• ڕۆژنامەی کوردستان
  • گۆڤاری ئاگری
  • گۆڤاری بیری خوێندکار
  • گۆڤاری لاوان
  • گۆڤاری ژنان
  • کەناڵی تەلەفزیۆنی تیشک
  • گۆڤاری نەرگز
٢٣ی ئاوریلی ٢٠١٨ی زایینی - ٠٣ی بانەمەڕی ١٣٩٧ی هەتاوی  

بەسیجی قوتابی و مافی منداڵان لە ئێراندا

زایینی: ٠٦-١١-٢٠١٦ - هەتاوی: ١٣٩٥/٠٨/١٦ - ١١:١٥ تاران قه‌باره‌ی فۆنت: قه‌باره‌ی نووسراوه‌ گه‌وره‌ بكه‌قه‌باره‌ی نووسراوه‌ بچووكتر بكه‌‌
بەسیجی قوتابی و مافی منداڵان لە ئێراندا
کەیوان دروودی

بابەتەکە بۆ ڕۆژی ٥ی سەرماوەزی ١٣٥٨ هەتاوی، ئەو کاتەی کە خومەینی بە خەونی بەدیهێنانی سپای بیست میلیۆنی فەرمانی دەرکرد، دەگەڕێتەوە. ئەمە بووە سەرەتایەک بۆ ئەندامگیریی سپای تیرۆریستی پاسداران لەنێو منداڵان لە ئێراندا. دەرنجامەکەی، ڕەوانەکردنی نزیک بە چوار میلیۆن منداڵ بۆ کوشتارگەی گەورەترین شەڕی موتعارفی سەدەی بیستەم بوو کە بەپێی ئامارەکانی خودی ڕێژیم؛ نزیک بە سی و شەش هەزار منداڵ لەو شەڕەدا کوژران.

لەڕۆژی ٨ی خەزەڵوەری ١٣٥٨ هەتاوی، لە کردەوەیەکی خۆکوژیدا کە ڕێژیمی ئێران وەکوو "روحیەی جهادی" پەرەی پێ‌دەدا، منداڵێکی تەمەن ١٣ ساڵان دەست دەداتە کردەی خۆکوژی و گێڕانەوەی مردنی ئەو منداڵە کە وەک کەرەستەی مین هەڵگرتنەوەی سوپای پاسداران کەڵکی لێ وەرگیرا، لەنێو وانەکانی قوتابخانە بۆ پەرەپێدانی فەرهەنگی خۆکوژی و توندوتیژی جێی کرایەوە.

لەدرێژەی ئەم ڕەوتەدا و لەپێناو پێکهێنانی بەستێنی بەناو یاسامەندی چالاکیی دامەزراوەکانی بەسیج و سپا، مەجلیسی ئیسلامی لە ساڵی ١٣٧٥ هەتاوی، گەڵاڵەی پێکهاتن و پەرەپێدانی بەسیجی پەسند کرد تاکوو نەریتی کەڵکئاژۆ وەرگرتن لە منداڵان زیاتر لەجاران سیستماتیک بکرێت و ئەمەش لەکاتێکدا بوو کە ڕێژیمی ئیسلامی دوو ساڵ پێشتری کۆنوانسیۆنی مافی منداڵانی قبووڵ کردبوو؛ بەڵام ئەو قبووڵ کردنە مەرجدار بوو. کۆماری ئیسلامی لە دەقی کۆنوانسیۆنەکە بە قازانجی دەزگای ئایدۆلۆژی خۆی کەڵکی وەرگرتووە و لە مەرجەکانیدا، دزەڕێیەک دەهێڵێتەوە کە دەقەکەی بەو شێوەیە:

"لەهەر حاڵەتێکدا و لەهەر کاتێکدا لەدژایەتی لەگەڵ یاسا نێوخۆییەکانی کۆماری ئیسلامیدا بێ، لەبەرچاوگرتنی پێویست نییە". ئەو ویستەی ڕێژیم سەرچاوەگرتوو لە ڕستەی "یاسای شیاوی جێبەجێ کردن" (قانون قابل اعمال) لە دەقی پەیماننامەکە بوو کە جێبەجێ کردنی ناوەڕۆکەکەی تا ئاستێک دەبەستێتەوە بە یاسا نێوخۆییەکانی وەڵاتانەوە. پرۆتۆکۆلی دڵخوازانەی ئەو کۆنوانسیۆنە و قازانجپەرەستیی ڕێژیم لە ڕێکەوتی ٢٥ی مانگی مەی ساڵی ٢٠٠٠ی زایینی، پرۆتۆکۆلی دڵخوازانەی مافی منداڵان لە کۆڕی گشتیی نەتەوە یەکگرتووەکان پەسند کرا. ماددەکانی ئەو پرۆتۆکۆلە لەبەرگرەوەی دوو بەندە کە وەک خۆی بەم شێوەیەیە:
"پرۆتۆکۆلی هاوپێچ لەبارەی کڕین و فرۆشتنی منداڵان، لەشفرۆشیی منداڵان و سووکایەتی بە منداڵان"، کە ئەو هەوڵ و کارانە لە وڵاتانی ئەندام قەدەغە دەکات، و هەروەها "پرۆتۆکۆلی هاوپێچ لەبارەی کەڵک وەرگرتن لە منداڵان لە کێشە چەکدارییەکان" کە خزمەتی سەربازیی زۆرەملێی کەسانی خوار تەمەن ١٨ ساڵ قەدەغە دەکات و ئەندامەکانی بۆ پێشگرتن لە ئەندام بوونی منداڵان لە گرووپە چەکدارییەکاندا دەروەست دەکات.

ئەم پرۆتۆکۆلە سەرەڕای پێشێلکردنی بەئاشکرا لە ئێراندا، ئێستا پاش پەسندکردنی لە کابینەی دەوڵەت نێردراوەتە کۆمیسیۆنە تایبەتەکان و کۆتا قوناغەکانی بۆ بوونە یاسا تێپەڕ دەکات. وتەبێژی کۆمیسیۆنی قەزایی مەجلیس ماوەیەک پێش ئێستا لەم بارەیەوە ڕایگەیاند: ئەو گەڵاڵەیە جەخت دەکاتەوە کە منداڵان و مێرمنداڵان نابێ بەشداری کێشە چەکدارییەکان بکرێن و لە ٨ ساڵەی شەڕدا فەرماندەران و ئیمامیش ئیزنی بەشداریی منداڵان و مێرمنداڵانی لە شەڕ نەدەدا، مێرمنداڵان بە گۆڕینی ناسنامەکانیان بەشدارییان لە شەڕدا دەکرد". بەسیجی هەژاران(بسیج مستضعفان)یش کە منداڵ و مێرمنداڵان تێیدا ئەندامن، ڕێکخراوێکی فەرهەنگی، دژبە قەیران و پاڵپشتیکەری نیزامە، هیچکەس بە زۆرەملێ وەرناگرێ و ئەندامەتی تێیدا دڵخوازانەیە".

ئەم بۆچوونە زیاتر لە جۆک و قسەی خۆش دەچێت تاکوو بەرگری کردنێک. ڕوونە کە هەژماری ٤ میلیۆن منداڵێک کە نێردرانە بەرەی شەڕی سپای پاسداران، لەڕووی چەندایەتییەوە ئەوەندە گەورەیە کە بەبێ ڕێکخستنێکی سیستماتیک و باسکی بەهێزی جێبەجێکار ئەو کارە نەلواوە.

نوێترین کردەوەی ڕێژیمی ئیسلامی لە بیاڤی مافی منداڵاندا
ماوەیەک پێش ئێستا ڕاپۆرتێکی هەژێنەر لەبارەی دۆسییەک کە لە دووتوێی دەزگای دادوەریی بەستراوە بە ڕێژیمی ئیسلامی تۆزی لێ نیشتبوو؛ بڵاوکرایەوە. بەپێی لێدوانی هەندێ لە منداڵانی قوربانیی ئەو کردەوە و ئەو دۆسییە، داواکاری گشتیی تاران بە پێوەندییەکی تەلەفوونی لەلایەن بەیتی خامنەییەوە پێشی بە درێژەی ڕەوتی دادڕەسی دۆسیەی دەستدرێژی قورئانخوێن سەعید تووسی بۆ سەر منداڵانی فێرخوازی قورئان گرتووە.

