• ڕۆژنامەی کوردستان
  • گۆڤاری ئاگری
  • گۆڤاری بیری خوێندکار
  • گۆڤاری لاوان
  • گۆڤاری ژنان
  • کەناڵی تەلەفزیۆنی تیشک
  • گۆڤاری نەرگز
١٨ی نوامبری ٢٠١٧ی زایینی - ٢٧ی خەزەڵوەری ١٣٩٦ی هەتاوی  

ئایا ترامپ دەتوانێ پاشەكشە لە ڕێككەوتننامەكەی ئێران بكات؟

زایینی: ٢١-١١-٢٠١٦ - هەتاوی: ١٣٩٥/٠٩/٠١ - ١٧:٤٠ تاران قه‌باره‌ی فۆنت: قه‌باره‌ی نووسراوه‌ گه‌وره‌ بكه‌قه‌باره‌ی نووسراوه‌ بچووكتر بكه‌‌
ئایا ترامپ دەتوانێ پاشەكشە لە ڕێككەوتننامەكەی ئێران بكات؟
ن: مایكل ڕۆبین
وەرگێڕان لە ئینگلیزییەوە: ڕەزا فەتحوڵڵانژاد


سەركۆماری هەڵبژێردراو، دۆناڵد ترامپ بەردەوام بانگەوازی بۆ "بەرنامەی گشتگیری كردەوەی هاوبەش" (JCPOA) كردووە و ڕێككەوتنی ناوكیی ئێرانی بە "خراپترین ڕێككەوتنی وتووێژلەسەركراو" و "كارەسات" ناو بردووە.

ترامپ ڕاست دەكات. ڕێككەوتننامەكەی جان كێریی وەزیری دەرەوە زۆر دوور لە دابینكردنی چاوەدێرییەكی بەهێزی ئەو ڕێژیمە، ئەزموونێكی نوێ لە ستانداردەكانی پشكنینێكی سست و لاواز دەخاتە ڕوو. ستانداردەكان نەك هەر لە خودی ئەو بەربەستانەی كە سەرۆك ئۆباما داینابوون، كەمتر بوون، بەڵكوو بە بەراورد لەگەڵ ئەزموونگەلی نێونەتەوەیی لە پەیوەندی لەگەڵ خڕكردنەوەی بەرنامەی ناوكیی ئافریقای باشوور و لیبیاشدا كەمتر و لاوازتر بوون. وتووێژكەرە ئێرانییەكان لە جیاتی پەسندكردنی پرۆتۆكۆلی هاوپێچی ئاژانسی نێونەتەوەیی وزەی ناوكی، تەنیا بەڵێنیان دا ڕەچاوێكی بكەن. دوایین جار دەركەوت كە دەوڵەتی ئێران هەر لەگەڵ گەیشتنی بە ویستی خۆی، دەستبەجێ پاشەكشەی لە بەڵێنەكانی كرد و فەخریشی پێوە دەفرۆشت.

پشكنینەكان پڕكێشەن و میكانیزمی سەرلەنوێ وەگەڕخرانی گەمارۆكان بە كردەوە بوونی نیە. ڕێككەوتننامەكە تەنانەت باسی كێشەی چالاكیی ناوكیی دەرەوەی سنووری ناكات، بۆ نموونە چالاكییەكانی زانا ئێرانییەكان لە كۆریای باكوور. كێری ئیزنی بە ئێران دا دامەزراوە ناوكییە ژێرزەوینییەكانی بپارێزێ و سانتریفیوژی زیاتر لەو ژمارەی هەبێ كە پاكستان بە هۆیەوە چەكی ناوكی چێ كرد. ئەگەر ترامپ پێویست بێت دەوری دووهەمیش لەسەر كار بێت، ئەوا دەورەی كۆتاییهاتنی ئەو ڕێكەوتننامەی كێری واژۆی كردووە، ئێران لە لێواری كۆنتڕۆڵێكی كەم دادەنێت كە ئەویش لەگەڵ كۆتایی دەورەی سەركۆماری ترامپدا نامێنێ.

كەواتە ئایا ترامپ دەتوانێ لە ڕێككەوتنەكە پاشەكشە بكات؟ وەڵامە یاساییەكەی "بەڵێ"یە. سەرۆك ئۆباما ڕێككەوتنەكەی لە ڕەوتی مانۆڕێكی پێچەڵاوپێچدا پەسند كرد تا ئەوەی بۆ پەسندكردنی بیخاتە بەردەم سێناوە.

