• ڕۆژنامەی کوردستان
  • گۆڤاری ئاگری
  • گۆڤاری بیری خوێندکار
  • گۆڤاری لاوان
  • گۆڤاری ژنان
  • کەناڵی تەلەفزیۆنی تیشک
  • گۆڤاری نەرگز
١٨ی دێسامبری ٢٠١٧ی زایینی - ٢٧ی سەرماوەزی ١٣٩٦ی هەتاوی  

شۆڕش و ناوەندەکانی بەرخۆدان

زایینی: ٢١-١١-٢٠١٦ - هەتاوی: ١٣٩٥/٠٩/٠١ - ١٢:٠٤ تاران قه‌باره‌ی فۆنت: قه‌باره‌ی نووسراوه‌ گه‌وره‌ بكه‌قه‌باره‌ی نووسراوه‌ بچووكتر بكه‌‌
شۆڕش و ناوەندەکانی بەرخۆدان
عێرفان ڕەهنموون

کرداری شۆڕشگێڕی، کردەیەکی مرۆڤانیی سەرچاوەگرتووە لە خۆشەویستی و ئەڤینی ئازادی کە لە پرۆسەیەکی زەمانیدا دەبێتە "باوەڕ" و سەرجەم ئاکاری مرۆڤی شۆڕشگێر دەخاتە ژێر کاریگەریی خۆیەوە.

شۆڕشی نیشتیمانیی کوردستان سەرەتا شۆڕشێکە لە دەرووندا، بەڵام تەنیا لەم قۆناغەدا قەتیس نامێنێتەوە. لە دید و تێڕوانینی مرۆڤێکی شۆڕشگێڕدا، مرۆڤ و مافەکانی بابەتی شۆڕشن و هەربۆیە دەتوانین بێژین کە کردەی شۆڕشگێڕی، کردەیەکی مرۆڤ تەوارانەیە و لەم ڕوانگەیەوە ئامانجی کردەی شۆڕشگێڕی بەرزنرخاندنی مرۆڤ و مافەکانییەتی و هەوڵێکە بۆ گۆڕینی دۆخی هەنووکەیی مرۆڤ کە تەبا نیە لەگەڵ نرخ و بەهاکان و مافەکانیدا.

ئامانجی مرۆڤی شۆڕشگێڕ، تەنیا تێکەوەپێچانی دۆخی ئارایی نیە، واتە تەنیا تێکدەر و ڕووخێنەر و هەڵوەشێنەر نیە، بەڵکوو ئامانج لە هەڵوەشانەوە، بنیاتنان و ڕۆنانێکی سەرلەنوێیە کە تەبا بێت لەگەڵ نرخ و بەهاکانی مرۆڤدا .

واتە مرۆڤی شۆڕشگێڕ ئەوەندەی کە سەرقاڵی ڕاگەیاندن و لەقاودان و خەباتە، لەوەش زیاتر دەبێ سەرنج بداتە ڕۆنان و بنیاتنان و ئاڤا کردن.

کردەی مرۆڤی شۆڕشگێر ئامانجخوازانەیە و مرۆڤی شۆڕشگێڕ بوونەوەرێکی ئارمانجخوازە و چاوی بڕیوەتە ئاسۆی ڕزگاری و لەم ڕێگەیەشدا، سنگفراوان و یەکیەتیخوازە و خاوەن ئاکارێکی پلۆرالیستییە و فرەیی قەبووڵ دەکات و دژی هەرچەشنە تاکڕەوییەکە کە مەیلی بەلای پاوانکردن و ئەوپەڕگیریدا هەبێ.

تەنیا دەتوانین بە کردەیەک بێژین شۆڕشگێڕانە کە ئامانجی "داد پەروەری" بێت و خودی کردەکەش دادپەروەرانە بێت.

مرۆڤی شۆڕشگێڕ پێش ئەوەی دادخوازبێت، دەبێ "دادپەروەر" بێت. چوونکە تەنیا مرۆڤی "دادپەروەر"ە کە دەتوانێ "داد خواز" بێت.