کەچی بەپێی قسەی هەندێ لە لێپرسراوانی ڕێژیمی ئیسلامی، جێگای هیچ گومانێک لەبارەی ئەو دۆسییە نەماوە و دەستێوەردانی دامەزراوە سەروویاساییەکان( هەڵبەت ئەگەر یاسایەک بوونی هەبێ)و بەیتی خامنەیی بۆ پێشگرتن بە بەدواداچوونی دەزگای دادوەری، گومانەکە بووەتە دڵنیایی. دەبێ بگوترێت ئەم ڕێژیمە دواکەوتووە نەتەنیا هەموو کردەوە نێوخۆییەکانی پێسپێردراو لەلایەن ڕێکخراوە جیهانییەکانی مافی منداڵان و بەتایبەتی کۆنوانسیۆنی مافی منداڵانی بە قازانجی دەزگای ئایدیۆلۆژی خۆی، و نە لە پێناو باشترکردنی دنیای منداڵانی ئێران نوژەن دەکاتەوە، بەڵکوو لەسەرەوە و بە تایبەتی کەسی یەکەمی ئەو هێرەمە گەندەڵەوە پێشل دەکرێت. خاڵێکی دیکەی ئەو ڕووداوە نیشانەیەکە لە پەسند کردن و پێشێلکرانی هاوکاتی بەندی یەکەمی کۆنوانسیۆنی مافی منداڵان.

مەبەستی نووسەری ئەم دێڕانە لێرەدا جەختکردنە لەسەر پرەنسیپەکان و پەیمانە نێودەوڵەتییەکان، هەربۆیەش نەپڕژاوەتە سەر پێشلکرانی مافی منداڵان لە لایەن سیستمی پەروەردە و بەرەودانی توندوتیژی، لەپێشبوونی دەقی ئایدیۆلۆژی لە یاسا جیهانییەکانی وەک تەمەنی یاسایی، پێشلکرانی مافی منداڵان لەنێو بنەماڵەی ئێرانیدا و بوونی ٧٠٠ قوتابخانەی گڵی لە ناوچە پەراوێزەکانی نەتەوە بندەستەکان. جێی خۆیەتی بە تێروتەسەلی باسی هەرکام لەوانە بکرێت.

لەپێناو پێکهێنانی بەستێنی بەناو یاسامەندی چالاکیی دامەزراوەکانی بەسیج و سپا، مەجلیسی ئیسلامی لە ساڵی ١٣٧٥ هەتاوی، گەڵاڵەی پێکهاتن و پەرەپێدانی بەسیجی پەسند کرد تاکوو نەریتی کەڵکئاژۆ وەرگرتن لە منداڵان زیاتر لەجاران سیستماتیک بکرێت و ئەمەش لەکاتێکدا بوو
بالاترین چاپکردنی ئەم بابەتە

رۆژنامەی کوردستان
رۆژنامەی کوردستان ژ. ٧٢٣ لەم ژمارەیەدا:

ــ نان، ئازادی، کەرامەتی ئینسانی
ــ تارمایی لە چاویلکەی فاشیزمەوە
ــ کۆڵبەر یان کۆڵنەدەر
ــ د.سەربەست نەبی: دەریای سپی بە هەناسەی ڕووسیه دەژمێردرێت
  • ئەدەبیاتی کوردی و کۆماری جیهانیی ئەدەبیات ئەدەبیاتی کوردی و کۆماری جیهانیی ئەدەبیات
    مێژووی سەرهەڵدانی ئەدەبی جیهانی لەلایەن پاسکال کازانۆڤا لە کتێبی کۆماری جیهانیی ئەدەبیات(ز١٣٩٢) سێ رەوتی فۆرم، گەشەسەندن و رەوتی کێبڕکێی نێودەوڵەتی لەخۆ گرتووە و هەر رەوتێکی لەگەڵ گۆڕانکاریی بنەڕەتی لە سەرهەڵدان و پەرەسەندنی زمانە رەسەنەکانی ئەورووپا لێکداوەتەوە و مانای کردۆتەوە.
  • د.سەربەست نەبی: دەریای سپی بە هەناسەی ڕووسیه دەژمێردرێت د.سەربەست نەبی: دەریای سپی بە هەناسەی ڕووسیه دەژمێردرێت
    مەسەلەی عەفرین جودایە لەگەڵ ئەو مەسەلەیە؛ ئەجێندای سیاسیی گەورە لە پشت ئەو هێرشە هەبوو، بۆیە ئەورووپا ئامادە بوو هێرش بکات، بەڵام بۆ عەفرین نا.
  • کۆڵبەر یان کۆڵنەدەر کۆڵبەر یان کۆڵنەدەر
    ئەوەیکە لە گۆشە و کەناری وڵاتدا هێندێک خەمخۆری لەلایەن خەڵک یان خەڵکانێکدا دەبیندرێ یان هێندێک پێشکەوتن لە چەند بواری جیاجیادا دێتە ئاراوە، ئەوە هیممەت و بەرخۆدانی خەڵکە لە بەرامبەر کۆنەپەرەستی رێژیم و بە هیچ شێوەیەک پەیوەندی بە رێژیمەوە نییە .
  • \ "هوزمانەوەن" نمونەی بەرچاوی له نێوبردنی سروشتی کوردستان
    کاتێک ئێمه دەڵێین حکوومەته داگیرکەرەکانی کوردستان به بەرنامەیەکی داڕێژراو، سەرەکیترین سەرچاوەی ژیانی نەتەوەی کوردیان کردووەتە ئامانجی هێرشەکەیان، تەنیا له ڕووی هەستی خۆشەویستی خاک و کوردبوونەوە نییه، بەڵکوو لەم ڕاستایه‌دا بەڵگه ئەوەنده زۆره که تەنیا لێکوڵینەوەیەکی کورت دەتوانێ زۆر شت ڕوون بکاتەوە، بەڵام بەداخەوه لەم بوارەشدا ئێمەی کورد کەمکارییەکی ئێجگار زۆرمان کردووه.
  • دوژمنانی ئازادی چ ڕەوتە فیکرییەکیان بەدڵە دوژمنانی ئازادی چ ڕەوتە فیکرییەکیان بەدڵە
    ئەگەر ئاوڕێک لە مێژووی فەلسەفە و زۆربەی زانستە فیکرییەکان بدرێتەوە، هێندێ خاڵ بەرچاو دەکەوێت، کە وڵامی زۆربەی قەیرانە هزرییەکان دەدرێتەوە. ئەگەر لە بابەتێکدا دوو لایەن و هێڵی فیکری جیاواز دەکەونە ململانێیەوە، ئاکامەکەی یان دەبێتە هۆی بەزینی یەکیان، یان دەبێتە هۆی سەرهەڵدانی فکرێکی سێهەم کە ڕەنگە دڵخوازی هیچ لایەکیان نەبێت، بەڵام کۆتاییهێنەری ململانێیەکانە.
  • تارمایی لە چاویلکەی فاشیزمەوە تارمایی لە چاویلکەی فاشیزمەوە
    بنەماییترین تایبەتمەندییەکانی فاشیزم بریتییە لە پیرۆزمەندیی پەتی و سەرۆکێکی بێ هەڵە. لەلای فاشیستەکان ئەوەی هەمیشە وەک داردەست ئاپۆرەی پێ کۆنترۆڵ دەکرێ، تارماییەکی تۆقێنەرە کە بەپێی هەڵکەوتەیەکی تایبەت ئەم تارماییە لە شێوازی دوژمن، لایەن یان ئەگەرێک خۆی دەردەخات.
  • نان، ئازادی، کەرامەتی ئینسانی نان، ئازادی، کەرامەتی ئینسانی
    مرۆڤێك كه له هەژاریدا ڕاگیراوه، مرۆڤێك كه نكۆڵی له ناسنامه ئێتنیكی، ئایینی یان نەتەوەییەكەی دەكرێ یان دەكەوێته بەر تەوژمی سیاسەتی تواندنەوه و سووكایەتی پێكردن یان لەژێر ستەمی جنسیدا دەژی، مرۆڤێكه كه كەرامەتی لێ زەوت كراوه.
  • شەریف هەژاری: کورد خۆی دەرفەتەکان وەک پێویست ناقۆزێتەوە. بەشێک لە ھێزەکوردییەکان بوونەتە داردەستی ئێران و بە بێ ھیچ شەرمێک، فەرمانەکانی جێبەجێ ئەکەن شەریف هەژاری: کورد خۆی دەرفەتەکان وەک پێویست ناقۆزێتەوە. بەشێک لە ھێزەکوردییەکان بوونەتە داردەستی ئێران و بە بێ ھیچ شەرمێک، فەرمانەکانی جێبەجێ ئەکەن
