• ڕۆژنامەی کوردستان
  • گۆڤاری ئاگری
  • گۆڤاری بیری خوێندکار
  • گۆڤاری لاوان
  • گۆڤاری ژنان
  • کەناڵی تەلەفزیۆنی تیشک
  • گۆڤاری نەرگز
٢٠ی ژانویەی ٢٠١٨ی زایینی - ٣٠ی بەفرانباری ١٣٩٦ی هەتاوی  

بەسیجی قوتابی و مافی منداڵان لە ئێراندا

زایینی: ٠٦-١١-٢٠١٦ - هەتاوی: ١٣٩٥/٠٨/١٦ - ١١:١٥ تاران قه‌باره‌ی فۆنت: قه‌باره‌ی نووسراوه‌ گه‌وره‌ بكه‌قه‌باره‌ی نووسراوه‌ بچووكتر بكه‌‌
بەسیجی قوتابی و مافی منداڵان لە ئێراندا
کەیوان دروودی

بابەتەکە بۆ ڕۆژی ٥ی سەرماوەزی ١٣٥٨ هەتاوی، ئەو کاتەی کە خومەینی بە خەونی بەدیهێنانی سپای بیست میلیۆنی فەرمانی دەرکرد، دەگەڕێتەوە. ئەمە بووە سەرەتایەک بۆ ئەندامگیریی سپای تیرۆریستی پاسداران لەنێو منداڵان لە ئێراندا. دەرنجامەکەی، ڕەوانەکردنی نزیک بە چوار میلیۆن منداڵ بۆ کوشتارگەی گەورەترین شەڕی موتعارفی سەدەی بیستەم بوو کە بەپێی ئامارەکانی خودی ڕێژیم؛ نزیک بە سی و شەش هەزار منداڵ لەو شەڕەدا کوژران.

لەڕۆژی ٨ی خەزەڵوەری ١٣٥٨ هەتاوی، لە کردەوەیەکی خۆکوژیدا کە ڕێژیمی ئێران وەکوو "روحیەی جهادی" پەرەی پێ‌دەدا، منداڵێکی تەمەن ١٣ ساڵان دەست دەداتە کردەی خۆکوژی و گێڕانەوەی مردنی ئەو منداڵە کە وەک کەرەستەی مین هەڵگرتنەوەی سوپای پاسداران کەڵکی لێ وەرگیرا، لەنێو وانەکانی قوتابخانە بۆ پەرەپێدانی فەرهەنگی خۆکوژی و توندوتیژی جێی کرایەوە.

لەدرێژەی ئەم ڕەوتەدا و لەپێناو پێکهێنانی بەستێنی بەناو یاسامەندی چالاکیی دامەزراوەکانی بەسیج و سپا، مەجلیسی ئیسلامی لە ساڵی ١٣٧٥ هەتاوی، گەڵاڵەی پێکهاتن و پەرەپێدانی بەسیجی پەسند کرد تاکوو نەریتی کەڵکئاژۆ وەرگرتن لە منداڵان زیاتر لەجاران سیستماتیک بکرێت و ئەمەش لەکاتێکدا بوو کە ڕێژیمی ئیسلامی دوو ساڵ پێشتری کۆنوانسیۆنی مافی منداڵانی قبووڵ کردبوو؛ بەڵام ئەو قبووڵ کردنە مەرجدار بوو. کۆماری ئیسلامی لە دەقی کۆنوانسیۆنەکە بە قازانجی دەزگای ئایدۆلۆژی خۆی کەڵکی وەرگرتووە و لە مەرجەکانیدا، دزەڕێیەک دەهێڵێتەوە کە دەقەکەی بەو شێوەیە:

"لەهەر حاڵەتێکدا و لەهەر کاتێکدا لەدژایەتی لەگەڵ یاسا نێوخۆییەکانی کۆماری ئیسلامیدا بێ، لەبەرچاوگرتنی پێویست نییە". ئەو ویستەی ڕێژیم سەرچاوەگرتوو لە ڕستەی "یاسای شیاوی جێبەجێ کردن" (قانون قابل اعمال) لە دەقی پەیماننامەکە بوو کە جێبەجێ کردنی ناوەڕۆکەکەی تا ئاستێک دەبەستێتەوە بە یاسا نێوخۆییەکانی وەڵاتانەوە. پرۆتۆکۆلی دڵخوازانەی ئەو کۆنوانسیۆنە و قازانجپەرەستیی ڕێژیم لە ڕێکەوتی ٢٥ی مانگی مەی ساڵی ٢٠٠٠ی زایینی، پرۆتۆکۆلی دڵخوازانەی مافی منداڵان لە کۆڕی گشتیی نەتەوە یەکگرتووەکان پەسند کرا. ماددەکانی ئەو پرۆتۆکۆلە لەبەرگرەوەی دوو بەندە کە وەک خۆی بەم شێوەیەیە:
"پرۆتۆکۆلی هاوپێچ لەبارەی کڕین و فرۆشتنی منداڵان، لەشفرۆشیی منداڵان و سووکایەتی بە منداڵان"، کە ئەو هەوڵ و کارانە لە وڵاتانی ئەندام قەدەغە دەکات، و هەروەها "پرۆتۆکۆلی هاوپێچ لەبارەی کەڵک وەرگرتن لە منداڵان لە کێشە چەکدارییەکان" کە خزمەتی سەربازیی زۆرەملێی کەسانی خوار تەمەن ١٨ ساڵ قەدەغە دەکات و ئەندامەکانی بۆ پێشگرتن لە ئەندام بوونی منداڵان لە گرووپە چەکدارییەکاندا دەروەست دەکات.

ئەم پرۆتۆکۆلە سەرەڕای پێشێلکردنی بەئاشکرا لە ئێراندا، ئێستا پاش پەسندکردنی لە کابینەی دەوڵەت نێردراوەتە کۆمیسیۆنە تایبەتەکان و کۆتا قوناغەکانی بۆ بوونە یاسا تێپەڕ دەکات. وتەبێژی کۆمیسیۆنی قەزایی مەجلیس ماوەیەک پێش ئێستا لەم بارەیەوە ڕایگەیاند: ئەو گەڵاڵەیە جەخت دەکاتەوە کە منداڵان و مێرمنداڵان نابێ بەشداری کێشە چەکدارییەکان بکرێن و لە ٨ ساڵەی شەڕدا فەرماندەران و ئیمامیش ئیزنی بەشداریی منداڵان و مێرمنداڵانی لە شەڕ نەدەدا، مێرمنداڵان بە گۆڕینی ناسنامەکانیان بەشدارییان لە شەڕدا دەکرد". بەسیجی هەژاران(بسیج مستضعفان)یش کە منداڵ و مێرمنداڵان تێیدا ئەندامن، ڕێکخراوێکی فەرهەنگی، دژبە قەیران و پاڵپشتیکەری نیزامە، هیچکەس بە زۆرەملێ وەرناگرێ و ئەندامەتی تێیدا دڵخوازانەیە".

ئەم بۆچوونە زیاتر لە جۆک و قسەی خۆش دەچێت تاکوو بەرگری کردنێک. ڕوونە کە هەژماری ٤ میلیۆن منداڵێک کە نێردرانە بەرەی شەڕی سپای پاسداران، لەڕووی چەندایەتییەوە ئەوەندە گەورەیە کە بەبێ ڕێکخستنێکی سیستماتیک و باسکی بەهێزی جێبەجێکار ئەو کارە نەلواوە.

نوێترین کردەوەی ڕێژیمی ئیسلامی لە بیاڤی مافی منداڵاندا
ماوەیەک پێش ئێستا ڕاپۆرتێکی هەژێنەر لەبارەی دۆسییەک کە لە دووتوێی دەزگای دادوەریی بەستراوە بە ڕێژیمی ئیسلامی تۆزی لێ نیشتبوو؛ بڵاوکرایەوە. بەپێی لێدوانی هەندێ لە منداڵانی قوربانیی ئەو کردەوە و ئەو دۆسییە، داواکاری گشتیی تاران بە پێوەندییەکی تەلەفوونی لەلایەن بەیتی خامنەییەوە پێشی بە درێژەی ڕەوتی دادڕەسی دۆسیەی دەستدرێژی قورئانخوێن سەعید تووسی بۆ سەر منداڵانی فێرخوازی قورئان گرتووە.