زۆربەی بەشەكانی ڕێككەوتنەكە لە پەسندكراوی ژمارە ۲۲۳۱ی شۆرای ئاسایشی نەتەوە یەكگرتووەكاندا گونجێندراوە و هەر بۆیە ڕەتكردنەوەی ئەم ڕێككەوتننامەش هەر وەك هەموو پەسندكراوەكانی نەتەوە یەكگرتووەكان دژوارە. دیارە لێرەشدا بۆشاییەكی بەرچاو بۆ ئاڵوگۆڕ بەدی دەكرێ و بە زۆری لەو خاڵانەیدا كە ئێران هەر ئێستا پێشێلی كردوون (بۆ نموونە لە پەیوەندی لەگەڵ چالاكییە پەیوەندیدارەكان بە مووشەكی بالستیكەوە).

بەڵام داخوا عاقڵانەیە كە لەم ڕێككەوتننامە پاشەكشە بكرێ؟ وەڵامەكە "نا"یە. كێری ئەم مامەڵەی ڕێك خست تا لە بەرانبەریدا خەڵاتەكەی ئێران بدات. دیپلۆماتێكی زیرەك ڕەنگە پێداگری كردووە لەسەر لابردنی گەمارۆكان و گەڕاندنەوەی دەیان حەسێبی ماڵی بە درێژایی ماوەی ڕێككەوتنەكە، بەڵام كێری لە گەیشتن بە ڕێككەوتنێكدا كە خەڵاتەكانی ئێرانی تێدا دابەش بكرێ، بێ‌هیوا بوو. لە ڕووی شوبهاندنی دیپلۆماتیكەوە وەك ئەوە وایە كە سەرەتا دێسێرێك بدەیتە منداڵێكی گاوڵكێكەر و دواتر داوای لێ بكەی ئیسفناج بخوات. گەر ترامپ پاشەكشە لە مامەڵەكە بكات، زەڕڕەیەك خەسار وە ئێران ناكەوێ، ئەوان هەر ئێستاش خەڵات كراون كە بە دڵنیاییەوە لە دەرەجِەی یەكەمدا بۆ سەرمایەگوزاریی تەواو لە بەرنامەی ناوكییاندایە.

كەواتە ڕەنگە ترامپ چ ڕێگەیەكی دیكەی هەبێ؟ پیادەكردنی (JCPOA) لەكار خراوە، ئەویش لە لایەن خودی كێرییەوە و بە هۆی ئەو ترسەی ناوبراو لەوە كە ڕەنگە گەر لای كۆماری ئیسلامی نەگرێ، شتەكە سەر نەگرێ. لە هەمان كاتدا، لاوازی زەحمەتە سەركەوتنی لێ بكەوێتەوە.

ڕێژیمی ئێران لە سادەبینی و سروشتی كێری تێگەیشتووە و هەوڵی داوە بە ڕێگەیەكدا بیبات كە ڕێوشوێنە هەنووكەییە لاوازەكانی JCPOAیش شلتر بكات. چەندین بوار – لەوانە، چالاكییە پەیوەندیدارەكان بە مووشەكی بالستیك، هەڵكردن لەگەڵ ئێران كە چوارچێوە بەرتەسككەرەوەكانی ئاوی قورسی بەزاندوون، خوێندنەوەی جۆراوجۆر لە ڕەچاوكردنی ڕێوشوێنە بانكییەكان و ڕەدكردنەوەی ڕێگەدان بە پشكنینی پایگا سەربازییەكان لە لایەن ئێرانەوە – نیشان دەدەن كێری خۆی داوە بە دەستەوە و بە زۆری وەك نوێنەری بازرگانی و پارێزەری ئێران هەڵسوكەوتی كردووە.

