• ڕۆژنامەی کوردستان
  • گۆڤاری ئاگری
  • گۆڤاری بیری خوێندکار
  • گۆڤاری لاوان
  • گۆڤاری ژنان
  • کەناڵی تەلەفزیۆنی تیشک
  • گۆڤاری نەرگز
٢٢ی نوامبری ٢٠١٧ی زایینی - ٠١ی سەرماوەزی ١٣٩٦ی هەتاوی  

ئامارە درکاوەکانی ئابووریی ئێران ناڕاستن

زایینی: ٢١-١١-٢٠١٦ - هەتاوی: ١٣٩٥/٠٩/٠١ - ١٧:٤٨ تاران قه‌باره‌ی فۆنت: قه‌باره‌ی نووسراوه‌ گه‌وره‌ بكه‌قه‌باره‌ی نووسراوه‌ بچووكتر بكه‌‌
ئامارە درکاوەکانی ئابووریی ئێران ناڕاستن
شەماڵ تەرغیبی

ڕۆژنامەی "کەیهان" لە ژمارە ٢١٤٨٣ی خۆیدا بە ڕێکەوتی ١٧ی خەزەڵوەر، ڕاپۆرتێکی تێروتەسەلی لەپێوەندی لەگەڵ ناڕاست بوونی ئامارە درکاوە ئابوورییەکان لەلایەن بەرپرسانی حکومەتی بە ناونیشانی "دۆخی ئابوریمان تەنیا بە قسە زۆر باشە"، بڵاو کردەوە.

لە سەرەتای ئەم ڕاپۆرتەدا هاتووە: لەم ماوەیەدا ناوەبەناوە قسەی جوان و ڕەنگاڵە لە زاری بەرپرسانەوە بڵاو بووەتەوە کە گۆیا بارودۆخی ئابووری و ژیانی خەڵک زۆر باشە و هیچ کەس هیچ کێشەیەکی نییە و تەنیا چەند پرسێکی بچووک هەبوو کە بە گۆڕینی ٣ وەزیر و نۆژەنکردنەوەی کابینە ئەو کێشانەش کۆتاییان پێهات.

بەپێی ئەم ڕاپۆرتە کەسێک کە لە ئێراندا نەژیابێت یان ئاگاداری دۆخی بازاڕ و ئابووریی ئێران نەبێت، بە خوێندنەوەی ئەو هەواڵانەی کە بڵاو دەبنەوە یان بە گوێگرتن لە قسەی بەرپرسانی حکومەتی وا تێدەگات کە ئابووریی ئێران یەکێکە لە ئەکتیڤترین ئابوورییەکانی جیهان، بەڵام لەگەڵ هاتنە نێو ژیانی خەڵک و دیتنی دۆخی بازار بۆی دەردەکەوێت کە فەزای ڕاستەقینەی ئابووریمان چەندە دوورە لەو فانتزیایەی کە لە ڕاگەیەنەکاندا باسی لێوە دەکرێت.

لە بەشێک لەم راپۆرتەدا هاتووە لە حاڵێکدا کە بانکی ناوەندی باس لە کەمبوونەوەی نرخی هەڵاوسان دەکات، گرانی ٣١%ی پێداویستییە سەرەتاییەکانی ژیان یەخەی خەڵکی گرتووەتەوە و خەڵک بەردەوام چاوەرێی گرانتر بوونی نرخی شتوومەکەکانن.

لەم ڕاپۆرتەدا هاتووە؛ ماوەیەک پێش ئێستا نەوبەخت و ڕووحانی بانگەشەی گەشەی ٦%ی ئابوورییان دا، بەڵام ڕۆژنامەی "آرمان"، نیزیک لە باندی ڕووحانی پشتی بە لێدوانەکانی "فەرشید مۆئمێنی، ئابووریناس، بەستووە کە دەڵێ: گەشەی ئابووریی ساڵی ٩٥ گەشەی دوور لە "کیفیت"ە؛ ئەوەیکە دەوڵەتمەدارەکان باسی لێوە دەکەن تەنیا کۆمەڵێک یاریی هەلپەرەستانەیە کە بە دەستکاری کردنی ئامارە ڕاستەقینەکان کڵاو لەسەر خەڵک دەنێن.

لە ڕاپۆرتی ئاماژەبۆکراودا کەیهان پڕژاوەتە سەر دۆسیەی "وام بۆ بووژاندنەوەی یەکە بەرهەمهێنەرەکان" و دەڵی: بەپێی ئامارەکانی دەوڵەت، تاکوو ٢٨ی ڕەزبەری ئەمساڵ، ٣١هەزار و ٩٨٥ یەکە، داوای وەرگرتنی وامیان کردووە کە لەم ڕێژەیە تەنیا ٦هەزار و ١٨٥ یەکە توانیویانە ئەم وامە وەربگرن، واتە تەنیا ١٩%ی یەکە بەرهەمهێنەرەکان توانیویانە لە فیلتێرەکانی دەوڵەت تێپەڕن و دەستیان بەم سەرچاوە ماڵییە ڕابگات.
لە کۆتایی ئەم ڕاپۆرتەشدا ئاماژە بە ٣ خاڵی گرینگ کراوە کە بەم چەشنەن:

١. بەپێی بۆچوونی کارناسانی ئابووری – کە تەنانەت هەندێکیان سەر بە باڵی ڕووحانین – هێنانە خواری هەڵاوسان بەمەرجی زاڵبوونی داتەپینی تووندی ئابووری و مایەپووچ بوون و داخرانی دەیان هەزار یەکەی بەرهەمهێنەر بەکردەیی کراوە.