کەچی بەپێی قسەی هەندێ لە لێپرسراوانی ڕێژیمی ئیسلامی، جێگای هیچ گومانێک لەبارەی ئەو دۆسییە نەماوە و دەستێوەردانی دامەزراوە سەروویاساییەکان( هەڵبەت ئەگەر یاسایەک بوونی هەبێ)و بەیتی خامنەیی بۆ پێشگرتن بە بەدواداچوونی دەزگای دادوەری، گومانەکە بووەتە دڵنیایی. دەبێ بگوترێت ئەم ڕێژیمە دواکەوتووە نەتەنیا هەموو کردەوە نێوخۆییەکانی پێسپێردراو لەلایەن ڕێکخراوە جیهانییەکانی مافی منداڵان و بەتایبەتی کۆنوانسیۆنی مافی منداڵانی بە قازانجی دەزگای ئایدیۆلۆژی خۆی، و نە لە پێناو باشترکردنی دنیای منداڵانی ئێران نوژەن دەکاتەوە، بەڵکوو لەسەرەوە و بە تایبەتی کەسی یەکەمی ئەو هێرەمە گەندەڵەوە پێشل دەکرێت. خاڵێکی دیکەی ئەو ڕووداوە نیشانەیەکە لە پەسند کردن و پێشێلکرانی هاوکاتی بەندی یەکەمی کۆنوانسیۆنی مافی منداڵان.

مەبەستی نووسەری ئەم دێڕانە لێرەدا جەختکردنە لەسەر پرەنسیپەکان و پەیمانە نێودەوڵەتییەکان، هەربۆیەش نەپڕژاوەتە سەر پێشلکرانی مافی منداڵان لە لایەن سیستمی پەروەردە و بەرەودانی توندوتیژی، لەپێشبوونی دەقی ئایدیۆلۆژی لە یاسا جیهانییەکانی وەک تەمەنی یاسایی، پێشلکرانی مافی منداڵان لەنێو بنەماڵەی ئێرانیدا و بوونی ٧٠٠ قوتابخانەی گڵی لە ناوچە پەراوێزەکانی نەتەوە بندەستەکان. جێی خۆیەتی بە تێروتەسەلی باسی هەرکام لەوانە بکرێت.

لەپێناو پێکهێنانی بەستێنی بەناو یاسامەندی چالاکیی دامەزراوەکانی بەسیج و سپا، مەجلیسی ئیسلامی لە ساڵی ١٣٧٥ هەتاوی، گەڵاڵەی پێکهاتن و پەرەپێدانی بەسیجی پەسند کرد تاکوو نەریتی کەڵکئاژۆ وەرگرتن لە منداڵان زیاتر لەجاران سیستماتیک بکرێت و ئەمەش لەکاتێکدا بوو
بالاترین چاپکردنی ئەم بابەتە

رۆژنامەی کوردستان
رۆژنامەی کوردستان ژ. ٧١٦ لەم ژمارەیەدا:

ــ دەنگی راسانی گەلان نابیستن
ــ خەباتی ڕۆژهەڵات بەردەوامە
ــ خۆپێشاندانەکانی ئێران و پرسی کورد
ــ کاوە ئاهەنگەری: ئیرادەی گشتی کوردەکان لە ئێران، بە هەبوونی ڕێبەرییەکی شیاو و لێوەشاو بۆ ئەم قۆناغە دەتوانێ بەشێک لە هاوکێشەکان بە قازانجی کوردستان بگۆڕێ
  • شەپۆلەکانی شار شەپۆلەکانی شار
    شەپۆلەکانی شار پڕە لە هەست و سۆزی نیشتمانپەروەری و نەخشێنەری ئەو جووڵە و راچەنینانەیە کە لە نێو کۆمەڵی کوردەواریدا بە نهێنی و دوور لە چاوی داگیرکەر، بەردەوام لە گەشە و هەڵچووندان.
  • تەیموور مستەفایی: هێزە نیزامییەکانی ئێران نەتەنیا نابێت لە سەرکوتی خۆپێشاندەراندا بەشداری بکەن، بەڵکوو دەبێت هاوکاری بەئەنجام گەیاندنی ئەو حەرەکەتە بن کە بە قازانجی هەموو لایەکە تەیموور مستەفایی: هێزە نیزامییەکانی ئێران نەتەنیا نابێت لە سەرکوتی خۆپێشاندەراندا بەشداری بکەن، بەڵکوو دەبێت هاوکاری بەئەنجام گەیاندنی ئەو حەرەکەتە بن کە بە قازانجی هەموو لایەکە
    دەقی وتووێژی کاک تەیموور مستەفایی، ئەندامی دەفتەری سیاسیی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران و بەرپرسی کۆمیسیۆنی تەشکیلاتی حیزب لەسەر خۆپێشاندانە سەرانسەرییەکانی ئێران و بڵاوکردنەوەی ڕاگەیەندراوی ئەم کۆمیسیۆنە لەم پێوەندییەدا، لەگەڵ تەلەفزیۆنی تیشک.
  • کاوە ئاهەنگەری: ئیرادەی گشتی کوردەکان لە ئێران، بە هەبوونی ڕێبەرییەکی شیاو و لێوەشاو بۆ ئەم قۆناغە دەتوانێ بەشێک لە هاوکێشەکان بە قازانجی کوردستان بگۆڕێ کاوە ئاهەنگەری: ئیرادەی گشتی کوردەکان لە ئێران، بە هەبوونی ڕێبەرییەکی شیاو و لێوەشاو بۆ ئەم قۆناغە دەتوانێ بەشێک لە هاوکێشەکان بە قازانجی کوردستان بگۆڕێ
    خوێنەرانی بەڕێزی "کوردستان"، سەبارەت بە دوایین بارودۆخی ئێران و کوردستان و هەروەها نەخش و دەوری کورد و حیزبی دێموکرات لە هاوکێشەکاندا، ماڵپەڕی "کوردستان میدیا" وتووێژێکی لەگەڵ بەڕێز "کاوە ئاهەنگەری" چاودێری سیاسی و ئەندامی حیزبی دێموکرات ئەنجام داوە کە لێرەدا دەخرێتە بەر دیدی ئێوەی خۆشەویست.
  • ئێمە و وێژمانەکانی داگیرکراوی و هەڵاوێردراوی ئێمە و وێژمانەکانی داگیرکراوی و هەڵاوێردراوی
    ئەم گوتارە ئەگەرچی لای گرووپ، ڕێکخراو و حیزبی سیاسیشەوە هەڵگیراوە، بەڵام بەوپێیەی کە ئەم دامەزراوەگەلە لە عەرزی واقیعدا کار دەکەن و پێویستیان بە دانوستان و دانیشتن و وەرگرتنی پووانی جیاواز هەیە، ئەم ڕێکارەیان هەتا ئیستە تا رادەیەک پاساو هەڵگرە؛ وەکوو تر لە ئاستی یەکانگیریی نەتەوایەتی و دینامیزمی کۆمەڵایەتییەوە هەندێک خەساریشی هەبووە کە لێرە ناگونجێ بەسەریاندا بێینەوە.
