• ڕۆژنامەی کوردستان
  • گۆڤاری ئاگری
  • گۆڤاری بیری خوێندکار
  • گۆڤاری لاوان
  • گۆڤاری ژنان
  • کەناڵی تەلەفزیۆنی تیشک
  • گۆڤاری نەرگز
٢٥ی مارسی ٢٠١٧ی زایینی - ٠٥ی خاکەلێوەی ١٣٩٦ی هەتاوی  

شۆڕش و ناوەندەکانی بەرخۆدان

زایینی: ٢١-١١-٢٠١٦ - هەتاوی: ١٣٩٥/٠٩/٠١ - ١٢:٠٤ تاران قه‌باره‌ی فۆنت: قه‌باره‌ی نووسراوه‌ گه‌وره‌ بكه‌قه‌باره‌ی نووسراوه‌ بچووكتر بكه‌‌
شۆڕش و ناوەندەکانی بەرخۆدان
عێرفان ڕەهنموون

کرداری شۆڕشگێڕی، کردەیەکی مرۆڤانیی سەرچاوەگرتووە لە خۆشەویستی و ئەڤینی ئازادی کە لە پرۆسەیەکی زەمانیدا دەبێتە "باوەڕ" و سەرجەم ئاکاری مرۆڤی شۆڕشگێر دەخاتە ژێر کاریگەریی خۆیەوە.

شۆڕشی نیشتیمانیی کوردستان سەرەتا شۆڕشێکە لە دەرووندا، بەڵام تەنیا لەم قۆناغەدا قەتیس نامێنێتەوە. لە دید و تێڕوانینی مرۆڤێکی شۆڕشگێڕدا، مرۆڤ و مافەکانی بابەتی شۆڕشن و هەربۆیە دەتوانین بێژین کە کردەی شۆڕشگێڕی، کردەیەکی مرۆڤ تەوارانەیە و لەم ڕوانگەیەوە ئامانجی کردەی شۆڕشگێڕی بەرزنرخاندنی مرۆڤ و مافەکانییەتی و هەوڵێکە بۆ گۆڕینی دۆخی هەنووکەیی مرۆڤ کە تەبا نیە لەگەڵ نرخ و بەهاکان و مافەکانیدا.

ئامانجی مرۆڤی شۆڕشگێڕ، تەنیا تێکەوەپێچانی دۆخی ئارایی نیە، واتە تەنیا تێکدەر و ڕووخێنەر و هەڵوەشێنەر نیە، بەڵکوو ئامانج لە هەڵوەشانەوە، بنیاتنان و ڕۆنانێکی سەرلەنوێیە کە تەبا بێت لەگەڵ نرخ و بەهاکانی مرۆڤدا .

واتە مرۆڤی شۆڕشگێڕ ئەوەندەی کە سەرقاڵی ڕاگەیاندن و لەقاودان و خەباتە، لەوەش زیاتر دەبێ سەرنج بداتە ڕۆنان و بنیاتنان و ئاڤا کردن.

کردەی مرۆڤی شۆڕشگێر ئامانجخوازانەیە و مرۆڤی شۆڕشگێڕ بوونەوەرێکی ئارمانجخوازە و چاوی بڕیوەتە ئاسۆی ڕزگاری و لەم ڕێگەیەشدا، سنگفراوان و یەکیەتیخوازە و خاوەن ئاکارێکی پلۆرالیستییە و فرەیی قەبووڵ دەکات و دژی هەرچەشنە تاکڕەوییەکە کە مەیلی بەلای پاوانکردن و ئەوپەڕگیریدا هەبێ.

تەنیا دەتوانین بە کردەیەک بێژین شۆڕشگێڕانە کە ئامانجی "داد پەروەری" بێت و خودی کردەکەش دادپەروەرانە بێت.

مرۆڤی شۆڕشگێڕ پێش ئەوەی دادخوازبێت، دەبێ "دادپەروەر" بێت. چوونکە تەنیا مرۆڤی "دادپەروەر"ە کە دەتوانێ "داد خواز" بێت.