٢. بانگەشەی گەشەی ئابووری، تەنیا لە سەر بنەمای چوونەسەری ڕێژەی هەناردەکردنی نەوت بووە کە وەک پسپۆڕان دەڵێن ئەمە گەشەی نەشیاوە، چوونکە هیچ شوێندانەرییەکی لەسەر چەرخەی ئابووری نەبووە.

٣.ستادی ئابووریی دەوڵەت خاوەنی هیچ ڕێکخستن و هاوکارییەکی شیاو نییە، ئەمەش لە کارکردی ٣ ساڵی ڕابردوویان بە زەقی دەبیندرێ کە بەردەوام لەنیوان بانکی ناوەندی، دەزگای پلان داڕێژی، وەزارەتەکانی نەوت و سەنعەت و وزە و خۆشبژیوی و جیهاد، مشتومڕ و دەمەقاڵە هەبووە.

بڵاوبوونەوەی ئەم ڕاپۆرتە هاوکاتە لەگەڵ بڵاوبوونەوەی نوێترین ڕاپۆرتی دامەزراوەی توێژینەوەیی "لگاتۆم" لە لەندەن بۆ ساڵی ٢٠١٦، کە وڵاتانی جیهان لە باری پێوەری خۆشبژیوی پۆلێنبەندی دەکات، کە تێیدا ئێران لە نێو ١٤٩ وڵاتی جیهاندا لە باری خۆشبژیوی لە پلەی ١١٨دا جێی گرتووە و ڕەوتی داکشانی ئابووری لە وڵاتی ئێران درێژەی هەیە.

بەپێی ڕاپۆرتی ساڵی ٢٠١٦ی ئەو دامەزراوەیە، خەڵکی ئێران خراپترین و بەدکردارترین دەسەڵات لە سەر ژیانی تاکەکەسی خۆیان لە جیهاندا، قبووڵ دەکەن.

دامەزراوەی توێژینەوەیی لگاتۆم ئاستی خۆشبژیویی لە وڵاتانی جیهاندا بە هەڵسەنگاندنی دۆخی ئەو وڵاتانە لە هەشت بواری ئابووری، دەرفەت و هەلی کار، دەسەڵاتداری، فێرکاری، لەشساغی، تەناهی و دڵنیایی، ئازادیی تاک و سەرمایەی کۆمەڵایەتی تاوتوێ دەکات.

لەلایەکی دیکەشەوە بەشێک لە ناوەند و میدیا جیهانییەکان سەبارەت بە مەترسییەکانی درووست کردنی پێوەندیی بازرگانی لەگەڵ کۆماری ئیسلامی هۆشداریی جیددی دەدەنە کۆمپانیا نێونەتەوەییەکان و دەڵێن؛ کۆماری ئیسلامی لە قازانجە ئابوورییەکان بۆ پڕچەک کردن و داڵدەی لایەنە توندڕەوە ئیسلامییەکان و تێرۆریستەکانی ناوچە کەڵک وەردەگریت؛ بۆ وێنە بڵاڤۆکی "هیل" لە ڕاپۆرتێکدا بڵاوی کردووەتەوە کە: نا بە بازرگانیی لەگەڵ ئێران بڵێن و شیرکەتە بازرگانییەکانی لە بازرگانی نەکردن لەگەڵ ڕێژیمی ئێران ئاگادار کردەوە.

بەپێی ڕاپۆرتێک لە بڵاڤۆکی هیل کە لە لایەن کۆنگرەی ئامریکاوە بڵاو دەکرێتەوە، بە قەڵەمی یەکێک لە قوربانیانی تێرۆریزمی نێودەوڵەتیی ڕێژیمی ئێران نووسیویەتی کە؛ بازرگانی لەگەڵ ڕێژیمی ئێران مەکەن.
"ڕابێرت بارتلێت" کە یەکێک لە گرووبانەکانی ئەرتەشی ئامریکایە کە قوربانیی تێرۆری ڕێژیمی ئێران بووە، لەو وتارەدا باسی لەوە کردەوە کە؛ "کۆمپانیا ڕۆژئاواییەکان هاوکاری لەگەڵ ڕێژیمی ئێران مەکەن چوونکە ئەو ڕێژیمە پشتیوانی لە تێرۆریزم دەکات".

کۆماری ئیسلامی ئێران وەک دۆکتۆرینی نەگۆڕی خۆی لەژێر ناوی "هەناردەکردنی شۆرش" ساڵانێکی دوورودرێژە کە سەرقاڵی سازکردن و پشتگیری کردنی لایەنە توندڕەوە مەزهەبییەکانە و سیاسەتی هەژمۆنیخوازانەی ڕێژیم لە ڕێگەی پاڵپشتی و دنەدانی ناكۆكییە تایفییەكانەوە پێڕەوی دەكرێت کە ئەمەش لەڕێگەی داهات و سەرچاوە ماڵییەکانی خەڵکی ئێرانەوەیە.
بالاترین چاپکردنی ئەم بابەتە

رۆژنامەی کوردستان
رۆژنامەی کوردستان ژ. ٧١٣ لەم ژمارەیەدا:

ــ بوومەلەرزەی سیاسی
ــ لە خەبات دژ بە ئەپارتایدەوە بۆ ڕاسان
ــ ئەمن چی بكەم، خۆتان دروستی بكەنەوە
ــ دانیشتن لەگەڵ ئۆپۆزیسیۆنی ئێرانی و چەند سەرنجێک