  • کۆمەڵگەی ئازاد لە سێبەری دێموکراسیدا کۆمەڵگەی ئازاد لە سێبەری دێموکراسیدا
    "ژان ژاک ڕۆسۆ"یش لە وتارێکیدا بە ناوی "ڕێککەوتنی کۆمەڵایەتی" دەقەکەی بەم ڕستەوە دەست پێ دەکات: "مرۆڤ سەرەڕای ئەوەیکە بە سەربەستی لە دایک دەبێت، بەڵام لە هەموو شوێنێکی ئەم دنیادا بندەست و دیلە".
  • خۆپێشاندانەکانی ئێران و پرسی کورد خۆپێشاندانەکانی ئێران و پرسی کورد
    لەو قۆناغەدا کە هێزەکانی رێژیم باوەڕیان بە خۆیان نەماوە و ترسی رووخان هێزی سەرکووتکەری بێ هیوا کردووە، راسانی شارەکانی کوردستان دەتوانێ زۆرترین دەسکەوت و کاریگەریی هەبێ. ئەوە دەرفەتێکە کە گەلی کورد دەتوانێ بۆ پێشخستن و نزیک بوونەوە لە ئامانجەکانی، کەڵکی شیاوی لێ وەربگرێ؛ بە تایبەتی کە لە قۆناغی نوێی خەباتدا، هۆشیاری نەتەوەیی و بەرینایی خەبات لە جاران بەرزتر و بەربڵاوترە.
  • پیلانەکانی بەسیج لە نێو زانکۆکانی کوردستاندا پیلانەکانی بەسیج لە نێو زانکۆکانی کوردستاندا
    لەم نێوانەدا، بەسیج، وەکوو ئامرازی سیخوڕیی حکومەت بەکار براون. بەسیج لە هەموو فەرمانگەیەکی حکومەتی و ناحکومەتی و لە واتایەکی بەربڵاوتر: لە هەموو شوێنێکدا وەکوو ڤایرۆسێک بڵاوبووەتەوە. قوتابخانەکان و زانکۆکانیش لە فیلترینی ئەم شوێنانەن. بەسیجی کوردیش، یان خۆماڵیتر بڵێم: جاشە کوردەکان، وەک باقی بەسیجییەکانی ئێران، ئەرکی تایبەتیان پێ ڕادەسپێردرێت کە بەرچاوترینیان، فرۆشتنی نیشتمان و هاوزمانەکانیانە.
  • خەباتی ڕۆژهەڵات بەردەوامە خەباتی ڕۆژهەڵات بەردەوامە
    زلهێزەکان هاتن و بێ لەبەرچاوگرتنی مافی گەلان، نەخشەی ناوچەکەیان گۆڕی؛ لە ئاکامی ئەم داڕشتنە نوێیە یەکلایەنە و نادادپەروەرانەشدا، هەندێک لە نەتەوەکان لە مافی دامەزرانی دەوڵەتی خۆیان بێبەش کران کە بەرچاوترینیان نەتەوەی کورد بوو. کورد بوو بە یەکەم قوربانی ڕەوتی نوێی نادادپەروەرانەی مێژوو، تەنیا لەبەر ئەوەیکە دروست بوونی دەوڵەتێکی کوردی لەگەڵ بەرژەوەندی ئەم زلهێزانە یەکی نەدەگرتەوە.
  • دەنگی راسانی گەلان نابیستن دەنگی راسانی گەلان نابیستن
    لە رۆژی ٧ی بەفرانباری ١٣٩٦ی هەتاوی و لە دوایین رۆژەکانی ساڵی ٢٠١٧ی زانییندا، بزاڤی مافخوازیی نەتەوەکان و خەڵکانی ئێران دوای چەندین و چەند کۆبوونەوەی ناڕەزایی دەربڕین، وەکوو ڕووبارێکی بەلرفە، بەنداوی کۆت و بەندی هەمەڕەنگی ڕێژیمی رووخاند و لافاوێکی سەرتاسەریی لە ئێراندا وەڕی خست.
  • لوقمان ئەحمەدی: هۆکاری سەرەکی ناسەقامگیری و شەڕ لە ڕۆژهەڵاتی ناویندا گرێدراوە بە بوونی فرە جەمسەری و نەبوونی هاوسەنگی هێز لە لایەک و ڕەقابەتی نێوان وڵاتانی ڕۆژهەڵاتی ناڤین و بەکارهێنانی ئەم شەڕ و ئاڵۆزیانە لە لایەن ئێلیتەکانی نێو وڵاتانی بەشدار بۆ پارستنی لوقمان ئەحمەدی: هۆکاری سەرەکی ناسەقامگیری و شەڕ لە ڕۆژهەڵاتی ناویندا گرێدراوە بە بوونی فرە جەمسەری و نەبوونی هاوسەنگی هێز لە لایەک و ڕەقابەتی نێوان وڵاتانی ڕۆژهەڵاتی ناڤین و بەکارهێنانی ئەم شەڕ و ئاڵۆزیانە لە لایەن ئێلیتەکانی نێو وڵاتانی بەشدار بۆ پارستنی
    زلهێزەکانی جیهان، بە تایبەت ڕوسیە و ئامریکا دەیانهەوێ پارسەنگێکی هێز لە ڕۆژهەڵاتی ناوین پێکبهێنن کە سەقامگیر بێ و تێیدا بەرژەوەندی و نفوزی خۆیان پارێزراو بێ. رۆڵی ئامریکا و روسیە چارەنووسساز دەبێ بۆ بارودۆخی داهاتووی ناوچەکە، ئەگەر یەک یان هەردوو لەم وڵاتانە گەرەنتی سەقامگیری و پارسەنگی هێز بدەن بە هاوپەیمان و دۆستەکانی خۆیان لە ناوچەکە ئەو کات ئیمکانی هەیە شێوەیەک لە سەقامگیری دروست بێ.
  • ئاو، کۆڵەکەی ستراتیژی داهاتووی کوردستان ئاو، کۆڵەکەی ستراتیژی داهاتووی کوردستان
    بنەمای گەشەی ئێران لە ڕووی جوغرافییەوە، لەسەر دوو پاژی ناوەندی _فارس و قەراغی _نافارس داندراوە، چون دەوڵەتی مۆدێڕن پێی وابوو تەنیا رێگەی مانەوەی، خوڵقاندنی یەک نەتەوەیە و لە پێناو ئەو ئامانجەش جوغرافیای پاشکەوتوو و پێشکەوتووی خوڵقاند.
  • کرماشان له پەنای بێپەناییدا کرماشان له پەنای بێپەناییدا
    ئەم دۆخە نالەبارە لەپاش زیاتر لە یەک مانگ، هاوکاتە لەگەڵ دەسپێکی سەرما و سۆڵە و بارینی بەفر؛ لەمبارەوە "ئەکبەر سەنجابی" فەرمانداری سەرپێڵی زەهاو باسی لە دۆخی نەشیاوی ژیانی هاووڵاتییان لە نێو خێوەتەکاندا کردووە و وتوویەتی: بەرپرسان دەبێ درک بە بارودۆخی لێقەوماوان بکەن؛ خەڵک بە دژوارییەوە لە ژێر خێوەتی ١٠ میتریدا دەژین!
  • دوکتور قاسملوو، بزاڤی راسیۆنالیزمی سیاسەت لە کوردستاندا دوکتور قاسملوو، بزاڤی راسیۆنالیزمی سیاسەت لە کوردستاندا
    ئەو تایبەتمەندییەی هزری سیاسی کە لە بۆڵەبۆڵ و تەنانەت خواستی سیاسیش جیای دەکاتەوە ئەوەیە کە سیستمێکی واتادارمان پێ دەبەخشێت کە کێشەی کورد لە پێوەندی لەگەڵ کێشەکانی دنیای مودێڕن و لە چوارچێوەی چەمک و دەستەواژەکانی تایبەت بەو دنیایە دووبارە پێناسە دەکاتەوە.
  • داهاتوی ڕەشی ئێران لە دەلاقەی بوودجەی ساڵی داهاتوودا داهاتوی ڕەشی ئێران لە دەلاقەی بوودجەی ساڵی داهاتوودا
    ئەگەر ئەرکی سپای قودس بە دەرکەوتنەکانی قاسم سلێمانی لە ناوچەدا هەژمار بکەین ڕوون و ئاشکرایە کە لە هەر کوێ شەڕ و نائارامی هەبێت، ناوبراویش لەوێیە؛ واتە سامانی وڵاتێکی وەک ئێران و کوردستان بۆ شەڕئەنگێزی و تیرۆر کەڵکی لێوەردەگیرێت و ئەوەش بەئاشکرا و بەیاسا دەیکەن.