کردەی شۆڕشگێڕانە، کردەیەکی ئاوەزخوازانەیە. واتە ئەوە "ئاوەز"ە کە دەبێتە چرای ڕێنیشاندەری مرۆڤی شۆڕشگێڕ بۆ گەیشتن بە ئامانجە مرۆڤانییەکان. بەو هۆیەوە کە ئامانجی شۆڕش " دادپەروەری "یە، کردەی شۆڕشگێڕانە دەبێ لەژێر ڕۆشنایی "ئاوەز"دا ڕێ بکا تا بتوانێ "دادپەروەری" ئاڤا بکات. کردەی کوێر و هەستەکیی و هەڵنەسەنگێنراو، چوونکە "نائاوەزمەندانە"یە، ناتوانێ دینامۆی گەیشتن بە "دادپەروەری" بێت کە خۆی چەمکێکی سەرچاوەگرتوو لە ئاوەزە.

شۆڕشی کوردستان پێویستە، شۆڕشی سەرجەم چین و توێژەکانی خەڵکی کوردستان بێت. چوونکە پێکناکۆکیی سەرەکی لە ڕۆژهەڵاتی کوردستاندا، پێکناکۆکیی نێوان گەلی بندەست و گەلی سەردەستە و هەر ئەو پێکناکۆکی و کەلێنە سەرەکییەشە کە پێماندەڵێت، قۆناغی ئێستای خەباتی کورد لە ڕۆژهەڵاتدا، قۆناغی "ڕزگاریی نیشتیمانی"یە. ڕزگاریی نیشتیمانی، چەمکێکی گشتی و گشتگیرە و سەرجەم چین و توێژەکانی کۆمەڵگای کوردستان دەگرێتەوە و تا کاتێ سەرجەم چین و توێژەکان لە شۆڕشی نیشتیمانیی کوردستاندا، خۆیان نەبیننەوە و ڕێکنەخرێن و ئاراستە نەکرێن، ئاسۆی ڕزگاری ناڕوون و لێڵ دەمێنێتەوە.

لە قۆناغی ڕزگاریی نیشتیمانی‌دا، پێوستە بزاڤی کورد پێ لەسەر خاڵە هاوبەشەکان دابگرێ و لە هێنانەگۆڕی هەر پرسێک کە ببێتە هۆی ناکۆکی و پەرتەوازەیی خۆی ببوێرێ و یەکڕیزیی نیشتیمانی ببێتە بنەمای گشت کردە و هەڵوێستە سیاسییەکان.

خەڵک و بزاڤی نیشتیمانی کورد پێویستە لە کردەکانیاندا هەوڵ بدەن، پێکناکۆکیی نێوان گەلی بندەست و سەردەست، توند و کەلێنی نێوان ئەو دوو جەمسەرە هەراوتر بکەنەوە تا شۆڕشی کوردستان، پڕ وزە و تەوژم بەرەو ئامانج ئاراستە بکرێ.

لەم پرۆسەیەدا، زۆر گرنگە کە دەرفەت بە تاقم و باندە ڕیفۆرمیستییەکان نەدرێ کە هەوڵ بدەن بە ئاماژەی داگیرکەری فارس، کەلێن و پێکناکۆکیی نێوان گەلی داگیرکراو و گەلی داگیرکەر کەم بکەنەوە.

چوونکە هەر بزاڤێک لەسەر بنەمای "کەلێن" بنیات دەنرێ و کاتێ "کەلێن" نەمێنێ و یان کەمڕەنگ بێتەوە، بزاڤ لە گوڕ و تین دەکەوێ و لە دینامیزم، خاڵی دەبێتەوە.

بەو هۆیەوە کە خەباتی گەلی کورد لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان، خەباتێکی نەتەوەییە و لە قۆناغی ڕزگاریی نیشتیمانیدایە، ڕۆڵی کۆمەڵانی خەڵک لە بەشداری و بەهێزکردن و سەرخستی دا، ڕۆڵێکی یەکلایی کەرەوەیە و بەبێ بەشداریی بەرینی کۆمەڵانی خەڵک، هیچ پێشڤەچوونێک لەو پێوەندییەدا، بەدی نایەت.

ئەرکی کۆمەڵانی خەڵک لە بزاڤی ڕزگاریخوازانەی نەتەوەییدا، تەنیا نابێت لە چاوساغی کردنی هێزی پێشمەرگە و یارمەتیدانی ئەو هێزەدا بەرتەسک بکرێتەوە. بەڵکوو کۆمەڵانی خەڵکی کوردستان پێویستە لە نێو شار و گوندەکانی کوردستاندا، دەست بکەن بە پێکهێنانی "ناوەندگەلی بەرخۆدان". ناوەندی بەرخۆدان، ناوەندێکی خەڵکییە کە لە کۆمەڵگا و بیاڤی گشتیدا لە بەرانبەر هێژموونیی داگیرکەری فارسدا دەوەستێتەوە و ڕێگا نادات، هێزی داگیرکەر "بیاڤی گشتی"ی کۆمەڵگا داگیر بکات.

ناوەندگەلی بەرخۆدان، پێویستە لە نێو هەموو چین و توێژەکانی کومەڵگادا پەرەبستێنی و هاوکات پێکەوە لەبەرانبەر هێژموونیی داگیرکەری فارسدا ڕاوەستن.

خەباتی هاوکاتی "ناوەندەکانی بەرخودان" دەبێتە هۆی ئەوەی کە داگیرکەر نەتوانێت، هێز و تواناکانی بۆ تێکشکاندنی "ناوەندێکی بەرخۆدان" چڕ بکاتەوە.

ناوەندەکانی بەرخۆدان، دەکرێ لەسەر بنەمای "زمانی کوردی"، "ئەدەبی کوردی"، "هونەری کوردی"، ژینگەپارێزی، مافی ژنان، مافی منداڵان، مافی کەمئەندامان، مافی جووتیاران و کرێکاران و مامۆستایان و سەندیکای جۆراوجۆردا خۆی ببینێتەوە.

خەباتی ڕزگاریی نیشتیمانی بە بێ بوونی هێزێکی جەنگاوەری چاو کراوە و خەڵکێکی وشیار و شۆڕشگێڕ بەسەرکەوتن ناگات و خەباتی هاوکاتی هێزی پێشمەرگە لەشاخ و ناوەندەکانی بەرخۆدان لە شار و گوند، تەنیا ڕێگای تێپەڕاندنی قۆناخی ڕزگاریی نیشتیمانییە و پێوستە هەموو هاونیشتیمانییەکی کورد لەو خەباتە ڕەوایەدا بەشدار بێت و ئەرکی نیشتیمانیی خۆی لەو پێوەندییەدا بەجێ بگەیەنێ.

ناوەڕۆکی ئەم بابەتە را و تێبینیی نووسەرە و ماڵپەڕی کوردستان میدیا لێی بەرپرسیار نییە.
بالاترین چاپکردنی ئەم بابەتە

رۆژنامەی کوردستان
رۆژنامەی کوردستان ژ. ٦٩٧ لەم ژمارەیەدا:

ــ پەیامی نەورۆزیی سکرتێری گشتیی حیزب
ــ بۆ ناتوانین خۆمان به خۆمان بناسێنین
ــ نەورۆز، ڕسکانەوە و ڕاسان
ــ پانۆرامای ڕاسان
  • داهاتووى کورد لە پەنجەرەى نەورۆزەوە داهاتووى کورد لە پەنجەرەى نەورۆزەوە
    مێتولۆژیش وەک میژوو لە هەگبەى بیرەورىی هەر نەتەوەیەکدا جێگەى تایبەتی خۆى هەیە، تەنانەت بەشێک لەوانە بوونەتە بەشێکى دانەبڕاو لە پێناسەى نەتەوەکان. وەک هەر دابێکى دیکە کە لە ژیانى ڕۆژانەدا دووبارە دەبنەوە و فەرامۆش ناکرێن و پەرەیان پێ دەدرێن.
  • شان به شانی یەک بەرەو داهاتوویەکی ڕوون شان به شانی یەک بەرەو داهاتوویەکی ڕوون
    باشووری زاگرۆس له درێژەی یەک ساڵی ڕابردوودا، بیست و چوارەمین ژمارەی خۆی خستووەتە بەر ڕاو بووچۆنی خوێنەرانی بەڕێز و بیست و پێنجەمین ژمارە‌ی خۆیشی پێشکەشی هەموو ئەو کەسانە دەکات کە تەنانەت بە یەک ڕستەش له جێبەجێ کردنی ئەرکی ئەم لاپەڕەیەدا هاوبەش و هاوکار بوونه. بێ‌شک به بێ یارمەتیی ئەو بەڕێزانه لاپەڕەی باشووری زاگرۆس قەت نەیدەتوانی پێ بنێتە دووهەمین ساڵی چالاکیی خۆی و درێژه به ئەرکه نەتەوەییه‌کەی خۆی بدات.
  • بۆ ناتوانین خۆمان به خۆمان بناسێنین بۆ ناتوانین خۆمان به خۆمان بناسێنین
    هەڵبەت دەبێ ئاماژه بکرێت که؛ ئەمه تەنیا کێشەی چالاکی کرماشانی نیه، بەڵکوو به‌داخەوه به هۆی نەبوونی مێژوویەکی نووسراو، خەڵکانی ئەو ناوچانەش لەو فکره‌دان که له کرماشان و ئیلام بزاڤی کوردیمان نەبووه و شۆڕش لەوێ ڕنگ و بۆنی نەبووه، ڕاستییەک که نیشاندەری نامۆیی کورد له کورد و مێژووی خۆیەتی، پرسێک که تاڵیەکەی ئەوەندەیه که بووەته هۆی گەشه‌نەسەندنی بزاڤی ڕزگاریخوازانەی کوردستان له بست به بستی وڵاتەکەمان.
  • پانۆرامای ڕاسان (٢) پانۆرامای ڕاسان (٢)
    ٣ی ڕەزبەر: یەكیەتیی خوێندكارانی دێموكراتی كوردستانی ئێران داوای لە خوێندكاران كرد پشتگیریی لە ڕاسان بكەن.
  • پانۆرامای ڕاسان (١) پانۆرامای ڕاسان (١)
    ٢٨ی ڕەشەمەی ١٣٩٤: لە ڕێوڕەسمێكی پڕشكۆی نەورۆزیدا لە سنوورەكانی كوردستانی ڕوژهەڵات، بە ئامادەبوونی ئەندامانی ڕێبەری، كادر، پێشمەرگە و ئەندامانی ئاشكرا و ژمارەیەك لە ئەندامانی نهێنیی حیزبی دێموكراتی كوردستانی ئێران و هەواڵنێرانی چەندین دەزگای میدیایی و تەلەڤیزیۆنی كوردی، بەڕێز مستەفا هیجری، سكرتێری گشتیی حیزبی دێموكرات دەستپێكی قۆناغێكی نوێی لە خەباتی خەڵكی كورد لە كوردستانی ڕوژهەڵات ڕاگەیاند كە دواتر بە "ڕاسان" ناوی دەركرد.
  • نەورۆز، ڕسکانەوە و ڕاسان نەورۆز، ڕسکانەوە و ڕاسان
    سروشت لە دیاردە دژبەر و پێکناکۆکەکاندا دەناسرێتەوە، ئەو کاتەی تاریکی و ڕووناکی، شین بوونەوە و وشکاندن، تینی هەتاو و سەهۆڵبەندان و سەرما، ڕەشەبا و شاخ، جووڵە و ڕاوەستان و .... لەبەرانبەر یەکدا ڕادەوەستن و پێکەوە و لە پێکهاتەیەکی پڕ لە داهێنان و نوێبوونەوەدا بە هەزاران سیماوە دەردەکەونەوە و ژیان دەنەخشێنن.