کردەی شۆڕشگێڕانە، کردەیەکی ئاوەزخوازانەیە. واتە ئەوە "ئاوەز"ە کە دەبێتە چرای ڕێنیشاندەری مرۆڤی شۆڕشگێڕ بۆ گەیشتن بە ئامانجە مرۆڤانییەکان. بەو هۆیەوە کە ئامانجی شۆڕش " دادپەروەری "یە، کردەی شۆڕشگێڕانە دەبێ لەژێر ڕۆشنایی "ئاوەز"دا ڕێ بکا تا بتوانێ "دادپەروەری" ئاڤا بکات. کردەی کوێر و هەستەکیی و هەڵنەسەنگێنراو، چوونکە "نائاوەزمەندانە"یە، ناتوانێ دینامۆی گەیشتن بە "دادپەروەری" بێت کە خۆی چەمکێکی سەرچاوەگرتوو لە ئاوەزە.

شۆڕشی کوردستان پێویستە، شۆڕشی سەرجەم چین و توێژەکانی خەڵکی کوردستان بێت. چوونکە پێکناکۆکیی سەرەکی لە ڕۆژهەڵاتی کوردستاندا، پێکناکۆکیی نێوان گەلی بندەست و گەلی سەردەستە و هەر ئەو پێکناکۆکی و کەلێنە سەرەکییەشە کە پێماندەڵێت، قۆناغی ئێستای خەباتی کورد لە ڕۆژهەڵاتدا، قۆناغی "ڕزگاریی نیشتیمانی"یە. ڕزگاریی نیشتیمانی، چەمکێکی گشتی و گشتگیرە و سەرجەم چین و توێژەکانی کۆمەڵگای کوردستان دەگرێتەوە و تا کاتێ سەرجەم چین و توێژەکان لە شۆڕشی نیشتیمانیی کوردستاندا، خۆیان نەبیننەوە و ڕێکنەخرێن و ئاراستە نەکرێن، ئاسۆی ڕزگاری ناڕوون و لێڵ دەمێنێتەوە.

لە قۆناغی ڕزگاریی نیشتیمانی‌دا، پێوستە بزاڤی کورد پێ لەسەر خاڵە هاوبەشەکان دابگرێ و لە هێنانەگۆڕی هەر پرسێک کە ببێتە هۆی ناکۆکی و پەرتەوازەیی خۆی ببوێرێ و یەکڕیزیی نیشتیمانی ببێتە بنەمای گشت کردە و هەڵوێستە سیاسییەکان.

خەڵک و بزاڤی نیشتیمانی کورد پێویستە لە کردەکانیاندا هەوڵ بدەن، پێکناکۆکیی نێوان گەلی بندەست و سەردەست، توند و کەلێنی نێوان ئەو دوو جەمسەرە هەراوتر بکەنەوە تا شۆڕشی کوردستان، پڕ وزە و تەوژم بەرەو ئامانج ئاراستە بکرێ.

لەم پرۆسەیەدا، زۆر گرنگە کە دەرفەت بە تاقم و باندە ڕیفۆرمیستییەکان نەدرێ کە هەوڵ بدەن بە ئاماژەی داگیرکەری فارس، کەلێن و پێکناکۆکیی نێوان گەلی داگیرکراو و گەلی داگیرکەر کەم بکەنەوە.

چوونکە هەر بزاڤێک لەسەر بنەمای "کەلێن" بنیات دەنرێ و کاتێ "کەلێن" نەمێنێ و یان کەمڕەنگ بێتەوە، بزاڤ لە گوڕ و تین دەکەوێ و لە دینامیزم، خاڵی دەبێتەوە.

بەو هۆیەوە کە خەباتی گەلی کورد لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان، خەباتێکی نەتەوەییە و لە قۆناغی ڕزگاریی نیشتیمانیدایە، ڕۆڵی کۆمەڵانی خەڵک لە بەشداری و بەهێزکردن و سەرخستی دا، ڕۆڵێکی یەکلایی کەرەوەیە و بەبێ بەشداریی بەرینی کۆمەڵانی خەڵک، هیچ پێشڤەچوونێک لەو پێوەندییەدا، بەدی نایەت.

ئەرکی کۆمەڵانی خەڵک لە بزاڤی ڕزگاریخوازانەی نەتەوەییدا، تەنیا نابێت لە چاوساغی کردنی هێزی پێشمەرگە و یارمەتیدانی ئەو هێزەدا بەرتەسک بکرێتەوە. بەڵکوو کۆمەڵانی خەڵکی کوردستان پێویستە لە نێو شار و گوندەکانی کوردستاندا، دەست بکەن بە پێکهێنانی "ناوەندگەلی بەرخۆدان". ناوەندی بەرخۆدان، ناوەندێکی خەڵکییە کە لە کۆمەڵگا و بیاڤی گشتیدا لە بەرانبەر هێژموونیی داگیرکەری فارسدا دەوەستێتەوە و ڕێگا نادات، هێزی داگیرکەر "بیاڤی گشتی"ی کۆمەڵگا داگیر بکات.

ناوەندگەلی بەرخۆدان، پێویستە لە نێو هەموو چین و توێژەکانی کومەڵگادا پەرەبستێنی و هاوکات پێکەوە لەبەرانبەر هێژموونیی داگیرکەری فارسدا ڕاوەستن.

خەباتی هاوکاتی "ناوەندەکانی بەرخودان" دەبێتە هۆی ئەوەی کە داگیرکەر نەتوانێت، هێز و تواناکانی بۆ تێکشکاندنی "ناوەندێکی بەرخۆدان" چڕ بکاتەوە.

ناوەندەکانی بەرخۆدان، دەکرێ لەسەر بنەمای "زمانی کوردی"، "ئەدەبی کوردی"، "هونەری کوردی"، ژینگەپارێزی، مافی ژنان، مافی منداڵان، مافی کەمئەندامان، مافی جووتیاران و کرێکاران و مامۆستایان و سەندیکای جۆراوجۆردا خۆی ببینێتەوە.

خەباتی ڕزگاریی نیشتیمانی بە بێ بوونی هێزێکی جەنگاوەری چاو کراوە و خەڵکێکی وشیار و شۆڕشگێڕ بەسەرکەوتن ناگات و خەباتی هاوکاتی هێزی پێشمەرگە لەشاخ و ناوەندەکانی بەرخۆدان لە شار و گوند، تەنیا ڕێگای تێپەڕاندنی قۆناخی ڕزگاریی نیشتیمانییە و پێوستە هەموو هاونیشتیمانییەکی کورد لەو خەباتە ڕەوایەدا بەشدار بێت و ئەرکی نیشتیمانیی خۆی لەو پێوەندییەدا بەجێ بگەیەنێ.

ناوەڕۆکی ئەم بابەتە را و تێبینیی نووسەرە و ماڵپەڕی کوردستان میدیا لێی بەرپرسیار نییە.
بالاترین چاپکردنی ئەم بابەتە

رۆژنامەی کوردستان
رۆژنامەی کوردستان ژ. ٧١٤ لەم ژمارەیەدا:

ــ قاسملوو، پرسی ژن و ڕاسان
ــ ڕاسان و پێشمەرگە
ــ ڕێبەڕیی لێبڕاو و هێزی پێشمەرگەی کاریگەر زامنی سەرکەوتنن
ــ بورجی بابل
  • مەرگی نووسەر مەرگی نووسەر
    ئه‌وه‌ ده‌زانین ده‌ق، بە تەنیا بە دێڕێک ناڵێن کە لە لێزگەیەک وشە پێکهاتبێ که‌ واتایه‌کی ئاسمانی ("په‌یام"ی نووسەر-خودا)ی لێوه‌ده‌رچێ؛ به‌ڵکوو که‌شایه‌کی فره‌رەهەندە،‌ له‌ کۆمه‌ڵه‌ نووسینێکی جۆراوجۆردا، که‌ هیچ کامیان خاوەن رەسەنایەتی نین، له‌وێدا تێکه‌ڵ به‌ یه‌ک ده‌بن و له‌یه‌ک ده‌نگوێن.
  • سامانی وڵات بۆ تیرۆریستان، وێرانی و دواکەوتوویی بۆ کوردستان سامانی وڵات بۆ تیرۆریستان، وێرانی و دواکەوتوویی بۆ کوردستان
    ئێستا دوای تێپەڕبوونی ماوەیەکی زۆر لە ڕووداوەکە، خەڵکی ناوچەکە لە زۆر ڕووەوە لە ژێر گوشاردان و سەرمای زستان و باران لەلایەک، نەبوونی خانوو یان تەنانەت لە هەندێک شوێن خێوەتیش لەلایەکی‌تر خەڵکی نیگەران کردووە.
  • راسان و پێشمەرگە راسان و پێشمەرگە
    لە راساندا گۆڕەپانی خەبات ئەوەندە بەرفراوان بووە كە دەرفەتی بۆ یەك بە یەكی ئەندامانی كۆمەڵگا رەخساندووە تاکوو بەپێی شوێن و رێگەی خۆی هەنگاو بنێت و هیچ جیاوازییەك لە بواری ئەرك و جێبەجێ كردنەوە بوونی نییە، تەنیا ئەوە پێویستە ئەو كردارە لە خزمەتی رزگاركردنی نەتەوەدا بێت.
  • بوومەلەرزەی ڕۆژهەڵات و پێکدادان لە نێوان ناسیۆنالیزمی ئێرانی و کوردیدا بوومەلەرزەی ڕۆژهەڵات و پێکدادان لە نێوان ناسیۆنالیزمی ئێرانی و کوردیدا
    هەموو لایەک دەبێ باش بزانن کە شارستانیەت و کولتوور شتی دینامیکن و لە رەوتی مێژوودا دەتوانن تووشی ئاڵوگۆڕ بن، بەرز بن یان لەنێوبچن.
  • زەمەن تێدەپەڕێ و لێقەوماوانی کرماشان هێشتا بێ‌ماڵ و حاڵن زەمەن تێدەپەڕێ و لێقەوماوانی کرماشان هێشتا بێ‌ماڵ و حاڵن
    دوایین ڕاپۆرتە پێوەندیدارکان بە بارودۆخی ژیان پاش بوومەلەرزەی ٢١ی خەزەڵوەر لە پارێزگای کرماشان کە زۆرتر له ١٠هزار کوژرا و بریندا لێکەوتەوە، دەری دەخات کە سەرباری تێپەڕینی زۆرتر له سێ هەفته بەسەر ئەم تراژێدیا، هێشتا هیچ هەنگاوێکی شوێندانەر بۆ ساڕێژکردنەوەی برینی زامداران هەڵنەگیراوە.
  • کارەساتی بومەلەرزه لە کرماشان و بێخەمیی ڕێژیم کارەساتی بومەلەرزه لە کرماشان و بێخەمیی ڕێژیم
    ئەمە لە حاڵێکدایە کە بەشێکی کەم لە ماڵە ڕووخاوەکان پشکێندراون و ئاماری بی سەروشوێنەکان هێشتا دیار نییە و مەزەندە دەکرێ کە ئاماری کوژراو و بریندارەکان زۆرتر بێت.
  • قاسملوو، پرسی ژن و ڕاسان قاسملوو، پرسی ژن و ڕاسان
    لە ئاخاوتنێکدا لە ٨ی مارسی ١٩٨٩ی زایینیدا، دوکتور قاسملوو پێداگری لەسەر ئەوە دەکا کە "خەبات بۆ ئەوەی ژن مافی خۆی وەربگرێ، بە هیچ شێوەیەک جودا نییە لە خەباتی میلەتەکەمان بۆ دێموکراسی و خودموختاری."
  • یاسا هەڵاواردەکان ساڵانە میلیاردها دۆلار زیان بە رۆژهەڵاتی ناوەراست دەگەیەنن یاسا هەڵاواردەکان ساڵانە میلیاردها دۆلار زیان بە رۆژهەڵاتی ناوەراست دەگەیەنن
    چونکە تا کاتێک ژنانی عەرەبستان بتوانن بە بێ مۆڵەتی پیاوی بنەماڵە – باوک، هاوسەر، جاری وایە تەنانەت کوڕەکەی خۆی – کار بکەن، بڕۆنە سەفەر، کاروباری یاسایی ئەنجام بدەن و بەشێوەیەکی دیکە بەشداری لە ژیانی کۆمەڵایەتی بکەن، وڵات ناتوانێ هەست بە هێزی ئابووری نیوەی دیکەی کۆمەڵگا بکات.
  • ئێرە ڕۆژهەڵاتە بە کاتی کرماشان ئێرە ڕۆژهەڵاتە بە کاتی کرماشان
    لە چەند ڕۆژی ڕابردوودا بەردەوام باس له نەبوونی خزمەتگوزاری و گوێنەدانی بەرپرسانی ڕێژیم لەو بارەیەوە کراوە بەچەشنێک کە نەتەنیا یارمەتی بە خەڵک نادەن بەڵکوو تەنیا بۆ سەیر و سیاحەت دەچنە شوێنی بوومەلەرزەکە؛ ئەو باسەش لە ڕاگەیەندنەکانی ڕێژیم لەوانەش "ایرنا" و "ایسنا" بڵاو بووەتەوە هەروەها هەندێک لە ڕۆژنامەکانی ڕێژیم وەک "ابتکار" بە تیتری گەورە نووسیان "تور زلزلە گردی!" .
  • ئاو، کۆڵەکەی ستراتیژی داهاتووی کوردستان ئاو، کۆڵەکەی ستراتیژی داهاتووی کوردستان
    واتای دووهەم: ئەو ڕێژە ئاوە، بۆ وەدیهێنانی خواست و ویستی کۆماری ئیسلامی زۆر کەمە، واتە ژینگە گەورەترین بەربەستی سەر ڕێی کۆماری ئیسلامییە بۆ وەدیهێنانی خەونەکانی.
  • ڕێبەڕیی لێبڕاو و هێزی پێشمەرگەی کاریگەر زامنی سەرکەوتنن ڕێبەڕیی لێبڕاو و هێزی پێشمەرگەی کاریگەر زامنی سەرکەوتنن
    شەڕی داگیرکەرانی کوردستان بەرامبەر بە نەتەوەی کورد بە گشتی و هێزی پێشمەرگەی کوردستان بەتایبەتی، تەنیا بە ڕوبەڕووبوونەوەی نیزامی نەبەستراوەتەوە بەڵکوو دوژمن لە ڕێگای جیاجیا و یەک لەوان پڕوپاگەندەی بێبنەما بەردەوام هەوڵ دەدات پرش و بڵاوی لە نێو ماڵی کوردان دروست بکات تاکوو بەمشێوەیە زیاتر بتوانێت بە ئامانجە گڵاوەکانی بگات.
  • بورجی بابل بورجی بابل
    رووداوە کۆنە مێژووییەکان و تەنانەت ئوستوورەکانیش دەڵێن بۆ ئەوەیکە کۆمەڵگایەک لاواز بکەی تاکوو خۆی بەرەو پووکانەوە بڕوا، باشتر وایە کە ئاژاوەی تێ بخەی و خۆیان بە خۆیانەوە سەرقاڵ بکەی تاکوو هەم گرفتە سەرەکییەکە لەیاد بکەن و هەم تەنیا بە نێوخۆیانەوە خەریک بن و خۆیان ببنە هۆکاری داڕزاندنی خۆیان.
  • عەلی ئەشرەف مورادی: ئەو ڕێژیمە، کارەساتەکانیش بە دەرفەتێک بۆ سەرکوت، چەوساندنەوە و تۆڵەئەستاندنەوە لەو گەلە مافخوازە دەزانێ عەلی ئەشرەف مورادی: ئەو ڕێژیمە، کارەساتەکانیش بە دەرفەتێک بۆ سەرکوت، چەوساندنەوە و تۆڵەئەستاندنەوە لەو گەلە مافخوازە دەزانێ
    لە پێوەندی لەگەڵ زەویلەرزەی پارێزگای کرماشاندا، بەرێزعەلی ئەشرەف مەجیدی، ئەندامی جێگری کۆمیتەی ناوەندیی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران وڵامی چەند پرسیارێکی ڕۆژنامەی کوردستانی داوەتەوە کە سەرنجتانی بۆ ڕادەکێشین:
  • دانیشتن لەگەڵ ئۆپۆزیسیۆنی ئێرانی و چەند سەرنجێک دانیشتن لەگەڵ ئۆپۆزیسیۆنی ئێرانی و چەند سەرنجێک
    بەڵام وتووێژ و کارکردن لەگەڵ ئۆپۆزیسیۆنی ئێرانی لە هەندێک بابەت دا زۆر جیاوازییەکی لەگەڵ قسەکردن لەگەڵ ڕێژیمی کۆماری ئیسلامی دا نییە بەڵکوو لەوانەشە خەساری زۆرتر بێت؛ بۆیە لە پێوەندی لەگەڵ ئەو نزیک‌بوونەوە پێویستە چەند خاڵ بەم شێوەی خوارەوە لە بیر نەکرێن.