    گۆڕانکارییەکانی ناو کابینەی ترامپ و کاریگەرییان لە سەر سیاسەت و رووداوەکانی ناوچە، تەوەری گفتوگۆی ئەم ژمارەیەی رۆژنامەی کوردستانە لەگەڵ شەریف هەژاری، مامۆستای مێژوو لە زانکۆی سلێمانی، کە سەرنجتانی بۆ ڕادەکێشین:
  • پاژنەی ئاشیلی ڕێژیمی ئێران پاژنەی ئاشیلی ڕێژیمی ئێران
    لە دوو بابەتی پێشوودا، "شەڕی ئێران و ئیسرائیل"و بەشی یەکەمی "پاژنەی ئاشیلی ڕێژیمی ئێران"، هێڵی بەهێزی ڕێژیمی تاران (دەرەوەی سنوورەکان و کەڵک وەرگرتن لە ملیشیا و لایەنگرە شێعەکانی لە وڵاتانی ناوچە) و خاڵی لاوازی ئەو ڕێژیمە (خەڵکی ناڕازی و وەزاڵەهاتووی نێو شارەکانی ئێران) خرایە بەر باس و لێک درایەوە.
  • بێستوون، شوێنی خودای خوداکان بێستوون، شوێنی خودای خوداکان
    شاری بێستوون، یەکێک له شارەکانی کرماشانه که له باکووری رۆژهەڵاتی ئەو گەورەشاره جێگای خۆش کردووه و له سەر رێگای کرماشان - هەمەدان که سەردەمانێک پێتەختی ئیمپراتوری کوردان بوو، هەڵکەوتووه.
  • مانیفێستی ڕزگاری مانیفێستی ڕزگاری
    هەتا لاپەڕەکانی مێژووی کورد زیاتر هەڵدەدەینەوە، تابلۆی تراژێدیای کورد زیاتر دەردەکەوێت. لە پەنای ئەم تابلۆیە سەربوردەی قارەمانیەتی، فیداکاری، کاریگەری بلیمەت و ڕێبەرەکانمان لەسەر زیندوو مانەوەی کورد وەکوو نەتەوە زۆر ڕوونە. لە لایەک پرسیاری بۆچی تا ئێستا سەرنەکەوتووین دەبێتە خۆرەی مێشک، لە لایەک جێ داخە بۆچی ئەم ڕێبەرە زانا و لێهاتووانە بە ڕادەی پێویست لە لایەن تاکی کورد بەرجەستە نەکراون.
  • پەیامی کۆمیسیۆنی کۆمەڵایەتی حیزبی دێموکرات بەبۆنەی ٧١ەمین ساڵیادی لەسێدارەدرانی پێشەوا قازی محەممەد و ڕۆژی شەهیدانی کوردستان پەیامی کۆمیسیۆنی کۆمەڵایەتی حیزبی دێموکرات بەبۆنەی ٧١ەمین ساڵیادی لەسێدارەدرانی پێشەوا قازی محەممەد و ڕۆژی شەهیدانی کوردستان
    ئەوان کۆتاییان بە کۆمار هێنا، بەڵام نەیانزانی ئامانجەکانی کۆمار و گیانفیدایی ڕێبەرەکانی، چ بەهایەکی مەزنن و چۆن بۆ نەوەکانی داهاتوو دەگوازرێنەوە، دوای حەفتاو یەک ساڵ لەو ڕووداوە، داستانی مەرگی سەربەرزانەی پێشەوا، هێشتا خاوەنی بەهێزترین وانەی خۆنەویستی، خەڵکویستی، ئازادیخوازی و سەرفرازییە و ئەوینێکی بەهێزیشە بۆ بە چۆکداهێنانی هەموو مەترسی و ناخۆشییەکان.
  • سووکایەتی، ئامرازی تواندنەوە سووکایەتی، ئامرازی تواندنەوە
    لە وڵاتێکدا کە چەند کەلتوور و نەتەوە و ئایینی جیاواز دەژین، حکوومەتی دەسەڵاتدار لەگەڵ هەڕەشە و دەرفەتی جۆربەجۆر بەرەوڕوویە؛ لەو جۆرە وڵاتانەدا، بەهۆی چەندنەتەوەیی و چەندکولتووری و پێکهاتەی ئاڵۆزی کۆمەڵگاوە، ژیانی کۆمەڵایەتی - سیاسی و هەروەها ئیدارەکردنی حکوومەت و دابەشکردنی دەسەڵات و سامان و ئیمتیازەکان لە نێو خەڵکدا ئەرکێکی ئاڵۆز و پڕمەترسییە، کە هەرجۆرە هەنگاو و کردارێک کە نیشان لە هەڵاواردن و بێبەشکردنی کەس و کەسانێک و پێکهاتەیەک بدا، دەبێتە هۆکارێک بۆ رووخانی ئێعتمادی خەڵک بەرامبەر بە دەسەڵاتدار و حکوومەت.
  • پانۆڕامای ساڵ پانۆڕامای ساڵ
    خوێنەرانی خۆشەویست، ڕۆژنامەی کوردستان وەک نەریتی ساڵانە لە دوایین ژمارەی ساڵدا پوختەیەک لە ڕووداو و هەواڵە گرینگە حیزبییەکانی ساڵ دەخاتە بەر دیدی ئێوەی ئازیز؛ لێرەدا بەشێک لەم هەواڵ و ڕووداوانە دەخەینە بەر چاوی ئێوەی هێژا: