پاڕلەمان کرا و سەبارەت بە تەسلیم کردنی شاری موسڵ بەو گرووپە لێپرسینەوەی لێ کرا نەبا، ئەو کارەساتە ڕووی نەدەدا. مالیکی کەسی یەکەمی ڕێژیمی ئێرانە لە عێراق، کە واتە ئەو ڕووداوە بە بێ ئاگاداری و تەنانەت پلانی ئێران نەبووە، هەروەها ئەگەر سەیرێکی چاوپێکەوتنی ئوسامە نوجێیفی جێگری سەرۆک کۆماری عێراق و برای پارێزگاری مووسڵ کە لە سەرەتای ساڵی ٢٠١٦دا لەگەڵ کاناڵی سکای نیوزی عەرەبی کردی بکەین، بە ئاشکرا و بە ڕوونی باس لە هەڕەشەکانی ئێران بەر لە کەوتنی مووسڵ دەکات و دەڵێت؛ لە سەفەرێکدا بۆ وڵاتی ئێران بەرپرسانی باڵای ئیرانی هەڕەشەیان لە ئێمە کرد کە ئەگەر ئێمە هاوکاریی مالیکی نەکەین، ئەوا مووسڵ دەکەوێت. کە واتە بەرپرسی یەکەمی هاتنی داعش بۆ مووسڵ ئێرانە و لەو ڕێگەیەدا وێڕای نانەوەی شەڕ و ماڵوێرانی چەند ئامانجی دیکەی پێکا کە دەتوانین ئاماژە بە هێرش بۆ سەر کوردستان بۆ دوورخستنەوەی کوردەکان لە ڕێفراندۆم و سەربەخۆیی و هەرەوەها لە دروست کردن و ڕەواییدان بە چەندین گرووپی هاوشێوەی حیزبوڵڵای لوبنان بۆ پاراستنی بەرژەوەندییەکانی ئێران و بەکارهێنانیان وەک ئامرازی هەڕەشە لە ناوچەدا بکەین. ئێستا دوای زیاتر لە دوو ساڵ، ڕزگار کردنی مووسڵ وەک بابەتێکی لەشکری سەیر ناکرێت، بەڵکوو وەک بابەتێکی سیاسی بۆ دابین کردنی بەرژەوەندیی سیاسیی لایەنەکان بۆتە هۆکاری ترافیکی دیپلۆماسی لە نێو وڵاتانی ناوچەیی و زلهێزەکاندا. کوردەکان کە هێزێکی کاریگەرن و بە بێ ئەوان ڕزگار کردنی مووسڵ ئاستەمە، داوای گارانتی دەکەن بۆ نەگەڕانەوە بۆ سنوورەکانی بەر لە هاتنی داعش. تورکیە کە لە ڕووی مێژوویی و سیاسەتی ناوچەییەوە خۆی لە هەموو کەس زیاتر بە خاوەنی مووسڵ دەزانێت و کار دەکات بۆ ئەوەی لە پرۆسەکەدا بەشدار بێت و تا دوای نەمانی داعش لە بەشداریی خۆی بە مەبەستی هاوکاریی هێزەکانی دۆستی خۆی کەڵک وەربگرێت. زلهێزەکان لە چوونە ناوەوەی هێزەکانی سەر بە ئێران بۆ نێو مووسڵ و دروست بوونی شەڕی تایفی و ئاڵۆزتر بوونی ئەو گێژاوەدا کە لە دروست کردنیدا خەتاباریشن دەترسن. لە هەمووی گرینگتر ئێران کە هۆکاری سەرەکیی ئەو هەموو ماڵوێرانیەیە نایهەوێ لە کۆتاییدا مووسڵ وا بە ئاسانی بکەوێتە ژێر کاریگەریی کورد و سوننە و تورکیە. تێکەڵ بوونی ئەو هەموو بەرژەوەندییە بە ئاراستەی جیاواز وێڕای بەدرەنگ خستنی ڕزگار کردنی مووسڵ، ئاکامەکەشی تا ڕادەیەک تاریک و ئاڵۆز کردووە. کارکردنی ڕێژیمی ئێران بۆ بەشداری لە ڕزگار کردنی مووسڵ لە ڕێگەی گرووپەکانی وەک حەشدی شەعبی و پەراوێز خستنی هێزەکانی دژبەری خۆی، هەوێنی ئەو ئاڵۆزییەیە. تەنانەت ئەگەر لەو ڕۆژانەدا مووسڵ ئازادیش بکرێت، دەبێ چاوەڕوانی پلانی دیکەی ڕێژیمی ئێران بین بۆ ئالۆزتر کردنی ڕەوشەکە و بەردەوام کردنی ئەو نائارامیە و ڕەوشی شەڕ لە ناوچەدا. لەوانەیە ئەو پلانە لە دەستێوەردان لە کاروباری گەڕانەوەی شەنگال بۆ سەر کوردستان و بە کارهێنانی ئەو خەڵکە شیعە مەزهەبانەی کە لەو ناوچانە دەژین خۆی ببینێتەوە. ئێستا کارەساتی سەرەکی ئەوەیە کە لە دوای ئەو هەموو خەسارە مرۆڤیە لە عیراق، لە کات‌وساتی دەستپێکردنی ئۆپەراسیۆنی موسڵدا، زیاتر لە گەڕانەوەی هێمنی و ئاسایش بۆ خەڵکی ناوچە و پاراستنیان، باس لە بەرژەوەندیی وڵاتانی ناوچە دەکرێت. هەربۆیەش ڕێژیمی ئێران وەکوو کلیلی هەموو ئالۆزییەکانی ناوچە، لە شاری مووسڵیشدا هەر لە دەستپێکی تەسلیم کردنیەوە تا ڕزگار نەکردنی ئێستا و پلان بۆ بەردەوامیی ئالۆزییەکان دوای ڕزگار کردنی کار دەکات، کە جارێکی دیکە ئەو چەندە بۆ هەموو لایەک دەسلمێنێت کە؛ تا ئەو ڕێژیمە بمێنێ، هێمنی و ئاسایش لە ناوچەدا تەنیا لە خەوندا مسۆگەر دەبێت.
بالاترین چاپکردنی ئەم بابەتە

رۆژنامەی کوردستان
رۆژنامەی کوردستان ژ. ٧١٩ لەم ژمارەیەدا:

ــ خەباتی ڕۆژهەڵات بەردەوامە
ــ پرسی رێفراندۆم
ــ لە سەروەری نەتەوەییەوە هەتا کلۆنی بوون
ــ ژن پڕۆسەی ژێر دەستی سیاسەتە؟
  • پرسی رێفراندۆم پرسی رێفراندۆم
    تەنیا رێفراندۆمی دێموکراتیک و واقیعی دوای رووخانی کۆماری ئیسلامی و نووسینی یاسایەکی بنەڕەتی لەسەر ئەساسی پرەنسیپەکانی دێموکراسی و ژیانی ئازاد و یەکسانی هەموو نەتەوەکانی نێو ئێران دەکرێ، کە لەو گشتپرسییەدا ئەو یاسایە بخرێتە دەنگدانەوە و ببێ بە پەیمانی پێکەوە ژیان، نەک ئامرازی پیرۆزکردنی وەهمەکان و شمشێری کوشتاری خەڵک.
  • زستان لە کولتووری کوردەواریدا زستان لە کولتووری کوردەواریدا
    ئەو ڕۆژهەڵاتناس و نووسەرە گەڕیدانەی کە لەبارەی مێژوو، جوگرافیا و فەرهەنگی کورد و کوردستان نووسیویانە، هەموویان لە سەفەرنامەکانی خۆیاندا جەختیان لەسەر زستانی سەخت و تەڕ و تووشیی ناوچە جیاجیاکانی کوردستان کردووە. هەرچەند ئێستا لەژێر کاریگەریی گۆڕانی کەشوهەوای جیهانیدا و بە گەرمدا هاتنی کۆی گۆی زەوی، کەشی کوردستانیش، گۆڕانی بەسەردا هاتووە.
  • عەبدوڵا حیجاب: هه‌نگاو و سیاسه‌ته‌كانی ڕووحانی هیچ جیاوازییه‌كی له‌گه‌ڵ كرده‌وه‌كانی باقی كاربه‌ده‌سته‌ هه‌ره‌ توندڕه‌وه‌كانی ڕێژیم نه‌بووه‌ عەبدوڵا حیجاب: هه‌نگاو و سیاسه‌ته‌كانی ڕووحانی هیچ جیاوازییه‌كی له‌گه‌ڵ كرده‌وه‌كانی باقی كاربه‌ده‌سته‌ هه‌ره‌ توندڕه‌وه‌كانی ڕێژیم نه‌بووه‌
    پشتیوانی لە ڕاپەرینی گەلانی ئێران لە دژی ڕێژیمی ئیسلامی ئەو وڵاتە و هەروەها مەسەلەی "بەرجام" دوو تەوەری سەرەکیی یەکەم وتاری ساڵانەی سەرکۆماری ئامریکا بوون, کە بەرچاوترین جیاوازی لە سیاسەتی دەرەکیی ئەو وڵاتە بە نیسبەت ئیدارەی پێشووتری ئامریکا بەهەژمار دێن؛ بۆ شرۆڤەی زیاتری ئەو وتار و سیاسەتە کە هاوکاتە لەگەڵ بەردەوامیی ناڕەزایەتییەکان لە نێوخۆی ئێراندا، سەرنجتان بۆ ئەم وتووێژەی کوردستان لەگەڵ بەڕێز عەبدوڵا حیجاب، چالاکی سیاسی ڕادەکێشین.
  • خۆپیشاندانەکان چیمان لێدەخوازن؟ خۆپیشاندانەکان چیمان لێدەخوازن؟
    ئەوەتا دیسان دروشمگەلی وەک مردن بۆ دیکتاتۆر، نەمان بۆ خامنەیی، رێفۆرمخوازان ـ بناژۆخوازان ئیتر بەسە لەگەڵتان سازان( اصلاح طلب، اصولگرا، دیگر تمام است ماجرا) سەری هەڵداوەتەوە. رەنگە سەرکوت و گرتن و لێدان و کوشتن رەوتەکە هەندێ جار کز بکا، بەڵام وەستانی بۆ نییە. ئەگەر شەپکە هێندە بۆ رێژیمی ئاخوندی توندە، ئێمەی کورد دەبێ چی بکەین؟
  • تارماییەکان لەنێو سۆشیال‌میدیادا تارماییەکان لەنێو سۆشیال‌میدیادا
    سۆشیال میدیا چ وەک دیاردە و چ وەک دەرفەت زۆر بەستێنی بۆ کۆمەڵگای رۆژهەڵاتی‌نێوەراست خوڵقاندووە.
  • گوڵوەنی، هێمای خۆڕاگری نەتەوەیەکه گوڵوەنی، هێمای خۆڕاگری نەتەوەیەکه
    فەرهەنگ هەموو بەها، رەوت و نموونە ڕەفتارییەکانی نێو کۆمەڵگەیەک لەخۆ دەگرێت و وڵات و نەتەوەکان لە یەک جیا دەکات، ئەگەرنا هەموو کۆمەڵگەکانی ئەم جیهانە دەبوو وەکوو یەک بن.
  • ئەدەب لە سیاسەتی بەرپرسانی ڕێژیمدا ئەدەب لە سیاسەتی بەرپرسانی ڕێژیمدا
    "ئەدەب"، وشەیەکە کە بیسەر یان خوێنەر بە بیستنی چ بە شێوەی "شهودی" و چ بە جۆری "منطقی" کۆمەڵێک نۆرمی پڕ بەهای دەکەوێتە مێشک کە هەر مرۆڤێک بە بوونی ئەو بەهایە، کەسایەتییەکی قورس و جێگەی متمانە پەیدا دەکات و لە لای خەڵکی دیکە وەک مرۆڤێکی باش سەیری دەکرێت و حورمەتی لێدەگیرێت؛ ئەدەب بەنرخترین سەرمایە و میراتی ژیانی مرۆڤایەتییە کە مرۆڤ لەگەڵ ژیانی خۆیدا بە کۆڵی دەکێشێت.
  • ژن و سیاسەت ژن و سیاسەت
    دەرکەی سیاسەت لە ڕێگەی بنەماڵە، قوتابخانە، ڕۆژنامەکان، تەلەفزیۆن و هەروەها ململانێیە سیاسییەکانەوە بە ڕووی تاکدا دەکرێتەوە و تاک لە سەر ڕۆڵی دەوڵەت و دەزگا و دامەزراوەکانی سەر بە دەسەڵات هەرچی زۆرتر ئاگایی پەیدا دەکات. هێنانەکایەی سیستمێکی دێمۆکراتیک لەو وڵاتانەدا کە حکوومەتێکی نادێمۆکرات و سەرکوتکەریان ئەزموون کردووە، ئەنجامەکەی تەنیا بە شکست خواردن و سەرکوت کردن گەیشتووە؛ لەم جۆرە وڵاتانەدا بنەماڵەکان بەردەوام ئەوە بە گوێی منداڵەکانیاندا دەچرپێنن کە کاریان بە سیاسەتەوە نەبێت و بەشداریی تێدا نەکەن، نموونەی بەرچاوی ئەم وڵاتانە و ئەم کۆمەڵگەیانە، کۆمەڵگەی کوردەوارییە.
  • تویتێک کە ترامپ هیچکات ناتوانێ بینێرێت تویتێک کە ترامپ هیچکات ناتوانێ بینێرێت
    لە ٨ی ژانویەدا، "تهران تایمز" راپۆرتی دا، کە بەپێی راپۆرتی بەرپرسی بەشی بەڕێوەبەریی ویشکەساڵی و قەیرانەکان لە دامەزراوەی کەشوهەواناسی ئێراندا، "نزیک بە ٩٦ لە سەدی سەرانسەری ناوچەکانی ئێران بەدەست ئاستی جیاوازی ویشکەساڵی درێژەکێشراوەوە دەناڵێنن".
  • خەباتی ڕۆژهەڵات بەردەوامە خەباتی ڕۆژهەڵات بەردەوامە
    خومەینی لە فتواکەیدا بڕیاری بە هەموو هێزە چەکدارەکانی دا، کە تا کۆتایی هاتنی کێشەی کورد لە کوردستان نەکشێنەوە؛ دوابەدوای ئەم بڕیارە ئایینییە بۆ ڕشتنی خوێنی کورد، کارەساتبارترین قۆناغی شۆڕش لە کوردستان دەستی پێکرد و خەڵک لە شار و گوندی کوردستان کەوتنە بەرپەلاماری هێزە دژی گەلییەکانی ڕێژیم. بە هاتنە ئارای ئەم دۆخەش، گەلی کورد بە ڕێبەرایەتی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران ناچار بوو بۆ پاراستنی کەرامەت و شەرافەتی نەتەوەکەی و پارێزگاری کردن لە نیشتمانی ئەهورایی کوردان، دەس بۆ چەک ببات و فازی خەباتی چەکداری دەستی پێکرد.
  • ڕاسان و پێشمەرگە ڕاسان و پێشمەرگە
    لە وەڵامی ئەو داوا و چاوەڕوانیەدایە کە پێگەی دروستی پێشمەرگە لە راساندا دەدۆزرێتەوە: ئامادەبوونی پێشمەرگە لە نێو دڵی خەڵک بۆ ورەدان بە خەبات و پاراستنی خەڵک لە ئاگری ڕێژیم؛ ئەمە ئەرکی نوێی پێشمەرگەی سەردەمی راسانە.
  • فەرەیدوون ئەرشەدی: شێعر و هونەری کوردی له ڕۆژهەڵات، بە هەر ڕێباز و شێوە و دەربڕینێکەوە کە بێتە بەرهەم، هونەر و شێعر و ئەدبیاتی مقاومەت و بەرگرییە! فەرەیدوون ئەرشەدی: شێعر و هونەری کوردی له ڕۆژهەڵات، بە هەر ڕێباز و شێوە و دەربڕینێکەوە کە بێتە بەرهەم، هونەر و شێعر و ئەدبیاتی مقاومەت و بەرگرییە!
    هەر تەوژم و تەکانێکی ئەدەبیی، هونەری و هزریی،کاردانەوەیەکی عەقڵانی، ئەخلاقی و جوانیناسانەیە بەرانبەر بە تەکان و تەوژمی کۆمەڵگە، یان لانیکەم ئەو تەوژمە نادیار و شاراوە کە لە ژێر پێستی هەست و نەستی کۆمەڵگە، یا بەشێکی زۆر حەساس و کارای دا، دەژیت و درز دەخاتە پێستی قەتماغەبەستووی ژیانی رۆژانە.
  • مستەفا هیجری: خۆپیشاندانەکانی ئێران، ئاکامی بێزاری و ناڕەزایەتیی خەڵک لە ٤٠ ساڵ دەسەڵاتداریی ئەو ڕێژیمەیە مستەفا هیجری: خۆپیشاندانەکانی ئێران، ئاکامی بێزاری و ناڕەزایەتیی خەڵک لە ٤٠ ساڵ دەسەڵاتداریی ئەو ڕێژیمەیە
    دەقی وتووێژی رۆژنامەڤان (ئەکرەم ئاڵتوون) لەگەڵ مستەفا هیجری، سکرتێری گشتیی حیزبی دێموکرات بۆ ئاژانسی "سپوتنیک کوردستان"
  • شەڕی هەمەلایەنەی رێژیم بە دژی ئێمە، پێویستی بە بەرپەرچدانەوەیەکی هەمەلایەنە هەیە شەڕی هەمەلایەنەی رێژیم بە دژی ئێمە، پێویستی بە بەرپەرچدانەوەیەکی هەمەلایەنە هەیە
    لەو ساڵانەی دواییدا رێژیم هەم لەکوردستان و هەم لە دەرەوەی وڵات لە رێگەی چالاکییە سیخورییەکانییەوە خەریکی کۆکردنەوەی زانیاری بووە لە سەر ئوپۆزسیۆن بە گشتی و لە سەر حیزبی دێموکرات بە تایبەتی؛ یەکێک لە سەرەکیترین ئامانجەکانی رێژیم لەو چالاکییانە دەسنیشانکردنی کەسایەتییە چالاکەکانە بۆ ئەوەیکە بە پیلان هەوڵی تێکدانی باڵانسی ئەوان بدات لە بواری سایکۆلۆژییەوە تاکوو نەتوانن هاوسەنگی فیکریی خۆیان ڕابگرن و فوکووسی خۆیان بخەنە سەر بەربەرەکانی لەگەڵ رێژیم.