ئەوەندەی كە ڕێككەوتنەكە كاری پێدەكرێ، ترامپ دەبێ بە ئاسانی بەڕێوەی ببات، بە جۆرێك كە دابینكردنی بەرژەوەندیی ئامریكا بخاتە ئەولەوییەتەوە تا ئەوەی مل بە بەرژەوەندیی ئێرانییەكان بدات. ئێران چاوەدێریی سەربازی قبووڵ ناكات؟ زۆر چاكە. كەواتە ڕێگە بدەن ئێران پاشەكشە لە ڕێكەوتنەكە بكات گەر ناڕەزایەتییەكی هەیە. ئایا ئێران لەوە تووڕەیە كە ئابوورییەكەی بە ڕادەی چاوەڕوانكراوی گەشە ناكات؟ زۆر چاكە، بە دڵنیاییەوە ئەوان دەبێ گەندەڵییەكانیان و نەبوونی یاسای بازرگانی چارەسەر بكەن تا ئەوەی چاوەڕوانی یارمەتیی ماڵیی ڕۆژئاوا بن.

ئایا ئێران ڕێوشوێنە بەرتەسككەرەوەكانی بەردەم پەرەپێدانی مووشەكی بالستیك و بەرهەمهێنانی ئاوی قورس پێشێل دەكات؟ كەواتە ئەمە پێشێلكارییە و دەبێ چاوەڕوانی ئاكامەكانی بێت. نەرمی‌نواندن ڕێگەپێدراو نیە. ئایا ئێران سكاڵا دەكات كە ئەو گەمارۆیانەی لە لایەن ‌ئەیالەتەكانی ئەمریكاوە لە هەمبەر سەرمایەگوزاری سندووقی خانەنشینی دانراون، زەبر لە ئابوورییەكەی دەوەشێنێ؟ ئەوە نە تەنیا هاودەنگی لەگەڵ جۆری ڕاڤەی تاران، خیانەتە بە دێموكراسی ئامریكا، بەڵكوو ڕاڤەكەی تاران ئامانجدارە.

بەشی دوو:

ترامپ ڕاست دەكات، JCPOA لە گۆڕێدایە و بە كەمی كاری پێكراوە بۆ پێشگرتن بە خولیا ناوكییەكانی ئێران. بەڵام ئەوە بەو مانا نیە كە ‌ئەوە ترامپە كە دەبێ پاشەكشە لە ڕێككەوتننامەكە بكات، بەڵكوو ئەو دەتوانێ ڕاڤەی نەرمیهەڵنەگری لێی هەبێ، بە جۆرێك ئێران ناچار بكات پاشەكشەی لێ بكات. ترامپ دەتوانێ گەمارۆ بخاتە سەر ئێران و ئەگەر پێویست بوو، ڕێگەی دیكەی هەڕەشە و ناچاركردن بۆ سزادانی ئێران بە هۆی پێشێلكارییەوە بگرێتە بەر. هەروەها ئەگەر بەڕاستی ئاواتیەتی ئامریكا لە پێش بێت، ئەوا هۆشداری دەداتە هەر كۆمپانیایەكی ئورووپایی یان ئاسیایی كە لەبەر قازانجی كورتماوەی خۆیان، بە بازرگانی كردن لەگەڵ كۆمپانیاكانی سەر بە سپای پاسداران، سەرچاوەی ماڵی دەڕژێننە نێو بنیاتەكانی تیرۆریزمی ئێرانەوە.

هاوكات، ترامپ دەتوانێ هەوڵی كورتكردنەوەی دەستی ئێران لە ئاراستەكردنی تیرۆریزم بدات، ئەویش بە هۆی داخستنی حەسێبەكان، بەرتەسككردنەوەی دەستڕاگەیشتنی بە دۆلار، هێنانەئارای خوێندنەوەی جیاواز لە خوێندنەوەی وەزارەتی خەزێنەداری ئۆباما و داواكردن لە هێزی دەریایی ئامریكا تا نەك هەر "تووشی گوشاری كەنداوی فارس" نەبن كە وەزیری پێشووی كاروباری دەرەوە، چوك هاگێل ئەمەی دەویست، بەڵكوو پێگەی خۆیان بپارێزن.

سەرچاوە: foxnews
بالاترین چاپکردنی ئەم بابەتە

رۆژنامەی کوردستان
رۆژنامەی کوردستان ژ. ٧١٢ لەم ژمارەیەدا:

ــ شکستی کەرکووک کۆتایی ڕێگا نییە!
ــ ڕەوایی چەک و ڕەوایی خەڵکی
ــ ئیمپراتوریی نافەرمی ئێرانی
ــ دەسەڵات و کۆمەڵگا