  • زانکۆ، یەکلاکەرەوی رەوتی سیاسی له کرماشان زانکۆ، یەکلاکەرەوی رەوتی سیاسی له کرماشان
    به بێ ناسینی سایکۆلۆژیای سیاسی‌-کۆمەڵایەتیی هەر کۆمەڵگایەک نه دەتوانین پلان و بەرنامەمان بۆی هەبێ، نه هیچ پلانێکی داڕێژراویش لەوێ سەردەکەوێ، ئەمه ئەسلێکی موتلەقه. ئێمەیش دەبێ ئەو ئەسله بۆ بەڕێوە بردنی چالاکییەکانمان و گەیشتن به ئامانجی دیاریکراومان لەبەرچاو بگرین و ڕەچاوی بکەین.
  • نیزامی پیاوسالار و پرسی ژن نیزامی پیاوسالار و پرسی ژن
    ئەوەی لە نووسراوە مێژووییەكاندا لەهەمبەر بابەتی فیمینیستیەوە بەرچاو دەكەوێ ‌‌و هەروەهاش لە قسە ‌و باسە فیمینیزمییەكاندا هەموو كاتێك بە شێوەیەكی جیدی ئاوڕی لێدەدرێتەوە، پێویستیی فێركردن ‌و بارهێنانی بوارە جۆراوجۆرەكان بۆ ژنان ‌و كچانە. مافی خوێندنیش گرینگترین مژار بووە ‌و ئیستاكەش هەر بەردەوامە.
  • مستەفا هیجری: با بیر بكه‌ینه‌وه‌ بۆ داهاتوومان مستەفا هیجری: با بیر بكه‌ینه‌وه‌ بۆ داهاتوومان
    دیاره‌ ئه‌وانه‌ باسێكی دوور و درێژن و ده‌كرێ كتێبیان له‌سه‌ر بنووسرێ، به‌ڵام ئه‌گه‌ر به‌ كورتی باسی بكه‌ین، ڕێكخستنی نوێ، به‌و واتایه‌ی كه‌ ئه‌و خه‌ڵكه‌ وه‌كوو هێزی تاك، تاكی ڕۆژهه‌ڵات، بتوانین كۆیان بكه‌ینه‌وه‌ و بیانكه‌ین به‌ هێزی شوێندانه‌ر. ئه‌وه‌ به‌ ڕێكخستن، ئه‌رك پێ ئه‌سپاردن، لێپرسینه‌وه‌ و زانیاری پێدانی ڕۆژ به‌ ڕۆژ ده‌چێته‌ پێشێ. ئه‌وه‌ ئه‌ركی بنه‌ڕه‌تیی حیزبی ئێمه‌ ده‌بێ.
  • ڕاسان، مۆتەكەی كۆماری ئیسلامیی ئێران! ڕاسان، مۆتەكەی كۆماری ئیسلامیی ئێران!
    واتە ئەگەر ئاژاوەنانەوەی ڕێژیم لە دەرەوە بۆ پاراستن و مانەوە و ئەمنییەتی ڕێژیم "تێز" بێت، ئەوە ڕاسان "ئانتی تێز"ە! لە پێكدادانی نێوان ئەم دوانەدا "سەنتێز" دێتە ئاراوە كە هەمان ڕزگاریی نەتەوەییە!
  • نیشانەناسیی ڕاسان وەک شەڕی نوێ نیشانەناسیی ڕاسان وەک شەڕی نوێ
    زمان وەک شتێکی دۆزراوە هەمان ئەمری بابەتێکی کۆمەڵایەتییە و زمانناسیی ڕاسان لە شەڕ "ساختارزدایی" (Deconstruit) لە خۆی دەکات و ئەو "ساختارزدایی"ە زمان ناسییە کە ئێمە بە نۆبەی خۆمان ئەوە وەک نیشانەشناسیی هەستانەوە دەزانین.
  • خورافە، ڕێگاخۆشکەرێک بۆ دواکەوتوویی کۆمەڵگا خورافە، ڕێگاخۆشکەرێک بۆ دواکەوتوویی کۆمەڵگا
    منداڵە ساواکەت لەسەر تاق دامەنێ شوومە و باش نییە! شەوان چاو لە ئاوێنە مەکە، تەمەنت لە غەریبی دەبەیتە سەر! شەوان بنێشت مەجاوە، شوومە و باش نییە! و....هتد.
  • ئەرکی تاکی کورد لە دژی خیانەت و جاشایەتی ئەرکی تاکی کورد لە دژی خیانەت و جاشایەتی
    خیانەت بە وڵات یانی خیانەت لە سەبەخۆیی و پاراستنی وڵات. خیانەت لە کاتی شەڕدا، یانی هاوکاری و بەشداری کردن لە گەڵ دوژمن لە کاتی شەڕدا.
  • مەرگی براکوژی مەرگی براکوژی
    بەڵام لەم سەردەمە نوێیەدا دۆخ و هەلومەرجی سیاسی و تێگەیشتنی کۆمەڵگا گەیشتۆتە ئاستێک کە چیدیکە ئەو جۆرە کردەوانە قبووڵ ناکا و هەرجۆرە پەنابردنە بەر شەڕێکی خۆکوژی مەحکووم دەکا.